Kavram
Peripatetic (περιπατητικός)
- Yunanca
- περιπατητικός (peripatētikos) / ὁ Περίπατος (ho Peripatos)
- Latince
- peripateticus
- Almanca
- peripatetisch
- Fransızca
- péripatéticien
- İngilizce
- Peripatetic
- Türkçe
- Peripatetik
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik Yunancada peripatētikos sadece "yürüyerek dolaşan/gezinen" anlamına gelen sıradan bir sıfattır. Felsefi/tarihsel kullanımda bu sıfat, Aristoteles'in MÖ 335'te Atina'da kurduğu okulun (Lykeion) ve bu okulun devasa doksografi (felsefe tarihi yazımı) geleneğinin özel adı hâline gelir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 335 | Aristoteles | Lykeion'u kurar; okulun adı, öğretimin gezinti yolunda (peripatos) yürüyerek yapıldığı rivayetinden -ya da bazı kaynaklara göre sadece binadaki mimari elemandan- gelir. | Diogenes Laertios V, 2 |
| MÖ 4-3. yy | Theophrastos | Aristoteles'in halefi; Physikōn Doxai (Doğa Filozoflarının Görüşleri) adlı eseriyle Presokratik doksografi geleneğinin kurucusu — elimizdeki neredeyse bütün Presokratik bilginin ana kaynağı. | Theophrastos - Physikon Doxai |
| MS 6. yy | Simplikios | Theophrastos'un özetlerini kendi yorumlarıyla birlikte aktarır; Anaksimandros, Herakleitos gibi düşünürlere dair elimizdeki fragmanların çoğu bu geç antik aktarım katmanından geçerek ulaşır. | Simplikios - Fizik Şerhi |
Dönüşüm: "Peripatetik" bir okul adından, giderek felsefe tarihinin kaynağı (ve dolayısıyla filtresi) hâline gelen bir doksografik geleneğin adına dönüşür.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | περιπατητικός (peripatētikos) | peripatein (gezinerek yürümek) fiilinden. Ho Peripatos — Aristoteles'in Lykeion'daki üstü kapalı gezinti yolu/revağı; okulun adı buradan gelir. |
| Latince | peripateticus | Doğrudan Yunancadan alıntı, herhangi bir anlam kaymasına uğramadan Latinceye geçmiş. |
| Almanca / Fransızca | peripatetisch / péripatéticien | Fransızca "péripatéticien" günlük dilde argo bir ikinci anlam da kazanmıştır (fahişe) — bu tamamen tesadüfi bir anlam kayması olup felsefi tartışmada kafa karıştırmamalı. |
| İngilizce | Peripatetic |
Türkçe karşılığı
Peripatetik. Peripatetik: yerleşik alıntı kelime, okulun mensupları için. Gezinti Okulu: Türkçeleştirilmiş, açıklayıcı karşılık. Ben metinde ilk geçtiğinde "Peripatos Okulu (Peripatetikler)" diye ikisini birlikte veriyorum, sonrasında sade "Peripatetik" kullanıyorum.
"Peripatetik" dersen sadece bir okul-adını aktarmış olursun; "Gezinti Okulu" dersen ismin kökenindeki (tartışmalı) "yürüyerek öğretim" rivayetini de gizlice doğrulamış olursun — oysa bu rivayetin kendisi kesin değildir (bkz. aşağıda).
Atıf ve kaynak notu
Elimizdeki Presokratik "bilgi"nin neredeyse tamamı Peripatetik kategoriler (arkhē, stoikheion, hylē gibi) üzerinden bize ulaşır. Bu yüzden "Anaksimandros şunu söyledi" dediğimizde, çoğu zaman aslında "Theophrastos, Aristotelesçi terimlerle, Anaksimandros'un ne söylediğini böyle özetledi" demiş oluruz. Bu, hemen her Presokratik kavram notunun (bkz. arkhe, apeiron, hyle, stoikheion) ortak metodolojik sorunudur — "peripatetic" notu bu yüzden diğer notlara bir tür üst-uyarı işlevi görüyor.
İlgili kavramlar
- Doksografi Problemi
- Kaynak Güvenilirliği Problemi