Kavram
convictio
- Yunanca
- pistis (kanaate dayanan inanç; yakın)
- Latince
- convictio
- Almanca
- Überzeugung (*Überredung* ayrı)
- Fransızca
- conviction
- İngilizce
- conviction
- Türkçe
- kanı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte bir şeyin doğruluğundan emin olmak, bir görüşü benimseyip savunmak. Kant'ta doğru saymanın (Fürwahrhalten) bir derecesi: herkesin aklı için geçerli olan, iletilebilen doğru sayma. Nietzsche'de ise psikolojik ve tarihsel bir olgu: kanaatler tutkulardan büyür, tinin tembelliği onları kanılar hâlinde katılaştırır (§ 637). Kanı insanı bilimsel düşünce insanı değildir, "kuramsal masumiyet çağında" bir çocuktur (§ 630); kanının karşısında yöntem, ihtiyatlı çekimserlik ve "adaletin dehalığı" durur (§ 631, § 636).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1781/1787 | Kant | nesnel olarak yeterli doğru sayma; Überredung'un karşıtı | Saf Aklın Eleştirisi |
| 1878 | Nietzsche | şartsız hakikate sahip olunduğu inancı; hakikatin düşmanı, katılaşmış kanaat | İnsanca, Pek İnsanca I |
| 1888 | Nietzsche | "kanılar hapishanedir"; büyük tutkunun aracı olarak kanı | Deccal |
Dönüşüm: Kant'ta bilginin meşru bir derecesi olan kanı, Nietzsche'de bilginin önündeki en büyük engele, tutkunun ve tembelliğin ürününe dönüşür; değer işareti tersine döner.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | pistis | tam karşılık değil; "güven, inanç" ve retorikte "kanıt" anlamı da taşır |
| Latince | convictio | convincere "yenmek, çürütmek, ispat edip kabul ettirmek" fiilinden; not adı Überzeugung karşılığı olarak seçildi, Überredung için persuasio ayrıdır |
| Almanca / Fransızca | Überzeugung; Fr. conviction | Kant, Saf Aklın Eleştirisi, "Kanaat, Bilme ve İnanma Üzerine"; Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca I § 101, § 483, § 629–637 |
| İngilizce | conviction |
Türkçe karşılığı
kanı. "kanaat" çekirdek tabloda opinio'ya (Meinung) ayrıldığı için kullanılmadı; "inanç" Glaube'a (fides), "ikna oluş" Überredung'a ayrıldı. "Kanı" hem tek kelimedir hem de Deccal çevirisinde ("Kanılar hapishanedir") kullanılmıştı
Kant'ta Überzeugung olumlu bir terimdir: doğru saymanın herkes için geçerli, nesnel olarak yeterli temele dayanan biçimi; karşısında yalnız öznel temele dayanan Überredung (ikna oluş) durur. Nietzsche aynı kelimeyi tersine çevirir: kanı, "bilginin herhangi bir noktasında şartsız hakikate sahip olunduğu inancı"dır ve hakikatin yalanlardan daha tehlikeli düşmanıdır. "Kanı" kelimesi bu iki kullanımı da taşıyabildiği için seçildi; "inanç" deseydik Nietzsche'nin Überzeugung ile Glaube arasında kurduğu ilişki (§ 636: erkeklerde "kanı", kadınlarda "inanç") kaybolurdu.
Atıf ve kaynak notu
Convictio not adının düzeni içindir; Nietzsche Latince terim kullanmaz.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kanı, kanılarından
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.