Kavram
physiognomia
- Yunanca
- φυσιογνωμονία (physiognōmonia)
- Latince
- physiognomia
- Almanca
- Physiognomik; Physiognomie; Schädellehre (frenoloji)
- Fransızca
- physiognomonie
- İngilizce
- physiognomy
- Türkçe
- fizyonomi; fizyonomici; kafatası bilimi (frenoloji)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte yüz hatları ve ifadedir ("fizyonomisi"). Bilim iddiası olarak, insanın karakterini yüzünden ve bedeninden okuma öğretisidir. Lavater'in Physiognomische Fragmente (1775–78) eseri 18. yüzyıl sonunda büyük ilgi gördü; Gall'in kafatası bilimi (frenoloji) bunu kafatasının biçimine taşıdı. Hegel Tinin Fenomenolojisinde (V A c) ikisini birlikte ele alır: Fizyonomi dış olanı iç olanın "işareti" sayar ama keyfî bir bağlantıdan öteye geçemez; frenoloji ise iç olanı düpedüz bir şeye, kemiğe indirger ("tinin varlığı bir kemiktir") ve gözlemleyen akıl bu sonuçla kendi sınırına varır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4.–3. yy | Pseudo-Aristoteles | Bedenin işaretlerinden ruhun hâllerini tanıma | Physiognomonika |
| 1775–78 | Lavater | Yüzden karakteri okuma "bilimi" | Physiognomische Fragmente |
| 1778 | Lichtenberg | Lavater'e alaycı eleştiri | Über Physiognomik; wider die Physiognomen |
| 1807 | Hegel | Gözlemleyen aklın iç olanı dış olanda arayan şekli; frenolojiyle doruğa ve çöküşe varır | Tinin Fenomenolojisi V. bölüm, A c |
Dönüşüm: Antik "tabiatı görünüşten tanıma" sanatı, 18. yüzyılda bilim iddiasına bürünür; Hegel'de bu iddia, tinin bir şey olarak bulunamayacağını gösteren bir eleştirinin malzemesi olur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | φυσιογνωμονία (physiognōmonia) | physis "tabiat" + gnōmōn "bilen, yargılayan": tabiatı (karakteri) dış görünüşten tanıma. Pseudo-Aristoteles, Physiognomonika. |
| Latince | physiognomia | Ortaçağ ve Rönesans el kitaplarında (Della Porta, De humana physiognomonia, 1586). |
| Almanca / Fransızca | Physiognomik / physiognomonie | |
| İngilizce | physiognomy |
Türkçe karşılığı
fizyonomi; fizyonomici (Physiognomiker). "Kıyafet ilmi / ilm-i firaset" Osmanlı geleneğinde karşılığıdır ama bugün anlaşılmaz; "yüz okuma" bilimin iddiasını küçültür. "Fizyonomi" yerleşik ve tam karşılıktır. Schädellehre (Gall) "kafatası bilimi" (frenoloji); Chiromantie "el falı".
Hegel'de fizyonomi bir yüz okuma tekniği olarak değil, gözlemleyen aklın son ve en "iddialı" şekli olarak ele alınır: İç olanı (karakter, niyet) dış olanda (yüz, beden, kafatası) okumak ister. "Fizyonomi" kelimesi bu iddiayı taşır; "yüz okuma" deseydik Hegel'in eleştirdiği bilimsellik iddiası kaybolurdu.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Phänomenologie, V. bölüm, A c) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: fizyonomi
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.