Kavram
Eclipsis
- Yunanca
- ἔκλειψις (ekleipsis)
- Latince
- eclipsis, defectus, deliquium
- Almanca
- Finsternis
- Fransızca
- éclipse
- İngilizce
- eclipse
- Türkçe
- tutulma
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde tutulma korkulan bir alamettir. Tabiat felsefesinde örnek bir açıklama konusu olur: görünüşte ani ve doğaüstü olan şey, cisimlerin konumuyla hesaplanır. Isidorus güneş tutulmasını ayın araya girmesiyle, ay tutulmasını yerin gölgesiyle açıklar; ardından olayı mecazen okur: güneş tutulması Mesih'in ölümü, ay tutulması kilisenin uğradığı zulümdür.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MS 1. yy | Lucretius, Seneca | Tabiî sebeple açıklanan olay; korkuyu dağıtan bilgi | Naturales quaestiones |
| 4. yy | Augustinus | Ayın ışığını güneşten aldığının kanıtı: kendi ışığı olsaydı tutulmazdı (Isidorus'un aktarımıyla) | De natura rerum 18.4 |
| 7. yy | Isidorus | Ayın güneşin, yerin ayın önüne geçmesi; sebebi "Miletli bir filozof" açıkladı (Thales); mistik okuma: Mesih, kilise | De natura rerum 6.3, 20–21 |
Dönüşüm: korkulan alametten hesaplanan olaya; sonra Hıristiyan yazarlarda tabiî açıklama korunarak ikinci, tipolojik bir anlam katına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἔκλειψις (ekleipsis) | ἐκλείπω "terk etmek, eksilmek"; asıl anlamı "eksilme, kayboluş" |
| Latince | eclipsis; defectus, deliquium (solis) | Latince kelimeler de "eksilme" der; Isidorus üçünü birlikte kullanır (De natura rerum 6.3, 20, 21, 24.1) |
| Almanca / Fransızca | Sonnen-/Mondfinsternis; éclipse | Almanca kelime kararmayı, Fransızca Yunan kökünü korur |
| İngilizce | eclipse |
Türkçe karşılığı
tutulma. Rakip: "küsûf" (güneş), "husûf" (ay), eski astronomi dilinin iki ayrı terimi; "karartma". "Tutulma" canlı kelimedir, güneş ve ay için tek terim verir.
"Tutulma" bir şeyin ışığın önünü tuttuğunu ima eder, yani açıklamayı (araya girme) kelimenin içine koyar. Yunanca ve Latince kelimeler ise yalnız eksilmeyi söyler; sebep ayrıca açıklanır. Isidorus'un ay için "Ay eksilmez, gölgelenir" (21.1) demesi bu farka dayanır.
Atıf ve kaynak notu
Isidorus burada gözlemci değil derleyicidir: açıklamalar Hyginus, Ambrosius ve Augustinus'tan gelir. Tabiat bilgisi ile batıl ilim arasındaki sınırı önsözünde çizer.
İlgili kavramlar
- superstitio: tabiatı bilmek ne zaman batıl olur?
- astrologia, allegoria
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: tutulma
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.