Augustinus · Hakiki Din Üzerine
38. Bölüm
- Çünkü putlara bundan daha kötü ve daha aşağı bir tapınma daha vardır: Bu tapınmada insanlar kendi hayallerine taparlar; yolunu şaşırmış bir ruhla, kibir ya da şişkinlikle düşünürken ne tasavvur ettilerse, din adına ona riayet ederler. Sonunda ruhlarında, hiçbir şeye tapılmaması gerektiği, batıl inanca saplanıp zavallı bir köleliğe dolananların yanıldığı kanısı oluşur. Ama boşuna böyle düşünürler, çünkü bu onları kulluktan kurtarmaz: Onları bu şeylere tapılması gerektiği kanısına çeken kusurlar yerinde durur. Çünkü üç yönlü bir arzuya kul olurlar: ya haz arzusuna, ya üstünlük arzusuna, ya da seyir arzusuna. Hiçbir şeye tapılmaması gerektiğini düşünenler arasında, ya bedensel sevinçlere teslim olmamış, ya boş bir güce gönül vermemiş, ya da bir gösteriden zevk alarak çılgına dönmemiş tek kişi bile olmadığını söylüyorum. Böylece bilmeden geçici şeyleri, saadeti onlardan bekleyecek kadar severler. Oysa herkes, kendisini mesut kılmasını istediği şeylere, istese de istemese de kul olmak zorundadır. Çünkü onlar nereye götürürse peşlerinden gider; bunları elinden alabilecek gibi görünen herkesten de korkar. Bunları bir ateş kıvılcımı da, küçük bir böcek de elinden alabilir. Sonunda, sayısız musibeti geçeyim, zamanın kendisi de geçip giden her şeyi zorunlu olarak alıp götürür. Öyleyse bu dünya bütün geçici şeyleri içine aldığına göre, kul olmamak için hiçbir şeye tapılmaması gerektiğini düşünenler dünyanın bütün kısımlarına kul olurlar.
- Yine de bu şeylerin en dibinde, kendi kusurlarının kendilerine hükmetmesine katlanacak kadar zavallı hâlde yatsalar da, şehvetle, kibirle ya da merakla, yahut bunların ikisiyle ya da hepsiyle mahkûm olmuş olsalar da, insan hayatının bu yarış alanında bulundukları sürece onlara karşı güreşmek ve onları yenmek mümkündür; yeter ki önce henüz anlayamadıkları şeye inansınlar ve dünyayı sevmesinler. Çünkü ilahî olarak söylendiği gibi, dünyada olan her şey bedenin arzusu, gözlerin arzusu ve dünya hırsıdır (1 Yuhanna 2:16). O üç şey böylece işaret edilmiştir: Bedenin arzusu en aşağı hazzı sevenleri, gözlerin arzusu meraklıları, dünya hırsı da kibirlileri anlatır.37
- Hinc oritur omnis impietas, non modo peccantium, sed etiam damnatorum pro peccatis suis. Non enim tantum scrutari creaturam contra praeceptum Dei, et ea frui potius quam ipsa lege et veritate volunt, quod primi hominis peccatum deprehenditur, male utentis libero arbitrio; sed hoc quoque in ipsa damnatione addunt, ut non modo diligant, sed etiam serviant creaturae potius quam Creatori (Rom. I, 25), et eam colant per partes ejus, a summis usque ad ima venientes. Sed aliqui se in hoc tenent, ut pro summo Deo animam colant, et primam intellectualem creaturam, quam per Veritatem Pater fabricavit, ad ipsam Veritatem semper intuendam, et se per ipsam, quia omni modo ei simillima est. Deinde veniunt ad vitam genitalem, per quam creaturam visibilia et temporalia gignentia Deus aeternus et incommutabilis operatur. Hinc ad animalia, et inde ad ipsa corpora colenda dilabuntur; et in his primo eligunt pulchriora, in quibus caelestia maxime excellunt. Ergo in primis solis corpus occurrit, et in eo nonnulli remanent. Aliqui et lunae splendorem religione dignum putant: est enim nobis, ut perhibetur, propinquior; unde viciniorem speciem habere sentitur. Alii etiam caeterorum siderum corpora adjungunt, et totum caelum cum stellis suis. Alii caelo aethereo copulant aerem, et istis duobus superioribus elementis corporeis subjiciunt animas suas. Sed inter hos illi sibi videntur religiosissimi, qui universam simul creaturam, id est mundum totum cum omnibus quae in eo sunt, et vitam qua spiratur et animatur, quam quidam corpoream, quidam incorpoream esse crediderunt: hoc ergo totum simul unum Deum magnum esse arbitrantur, cujus partes sint caeterae. Non enim universae creaturae auctorem conditoremque noverunt. Inde in simulacra praecipitantur, et ab operibus Dei usque in opera sua demerguntur, quae tamen adhuc visibilia sunt. 69. Est enim alius deterior et inferior cultus simulacrorum, quo phantasmata sua colunt, et quidquid animo errante cum superbia vel tumore cogitando imaginati fuerint, religionis nomine observant, donec fiat in anima nihil omnino colendum esse, et errare homines qui superstitioni se involvunt, et misera se implicant servitute. Sed frustra hoc sentiunt: non enim efficiunt ut non serviant; remanent quippe ipsa vitia, quibus ut ipsa colenda opinarentur attracti sunt. Serviunt enim cupiditati triplici, vel voluptatis, vel excellentiae, vel spectaculi. Nego esse quemquam istorum qui nihil colendum existimant, qui non aut carnalibus gaudiis subditus sit, aut potentiam vanam foveat, aut aliquo spectaculo delectatus insaniat. Ita nescientes diligunt temporalia, ut inde beatitudinem exspectent. His autem rebus quibus quisque beatus vult effici, serviat necesse est, velit nolit. Nam quocumque duxerint, sequitur; et quisquis ea visus fuerit auferre posse, metuitur. Possunt autem auferre ista, et scintilla ignis et aliqua parva bestiola. Postremo, ut omittam innumerabiles adversitates, tempus ipsum auferat necesse est omnia transeuntia. Itaque cum omnia temporalia mundus iste concludat, omnibus mundi partibus serviunt, qui propterea putant nihil colendum esse ne serviant. 70. Verumtamen quanquam in hac rerum extremitate miseri jaceant, ut vitia sua sibi dominari patiantur, vel libidine, vel superbia, vel curiositate damnati, vel duobus horum, vel omnibus: quamdiu sunt in hoc stadio vitae humanae, licet eis congredi et vincere, si prius credant quod intelligere nondum valent, et non diligant mundum; quoniam omne quod in mundo est, sicut divinitus dictum est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi (I Joan. II, 16). Hoc modo tria illa sunt notata: nam concupiscentia carnis, voluptatis infimae amatores significat; concupiscentia oculorum, curiosos; ambitio saeculi, superbos.
- Hakikatin kendisinin üstlendiği insanda da sakınılması gereken üç yönlü bir ayartma gösterilmiştir. Ayartıcı, "Şu taşlara söyle de ekmek olsunlar," diyor. Ama o tek ve biricik öğretmen, "İnsan yalnız ekmekle değil, Tanrı'nın her sözüyle yaşar," diyor. Böylece haz arzusunun, açlığa bile boyun eğmeyecek kadar dizginlenmesi gerektiğini öğretti. Ama bedenin hazzıyla aldatılamayan belki geçici hâkimiyetin gururuyla aldatılabilirdi; bu yüzden ona dünyanın bütün krallıkları gösterildi ve "Yere kapanıp bana secde edersen bunların hepsini sana vereceğim" dendi. Buna şu cevap verildi: "Tanrın olan Rab'be secde edeceksin ve yalnız ona kulluk edeceksin." Böylece kibir ayaklar altına alındı. Sonra merakın da en son tuzağı kuruldu: Çünkü ayartıcı onu, yalnızca bir şey denemek için tapınağın tepesinden kendini aşağı atmaya zorluyordu. Ama burada da yenilmedi; bu yüzden öyle cevap verdi ki Tanrı'yı tanımak için ilahî olanı görünür şekilde yoklamaya kalkışan sınamalara gerek olmadığını anlayalım: "Tanrın olan Rab'bi sınamayacaksın," dedi (Matta 4:1–10; Luka 4:2–12). Bu yüzden içeride Tanrı'nın sözüyle beslenen kişi, bu çölde hazzı aramaz. Yalnız tek Tanrı'ya boyun eğen kişi dağda, yani yeryüzündeki yükseklikte böbürlenme aramaz. Değişmez hakikatin ebedî seyrine bağlanan kişi, geçici ve aşağı şeyleri tanımak için bu bedenin tepesinden, yani bu gözlerden aşağı atılmaz.37_2
- Triplex etiam tentatio in homine, quem Veritas ipsa suscepit, cavenda monstrata est. Dic, inquit tentator, lapidibus istis, ut panes fiant. At ille unus et solus magister: Non, inquit, in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Dei. Ita enim domitam docuit esse oportere cupiditatem voluptatis, ut nec fami cedendum sit. Sed forte dominationis temporalis fastu decipi poterat, qui carnis voluptate non potuit: omnia ergo mundi regna monstrata sunt, et dictum est: Omnia tibi dabo, si prostratus adoraveris me. Cui responsum est: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies. Ita calcata est superbia. Subjecta est autem extrema etiam curiositatis illecebra: non enim ut se de fastigio templi praecipitaret urgebat, nisi causa tantum aliquid experiendi. Sed neque hic victus est, et ideo sic respondit, ut intelligeremus non opus esse ad cognoscendum Deum, tentationibus visibiliter divina explorare molientibus: Non tentabis, inquit, Dominum Deum tuum (Matth. IV, 1-10, et Luc. IV, 2-12). Quamobrem quisquis intus verbo Dei pascitur, non quaerit in ista eremo voluptatem. Qui uni Deo tantum subjectus est, non quaerit in monte, id est in terrena elatione jactantiam. Quisquis aeterno spectaculo incommutabilis veritatis adhaerescit, non per fastigium hujus corporis, id est per hos oculos praecipitatur, ut temporalia et inferiora cognoscat.