İçeriğe geç

Kavram

chemismus

Yunanca
χημεία (khēmeia) "maden işleme, karıştırma sanatı"
Latince
chemismus; chymia, chemia
Almanca
Chemismus, chemisch; das chemische Objekt
Fransızca
chimisme
İngilizce
chemism
Türkçe
kimyasallık

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde kimyasal olan, maddelerin birleşip ayrışmasıyla ilgilidir. Hegel (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, II. Kısım, 2. Bölüm) kimyasallığı nesnelliğin ikinci momenti olarak türetir: Mekanik nesne belirliliğine kayıtsızdır, kimyasal nesnede ise başka bir şeyle ilişki tabiatına aittir. Kimyasal nesne kendi kendisinden kavranamaz; birinin varlığı öbürünün varlığıdır. Karşıt nesneler bir ortam aracılığıyla nötr bir ürüne varır, ürün yeniden ayrıştırılır; bu dışsallık aşıldığında kavram kendini amaç olarak koyar ve kimyasallık teleolojiye geçer.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
18. yy sonu Lavoisier sonrası kimya ayrışma ve birleşme yoluyla nötrleşme kimya ders kitapları
1797–1799 Schelling doğanın dinamik sürecinin bir basamağı Doğa Felsefesi Üzerine Fikirler
1816 Hegel nesnelliğin yargı ve farklılık momenti; mekanizma ile teleoloji arasında Mantık Bilimi Kavram Öğretisi, II. Kısım, 2. Bölüm

Dönüşüm: Doğa biliminin bir dalının adı, Hegel'de bütün nesnel ilişkilerin bir mantıkî şeması olur.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca χημεία Kökeni tartışmalıdır; Geç Antik Mısır'daki maden ve boya işleme sanatı.
Latince chemismus; chymia chemismus 18. yy sonunda kimyacılarda ve Schelling'in doğa felsefesinde "kimyasal etkileşim süreci" anlamında yeni Latince terim.
Almanca / Fransızca Chemismus; chimisme Hegel'de Mechanismus "mekanizma" ve Teleologie "teleoloji" ile üçlü kurar.
İngilizce chemism

Türkçe karşılığı

kimyasallık. "Kimyacılık" bilim dalını, "kimyasal süreç" yalnız bir olayı anlatır; Hegel'in kastettiği bir ilişki tarzı olduğundan "-lık" ekli soyut ad seçildi. Sıfat chemisch "kimyasal".

"Kimyasallık" kelimesi okuru laboratuvara götürür. Hegel ise kelimeyi bir mantık kategorisi olarak kullanır: Birbirine karşıt olarak belirlenmiş, birbirine gergin ve birbirini tamamlamaya yönelen nesnelerin ilişkisi. Kendisi de bunun yalnız asıl kimyada değil, meteorolojik süreçte, cinsiyet ilişkisinde, sevgi ve dostlukta da bulunduğunu söyler.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, Nesnellik, Kimyasallık) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kimyasallık, Kimyasallık

Metinlerde işaretlendiği yerler

2 yer · 2 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.