Kavram
fetischismus
- Latince
- fetischismus (yeni Latince kuruluş)
- Almanca
- Fetisch, Fetischismus, Fetischdienst
- Fransızca
- fétiche, fétichisme
- İngilizce
- fetishism
- Türkçe
- fetiş, fetişizm
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte aşırı bağlanılan nesne ya da cinsel takıntı anlamındadır. Dinler tarihinde (de Brosses) en ilkel din biçiminin, cansız nesnelere tapınmanın adıdır. Hegel'de büyü dininin ikinci momentidir: İnsanın kendi gücünü dışarı koyup görülür kılması. Marx'ta "meta fetişizmi", insan emeğinin toplumsal ilişkisinin şeyler arasındaki bir ilişki gibi görünmesidir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 15.–16. yy | Portekiz denizcileri | Batı Afrika'daki kutsal nesneler için feitiço | — |
| 1760 | de Brosses | Fetişizm: dinin ilk biçimi | Du culte des dieux fétiches |
| 1822–1831 | Hegel | Keyfî iradenin kendini görülür kılması; bağımlılık bilinci yok | Tarih Felsefesi Dersleri, Coğrafî Temel |
| 1867 | Marx | Meta fetişizmi | Das Kapital I, 1. bölüm, 4 |
Dönüşüm: Bir sömürge gözleminden dinler tarihinin bir kategorisine, Hegel'de tinin en alt basamağının belirtisine, Marx'ta ise modern toplumun eleştirisine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Yunancada karşılığı yoktur. |
| Latince | facticius | Portekizce feitiço "yapma, sahte; büyü, tılsım" Latince facticius "yapılmış, yapay" kelimesinden gelir. |
| Almanca / Fransızca | Fetisch / fétiche | Charles de Brosses, Du culte des dieux fétiches (1760) "fetişizm" kelimesini kurar; Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri, Coğrafî Temel (Afrika); Din Felsefesi Dersleri I. |
| İngilizce | fetishism |
Türkçe karşılığı
fetiş, fetişizm. Rakip: "put", "tılsım", "uğur". "Put" bir tanrının suretini ima eder; fetiş ise tanrının sureti değil, gücün keyfî olarak yerleştirildiği herhangi bir nesnedir. Bu yüzden Türkçeye yerleşmiş "fetiş" korunur.
Hegel'de fetiş, bağımlılığın değil keyfî iradenin dinidir: İnsan gücünü bir nesneye koyar, ama nesne işini görmezse onu döver, atar, yenisini yapar. Fetiş "bağımsız" görünür ama kendini görülür kılan bireysel keyfî iradeden başka bir şey değildir; bu yüzden "put" ya da "tanrı" demek Hegel'in asıl iddiasını, burada henüz daha yüksek bir varlık bilinci olmadığını örter.
Atıf ve kaynak notu
Hegel'in Afrika hakkındaki hükümleri misyoner ve gezgin raporlarına dayanır ve dönemin Avrupa merkezci önyargılarını taşır; kavram çözümlemesi bu bilgi temelinden ayrı değerlendirilmelidir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Fetiş
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.