İçeriğe geç

Kavram

physiognomia

Yunanca
φυσιογνωμονία (physiognōmonia)
Latince
physiognomia
Almanca
Physiognomik; Physiognomie; Schädellehre (frenoloji)
Fransızca
physiognomonie
İngilizce
physiognomy
Türkçe
fizyonomi; fizyonomici; kafatası bilimi (frenoloji)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte yüz hatları ve ifadedir ("fizyonomisi"). Bilim iddiası olarak, insanın karakterini yüzünden ve bedeninden okuma öğretisidir. Lavater'in Physiognomische Fragmente (1775–78) eseri 18. yüzyıl sonunda büyük ilgi gördü; Gall'in kafatası bilimi (frenoloji) bunu kafatasının biçimine taşıdı. Hegel Tinin Fenomenolojisinde (V A c) ikisini birlikte ele alır: Fizyonomi dış olanı iç olanın "işareti" sayar ama keyfî bir bağlantıdan öteye geçemez; frenoloji ise iç olanı düpedüz bir şeye, kemiğe indirger ("tinin varlığı bir kemiktir") ve gözlemleyen akıl bu sonuçla kendi sınırına varır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4.–3. yy Pseudo-Aristoteles Bedenin işaretlerinden ruhun hâllerini tanıma Physiognomonika
1775–78 Lavater Yüzden karakteri okuma "bilimi" Physiognomische Fragmente
1778 Lichtenberg Lavater'e alaycı eleştiri Über Physiognomik; wider die Physiognomen
1807 Hegel Gözlemleyen aklın iç olanı dış olanda arayan şekli; frenolojiyle doruğa ve çöküşe varır Tinin Fenomenolojisi V. bölüm, A c

Dönüşüm: Antik "tabiatı görünüşten tanıma" sanatı, 18. yüzyılda bilim iddiasına bürünür; Hegel'de bu iddia, tinin bir şey olarak bulunamayacağını gösteren bir eleştirinin malzemesi olur.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca φυσιογνωμονία (physiognōmonia) physis "tabiat" + gnōmōn "bilen, yargılayan": tabiatı (karakteri) dış görünüşten tanıma. Pseudo-Aristoteles, Physiognomonika.
Latince physiognomia Ortaçağ ve Rönesans el kitaplarında (Della Porta, De humana physiognomonia, 1586).
Almanca / Fransızca Physiognomik / physiognomonie
İngilizce physiognomy

Türkçe karşılığı

fizyonomi; fizyonomici (Physiognomiker). "Kıyafet ilmi / ilm-i firaset" Osmanlı geleneğinde karşılığıdır ama bugün anlaşılmaz; "yüz okuma" bilimin iddiasını küçültür. "Fizyonomi" yerleşik ve tam karşılıktır. Schädellehre (Gall) "kafatası bilimi" (frenoloji); Chiromantie "el falı".

Hegel'de fizyonomi bir yüz okuma tekniği olarak değil, gözlemleyen aklın son ve en "iddialı" şekli olarak ele alınır: İç olanı (karakter, niyet) dış olanda (yüz, beden, kafatası) okumak ister. "Fizyonomi" kelimesi bu iddiayı taşır; "yüz okuma" deseydik Hegel'in eleştirdiği bilimsellik iddiası kaybolurdu.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Phänomenologie, V. bölüm, A c) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: fizyonomi

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.