Kavram
Dimensio
- Yunanca
- διάστασις (diastasis)
- Latince
- dimensio
- Almanca
- Dimension; Ausdehnung (bir yönü)
- Fransızca
- dimension
- İngilizce
- dimension
- Türkçe
- boyut
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte bir şeyin eni, boyu, yüksekliği. Regulae XIV'te Descartes uzamda orantı farklarını ortaya koymaya yarayan üç şey sayar: boyut, birim ve şekil. Boyut, bir öznenin ölçülebilir olduğu her bakımdır; aynı öznede sonsuz sayıda boyut olabilir ve bunların öznede reel bir temeli olup olmaması (ağırlık, hız ile günün saatlere bölünmesi) matematikçiyi ilgilendirmez, bu fizikçinin işidir. Cismin üç boyutu bile birbirinden "yalnızca adça" ayrılır. Sanatın işi bir sorunu olabildiğince çok boyuta ayırıp aynı anda ancak bir ya da ikisine dikkat etmektir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| y. 1628 | Descartes | Ölçülebilirliğin her tarzı; uzunluk, genişlik, derinlik yanında ağırlık, hız, sayının bölünmesi | Zihnin Yönetimi İçin Kurallar XIV |
Dönüşüm: Geometrik "yön"den her türlü ölçülebilir niceliğe genişleme; boyut, cismin bir özelliği olmaktan çıkıp ölçmenin bir bakımı olur.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | διάστασις (diastasis) | Aristoteles'te cismin üç yönde "açılması" (uzunluk, genişlik, derinlik). |
| Latince | dimensio | dimetiri "ölçüp biçmek"ten. Descartes, Regulae XIV: "bir öznenin ölçülebilir sayılmasını sağlayan tarz ve bakım". |
| Almanca / Fransızca | Dimension / dimension | |
| İngilizce | dimension |
Türkçe karşılığı
boyut. Canlı ve yerleşik kelime. Descartes'ta yalnız uzunluk, genişlik, derinlik değil, ağırlık, hız, zamanın bölünmesi de boyuttur; Türkçe "boyut" bu genişletmeyi taşıyabilir. "Ölçü" mensura'ya ayrıldığı için kullanılmadı.
"Boyut" denince okur geometrik üç boyutu düşünür. Descartes'ın hamlesi tam bu daraltmayı kırmaktır: Ölçülebilen her yön (ağırlık, hız, bir üçgende bilinmesi gereken kenar ve açılar) bir boyuttur ve boyutlar "ölçülen şeylere hiçbir şey eklemez".
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Regulae XIV) açılmış nottur. Yunanca karşılık metinle karşılaştırılmadan verilmiştir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: Boyuttan, boyutlarına
Metinlerde işaretlendiği yerler
2 yer · 2 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.