İçeriğe geç

Kavram

empirismus

Yunanca
ἐμπειρία (empeiria)
Latince
empirismus
Almanca
Empirismus
Fransızca
empirisme
İngilizce
empiricism
Türkçe
empirizm

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "tecrübeye dayanmak". Felsefede bilginin kaynağının ve ölçüsünün deneyim olduğunu savunan tutum (Locke, Hume); Kant'ta ve Hegel'de eleştirilip aşılması gereken bir bakış noktası.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
1690 Locke Bütün fikirler duyumdan ve refleksiyondan gelir İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme
1739–1748 Hume Nedensellik ve zorunluluk alışkanlıktan doğar; empirizmin septik sonucu İnsan Tabiatı Üzerine Bir İnceleme; Soruşturma
1781 Kant Deneyimde a priori unsurun gösterilmesi Saf Aklın Eleştirisi
1830 Hegel Düşüncenin nesnelliğe karşı ikinci tavrının ilk biçimi Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları, § 37–39

Dönüşüm: Bilginin kaynağına dair bir öğretiden (Locke), zorunluluğun septik çözülüşüne (Hume), oradan Kant'ın eleştirel felsefesine ve Hegel'de bilinçsiz bir metafizik olarak eleştirisine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἐμπειρία (empeiria) "Tecrübe"; antik tıpta empeirikoi hekim okulu.
Latince empirismus Yeni Latince; notun adı için kullanılmıştır.
Almanca / Fransızca Empirismus / empirisme Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisi, § 37–39 ("Düşüncenin Nesnelliğe Karşı İkinci Tavrı. I. Empirizm").
İngilizce empiricism

Türkçe karşılığı

empirizm. Empirismus "empirizm", Empirie "empiri", empirisch "empirik"; Erfahrung "deneyim" experientia ayrı, Wahrnehmung "algı" bağlanmaz.

Hegel empirizmi, hakikati düşüncenin kendisinde değil, deneyimde, dışta ve içte hazır bulunanda arayan tavır olarak tanımlar. Ona göre empirizmde iki büyük ilke vardır: Hakiki olan gerçeklikte ve algı için orada olmalıdır; insan geçerli sayacağı şeyi kendisi görmelidir (hürriyet ilkesi). Ama empirizm, madde, kuvvet, bir, çok gibi metafizik kategorileri eleştirisiz kullanır; yani farkında olmadan metafizik yapar.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Encyklopädie, § 37) açılmış nottur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: empirizme

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.