İçeriğe geç

Kavram

Eclipsis

Yunanca
ἔκλειψις (ekleipsis)
Latince
eclipsis, defectus, deliquium
Almanca
Finsternis
Fransızca
éclipse
İngilizce
eclipse
Türkçe
tutulma

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde tutulma korkulan bir alamettir. Tabiat felsefesinde örnek bir açıklama konusu olur: görünüşte ani ve doğaüstü olan şey, cisimlerin konumuyla hesaplanır. Isidorus güneş tutulmasını ayın araya girmesiyle, ay tutulmasını yerin gölgesiyle açıklar; ardından olayı mecazen okur: güneş tutulması Mesih'in ölümü, ay tutulması kilisenin uğradığı zulümdür.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MS 1. yy Lucretius, Seneca Tabiî sebeple açıklanan olay; korkuyu dağıtan bilgi Naturales quaestiones
4. yy Augustinus Ayın ışığını güneşten aldığının kanıtı: kendi ışığı olsaydı tutulmazdı (Isidorus'un aktarımıyla) De natura rerum 18.4
7. yy Isidorus Ayın güneşin, yerin ayın önüne geçmesi; sebebi "Miletli bir filozof" açıkladı (Thales); mistik okuma: Mesih, kilise De natura rerum 6.3, 20–21

Dönüşüm: korkulan alametten hesaplanan olaya; sonra Hıristiyan yazarlarda tabiî açıklama korunarak ikinci, tipolojik bir anlam katına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἔκλειψις (ekleipsis) ἐκλείπω "terk etmek, eksilmek"; asıl anlamı "eksilme, kayboluş"
Latince eclipsis; defectus, deliquium (solis) Latince kelimeler de "eksilme" der; Isidorus üçünü birlikte kullanır (De natura rerum 6.3, 20, 21, 24.1)
Almanca / Fransızca Sonnen-/Mondfinsternis; éclipse Almanca kelime kararmayı, Fransızca Yunan kökünü korur
İngilizce eclipse

Türkçe karşılığı

tutulma. Rakip: "küsûf" (güneş), "husûf" (ay), eski astronomi dilinin iki ayrı terimi; "karartma". "Tutulma" canlı kelimedir, güneş ve ay için tek terim verir.

"Tutulma" bir şeyin ışığın önünü tuttuğunu ima eder, yani açıklamayı (araya girme) kelimenin içine koyar. Yunanca ve Latince kelimeler ise yalnız eksilmeyi söyler; sebep ayrıca açıklanır. Isidorus'un ay için "Ay eksilmez, gölgelenir" (21.1) demesi bu farka dayanır.

Atıf ve kaynak notu

Isidorus burada gözlemci değil derleyicidir: açıklamalar Hyginus, Ambrosius ve Augustinus'tan gelir. Tabiat bilgisi ile batıl ilim arasındaki sınırı önsözünde çizer.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: tutulma

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.