Kavram
chemismus
- Yunanca
- χημεία (khēmeia) "maden işleme, karıştırma sanatı"
- Latince
- chemismus; chymia, chemia
- Almanca
- Chemismus, chemisch; das chemische Objekt
- Fransızca
- chimisme
- İngilizce
- chemism
- Türkçe
- kimyasallık
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde kimyasal olan, maddelerin birleşip ayrışmasıyla ilgilidir. Hegel (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, II. Kısım, 2. Bölüm) kimyasallığı nesnelliğin ikinci momenti olarak türetir: Mekanik nesne belirliliğine kayıtsızdır, kimyasal nesnede ise başka bir şeyle ilişki tabiatına aittir. Kimyasal nesne kendi kendisinden kavranamaz; birinin varlığı öbürünün varlığıdır. Karşıt nesneler bir ortam aracılığıyla nötr bir ürüne varır, ürün yeniden ayrıştırılır; bu dışsallık aşıldığında kavram kendini amaç olarak koyar ve kimyasallık teleolojiye geçer.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 18. yy sonu | Lavoisier sonrası kimya | ayrışma ve birleşme yoluyla nötrleşme | kimya ders kitapları |
| 1797–1799 | Schelling | doğanın dinamik sürecinin bir basamağı | Doğa Felsefesi Üzerine Fikirler |
| 1816 | Hegel | nesnelliğin yargı ve farklılık momenti; mekanizma ile teleoloji arasında | Mantık Bilimi Kavram Öğretisi, II. Kısım, 2. Bölüm |
Dönüşüm: Doğa biliminin bir dalının adı, Hegel'de bütün nesnel ilişkilerin bir mantıkî şeması olur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | χημεία | Kökeni tartışmalıdır; Geç Antik Mısır'daki maden ve boya işleme sanatı. |
| Latince | chemismus; chymia | chemismus 18. yy sonunda kimyacılarda ve Schelling'in doğa felsefesinde "kimyasal etkileşim süreci" anlamında yeni Latince terim. |
| Almanca / Fransızca | Chemismus; chimisme | Hegel'de Mechanismus "mekanizma" ve Teleologie "teleoloji" ile üçlü kurar. |
| İngilizce | chemism |
Türkçe karşılığı
kimyasallık. "Kimyacılık" bilim dalını, "kimyasal süreç" yalnız bir olayı anlatır; Hegel'in kastettiği bir ilişki tarzı olduğundan "-lık" ekli soyut ad seçildi. Sıfat chemisch "kimyasal".
"Kimyasallık" kelimesi okuru laboratuvara götürür. Hegel ise kelimeyi bir mantık kategorisi olarak kullanır: Birbirine karşıt olarak belirlenmiş, birbirine gergin ve birbirini tamamlamaya yönelen nesnelerin ilişkisi. Kendisi de bunun yalnız asıl kimyada değil, meteorolojik süreçte, cinsiyet ilişkisinde, sevgi ve dostlukta da bulunduğunu söyler.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Kavram Öğretisi, Nesnellik, Kimyasallık) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kimyasallık, Kimyasallık
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.