İçeriğe geç

Kavram

Dimensio

Yunanca
διάστασις (diastasis)
Latince
dimensio
Almanca
Dimension; Ausdehnung (bir yönü)
Fransızca
dimension
İngilizce
dimension
Türkçe
boyut

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte bir şeyin eni, boyu, yüksekliği. Regulae XIV'te Descartes uzamda orantı farklarını ortaya koymaya yarayan üç şey sayar: boyut, birim ve şekil. Boyut, bir öznenin ölçülebilir olduğu her bakımdır; aynı öznede sonsuz sayıda boyut olabilir ve bunların öznede reel bir temeli olup olmaması (ağırlık, hız ile günün saatlere bölünmesi) matematikçiyi ilgilendirmez, bu fizikçinin işidir. Cismin üç boyutu bile birbirinden "yalnızca adça" ayrılır. Sanatın işi bir sorunu olabildiğince çok boyuta ayırıp aynı anda ancak bir ya da ikisine dikkat etmektir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
y. 1628 Descartes Ölçülebilirliğin her tarzı; uzunluk, genişlik, derinlik yanında ağırlık, hız, sayının bölünmesi Zihnin Yönetimi İçin Kurallar XIV

Dönüşüm: Geometrik "yön"den her türlü ölçülebilir niceliğe genişleme; boyut, cismin bir özelliği olmaktan çıkıp ölçmenin bir bakımı olur.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca διάστασις (diastasis) Aristoteles'te cismin üç yönde "açılması" (uzunluk, genişlik, derinlik).
Latince dimensio dimetiri "ölçüp biçmek"ten. Descartes, Regulae XIV: "bir öznenin ölçülebilir sayılmasını sağlayan tarz ve bakım".
Almanca / Fransızca Dimension / dimension
İngilizce dimension

Türkçe karşılığı

boyut. Canlı ve yerleşik kelime. Descartes'ta yalnız uzunluk, genişlik, derinlik değil, ağırlık, hız, zamanın bölünmesi de boyuttur; Türkçe "boyut" bu genişletmeyi taşıyabilir. "Ölçü" mensura'ya ayrıldığı için kullanılmadı.

"Boyut" denince okur geometrik üç boyutu düşünür. Descartes'ın hamlesi tam bu daraltmayı kırmaktır: Ölçülebilen her yön (ağırlık, hız, bir üçgende bilinmesi gereken kenar ve açılar) bir boyuttur ve boyutlar "ölçülen şeylere hiçbir şey eklemez".

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Regulae XIV) açılmış nottur. Yunanca karşılık metinle karşılaştırılmadan verilmiştir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Boyuttan, boyutlarına

Metinlerde işaretlendiği yerler

2 yer · 2 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.