Kavram
utilitarismus
- Latince
- utilitarismus (modern kurma terim; *utilitas* "fayda")
- Almanca
- Utilitarismus; Utilitarier
- Fransızca
- utilitarisme
- İngilizce
- utilitarianism
- Türkçe
- faydacılık; faydacı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte işe yarar olanı gözetmek. Felsefede eylemlerin doğruluğunu sonuçlarının mutluluk (haz) üzerindeki etkisine göre ölçen ahlâk öğretisi.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1758 | Helvétius | ahlâkın çıkar ve haz üzerine kurulması | — |
| 1789 | Bentham | "en çok sayıda kişinin en büyük mutluluğu" ilkesi | — |
| 1886 | Nietzsche | hedonizm, eudaimonizm ve kötümserlikle birlikte "ön plan düşünme tarzı"; İngiliz cant'ı; "genel refah" bir ideal değil | İyinin ve Kötünün Ötesinde § 225, 228 |
Dönüşüm: Değerin ölçüsü olarak hazdan (Bentham) değerin yaratıcısının sorgulanmasına (Nietzsche): Nietzsche'ye göre haz ve acı yalnızca "eşlik eden hâller"dir, değerin ölçüsü olamaz.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | |
| Latince | utilitarismus | utilitas "fayda" (utile) kökünden modern terim |
| Almanca / Fransızca | Utilitarismus, Utilitarier / utilitarisme | İngilizce utilitarianism (Bentham, Mill) |
| İngilizce | utilitarianism |
Türkçe karşılığı
faydacılık; faydacı. "yararcılık" da kullanılır; projede utile "faydalı" karşılığıyla uyumlu olsun diye "faydacılık" seçildi. Utilität "fayda", allgemeiner Nutzen "genel fayda", allgemeine Wohlfahrt "genel refah".
"Faydacılık" Türkçede kolayca "çıkarcılık" diye okunabilir; Bentham ve Mill'de kastedilen bireyin çıkarı değil, "en çok sayıda kişinin en büyük mutluluğu"dur. Nietzsche ise tam bu genelliği, "herkes için tek ahlâk" talebini eleştirir.
Atıf ve kaynak notu
Latince ad notun düzeni içindir; terim 18.–19. yüzyıl İngiliz düşüncesine aittir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: faydacılık
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.