İçeriğe geç

Kavram

utilitarismus

Latince
utilitarismus (modern kurma terim; *utilitas* "fayda")
Almanca
Utilitarismus; Utilitarier
Fransızca
utilitarisme
İngilizce
utilitarianism
Türkçe
faydacılık; faydacı

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte işe yarar olanı gözetmek. Felsefede eylemlerin doğruluğunu sonuçlarının mutluluk (haz) üzerindeki etkisine göre ölçen ahlâk öğretisi.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
1758 Helvétius ahlâkın çıkar ve haz üzerine kurulması —
1789 Bentham "en çok sayıda kişinin en büyük mutluluğu" ilkesi —
1886 Nietzsche hedonizm, eudaimonizm ve kötümserlikle birlikte "ön plan düşünme tarzı"; İngiliz cant'ı; "genel refah" bir ideal değil İyinin ve Kötünün Ötesinde § 225, 228

Dönüşüm: Değerin ölçüsü olarak hazdan (Bentham) değerin yaratıcısının sorgulanmasına (Nietzsche): Nietzsche'ye göre haz ve acı yalnızca "eşlik eden hâller"dir, değerin ölçüsü olamaz.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca —
Latince utilitarismus utilitas "fayda" (utile) kökünden modern terim
Almanca / Fransızca Utilitarismus, Utilitarier / utilitarisme İngilizce utilitarianism (Bentham, Mill)
İngilizce utilitarianism

Türkçe karşılığı

faydacılık; faydacı. "yararcılık" da kullanılır; projede utile "faydalı" karşılığıyla uyumlu olsun diye "faydacılık" seçildi. Utilität "fayda", allgemeiner Nutzen "genel fayda", allgemeine Wohlfahrt "genel refah".

"Faydacılık" Türkçede kolayca "çıkarcılık" diye okunabilir; Bentham ve Mill'de kastedilen bireyin çıkarı değil, "en çok sayıda kişinin en büyük mutluluğu"dur. Nietzsche ise tam bu genelliği, "herkes için tek ahlâk" talebini eleştirir.

Atıf ve kaynak notu

Latince ad notun düzeni içindir; terim 18.–19. yüzyıl İngiliz düşüncesine aittir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: faydacılık

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.