İçeriğe geç

Kavram

actio reciproca

Latince
actio reciproca; commercium
Almanca
Wechselwirkung
Fransızca
action réciproque
İngilizce
reciprocal action, interaction
Türkçe
karşılıklı etki

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte karşılıklı etki, iki şeyin birbirini etkilemesidir. Kant'ta (Saf Aklın Eleştirisi) ilişki kategorilerinin üçüncüsüdür: topluluk (Gemeinschaft), cevherlerin eşzamanlı olarak birbirini belirlemesi; Üçüncü Analoji bunu deneyimin şartı olarak ispatlar. Hegel (Mantık Bilimi, Öz Öğretisi, 3. Kısım, 3. Bölüm C) karşılıklı etkiyi sonlu nedenselliğin kötü sonsuz ilerleyişinin geri bükülmesi olarak türetir: Her cevher hem etkin hem edilgindir, aralarındaki fark saydam bir görüntüye iner; nedensellik böylece mutlak kavramına döner ve küllî, tikel, cüzî momentleriyle kavram, "öznelliğin ya da hürriyetin âlemi" ortaya çıkar. Hegel karşılıklı etkiyi açıklama ilkesi olarak yetersiz de bulur: İki yanı yalnızca yan yana koyar, onları bir üçüncüde, kavramda kavramaz.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
1781 Kant topluluk kategorisi; eşzamanlı cevherlerin karşılıklı belirlenmesi Saf Aklın Eleştirisi, Üçüncü Analoji
1813 Hegel kendi içine dönen nedensellik; zorunluluktan hürriyete, cevherden kavrama geçiş Mantık Bilimi II. Kitap, 3. Kısım, 3. Bölüm C

Dönüşüm: Kant'ta deneyimin birliğini sağlayan bir kategori olan karşılıklı etki, Hegel'de nedenselliğin kendini aşarak kavrama geçtiği eşik olur.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — Klasik felsefede ayrı terim olarak yoktur.
Latince actio reciproca; commercium actio "etki, eylem" ve reciprocus "geri dönen, karşılıklı"; Kant'ın commercium'u ("topluluk") aynı ilişkiyi adlandırır.
Almanca / Fransızca Wechselwirkung; action réciproque Wechsel "değişim, karşılıklılık" ve Wirkung "etki"; Wechselbestimmung "karşılıklı belirleme" ayrıdır.
İngilizce reciprocal action, interaction

Türkçe karşılığı

karşılıklı etki. Wirkung her yerde "etki" olduğu için Wechselwirkung "karşılıklı etki", Gegenwirkung "karşı etki", Rückwirkung / zurückwirken "geri etki / geri etki göstermek" diye verilir; "etkileşim" gündelik ve teknik anlamı daralttığı için kullanılmaz.

Hegel'de karşılıklı etki, iki şeyin birbirini itip kakması değil, nedenselliğin kendi içine dönmesidir: sebep etkide kendisiyle ilişki kurar. Bu yüzden karşılıklı etki öz mantığının son durağıdır; zorunluluğun örtüsü kalkar, zorunluluk hürriyete, cevher kavrama geçer.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Mantık Bilimi, Öz Öğretisi, Mutlak İlişki) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Karşılıklı etkide

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.