İçeriğe geç

Kavram

fetischismus

Latince
fetischismus (yeni Latince kuruluş)
Almanca
Fetisch, Fetischismus, Fetischdienst
Fransızca
fétiche, fétichisme
İngilizce
fetishism
Türkçe
fetiş, fetişizm

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte aşırı bağlanılan nesne ya da cinsel takıntı anlamındadır. Dinler tarihinde (de Brosses) en ilkel din biçiminin, cansız nesnelere tapınmanın adıdır. Hegel'de büyü dininin ikinci momentidir: İnsanın kendi gücünü dışarı koyup görülür kılması. Marx'ta "meta fetişizmi", insan emeğinin toplumsal ilişkisinin şeyler arasındaki bir ilişki gibi görünmesidir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
15.–16. yy Portekiz denizcileri Batı Afrika'daki kutsal nesneler için feitiço —
1760 de Brosses Fetişizm: dinin ilk biçimi Du culte des dieux fétiches
1822–1831 Hegel Keyfî iradenin kendini görülür kılması; bağımlılık bilinci yok Tarih Felsefesi Dersleri, Coğrafî Temel
1867 Marx Meta fetişizmi Das Kapital I, 1. bölüm, 4

Dönüşüm: Bir sömürge gözleminden dinler tarihinin bir kategorisine, Hegel'de tinin en alt basamağının belirtisine, Marx'ta ise modern toplumun eleştirisine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — Yunancada karşılığı yoktur.
Latince facticius Portekizce feitiço "yapma, sahte; büyü, tılsım" Latince facticius "yapılmış, yapay" kelimesinden gelir.
Almanca / Fransızca Fetisch / fétiche Charles de Brosses, Du culte des dieux fétiches (1760) "fetişizm" kelimesini kurar; Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri, Coğrafî Temel (Afrika); Din Felsefesi Dersleri I.
İngilizce fetishism

Türkçe karşılığı

fetiş, fetişizm. Rakip: "put", "tılsım", "uğur". "Put" bir tanrının suretini ima eder; fetiş ise tanrının sureti değil, gücün keyfî olarak yerleştirildiği herhangi bir nesnedir. Bu yüzden Türkçeye yerleşmiş "fetiş" korunur.

Hegel'de fetiş, bağımlılığın değil keyfî iradenin dinidir: İnsan gücünü bir nesneye koyar, ama nesne işini görmezse onu döver, atar, yenisini yapar. Fetiş "bağımsız" görünür ama kendini görülür kılan bireysel keyfî iradeden başka bir şey değildir; bu yüzden "put" ya da "tanrı" demek Hegel'in asıl iddiasını, burada henüz daha yüksek bir varlık bilinci olmadığını örter.

Atıf ve kaynak notu

Hegel'in Afrika hakkındaki hükümleri misyoner ve gezgin raporlarına dayanır ve dönemin Avrupa merkezci önyargılarını taşır; kavram çözümlemesi bu bilgi temelinden ayrı değerlendirilmelidir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Fetiş

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.