Augustinus · Hakiki Din Üzerine
37. Bölüm
- Her dinsizlik buradan doğar; yalnız günah işleyenlerin değil, günahları yüzünden mahkûm olanların dinsizliği de. Çünkü yalnız Tanrı'nın buyruğuna karşı yaratılışı didiklemek ve ondan, kanunun ve hakikatin kendisinden çok zevk almak istemekle kalmazlar (ilk insanın, hür iradesini kötü kullanan insanın günahı bunda bulunur); mahkûmiyetin içinde de buna bir şey eklerler: Yaratılışı yalnız sevmekle kalmaz, Yaratıcı yerine ona kulluk da ederler (Romalılar 1:25) ve en yüksek kısımlarından en aşağılarına inerek onun kısımlarına taparlar. Kimileri burada durur ve en yüce Tanrı yerine ruha taparlar; yani Baba'nın, Hakikati hep seyretsin, onun aracılığıyla da kendini seyretsin diye Hakikat aracılığıyla yaptığı ilk akıllı yaratığa; çünkü o her bakımdan Hakikate en çok benzeyendir. Sonra doğurucu hayata gelirler: Ebedî ve değişmez Tanrı, görünür ve geçici şeyleri doğuran varlıkları bu yaratık aracılığıyla işletir. Oradan hayvanlara, oradan da cisimlerin kendilerine tapmaya kayarlar; bunlar arasında da önce daha güzelleri seçerler, ki bunların arasında en çok göksel cisimler öne çıkar. Öyleyse ilk olarak güneşin cismi karşılarına çıkar ve bazıları onda kalır. Kimileri ayın parlaklığını da tapınmaya layık görür; çünkü söylendiğine göre bize daha yakındır, bu yüzden biçiminin de bize daha yakın olduğu hissedilir. Başkaları öteki yıldızların cisimlerini, bütün yıldızlarıyla bütün göğü de ekler. Başkaları esirli göğe havayı katar ve ruhlarını bu iki yukarı bedensel unsura tabi kılar. Ama bunların arasında en dindar olduklarını sananlar, bütün yaratılışı birden, yani bütün evreni içindeki her şeyle birlikte ve onu soluk aldırıp canlandıran hayatı (kimileri bu hayatı cisimli, kimileri cisimsiz saymıştır), işte bütün bunları birden büyük tek bir Tanrı sayanlar, ötekileri de onun kısımları sayanlardır. Çünkü bütün yaratılışın yaratıcısını ve kurucusunu tanımadılar. Oradan putlara yuvarlanırlar ve Tanrı'nın eserlerinden kendi eserlerine kadar batarlar; ama bunlar hâlâ görünür şeylerdir.