Kavram
empirismus
- Yunanca
- ἐμπειρία (empeiria)
- Latince
- empirismus
- Almanca
- Empirismus
- Fransızca
- empirisme
- İngilizce
- empiricism
- Türkçe
- empirizm
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "tecrübeye dayanmak". Felsefede bilginin kaynağının ve ölçüsünün deneyim olduğunu savunan tutum (Locke, Hume); Kant'ta ve Hegel'de eleştirilip aşılması gereken bir bakış noktası.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1690 | Locke | Bütün fikirler duyumdan ve refleksiyondan gelir | İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme |
| 1739–1748 | Hume | Nedensellik ve zorunluluk alışkanlıktan doğar; empirizmin septik sonucu | İnsan Tabiatı Üzerine Bir İnceleme; Soruşturma |
| 1781 | Kant | Deneyimde a priori unsurun gösterilmesi | Saf Aklın Eleştirisi |
| 1830 | Hegel | Düşüncenin nesnelliğe karşı ikinci tavrının ilk biçimi | Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları, § 37–39 |
Dönüşüm: Bilginin kaynağına dair bir öğretiden (Locke), zorunluluğun septik çözülüşüne (Hume), oradan Kant'ın eleştirel felsefesine ve Hegel'de bilinçsiz bir metafizik olarak eleştirisine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἐμπειρία (empeiria) | "Tecrübe"; antik tıpta empeirikoi hekim okulu. |
| Latince | empirismus | Yeni Latince; notun adı için kullanılmıştır. |
| Almanca / Fransızca | Empirismus / empirisme | Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisi, § 37–39 ("Düşüncenin Nesnelliğe Karşı İkinci Tavrı. I. Empirizm"). |
| İngilizce | empiricism |
Türkçe karşılığı
empirizm. Empirismus "empirizm", Empirie "empiri", empirisch "empirik"; Erfahrung "deneyim" experientia ayrı, Wahrnehmung "algı" bağlanmaz.
Hegel empirizmi, hakikati düşüncenin kendisinde değil, deneyimde, dışta ve içte hazır bulunanda arayan tavır olarak tanımlar. Ona göre empirizmde iki büyük ilke vardır: Hakiki olan gerçeklikte ve algı için orada olmalıdır; insan geçerli sayacağı şeyi kendisi görmelidir (hürriyet ilkesi). Ama empirizm, madde, kuvvet, bir, çok gibi metafizik kategorileri eleştirisiz kullanır; yani farkında olmadan metafizik yapar.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Encyklopädie, § 37) açılmış nottur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: empirizme
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.