Plutarkhos
On Hatibin Hayatları
Βίοι τῶν δέκα ῥητόρων
1.1Plutarkhos adıyla aktarılan bu derleme, Attika kanonunun on hatibinin (Antiphon, Andokides, Lysias, İsokrates, İsaios, Aiskhines, Lykurgos, Demosthenes, Hypereides, Deinarkhos) hayatını, eserlerini ve üslubunu kısa notlarla, zaman zaman resmî kararları da aktararak anlatır.
1. Antiphon
Antiphon, Sophilos'un oğludur ve Rhamnous demosundandır. Babasının öğrencisi oldu (babası sofistti ve söylendiğine göre Alkibiades de çocukken ona devam etmişti). Bazılarının düşündüğü gibi söz kudretini kendi tabiatından edinerek siyasete atıldı, bir okul açtı ve söz üzerine anlaşmazlığını filozof Sokrates'le, kavgacı biçimde değil çürütmeci biçimde sürdürdü; Ksenophon Anılar'da bunu anlatır. Vatandaşlardan ihtiyacı olanlar için mahkemelerdeki davalara söylevler yazdı. Bazılarına göre bu işe yönelen ilk kişi odur. Gerçekten de ondan önce yaşayanların, hatta çağdaşlarının hiçbirinin mahkeme söylevi günümüze ulaşmamıştır; ne Themistokles'in, ne Aristeides'in, ne Perikles'in. Oysa dönemin şartları onlara pek çok fırsat ve zorunluluk sağlamıştı, ama henüz yazma âdeti yoktu. Yazamamaları güçsüzlükten değildi, tarihçilerin söz konusu kişilerin her biri hakkında söylediklerinden bu açıktır. Hatırlayabildiğimiz en eski bu tür söylev yazarları ise, ileri yaşlardaki Antiphon'la çağdaş kişilerdir: Alkibiades, Kritias, Lysias, Arkhinos. Hitabet el kitaplarını da ilk o yazmıştır. Keskin zekâlı olduğu için ona Nestor denirdi. Caecilius ona dair yazısında, tarihçi Thukydides'te Antiphon'un övülmesinden yola çıkarak onun Thukydides'in hocası olduğunu çıkarır. Söylevlerinde titiz ve ikna edici, buluşta güçlü, güç durumlarda maharetlidir; beklenmedik yönden saldırır, sözü kanunlara ve duygulara çevirir, en çok yakışık almaya önem verir.
Pers savaşları ve sofist Gorgias zamanında yaşamış, ondan biraz daha genç olmuştur. Demokrasinin Dört Yüzler tarafından yıkılışına kadar yaşadı; bu yıkımda kendisinin de payı olduğu düşünülür. Bazen iki gemiyle trierarkhlık, bazen komutanlık yaptı, pek çok savaşta kazandı, onlara büyük ittifaklar sağladı, gençleri silahlandırdı, altmış kadırga donattı, Eetioneia surlarla çevrilince de onlar adına her seferinde Lakedaimon'a elçi gitti. Dört Yüzler yıkıldıktan sonra, Dört Yüzler'den Arkheptolemos ile birlikte ihbar edilip yakalandı, hainlere verilen cezalara çarptırıldı; gömülmeden atıldı, soyuyla birlikte haklarından yoksun olarak kaydedildi. Bazıları onun Otuzlar tarafından öldürüldüğünü söyler; Lysias'ın Antiphon'un kızı için yazdığı söylevde de böyledir. Çünkü küçük bir kızı vardı ve Kallaiskhros onu mirasçı kız olarak istemişti. Otuzlar tarafından öldürüldüğünü Theopompos da Philippika'nın on beşinci kitabında anlatır. Ama bu, Lysidonides'in oğlu olan başka biri olmalıdır; Kratinos Pytine'de onu kötü bir adam olarak anar. Çünkü Dört Yüzler döneminde daha önce ölüp idam edilen kişi Otuzlar döneminde nasıl yeniden var olabilir? Ölümü hakkında başka bir anlatı daha vardır. Birinci Dionysios'un tiranlığı güçlüyken elçi olarak Syrakusai'ye gitmiş. İçki sofrasında en iyi tuncun hangisi olduğu tartışılmış, pek çok kişi anlaşamayınca o, en iyisinin Harmodios ve Aristogeiton'un heykellerinin yapıldığı tunç olduğunu söylemiş. Dionysios bunu duyunca sözün bir suikast teşviki olduğundan kuşkulanıp onun öldürülmesini emretmiş. Bazılarına göre ise tragedyalarıyla alay ettiği için kızmıştır.
Hatibin altmış söylevi aktarılır; Caecilius bunların yirmi beşinin sahte olduğunu söyler. Platon Peisandros'ta onunla para düşkünlüğü yüzünden alay etmiştir. Hem tek başına hem de tiran Dionysios ile birlikte tragedya yazdığı söylenir. Şiirle uğraşırken, doktorların hastalara tedavi uyguladığı gibi bir acı giderme sanatı geliştirdi. Korinthos'ta pazar yerinin yanında bir oda tutup, üzgün insanları sözlerle tedavi edebileceğini ilan etti ve acının sebeplerini sorup dertlilere teselli verdi. Bu sanatı kendi değerinin altında görünce hitabete yöneldi. Bazıları Rheginonlu Glaukos'un şairler üzerine kitabını da Antiphon'a atfeder. Söylevlerinden en çok övülenler Herodes hakkındaki, Erasistratos'a karşı tavus kuşları hakkındaki, kendisi için yazdığı ihbar hakkındaki ve komutan Demosthenes'e karşı kanunsuz önerme davasındaki söylevlerdir. Komutan Hippokrates'e karşı da söylev yazmış ve onu gıyabında kazanmıştır.
Dört Yüzler'in yıkıldığı Theopompos arkhonluğunda Antiphon'un yargılanmasına karar verilen, Caecilius'un aktardığı karar şöyledir:
“Prytanlığın yirmi birinci günü Meclis kararıdır. Alopekeli Demonikos [yazman], Pallenili Philostratos başkandı. Andron önerdi: Komutanların Atina şehrinin zararına Lakedaimon'a elçi gittiklerini, ordugâhtan bir düşman gemisiyle denize açılıp karadan Dekeleia üzerinden gittiklerini bildirdiği adamlar, Arkheptolemos, Onomakles ve Antiphon, tutuklanıp mahkemeye teslim edilsin ki ceza görsünler. Onları komutanlar ve Meclisten komutanların uygun gördüğü on kişiye kadar seçilecekler hazır getirsin ki yargılama huzurlarında yapılsın. Thesmothetesler onları ertesi gün çağırsın ve çağrılar sona erince mahkemeye sevk etsinler. Seçilen avukatlar, komutanlar ve isteyen başkaları ihanetle suçlasın. Mahkeme kimi mahkûm ederse, onun hakkında hainlere ilişkin kanuna göre işlem yapılsın.”
Bu kararın altına hüküm yazılmıştır:
“İhanetten hüküm giydiler: Agrylelı Hippodamos oğlu Arkheptolemos, hazır; Rhamnouslu Sophilos oğlu Antiphon, hazır. Bu ikisine şu ceza verildi: On Birler'e teslim edilsinler, malları kamuya geçsin, onda biri tanrıçanın olsun; iki evleri yıkılsın, arsalarına sınır taşları konup üzerlerine ‘HAİNLER ARKHEPTOLEMOS VE ANTIPHON'UN’ yazılsın; iki demarkhos mal varlıklarını bildirsin; Arkheptolemos ve Antiphon Atina'da ve Atinalıların hükmettiği hiçbir yerde gömülmesin; Arkheptolemos, Antiphon ve bunlardan gelen soy, gayrimeşru ve meşru, haklarından yoksun olsun; biri Arkheptolemos ve Antiphon soyundan birini evlat edinirse, evlat edinen de haklarından yoksun olsun. Bunlar tunç bir stele yazılsın ve Phrynikhos hakkındaki kararların dikildiği yere konsun.”
Ἀντιφῶν Σοφίλου μὲν ἧν πατρὸς τῶν δὲ δήμων ʽπαμνούσιος· μαθητεύσοις δὲ τῷ πατρὶ ʽἦν γὰρ σοφιστῆς, ᾧ καὶ Ἀλκιβιάδην φασὶν ἑτι παῖδα ὄντα φοιτῆσαἰ καὶ δύναμιν λόγων κτησάμενος, ὥς τινες νομίζουσιν, ἀπʼ οἰκείας φύσεως, ὥρμησε μὲν πολιτεύεσθαι· διατριβὴν δὲ συνέστησε καὶ Σωκράτει τῷ φιλοσόφῳ διεφέρετο τὴν ὑπὲρ τῶν λόγων διαφορὰν οὐ φιλονείκως ἀλλʼ ἐλεγκτικῶς, ὡς Ξενοφῶν ἱστόρηκεν ἐν τοῖς Ἀπομνημονεύμασι. καί τινας λόγους τοῖς δεομένοις τῶν πολιτῶν συνέγραφεν εἰς τοὺς ἐν τοῖς δικαστηρίοις ἀγῶνας πρῶτος ἐπὶ τοῦτο τραπείς, ὥσπερ τινές φασι τῶν γοῦν πρὸ αὐτοῦ γενομένων οὐδενὸς φέρεται δικανικὸς λόγος, ἀλλʼ οὐδὲ τῶν κατʼ αὐτόν, διὰ τὸ μηδέπω ἐν ἔθει τοῦ συγγράφειν εἶναι, οὐ Θεμιστοκλέους οὐκ Ἀριστείδου οὐ Περικλέους, καίτοι πολλὰς ἀφορμὰς καὶ ἀνάγκας παρασχόντων αὐτοῖς τῶν καιρῶν καὶ γὰρ οὐ διʼ ἀσθένειαν ἀπελείποντο τοῦ συγγράφειν, ὡς δῆλον ἐκ τῶν εἰρημένων παρὰ τοῖς συγγραφεῦσι περὶ ἑνὸς Χ ορατορυμ Ωιταε. ἑκάστου τῶν· προειρημένων ἀνδρῶν. ὅσους μέντοι ἔχομεν ἐπὶ τὸ παλαιότατον ἀναφέροντες ἀπομνημονεῦσαι τὴν ἰδέαν τῶν λόγων ταύτην μεταχειρισαμένους, τούτους εὕροι τις ἂν ἐπιβεβληκότας Ἀντιφῶντι, πρεσβύτῃ ἤδη ὄντι, οἷον Ἀλκιβιάδην, Κριτίαν, Λυσίαν, Ἀρχῖνον. πρῶτος δὲ καὶ ῥητορικὰς τέχνας ἐξήνεγκε, γενόμενος ἀγχίνους· διὸ καὶ Νέστωρ ἐπεκαλεῖτο. Καικίλιος δʼ ἐν τῷ περὶ αὐτοῦ συντάγματι Θουκυδίδου τοῦ συγγραφέως καθηγητὴν τεκμαίρεται γεγονέναι ἐξ ὧν ἐπαινεῖται παρʼ αὐτῷ ὁ Ἀντιφῶν. ἔστι δʼ ἐν τοῖς· λόγοις ἀκριβὴς καὶ πιθανὸς καὶ δεινὸς περὶ τὴν εὕρεσιν καὶ ἐν τοῖς ἀπόροις τεχνικὸς καὶ ἐπιχειρῶν ἐξ ἀδήλου καὶ ἐπὶ τοὺς νόμους καὶ τὰ πάθη τρέπων τοὺς λόγους τοῦ εὐπρεποῦς μάλιστα στοχαζόμενος. γέγονε δὲ κατὰ τὰ Περσικὰ καὶ Γοργίαν τὸν σοφιστήν, ὀλίγῳ νεώτερος αὐτοῦ · καὶ παρατέτακεν ἕως καταλύσεως τῆς δημοκρατίας ὑπὸ τῶν τετρακοσίων. γενομένης, ἣν αὐτὸς δοκεῖ συγκατασκευάσαι, ὁτὲ μὲν δυσὶ τριηραρχῶν ναυσὶν ὁτὲ δὲ στρατηγῶν, καὶ πολλαῖς μάχαις νικῶν, καὶ συμμαχίας μεγάλας αὐτοῖς προσαγόμενος, καὶ τοὺς ἀκμάζοντας ὁπλίζων, καὶ τριήρεις πληρῶν ἑξήκοντα, καὶ πρεσβεύων δʼ ἑκάστοτε ὑπὲρ αὐτῶν εἰς Λακεδαίμονα, ἡνίκα ἐτετείχιστο Ἠετιώνεια. μετὰ δὲ τὴν σε κατάλυσιν τῶν τετρακοσίων εἰσαγγελθεὶς σὺν Ἀρχεπτολέμῳ ἑνὶ τῶν τετρακοσίων, ἑάλω, καὶ τοῖς περὶ τῶν προδοτῶν ἐπιτιμίοις ὑπαχθεὶς ἄταφος ἐρρίφη καὶ σὺν τοῖς ἐκγόνοις ἄτιμος ἀνεγράφη. οἱ δʼ ὑπὸ τῶν τριάκοντα ἀνῃρῆσθαι αὐτὸν ἱστοροῦσιν, ὥσπερ Λυσίας ἐν τῷ ὑπὲρ τῆς Ἀντιφῶντος θυγατρὸς λόγῳ· ἐγένετο γὰρ αὐτῷ θυγάτριον, οὗ Κάλλαισχρος ἐπεδικάσατο. ὅτι δʼ ὑπὸ τῶν τριάκοντα ἀπέθανεν, ἱστορεῖ καὶ Θεόπομπος ἐν τῇ πεντεκαιδεκάτῃ τῶν Φιλιππικῶν ἀλλʼ οὗτός γʼ ἂν εἴη ἕτερος, Λυσιδωνίδου πατρός, · οὗ καὶ Κρατῖνος ἐν Πυτίνῃ ὡς πονηροῦ μνημονεύει· πῶς γὰρ ἂν ὁ προτεθνεὼς καὶ ἀναιρεθεὶς ἐπὶ τῶν τετρακοσίων πάλιν ἐπὶ τῶν τριάκοντα εἴη; ἔστι δὲ καὶ ἄλλος λόγος περὶ τῆς τελευτῆς αὐτοῦ. πρεσβευτὴν γὰρ ὄντα αὐτὸν εἰς Συρακούσας πλεῦσαι, ἡνίκα ἢκμαζεν ἡ τοῦ προτέρου Διονυσίου τυραννίς· γενομένης δὲ παρὰ πότον ζητήσεως, τίς ἄριστός; ἐστι χαλκός, καὶ τῶν πολλῶν διαφερομένων, αὐτὸν εἰπεῖν ἄριστον εἶναι ἐξ οὗ Ἁρμόδιος καὶ Ἀριστογείτων πεποίηνται· τοῦτο δʼ ἀκούσαντα τὸν Διονύσιον καὶ ὑπονοήσαντα προτροπὴν εἰς ἐπίθεσιν εἶναι τὸ ῥηθὲν προστάξαι ἀναιρεθῆναι αὐτόν οἱ δέ, ὅτι τὰς τραγῳδίας αὐτοῦ διέσυρε, χαλεπήναντα. φέρονται δὲ τοῦ ῥήτορος λόγοι ἑξήκοντα; ὧν κατεψευσμένους; φησὶ Καικίλιος εἶναι τοὺς εἰκοσιπέντε. κεκωμῴδηται δʼ εἰς φιλαργυρίαν ὑπὸ Πλάτωνος ἐν Πεισάνδρῳ. λέγεται δὲ τραγῳδίας συνθεῖναι καὶ ἰδίᾳ καὶ σὺν Διονυσίῳ τῷ τυράννῳ. ἔτι δʼ ὢν πρὸς τῇ ποιήσει τέχνην ἀλυπίας συνεστήσατο, ὥσπερ τοῖς νοσοῦσιν ἡ παρὰ τῶν ἰατρῶν θεραπεία ὑπάρχει· ἐν Κορίνθῳ τε κατεσκευασμένος οἴκημά τι παρὰ τὴν ἀγορὰν προέγραψεν, ὅτι δύναται τοὺς λυπουμένους διὰ λόγων θεραπεύειν καὶ πυνθανόμενος τὰς αἰτίας παρεμυθεῖτο τοὺς κάμνοντας. νομίζων δὲ τὴν τέχνην ἐλάττω ἢ καθʼ αὑτὸν εἶναι ἐπὶ ῥητορικὴν ἀπετράπη. εἰσὶ δʼ οἳ καὶ τὸ Γλαύκου τοῦ Ῥηγίνου περὶ ποιητῶν βιβλίον εἰς Ἀντιφῶντα ἀναφέρουσιν. ἐπαινεῖται δʼ αὐτοῦ μάλιστα ὁ περὶ Ἡρώδου, καὶ ὁ πρὸς Ἐρασίστρατον περὶ. τῶν ταῶν, καὶ ὁ περὶ τῆς εἰσαγγελίας, ὃν ὑπὲρ ἑαυτοῦ γέγραφε, καὶ ὁ πρὸς Δημοσθένη τὸν στρατηγὸν παρανόμων. ἔγραψε δὲ καὶ κατὰ Ἱπποκράτους; τοῦ στρατηγοῦ λόγον καὶ εἷλεν αὐτὸν ἐξ ἐρήμου. ψήφισμα ἐπὶ Θεοπόμπου ἄρχοντος, ἐφʼ οὗ οἱ τετρακόσιοι κατελύθησαν, καθʼ ὃ ἔδοξεν Ἀντιφῶντα κριθῆναι, ὃ Καικίλιος παρατέθειται. ἔδοξε τῇ βουλῇ μιᾷ καὶ εἰκοστῇ τῆς πρυτανείας· Δημόνικος Ἀλωπεκῆθεν Φιλόστρατος, Φιλόστρατοιε Παλληνεὺς ἐπεστάτει· Ἄνδρων εἶπε περὶ τῶν ἀνδρῶν, οὓς ἀποφαίνουσιν οἱ στρατηγοὶ πρεσβευομένους εἰς Λακεδαίμονα ἐπὶ κακῷ τῆς πόλεως τῆς Ἀθηναίων, καὶ ἐκ τοῦ στρατοπέδου πλεῖν ἐπὶ πολεμίας νεὼς καὶ πεζεῦσαι διὰ Δεκελείας, Ἀρχεπτόλεμον καὶ Ὀνομακλέα καὶ Ἀντιφῶντα συλλαβεῖν καὶ ἀποδοῦναι εἰς τὸ δικαστήριον, ὅπως δῶσι δίκην παρασχόντων δʼ αὐτοὺς οἱ στρατηγοί, καὶ ἐκ τῆς βουλῆς οὕστινας ἂν δοκῇ τοῖς στρατηγοῖς, προσελομένοις μέχρι δέκα, ὅπως ἂν περὶ παρόντων γένηται ἡ κρίσις. προσκαλεσάσθωσαν δʼ αὐτοὺς οἱ θεσμοθέται ἐν τῇ αὔριον ἡμέρᾳ καὶ εἰσαγόντων, ἐπειδὰν αἱ κλήσεις ἐξήκωσιν εἰς τὸ δικαστήριον, περὶ προδοσίας κατηγορεῖν τοὺς ᾑρημένους συνηγόρους καὶ τοὺς στρατηγοὺς καὶ ἄλλους, ἄν τις βούληται· ὅτου δʼ ἂν καταψηφίσηται τὸ δικαστήριον, περὶ αὐτοῦ ποιεῖν κατὰ τὸν νόμον, ὃς κεῖται περὶ τῶν προδόντων. Τούτῳ ὑπογέγραπται τῷ δόγματι ἡ καταδίκη. προδοσίας ὦφλον Ἀρχεπτόλεμος Ἱπποδάμου Ἀγρύληθεν παρών, Ἀντιφῶν Σοφίλου Ῥαμνούσιος· παρών τούτοιν· ἐτιμήθη τοῖς, ἕνδεκα παραδοθῆναι καὶ τὰ χρήματα δημόσια εἶναι καὶ τῆς θεοῦ τὸ ἐπιδέκατον, καὶ τὼ οἰκία κατασκάψαι αὐτῶν καὶ ὅρους θεῖναι τοῖν οἰκοπέδοιν, ἐπιγράψαντας ΑΡΧΕΠΤΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ ΑΝΤΙΦΩΝΤΟΣ ΤΟΙΝ ΠΡΟΔΟΝΤΟΙΝ. τὼ δὲ δημάρχω ἀποφῆναι τὴν οὐσίαν αὐτοῖν καὶ μὴ ἐξεῖναι θάψαι Ἀρχεπτόλεμον καὶ Ἀντιφῶντα Ἀθήνησι, μηδʼ ὅσης Ἀθηναῖοι κρατοῦσι· καὶ ἄτιμον εἶναι Ἀρχεπτόλεμον καὶ Ἀντιφῶντα καὶ γένος τὸ ἐκ τούτοιν, καὶ νόθους καὶ γνησίους καὶ ἐάν τις ποιήσηταί τινα τῶν ἐξ Ἀρχεπτολέμου καὶ Ἀντιφῶντος, ἄτιμος ἔστω ὁ ποιησάμενος. ταῦτα δὲ γράψαι ἐν στήλῃ χαλκῇ · καὶ ᾗπερ ἀνάκειται τὰ ψηφίσματα τὰ περὶ Φρυνίχου, καὶ τοῦτο θέσθαι.
2.12. Andokides
Andokides, bir zamanlar Lakedaimonlularla Atinalılar arasında barış yapan Andokides'in oğlu Leogoras'ın oğluydu; Kydathenaion ya da Thoreus demosundandı, eupatridlerdendi, Hellanikos'a göre soyu Hermes'e kadar gidiyordu, çünkü keryksler soyu ona uzanıyordu. Bu yüzden bir ara Korinthlılarla anlaşmazlık içindeki Kerkyralılara yardım için Glaukon ile birlikte yirmi gemiyle görevlendirildi. Sonra Hermes heykellerini sakatlamak ve Demeter'in sırlarına karşı suç işlemekle suçlanıp dinsizlikten yargılandı, ama suçluları ihbar etmek şartıyla kurtuldu. Bütün gayretini gösterip kutsal şeylere karşı suç işleyenleri buldu; bunlar arasında kendi babasını da ihbar etti. Diğer herkesi suçlu çıkarıp ölmelerine sebep oldu, ama babasını, zincire vurulmuş olmasına rağmen şehre çok yararlı olacağını vaat ederek kurtardı. Yalan da söylemedi; çünkü Leogoras kamu parasını zimmetine geçiren ve başka suçlar işleyen pek çok kişiyi açığa çıkardı. Bu yüzden suçtan beraat etti.
Andokides siyasetçiler arasında itibar görmeyince gemi işletmeciliğine yöneldi, Kıbrıs krallarıyla ve başka önemli kişilerle konukluk kurdu. Bu sırada vatandaş kadınlardan birini, kuzeni olan Aristeides'in kızını, akrabalarından gizli kaçırıp Kıbrıs kralına hediye gönderdi. Bu yüzden mahkemeye çıkarılacağı sırada onu Kıbrıs'tan yeniden kaçırdı, kral tarafından yakalanıp zincire vuruldu. Kaçıp şehre geldiğinde işleri Dört Yüzler yönetiyordu. Onlar da onu zincire vurdu, o yine kaçtı. Oligarşi yıkılınca […] Otuzlar yönetimi ele alınca şehirden sürüldü. Sürgün süresini Elis'te geçirdi; Thrasyboulos ve arkadaşları dönünce o da şehre geldi. Barış için Lakedaimon'a gönderildi, ama suçlu görülüp yine sürgüne gitti. Bütün bunları yazdığı söylevlerde gösterir: kimi sırlar konusunda savunma, kimi dönüş isteği içindir. İhbar üzerine söylevi, Phaiaks'a Karşı Savunması ve Barış Üzerine söylevi de günümüze ulaşmıştır.
Bu dönemde filozof Sokrates ile aynı zamanda parlamıştır. Doğumu yetmiş sekizinci olimpiyatta, Atina'da Theogenides'in arkhonluğundadır; öyle ki Lysias'tan yaklaşık yüz yaş büyüktür. Andokides'in Hermes'i denen heykel de ondan adını alır. Bu heykel Aigeis phylesinin adağıdır, ama Andokides yakınında oturduğu için onun adıyla anılmıştır. Kendi phylesi için dithyrambos yarışmasında kyklos korosunun masrafını karşılamış, kazanınca da kireçtaşından Silenos heykelinin karşısına yüksek bir tripod adamıştır. Söylevlerinde sade ve süssüzdür, yalın ve figürsüzdür.
Ἀνδοκίδης Λεωγόρου μὲν ἦν πατρὸς τοῦ Ἀνδοκίδου τοῦ θεμένου ποτὲ πρὸς Λακεδαιμονίους εἰρήνην; νην Ἀθηναίοις, τῶν δήμων δὲ Κυδαθήναιος ἢ Θορεύς, γένους εὐπατριδῶν, ὡς δʼ Ἑλλάνικος καὶ ἀπὸ Ἑρμοῦ· καθήκει γὰρ εἰς αὐτὸν τὸ κηρύκων γένος· διὸ καὶ προεχειρίσθη ποτὲ μετὰ Γλαύκωνος σὺν ναυσὶν εἴκοσι Κερκυραίοις βοηθήσων, διαφερομένοις πρὸς Κορινθίους. μετὰ δὲ ταῦτα αἰτιαθεὶς ἀσεβεῖν ὡς καὶ αὐτὸς τοὺς Ἑρμᾶς περικόψας καὶ εἰς τὰ τῆς Δήμητρος ἁμαρτὼν μυστήρια, κριθεὶς ἐπὶ τούτοις ἀπέφυγεν ἐπὶ τῷ μηνύσειν τοὺς ἀδικοῦντας σπουδὴν δὲ πᾶσαν εἰσενεγκάμενος ἐξεῦρε τοὺς περὶ τὰ ἱερὰ ἁμαρτόντας, ἐν οἷς καὶ τὸν αὑτοῦ πατέρα ἐμήνυσε. καὶ τοὺς μὲν ἄλλους πάντας ἐλέγξας ἐποίησεν ἀπολέσθαι τὸν δὲ πατέρα ἐρρύσατο, καίτοι δεδεμένον ἤδη, ὑποσχόμενος πολλὰ λυσιτελήσειν αὐτὸν τῇ πόλει· καὶ οὐκ ἐψεύσατο· ἤλεγξε γὰρ ὁ Λεωγόρας πολλοὺς δημόσια χρήματα σφετεριζομένους καὶ ἄλλα τινὰ ἀδικοῦντας. καὶ διὰ μὲν ταῦτα ἀφείθη τῆς· αἰτίας· οὐκ εὐδοκιμῶν δʼ ὁ· Ἀνδοκίδης ἐπὶ τοῖς πολιτευομένοις ἐπέθετο ναυκληρίᾳ,καὶ τοῖς τε Κυπρίων βασιλεῦσι καὶ πολλοῖς ἄλλοις δοκίμοις ἐπεξενώθη ὅτε καὶ μίαν τῶν πολιτίδων, Ἀριστείδου θυγατέρα, ἀνεψιὰν οὖσαν αὐτῷ, λάθρα τῶν οἰκείων ἐξαγαγὼν ἔπεμψε δῶρον τῷ Κυπρίων βασιλεῖ. μέλλων δʼ ἐπὶ τούτοις εἰς δικαστήριον εἰσάγεσθαι πάλιν αὐτὴν ἐξέκλεψεν ἀπὸ τῆς Κύπρου, καὶ ληφθεὶς ὑπὸ τοῦ βασιλέως ἐδέθη· διαδρὰς δʼ ἧκεν εἰς τὴν πόλιν, καθʼ ὃν χρόνον οἱ τετρακόσιοι διεῖπον τὰ πράγματα· δεθεὶς δʼ ὑπὸ τούτων καὶ διαφυγών, αὖθις ὁπότε κατελύθη ἡ ὀλιγαρχία, […] ἐξέπεσε τῆς πόλεως, τῶν τριάκοντα τὴν ἀρχὴν παραλαβόντων. οἰκήσας δὲ τὸν τῆς φυγῆς χρόνον ἐν Ἤλιδι, κατελθόντων τῶν περὶ Θρασύβουλον, καὶ αὐτὸς ἧκεν εἰς τὴν πόλιν. πεμφθεὶς δὲ περὶ τῆς εἰρήνης εἰς Λακεδαίμονα καὶ δόξας ἀδικεῖν ἔφυγε. δηλοῖ δὲ περὶ πάντων ἐν τοῖς λόγοις οἷς συγγέγραφεν· οἱ μὲν γὰρ ἀπολογουμένου περὶ τῶν μυστηρίων εἰσίν, οἱ δὲ καθόδου δεομένου. σῴζεται δʼ αὐτοῦ καὶ ὁ περὶ τῆς ἐνδείξεως λόγος καὶ Ἀπολογία πρὸς Φαίακα καὶ περὶ τῆς εἰρήνης. καὶ ἤκμακε μὲν κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον ἅμα Σωκράτει τῷ φιλοσόφῳ· ἀρχὴ δʼ αὐτῷ τῆς γενέσεως ὀλυμπιὰς μὲν ἑβδομηκοστὴ ὀγδόη, ἄρχων δʼ Ἀθήνησι Θεογενίδης· ὥστʼ εἶναι πρεσβύτερον αὐτὸν Λυσίου ἔτεσί που ἑκατόν. τούτου δʼ ἐπώνυμός ἐστι καὶ Ἑρμῆς ὁ Ἀνδοκίδου καλούμενος, ἀνάθημα μὲν ὢν φυλῆς Αἰγηίδος, ἐπικληθεὶς δʼ Ἀνδοκίδου διὰ τὸ πλησίον παροικῆσαι τὸν Ἀνδοκίδην. καὶ αὐτὸς δʼ ἐχορήγησε κυκλίῳ χορῷ τῇ αὑτοῦ φυλῇ ἀγωνιζομένῃ διθυράμβῳ, καὶ νικήσας ἀνέθηκε τρίποδα ἐφʼ ὑψηλοῦ ἀντικρὺ τοῦ πωρίνου Σειληνοῦ. ἔστι δʼ ἁπλοῦς καὶ ἀκατάσκευος ἐν τοῖς λόγοις, ἀφελής τε καὶ ἀσχημάτιστος.
3.13. Lysias
Lysias, Lysanias oğlu Kephalos'un oğlu ve Kephalos'un torunuydu. Soyca Syrakusailiydi, ama Kephalos hem şehre duyduğu istekten, hem de dostu ve konuğu olan Ksanthippos oğlu Perikles'in ikna etmesiyle Atina'ya göçmüştü; zenginliğiyle öne çıkan bir adamdı. Bazılarına göre ise Syrakusai Gelon'un tiranlığı altındayken sürgün edilmişti. Lysias, Phrasikles'ten sonra arkhon olan Philokles zamanında, sekseninci olimpiyatın ikinci yılında Atina'da doğdu ve önce Atinalıların en seçkinleriyle birlikte eğitildi. Şehir sonradan Thurii adını alan Sybaris'e koloni gönderince, babası artık ölmüş olduğundan, payını almak üzere ağabeylerinin büyüğü Polemarkhos ile birlikte (Euthydemos ve Brakhyllos adlı iki kardeşi daha vardı) on beş yaşında, Praksiteles arkhonluğunda oraya gitti. Orada kalıp Syrakusailı Tisias ve Nikias'tan eğitim aldı, ev edinip pay kazanarak, Atina'da Klearkhos arkhon olana kadar altmış üç yıl vatandaşlık yaptı. Doksan ikinci olimpiyatta, Kallias arkhonluğunda, Sicilya'da Atinalıların başına gelenlerden sonra öteki müttefikler ve özellikle İtalya'da yaşayanlar arasında karışıklık çıkınca, Atina taraftarı olmakla suçlanıp üç yüz kişiyle birlikte sürüldü. Kleokritos'tan sonraki Kallias arkhonluğunda, Dört Yüzler artık şehre hâkimken Atina'ya gelip orada yaşadı. Aigospotamoi deniz savaşından sonra Otuzlar şehri ele geçirince, yedi yıl kaldıktan sonra sürüldü; mal varlığı ve kardeşi Polemarkhos elinden alındı. Kendisi, öldürülmek üzere tutulduğu çift kapılı evden kaçıp Megara'da yaşadı. Phyle'dekiler dönüşe girişince en yararlı kişi olduğu görüldü: iki bin drahmi ve iki yüz kalkan sağladı, Hermas ile birlikte gönderilip üç yüz paralı asker tuttu, konuk dostu Elisli Thrasydaios'u iki talant vermeye ikna etti. Bunun üzerine Thrasyboulos, dönüşten sonra Eukleides'ten önceki arkhonsuz yılda ona vatandaşlık önerdi; halk bağışı onayladı, ama Arkhinos önerinin ön karar alınmadan getirildiği gerekçesiyle kanunsuzluk davası açınca karar iptal edildi. Böylece vatandaşlıktan mahrum kalarak kalan ömrünü isoteles olarak geçirdi ve orada seksen üç yaşında, ya da bazılarına göre yetmiş altı, bazılarına göre seksenini aşkın yaşta, Demosthenes'i delikanlıyken görerek öldü. Philokles arkhonluğunda doğduğu söylenir.
Ona atfedilen dört yüz yirmi beş söylev vardır; Dionysios ve Caecilius'a göre bunların iki yüz otuz üçü gerçektir ve yalnız ikisinde yenildiği söylenir. Vatandaşlığını elinden alan Arkhinos'un kararına karşı yazdığı söylev ile Otuzlar'a karşı bir başka söylev de ondandır. Son derece ikna edici ve son derece kısa konuşurdu, söylevlerinin çoğunu özel kişilere yazmıştır. Hitabet el kitapları, halk konuşmaları, mektuplar, övgüler, cenaze söylevleri, aşk söylevleri ve yargıçlara göre kurulmuş bir Sokrates Savunması da yazmıştır. Üslupça kolay görünür, ama taklit edilmesi güçtür. Demosthenes Neaira'ya Karşı söylevinde onun, Neaira'nın kölelik arkadaşı Metaneira'nın âşığı olduğunu söyler; sonra kardeşi Brakhyllos'un kızıyla evlenmiştir. Platon da Phaidros'ta onu en güçlü konuşmacı ve İsokrates'ten daha yaşlı olarak anar. İsokrates'in öğrencisi ve Lysias'ın arkadaşı Philiskos ona bir epigram yazmıştır; bundan onun yaşça önde olduğu anlaşılır, bu Platon'un sözlerinden de kanıtlanır. Şöyledir:
“Şimdi ey Kalliope'nin kızı, çok sözlü Phrontis, aklın ve üstün bir yanın varsa göstereceksin. Çünkü başka bir biçime geçip başka düzenlerde hayatın başka bir bedenini alan, ölülerin ve karanlığın arasına dalmış ölümsüz Lysias'ı övecek bir aretē habercisi doğurman gerek; o hem benim psykhēmin dost sevgisini herkese gösterecek, hem de ölenin aretēsini bütün ölümlülere.”
Iphikrates için de iki söylev yazdı: biri Harmodios'a karşı, öbürü Timotheos'u ihanetle suçladığı dava için; ikisinde de kazandı. Iphikrates, Timotheos'un yaptıklarını üstlenince hesap verme sırasında ihanet suçunu alıp Lysias'ın söylevini kullanarak savundu; kendisi beraat etti, Timotheos ise çok büyük para cezasına çarptırıldı. Olympia şenliğinde de Yunanların uzlaşıp Dionysios'u devirmesi için çok büyük bir söylev okudu.
Λυσίας υἱὸς ἦν Κεφάλου τοῦ Λυσανίου τοῦ Κεφάλου, Συρακουσίου μὲν γένος μεταναστάντος δʼ εἰς Ἀθήνας ἐπιθυμίᾳ τε τῆς πόλεως καὶ Περικλέους τοῦ Ξανθίππου πείσαντος αὐτόν, φίλον ὄντα καὶ ξένον, πλούτῳ διαφέροντα· ὡς δέ τινες, ἐκπεσόντα τῶν Συρακουσῶν, ἡνίκα, ὑπὸ Γέλωνος ἐτυραννοῦντο. γενόμενος δʼ Ἀθήνησιν ἐπὶ Φιλοκλέους ἄρχοντος τοῦ μετὰ Φρασικλῆ κατὰ τὸ δεύτερον ἔτος τῆς ὀγδοηκοστῆς ὀλυμπιάδος, τὸ μὲν πρῶτον συνεπαιδεύετο τοῖς ἐπιφανεστάτοις Ἀθηναίων· ἐπεὶ δὲ τὴν εἰς Σύβαριν· ἀποικίαν τὴν ὕστερον Θουρίους μετονομασθεῖσαν ἔστελλεν ἡ πόλις, ᾤχετο σὺν τῷ πρεσβυτάτῳ ἀδελφῶν Πολεμάρχῳ (ἦσαν γὰρ αὐτῷ καὶ ἄλλοι δύο, Εὐθύδημος καὶ Βράχυλλος), τοῦ πατρὸς ἤδη τετελευτηκότος, ὡς κοινωνήσων τοῦ κλήρου, ἔτη γεγονὼς πεντεκαίδεκα, ἐπὶ Πραξιτέλους ἄρχοντος κἀκεῖ διέμεινε παιδευόμενος παρὰ Τισίᾳ καὶ Νικίᾳ τοῖς Συρακουσίοις, κτησάμενὸς τʼ οἰκίαν καὶ κλήρου τυχὼν ἐπολιτεύσατο ἕως Κλεάρχου τοῦ Ἀθήνησιν ἄρχοντος ἔτη ἑξήκοντα τρία. τῷ δʼ ἑξῆς Καλλίᾳ ὀλυμπιάδι ἐνενηκοστῇ δευτέρᾳ τῶν κατὰ Σικελίαν συμβάντων Ἀθηναίοις καὶ κινήσεως γενομένης τῶν τʼ ἄλλων συμμάχων καὶ μάλιστα τῶν τὴν Ἰταλίαν οἰκούντων, αἰτιαθεὶς ἀττικίζειν ἐξέπεσε μετʼ ἄλλων τριακοσίων. παραγενόμενος δʼ Ἀθήνησιν ἐπὶ Καλλίου τοῦ μετὰ Κλεόκριτον ἄρχοντος, ἤδη τῶν τετρακοσίων κατεχόντων τὴν πόλιν, διέτριβεν αὐτόθι. τῆς δʼ ἐν Αἰγὸς ποταμοῖς ναυμαχίας γενομένης καὶ τῶν τριάκοντα παραλαβόντων τὴν πόλιν, ἐξέπεσεν ἑπτὰ ἔτη μείνας, ἀφαιρεθεὶς τὴν οὐσίαν καὶ τὸν ἀδελφὸν Πολέμαρχον· αὐτὸς δὲ διαδρὰς ἐκ τῆς οἰκίας ἀμφιθύρου οὔσης, ἐν ᾗ ἐφυλάσσετο ὡς ἀπολούμενος, διῆγεν ἐν Μεγάροις. ἐπιθεμένων δὲ τῶν ἀπὸ Φυλῆς τῇ καθόδῳ, ἐπεὶ χρησιμώτατος ἁπάντων ὤφθη, χρήματά τε παρασχὼν δραχμὰς δισχιλίας καὶ ἀσπίδας διακοσίας πεμφθείς τε σὺν Ἑρμᾶνι ἐπικούρους ἐμισθώσατο τριακοσίους, δύο τʼ ἔπεισε τάλαντα δοῦναι Θρασυδαῖον τὸν Ἠλεῖον, ξένον αὐτῷ γεγονότα. ἐφʼ οἷς γράψαντος αὐτῷ Θρασυβούλου πολιτείαν μετὰ τὴν κάθοδον ἐπʼ ἀναρχίας τῆς πρὸ Εὐκλείδου, ὁ μὲν δῆμος ἐκύρωσε τὴν δωρεάν, ἀπενεγκαμένου δʼ Ἀρχίνου γραφὴν παρανόμων διὰ τὸ ἀπροβούλευτον εἰσαχθῆναι, ἑάλω τὸ ψήφισμα· καὶ οὕτως ἀπελαθεὶς τῆς πολιτείας τὸν. λοιπὸν ᾤκησε χρόνον ἰσοτελὴς ὤν, καὶ ἐτελεύτησεν αὐτόθι ὀγδοήκοντα τρία ἔτη βιούς, ἢ ὥς τινες ἓξ καὶ ἑβδομήκοντα, ἢ ὥς τινες ὑπὲρ ὀγδοήκοντα, ἰδὼν Δημοσθένη μειράκιον ὄντα. γεννηθῆναι δέ φασιν ἐπὶ Φιλοκλέους ἄρχοντος. φέρονται δʼ αὐτοῦ λόγοι τετρακόσιοι εἰκοσιπέντε· τούτων γνησίους φασὶν οἱ περὶ Διονύσιον καὶ Καικίλιον εἶναι διακοσίους τριάκοντα καὶ τρεῖς, ἐν οἷς δὶς μόνον ἡττῆσθαι λέγεται. ἔστι δʼ αὐτοῦ καὶ ὁ ὑπὲρ τοῦ ψηφίσματος ὃ ἐγράψατο Ἀρχῖνος, τὴν πολιτείαν αὐτοῦ περιελών, καὶ κατὰ τῶν τριάκοντα ἕτερος. ἐγένετο δὲ πιθανώτατος καὶ βραχύτατος, τοῖς ἰδιώταις τοὺς πολλοὺς λόγους ἐκδούς. εἰσὶ δʼ αὐτῷ καί τέχναι ῥητορικαὶ πεποιημέναι καὶ δημηγορίαι, Ἐπιστολαί τε καὶ ἐγκώμια, καὶ ἐπιτάφιοι καὶ Ἐρωτικοὶ καὶ Σωκράτους Ἀπολογία ἐστοχασμένη τῶν δικαστῶν. δοκεῖ δὲ κατὰ τὴν λέξιν εὔκολος εἶναι, δυσμίμητος ὤν. Δημοσθένης δʼ ἐν τῷ κατὰ Νεαίρας λόγῳ ἐραστὴν αὐτόν φησι γεγονέναι Μετανείρας, ὁμοδούλου τῇ Νεαίρᾳ· ὕστερον δʼ ἔγημε Βραχύλλου τοῦ ἀδελφοῦ θυγατέρα. μνημονεύει δʼ αὐτοῦ καὶ Πλάτων ἐν τῷ Φαίδρῳ ὡς δεινοτάτου εἰπεῖν καὶ Ἰσοκράτους πρεσβυτέρου. ἐποίησε δὲ καὶ εἰς αὐτὸν ἐπίγραμμα Φιλίσκος ὁ Ἰσοκράτους μὲν γνώριμος ἑταῖρος δὲ Λυσίου, διʼ οὗ φανερὸν ὡς προέλαβε τοῖς ἔτεσιν, ὃ καὶ ἐκ τῶν. ὑπὸ Πλάτωνος εἰρημένων ἀποδείκνυται ἔχει δ’ οὕτως νῦν ὦ. Καλλιόπης θύγατερ, πολυήγορε Φρόντι, δείξεις εἴ τι φρονεῖς καί τι περισσὸν ἔχεις τὸν γὰρ ἐς ἄλλο σχῆμα μεθαρμοσθέντα καὶ ἄλλοις ἐν κόσμοισι βίου σῶμα λαβόνθʼ ἕτερον, δεῖ ς1ʼ ἀρετῆς κήρυκα τεκεῖν τινα Λύσιδα ὑμνεῖν, δύντα κατὰ φθιμένων καὶ ζόφου ἀθάνατον ὃς τὸ τʼ ἐμῆς ψυχῆς δείξει φιλέταιρον ἅπασι, καὶ τὴν τοῦ φθιμένου πᾶσι βροτοῖς ἀρετήν συνέγραψε δὲ λόγω καὶ Ἰφικράτει, τὸν μὲν πρὸς Ἁρμόδιον, τὸν δὲ προδοσίας κρίνοντι Τιμόθεον καὶ ἀμφοτέροις ἐνίκα· ἀναδεξαμένου δʼ Ἰφικράτους τὰς τοῦ Τιμοθέου πράξεις, ταῖς εὐθύναις ἀναλαβὼν τὴν τῆς προδοσίας αἰτίαν ἀπολογεῖται διὰ τοῦ Λυσίου λόγου · καὶ αὐτὸς μὲν ἀπελύθη, ὁ δὲ Τιμόθεος ἐζημιώθη πλείστοις χρήμασιν. ἀνέγνω δὲ καὶ ἐν τῇ Ὀλυμπιακῇ πανηγύρει λόγον μέγιστον, διαλλαγέντας τοὺς Ἕλληνας καταλῦσαι Διονύσιον.
4.1-14. İsokrates
İsokrates, Erkhia demosundan orta hâlli bir vatandaş olan Theodoros'un oğluydu. Babasının flüt yapan köleleri vardı, bu işten zenginleşmiş, koro masrafı karşılayacak ve oğullarını eğitecek duruma gelmişti; çünkü başka oğulları da vardı, Telesippos ve Diomnestos, bir de küçük kızı. Bu yüzden Aristophanes ve Strattis flütler üzerinden onunla alay etmiştir. Seksen altıncı olimpiyatta, Myrrhinouslu Lysimakhos arkhonluğunda doğdu; Lysias'tan yirmi iki yaş genç, Platon'dan yedi yaş büyüktü. Çocukken hiçbir Atinalıdan aşağı kalmayacak bir eğitim aldı; Keoslu Prodikos, Leontinili Gorgias, Syrakusailı Tisias ve hatip Theramenes'i dinledi. Otuzlar Theramenes'i tutuklamak isteyip o Meclisin Hestia'sına sığındığında, herkes dehşete düşmüşken yardıma tek başına o kalktı. Başta uzun süre sustu, sonra Theramenes dostlarından birinin onun felaketinden etkilenmesinin kendisine daha acı geleceğini söyleyerek onu geri çevirdi. Söylendiğine göre, mahkemelerde iftiraya uğradığında Theramenes'in bazı el kitapları ona yardım etmişti; bunlar Boton adıyla yazılmıştır.
Yetişkin olunca siyasi işlerden uzak durdu, çünkü sesi zayıftı, huyu çekingendi, baba mirasını da Lakedaimonlulara karşı savaşta yitirmişti. Başkalarına söylev yazdığı görülür, kendisi yalnız Antidosis hakkında bir söylev vermiştir. Bir okul kurup felsefeye ve aklına gelenleri yazmaya yöneldi. Panegyrikos'u ve bazı danışma söylevlerini yazdı; kimini kendisi yazıp okudu, kimini başkalarına hazırladı, böylece Yunanları gerekeni düşünmeye teşvik edeceğini sanıyordu. Prohairesisinde başarısız olunca bunları bıraktı. Bazılarına göre ilk kez Khios'ta okul yönetti, dokuz öğrencisi vardı. Ücretinin sayıldığını görünce ağlayarak “Şimdi bunlara satıldığımı anladım” demişti. İsteyenlerle görüşüyor, ilk kez kavgacı söylevleri üzerinde durduğu siyasi söylevlerden ayırıyordu. Khios'ta da makamlar ve vatanındakiyle aynı yönetimi kurdu. Hiçbir sofistin kazanmadığı kadar para kazandı, öyle ki trierarkhlık bile yaptı. Yüze yakın öğrencisi oldu; aralarında Konon oğlu Timotheos da vardı. Onunla pek çok şehri dolaştı, Timotheos'un Atinalılara gönderdiği mektupları yazdı. Bu yüzden Timotheos Samos ganimetinden ona bir talant armağan etti. Ayrıca Khioslu Theopompos, Kymeli Ephoros, tragedya konuları üzerine yazan Asklepiades, sonra tragedyalar yazan Phaselisli Theodektes de öğrencileriydi. Theodektes'in mezarı Eleusis'e giden Kutsal Yol üzerinde Kyamites'e doğru gidenlerin yolundadır, şimdi yıkıktır. Orada kendisiyle birlikte ünlü şairlerin heykellerini de dikmişti, ama bunlardan yalnız şair Homeros kalmıştır. Atinalı Leodamas ve Atinalıların kanun koyucusu Lakritos da öğrencileriydi; bazılarına göre Hypereides ve İsaios da.
Demosthenes'in de henüz hatipliğe başlarken gayretle ona gittiği söylenir. İstediği bin drahmiyi veremeyeceğini, ama beşte birini öğrenmek için iki yüz drahmi vereceğini söylemiş. O da “Demosthenes, işi dilimlere ayırmıyoruz; güzel balıkları nasıl bütün satıyorsak, sen de öğrenci olmak istersen sanatımı sana eksiksiz satarım” demiş.
Khairondas arkhonluğunda, Khaironeia olayları Hippokrates'in palestrasında bildirildiğinde bunu duyup dört gün yemek yemeyerek hayatına son verdi. Önceden Euripides'in üç oyununun başlangıcını söylemişti:
“Elli kızın babası Danaos” “Tantalos oğlu Pelops Pisa'ya gelince” “Sidon kentini terk eden Kadmos.”
Doksan sekiz yaşında, ya da bazılarına göre yüz yaşında öldü; Yunanistan'ın dördüncü kez köleleştirildiğini görmeye dayanamadı. Ölümünden bir yıl, bazılarına göre dört yıl önce Panathenaikos'u yazmıştı. Panegyrikos'u on yılda, bazılarına göre on beş yılda bitirmişti; bazıları bunu Leontinili Gorgias'tan ve Lysias'tan aktardığını söyler. Antidosis söylevini seksen iki yaşında, Philippos'a yazdıklarını ölümünden kısa süre önce yazdı. Yaşlılığında hatip Hippias'ın karısı Plathane'den, onun üç oğlundan en küçüğü olan Aphareus'u evlat edindi. Yalnız öğrencilerinden para alarak değil, Euagoras oğlu Kıbrıs kralı Nikokles'ten kendisine yazdığı söylev için yirmi talant alarak da oldukça zenginleşti. Bu yüzden kıskanılıp üç kez trierarkhlığa gösterildi. İkisinde oğlu aracılığıyla hastalık bahanesiyle kurtuldu, üçüncüsünde üstlenip hayli para harcadı. Çocuğuyla birlikte bir köleden başka bir şey göndermediğini söyleyen bir babaya “Öyleyse git, bir yerine iki kölen olacak” dedi. Artemisia'nın Mausolos için düzenlediği yarışmaya da katıldı, ama bu övgü günümüze ulaşmamıştır. Helena övgüsünü ve Areopagitikos'u da yazmıştır. Hayattan ayrılışının dokuzuncu gün yemek yemeyerek, bazılarına göre dördüncü gün, Khaironeia'da düşenlerin gömüldüğü sırada olduğu söylenir. Oğlu Aphareus da söylevler yazdı.
Akrabalarıyla birlikte Kynosarges yakınında, tepenin solunda gömüldü: kendisi, babası Theodoros, annesi, annesinin kız kardeşi yani hatibin teyzesi Anako, evlatlık oğlu Aphareus, annesi İsokrates'in teyzesi Anako olan kuzeni Sokrates, babasıyla adaş kardeşi Theodoros, evlatlık oğlu Aphareus'un oğulları Aphareus ve onun babası Theodoros, karısı ve şair Aphareus'un annesi Plathane. Bunların üzerinde altı mezar taşı vardı, şimdi kalmamıştır. İsokrates'in mezarının üzerinde otuz arşınlık bir sütun, onun üzerinde sembolik olarak yedi arşınlık bir Seiren vardı, bu da şimdi yoktur. Yakında şairleri ve hocalarını gösteren bir mezar taşı da vardı; bunlar arasında astronomi küresine bakan Gorgias ve yanında duran İsokrates vardı. Eleusis'te sundurmanın önünde Konon oğlu Timotheos'un adadığı tunç bir heykeli de vardır, üzerinde şöyle yazar:
“Timotheos, dostluk hatırına ve bilgeliğine saygıyla İsokrates'in bu heykelini tanrıçalara adadı.”
Eser Leokhares'indir. Ona atfedilen altmış söylevin Dionysios'a göre yirmi beşi, Caecilius'a göre yirmi sekizi gerçektir, ötekiler sahtedir.
Gösteri söylevinden hoşlanmazdı. Bir keresinde üç kişi dinlemeye geldiğinde ikisini tutmuş, üçüncüsünü ertesi gün gelmesini söyleyerek göndermişti; çünkü tiyatrosu şimdi dinleyicilerle doluydu. Öğrencilerine kendisinin on minaya ders verdiğini, ama kendisine cesaret ve güzel ses öğretene on bin drahmi vereceğini söylerdi. Kendisi yetenekli değilken başkalarını nasıl yetenekli kıldığını soran birine, “Bileği taşı da kendisi kesemez, ama demiri keskin kılar” dedi. Bazıları onun el kitapları yazdığını söyler, bazıları da yöntem değil alıştırma kullandığını. Bir vatandaştan asla ücret almadı. Öğrencilerine, meclis toplantılarına gidip orada söylenenleri kendisine aktarmalarını emrederdi. Sokrates'in ölümüne de çok üzülmüş, ertesi gün siyahlar giyerek ortaya çıkmıştı. Birisi ona hitabetin ne olduğunu sorunca, “Küçüğü büyük, büyüğü küçük yapmak” dedi. Kıbrıs tiranı Nikokreon'un sofrasında, orada bulunanlar onu konuşmaya teşvik edince “Benim güçlü olduğum şeylerin zamanı değil, zamanı gelen şeylerde de güçlü değilim” dedi. Tragedya şairi Sophokles'in gözünü dikmiş bir gencin ardından gittiğini görünce “Sophokles, insanın yalnız ellerini değil gözlerini de kendine hâkim tutması gerekir” dedi. Kymeli Ephoros okuldan bir şey öğrenemeden çıkıp babası Demophilos tarafından ikinci bir ücretle yeniden gönderilince, şaka olarak ona “İki kez getiren” anlamında Diphoros dedi. Ama bu adam için hayli uğraştı ve ona yararlı olacak konuyu kendisi önerdi.
Cinsel zevklere de düşkündü; yatağında kokulu şilteler kullanır, yastığını safranla ıslatırdı. Gençken evlenmedi, yaşlılığında Lagiske adlı bir fahişeyle yaşadı; ondan bir kızı oldu, kız on iki yaşında evlenmeden öldü. Sonra hatip Hippias'ın karısı, üç çocuklu Plathane ile evlendi. Çocuklardan Aphareus'u, daha önce söylendiği gibi, evlat edindi. Aphareus onun tunç heykelini Olympieion yanında bir sütunun üzerine dikti ve şu yazıyı kazıdı:
“Aphareus, babası İsokrates'in bu heykelini Zeus'a adadı, tanrılara ve anne babanın aretēsine saygıyla.”
Çocukken at yarışlarına da katıldığı söylenir; bazılarına göre Akropolis'te Arrhephorosların top sahasında, atının üstünde tunçtan bir heykeli vardır. Hayatı boyunca iki davası oldu. İlkinde Megakleides onu antidosis için çağırdı, hastalığı yüzünden gitmedi, oğlu Aphareus'u gönderip kazandı. İkincisinde Lysimakhos onu trierarkhlık için antidosise çağırdı, yenildi ve trierarkhlığı üstlendi. Pompeion'da da onun bir resmi vardı.
Aphareus ise az sayıda mahkeme ve danışma söylevi yazdı, yaklaşık otuz yedi tragedya da yazdı, bunlardan ikisinin sahteliği tartışmalıdır. Lysistratos'tan Sosigenes'e kadar yirmi sekiz yılda şehir yarışmalarına altı oyun sokup Dionysios aracılığıyla iki kez kazandı, başkaları aracılığıyla da iki Lenaia oyunu sahneledi. Annelerinin, yani İsokrates ve Theodoros'un annesinin, ve onun kız kardeşi Anako'nun heykelleri Akropolis'te duruyordu. Annenin heykeli şimdi Hygieia heykelinin yanında yazısı değiştirilmiş olarak durur, Anako'nunki kalmamıştır. Anako'nun iki oğlu vardı: Koino'dan Aleksandros, Lysias'tan Sosikles.
Ἰσοκράτης Θεοδώρου μὲν ἦν παῖς τοῦ Ἐρχιέως τῶν μετρίων πολιτῶν, θεράποντας αὐλοποιοὺς κεκτημένου καὶ εὐπορήσαντος ἀπὸ τούτων, ὡς καὶ χορηγῆσαι καὶ παιδεῦσαι τοὺς υἱούς· ἦσαν γὰρ αὐτῷ καὶ ἄλλοι, Τελέσιππος καὶ Διόμνηστος· ἦν δὲ καὶ θυγάτριον· ὅθεν εἰς τοὺς αὐλοὺς κεκωμῴδηται ὑπʼ Ἀριστοφάνους καὶ Στράττιδος. γενόμενος δὲ κατὰ τὴν ὀγδοηκοστὴν ἕκτην ὀλυμπιάδα Λυσιμάχου Μυρρινουσίου ἄρχοντος, νεώτερος μὲν Λυσίου δυσὶ καὶ εἴκοσιν ἔτεσι, πρεσβύτερος δὲ Πλάτωνος ἑπτά, παῖς μὲν ὢν ἐπαιδεύετο οὐδενὸς ἧττον Ἀθηναίων, ἀκροώμενος Προδίκου τε τοῦ Κείου καὶ Γοργίου τοῦ Λεοντίνου καὶ Τισίου τοῦ Συρακουσίου καὶ Θηραμένους τοῦ ῥήτορος· οὗ καὶ συλλαμβανομένου ὑπὸ τῶν τριάκοντα καὶ φυγόντος ἐπὶ τὴν Βουλαίαν Ἑστίαν, ἁπάντων καταπεπληγμένων, μόνος ἀνέστη βοηθήσων καὶ πολὺν χρόνον ἐσίγησε κατʼ ἀρχάς, ἔπειτα ὑπʼ αὐτοῦ παρῃτήθη, εἰπόντος ὀδυνηρότερον αὐτῷ συμβήσεσθαι εἴ τις τῶν φίλων ἀπολαύσει τῆς συμφορᾶς· καὶ ἐκείνου τινὰς οὔσας τέχνας αὐτῷ φασι συμπραγματεύσασθαι, ἡνίκα ἐν τοῖς δικαστηρίοις ἐσυκοφαντεῖτο, αἳ εἰσιν ἐπιγεγραμμέναι Βότωνος. ἐπεὶ δʼ ἠνδρώθη, τῶν μὲν πολιτικῶν πραγμάτων ἀπέσχετο ἰσχνόφωνὸς τʼ ὢν καὶ εὐλαβὴς τὸν τρόπον καὶ τὰ πατρῷα· ἀποβεβληκὼς ἐν τῷ πρὸς Λακεδαιμονίους πολέμῳ· ἄλλοις δὲ μεμελετηκὼς φαίνεται, ἕνα δὲ μόνον εἰπὼν λόγον,, τὸν περὶ τῆς Ἀντιδόσεως. διατριβὴν δὲ συστησάμενος, ἐπὶ τὸ φιλοσοφεῖν καὶ γράφειν ἃ διανοηθείη ἐτράπετο, καὶ τόν τε Πανηγυρικὸν λόγον καί τινας ἄλλους τῶν συμβουλευτικῶν, οὓς μὲν αὐτὸς γράφων ἀνεγίνωσκεν οὓς δʼ ἑτέροις παρεσκεύαζεν, ἡγούμενος οὕτως ἐπὶ τὸ τὰ δέοντα φρονεῖν τοὺς Ἕλληνας προτρέψεσθαι. διαμαρτάνων δὲ τῆς προαιρέσεως, τούτων μὲν ἀπέστη σχολῆς δʼ ἡγεῖτο, ὣς τινές φασι, πρῶτον ἐπὶ· Χίου, μαθητὰς ἔχων ἐννέα· ὅτε καὶ ἰδὼν τὸν μισθὸν ἀριθμούμενον εἶπε δακρύσας ὡς ἐπέγνων ἐμαυτὸν νῦν τούτοις πεπραμένον ὡμίλει δὲ τοῖς βουλομένοις, χωρίσας πρῶτος τοὺς ἐριστικοὺς λόγους τῶν πολιτικῶν, περὶ οὓς ἐσπούδασε. καὶ ἀρχὰς δὲ καὶ περὶ τὴν Χίον κατέστησε καὶ τὴν αὐτὴν τῇ πατρίδι πολιτείαν · ἀργύριόν τε ὅσον οὐδεὶς σοφιστῶν εὐπόρησεν, ὡς καὶ τριηραρχῆσαι. ἀκροαταὶ δʼ αὐτοῦ ἐγένοντο· εἰς ἑκατόν; ἄλλοι τε πολλοὶ καὶ Τιμόθεος ὁ Κόνωνος, σὺν ᾧ καὶ πολλὰς πόλεις ἐπῆλθε, συντιθεὶς τὰς πρὸς Ἀθηναίους ὑπὸ Τιμοθέου πεμπομένας ἐπιστολάς· ὅθεν ἐδωρήσατο αὐτῷ τάλαντον τῶν ἀπὸ Σάμου περιγενομένων. ἐμαθήτευσε δʼ αὐτῷ καὶ Θεόπομπος ὁ Χῖος, καὶ Ἔφορος ὁ Κυμαῖος καὶ Ἀσκληπιάδης ὁ τὰ τραγῳδούμενα συγγράψας καὶ Θεοδέκτης ὁ Φασηλίτης·,ὁ τὰς τραγῳδίας ὕστερον γράψας, οὗ ἐστι τὸ μνῆμα ἐπὶ τὴν Κυαμῖτιν πορευομένοις κατὰ τὴν ἱερὰν ὁδὸν τὴν ἐπʼ Ἐλευσῖνα, τὰ νῦν κατερηρειμμένον· ἔνθα καὶ τοὺς ἐνδόξους τῶν ποιητῶν ἀνέστησε σὺν αὐτῷ, ὧν Ὅμηρος ὁ ποιητὴς σῴζεται μόνος· Λεώδαμὸς τʼ Ἀθηναῖος καὶ Λάκριτος ὁ νομοθέτης Ἀθηναίοις· ὡς δὲ τινές φασι, καὶ Ὑπερείδης καὶ Ἰσαῖος. καὶ Δημοσθένη δʼ ἔτι ῥητορεύοντί φασι μετὰ σπουδῆς προσελθεῖν αὐτῷ, καὶ χιλίας μὲν ἃς εἰσεπράττετο οὐκ ἔχειν φάναι παρασχεῖν, διακοσίας δὲ δώσειν, ἐφʼ ᾧ τε τὸ πέμπτον μέρος ἐκμαθεῖν τὸν δʼ ἀποκρίνασθαι ὡς οὐ τεμαχίζομεν Δημόσθενες, τὴν πραγματείαν ὥσπερ δὲ τοὺς καλοὺς ἰχθῦς ὅλους πωλοῦμεν, οὕτω κἀγώ σοι, εἰ βούλοιο μαθητεύειν, ὁλόκληρον ἀποδώσομαι τὴν τέχνην ἐτελεύτα δʼ ἐπὶ Χαιρώνδου ἄρχοντος, ἀπαγγελθέντων τῶν περὶ Χαιρώνειαν ἐν τῇ Ἱπποκράτους; παλαίστρᾳ πυθόμενος, ἐξαγαγὼν αὑτὸν τοῦ βίου τέτταρσιν ἡμέραις διὰ τοῦ σιτίων ἀποσχέσθαι, προειπὼν τρεῖς ἀρχὰς δραμάτων Εὐριπίδου Δαναὸς ὁ πεντήκοντα θυγατέρων πατήρ Πέλοψ ὁ Ταντάλειος εἰς Πῖσαν μολών· Σιδώνιὸν ποτʼ ἄστυ Κάδμος ἐκλιπών ὀκτὼ καὶ ἐνενήκοντα ἔτη βιοὺς ἢ ὥς τινες ἑκατόν, οὐχ ὑπομείνας τετράκις ἰδεῖν τὴν Ἑλλάδα καταδουλουμένην· πρὸ ἐνιαυτοῦ ἢ ὥς τινες πρὸ τεσσάρων ἐτῶν τῆς τελευτῆς συγγράψας τὸν Παναθηναϊκόν. τὸν δὲ Πανηγυρικὸν ἔτεσι δέκα συνέθηκεν, οἱ δὲ δεκαπέντε λέγουσιν, ὃν μετενηνοχέναι ἐκ τῶν Γοργίου τοῦ Λεοντίνου καὶ Λυσίου τὸν δὲ περὶ τῆς Ἀντιδόσεως δύο καὶ ὀγδοήκοντα ἔτη γεγονώς· τοὺς δὲ πρὸς Φίλιππον ὀλίγῳ πρότερον τοῦ θανάτου. ἐγένετο δʼ αὐτῷ καὶ παῖς; Ἀφαρεὺς πρεσβύτῃ ὄντι ἐκ Πλαθάνης τῆς Ἱππίου τοῦ ῥήτορος ποιητός, τῶν δὲ τῆς γυναικὸς τριῶν παίδων ὁ νεώτατος. εὐπόρησε δʼ ἱκανῶς οὐ μόνον ἀργύριον εἰσπράττων τοὺς γνωρίμους, ἀλλὰ καὶ παρὰ Νικοκλέους τοῦ Κυπρίων βασιλέως, ὃς· ἦν υἱὸς Εὐαγόρου, εἴκοσι τάλαντα λαβὼν ὑπὲρ τοῦ πρὸς αὐτὸν γραφέντος λόγου ἐφʼ οἷς φθονηθεὶς τρὶς προεβλήθη τριηραρχεῖν, καὶ δὶς μὲν ἀσθένειαν σκηψάμενος διὰ τοῦ παιδὸς παρῃτήσατο, τὸ δὲ τρίτον ὑποστὰς ἀνήλωσεν οὐκ ὀλίγα. πρὸς δὲ τὸν εἰπόντα πατέρα ὡς οὐδὲν ἀλλʼ ἢ ἀνδράποδον συνέπεμψε τῷ παιδίῳ τοιγαροῦν ἔφη ἄπιθι· δύο γὰρ ἀνθʼ ἑνὸς ἕξεις ἀνδράποδα ἠγωνίσατο δὲ καὶ τὸν ἐπὶ Μαυσώλῳ τεθέντα ὑπʼ Ἀρτεμισίας ἀγῶνα· τὸ δʼ ἐγκώμιον οὐ σῴζεται. ἐποίησε δὲ καὶ εἰς Ἑλένην ἐγκώμιον καὶ Ἀρεοπαγιτικόν. ἐξελθεῖν δὲ τοῦ βίου οἱ μὲν ἐναταῖόν φασι σίτων ἀποσχόμενον, οἱ δὲ τεταρταῖον ἅμα ταῖς ταφαῖς τῶν ἐν Χαιρωνείᾳ πεσόντων. συνέγραψε δʼ αὐτοῦ καὶ ὁ παῖς Ἀφαρεὺς λόγους. ἐτάφη δὲ μετὰ τῆς συγγενείας πλησίον Κυνοσάργους ἐπὶ τοῦ λόφου ἐν ἀριστερᾷ αὐτός τε καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ Θεόδωρος καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ· ταύτης τʼ ἀδελφὴ τηθὶς τοῦ ῥήτορος Ἀνακὼ καὶ ὁ ποιητὸς υἱὸς Ἀφαρεὺς καὶ ὁ ἀνεψιὸς αὐτοῦ Σωκράτης, μητρὸς Ἰσοκράτους ἀδελφῆς Ἀνακοῦς υἱὸς ὤν, ὃ τʼ ἀδελφὸς αὐτοῦ ὁμώνυμος τοῦ πατρὸς Θεόδωρος καὶ οἱ υἱωνοὶ αὐτοῦ, τοῦ ποιηθέντος αὐτῷ παιδὸς Ἀφαρεὺς. Ἀφαρεὺς. καὶ ὁ τούτου πατὴρ Θεόδωρος; ἥ τε γυνὴ Πλαθάνη, μήτηρ δὲ τοῦ ποιητοῦ Ἀφαρέως. ἐπὶ μὲν οὖν τούτων τράπεζαι ἐπῆσαν ἕξ, αἳ νῦν οὐ σῴζονται· αὐτῷ δʼ Ἰσοκράτει ἐπὶ τοῦ μνήματος ἐπῆν κίων τριάκοντα πηχῶν, ἐφʼ οὗ σειρὴν πηχῶν ἑπτὰ συμβολικῶς, ὃς νῦν οὐ σῴζεται. ἦν δὲ καὶ αὐτοῦ τράπεζα πλησίον ἔχουσα ποιητάς τε καὶ τοὺς διδασκάλους αὐτοῦ, ἐν οἷς καὶ Γοργίαν εἰς σφαῖραν ἀστρολογικὴν βλέποντα αὐτόν τε τὸν Ἰσοκράτην παρεστῶτα. ἀνάκειται δʼ αὐτοῦ καὶ ἐν Ἐλευσῖνι εἰκὼν χαλκῆ ἔμπροσθεν τοῦ προστῴου ὑπὸ Τιμοθέου τοῦ Κόνωνος, καὶ ἐπιγέγραπται Τιμόθεος φιλίας τε χάριν ξύνεσίν τε προτιμῶν Ἰσοκράτους εἰκὼ τήνδʼ ἀνέθηκε θεαῖς· Λεωχάρους ἔργον, φέρονται δʼ αὐτοῦ λόγοι ἑξήκοντα, ὧν εἰσι γνήσιοι κατὰ μὲν Διονύσιον εἰκοσιπέντε κατὰ δὲ Καικίλιον εἰκοσιοκτώ, οἱ δʼ ἄλλοι κατεψευσμένοι, εἶχε δʼ ἀλλοτρίως πρὸς ἐπίδειξιν, ὡς ἀφικομένων ποτὲ πρὸς αὐτὸν τριῶν ἐπὶ τὴν ἀκρόασιν τοὺς μὲν δύο κατασχεῖν τὸν δὲ τρίτον ἀπολῦσαι, φάμενος εἰς τὴν ἐπιοῦσαν ἥξειν νῦν γὰρ αὐτῷ τὸ θέατρον εἶναι ἐν ἀκροατηρίῳ. εἰώθει δὲ καὶ πρὸς τοὺς γνωρίμους αὑτοῦ λέγειν, ὡς αὐτὸς μὲν δέκα μνῶν διδάσκοι, τῷ δʼ αὐτὸν διδάξαντι τόλμαν καὶ εὐφωνίαν δώσειν δεκακισχιλίας. καὶ πρὸς τὸν ἐρόμενον διὰ τί οὐκ ὢν αὐτὸς ἱκανὸς ἄλλους ποιεῖ, εἶπεν ὅτι καὶ αἱ ἀκόναι αὐταὶ μὲν τέμνειν οὐ δύνανται τὸν δὲ σίδηρον τμητικὸν ποιοῦσιν. εἰσὶ δʼ οἳ καὶ τέχνας αὐτὸν λέγουσι συγγεγραφέναι, οἱ δʼ οὐ μεθόδῳ ἀλλʼ ἀσκήσει χρήσασθαι. πολίτην δʼ οὐδέποτʼ εἰσέπραξε μισθόν. προσέταττε δὲ τοῖς γνωρίμοις εἰς τὰς, ἐκκλησίας ἀπαντῶσιν ἀναφέρειν αὐτῷ τὰ εἰρημένα. ἐλυπήθη δὲ καὶ οὐ μετρίως ἐπὶ τῷ Σωκράτους θανάτῳ καὶ μελανειμονῶν τῇ ὑστεραίᾳ προῆλθε. πάλιν δʼ ἐρομένου τινὸς αὐτὸν τί ῥητορική, εἶπε τὰ μὲν μικρὰ μεγάλα τὰ δὲ μεγάλα μικρὰ ποιεῖν. ἑστιώμενος δέ ποτε παρὰ Νικοκρέοντι τῷ Κύπρου τυράννῳ, προτρεπομένων αὐτὸν τῶν παρόντων διαλεχθῆναι, ἔφη οἷς μὲν ἐγὼ δεινὸς οὐχ ὁ νῦν καιρός, οἷς δʼ ὁ νῦν καιρὸς οὐκ ἐγὼ δεινός. Σοφοκλέα δὲ τὸν τραγικὸν θεασάμενος ἑπόμενον ἐρωτικῶς παιδί, εἶπεν οὐ μόνον δεῖ, Σοφόκλεις, τὰς χεῖρας ἔχειν παρʼ αὑτῷ, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὀφθαλμούς. τοῦ δὲ Κυμαίου Ἐφόρου ἀπράκτου τῆς σχολῆς ἐξελθόντος καὶ πάλιν ὑπὸ τοῦ πατρὸς Δημοφίλου πεμφθέντος; ἐπὶ δευτέρῳ μισθῷ, παίζων Δίφορον αὐτὸν ἐκάλει· ἐσπούδασε μέντοι ἱκανῶς περὶ τὸν ἄνδρα καὶ τὴν ὑπόθεσιν τῆς χρείας αὐτὸς ὑπεθήκατο. ἐγένετο δὲ καὶ πρὸς τὰ ἀφροδίσια καταφερής, ὡς ὑποπάστῳ παρειλκυσμένῳ ἐν τῇ κοίτῃ χρῆσθαι, κρόκῳ διάβροχον ἔχοντα τὸ προσκεφάλαιον. καὶ νέον μὲν ὄντα μὴ γῆμαι, γηράσαντα δʼ ἑταίρᾳ συνεῖναι ὄνομα ἦν Λαγίσκη, ἐξ ἧς ἔσχε θυγάτριον ὃ γενόμενον ἐτῶν δώδεκα πρὸ γάμων ἐτελεύτησεν. ἔπειτα Πλαθάνην τὴν Ἱππίου τοῦ ῥήτορος γυναῖκα ἠγάγετο τρεῖς παῖδας ἔχουσαν, ὧν τὸν Ἀφαρέα ὡς προείρηται ἐποιήσατο, ὃς καὶ εἰκόνα αὐτοῦ χαλκῆν ἀνέθηκε πρὸς τῷ Ὀλυμπιείῳ ἐπὶ κίονος καὶ ἐπέγραψεν Ἰσοκράτους Ἀφαρεὺς πατρὸς εἰκόνα τήνδʼ ἀνέθηκε Ζηνί, θεούς τε σέβων καὶ γονέων ἀρετήν. λέγεται δὲ καὶ κελητίσαι ἔτι παῖς ὤν· ἀνάκειται γὰρ ἐν ἀκροπόλει χαλκοῦς ἐν τῇ σφαιρίστρᾳ τῶν Ἀρρηφόρων κελητίζων ἔτι παῖς ὤν, ὡς εἶπόν τινες. δύο δʼ ἐν ἅπαντι τῷ βίῳ συνέστησαν αὐτῷ ἀγῶνες πρότερος μὲν εἰς ἀντίδοσιν προκαλεσαμένου αὐτὸν Μεγακλείδου, πρὸς ὃν οὐκ ἀπήντησε διὰ νόσον, τὸν δʼ υἱὸν πέμψας Ἀφαρέα ἐνίκησε· δεύτερος δὲ Λυσιμάχου αὐτὸν προκαλεσαμένου περὶ τριηραρχίας εἰς ἀντίδοσιν ἡττηθεὶς δὲ τὴν τριηραρχίαν ὑπέστη. ἦν δʼ αὐτοῦ καὶ γραπτὴ εἰκὼν ἐν τῷ Πομπείῳ. ὁ δʼ Ἀφαρεὺς συνέγραψε μὲν λόγους οὐ πολλοὺς δέ, δικανικούς τε καὶ συμβουλευτικούς· ἐποίησε δὲ καὶ τραγῳδίας περὶ ἑπτὰ καὶ τριάκοντα, ὧν ἀντιλέγονται δύο. ἀρξάμενος δʼ ἀπὸ Λυσιστράτου διδάσκειν ἄχρι Σωσιγένους ἐν ἔτεσιν εἰκοσιοκτὼ διδασκαλίας ἀστικὰς καθῆκεν ἓξ καὶ δὶς ἐνίκησε διὰ Διονυσίου, καθεὶς καὶ διʼ ἑτέρων ἑτέρας δύο Ληναϊκάς. τῆς δὲ μητρὸς αὐτῶν Ἰσοκράτους καὶ Θεοδώρου καὶ τῆς ταύτης ἀδελφῆς Ἀνακοῦς εἰκόνες ἀνέκειντο ἐν ἀκροπόλει· ὧν ἡ τῆς μητρὸς παρὰ τὴν Ὑγίειαν νῦν κεῖται μετεπιγεγραμμένη, ἡ δʼ Ἀνακοῦς οὐ σῴζεται. ἔσχε δὲ δύο υἱούς, Ἀλέξανδρον μὲν ἐκ Κοινοῦς Σωσικλέα δʼ ἐκ Λυσίου.
5.15. İsaios
İsaios soyca Khalkisliydi. Atina'ya gelmiş, sözcüklerin uyumu ve konuyu işlemedeki ustalık bakımından Lysias'ın öğrencisi olmuştu; hatta iki hatibin üslubunu çok iyi tanımayan biri, söylevlerin birçoğunun hangisine ait olduğunu kolay kolay ayırt edemezdi. Söylevlerinden anlaşılabileceği gibi Peloponnesos Savaşı'ndan sonra parladı ve Philippos'un iktidarına kadar yaşadı. Okulunu bırakarak on bin drahmi karşılığında Demosthenes'e hocalık etti; asıl şöhretini de buna borçludur. Bazılarına göre Demosthenes'in vasilerine karşı söylediği söylevleri de o kaleme almıştır. Geride altmış dört söylev bıraktı, bunların ellisi sahihtir; ayrıca kendine özgü bir retorik öğretisi yazdı. Söze dolaylı anlatım biçimleri vermeye ve düşünceyi siyasi konulara yöneltmeye ilk o başladı; Demosthenes de en çok bu yönünü taklit etmiştir. Komedya şairi Theopompos, Theseus adlı oyununda ondan söz eder.
Ἰσαῖος Χαλκιδεὺς; μὲν ἦν τὸ γένος, παραγενόμενος δʼ εἰς Ἀθήνας, καὶ σχολάσας·ʼ Λυσίᾳ κατά τε τὴν τῶν ὀνομάτων ἁρμονίαν καὶ τὴν ἐν τοῖς πράγμασι δεινότητα, ὥστʼ εἰ μή τις ἔμπειρος πάνυ τοῦ χαρακτῆρος τῶν ἀνδρῶν εἴη, οὐκ ἂν, διαγνοίη πολλοὺς τῶν λόγων ῥᾳδίως ὁποτέρου τῶν ῥητόρων εἰσίν. ἤκμασε δὲ μετὰ τὸν Πελοποννησιακὸν πόλεμον, ὡς ἔστι τεκμήρασθαι ἐκ λόγων αὐτοῦ, καὶ μέχρι τῆς Φιλίππου ἀρχῆς παρέτεινε. καθηγήσατο δὲ Δημοσθένους, ἀποστὰς τῆς σχολῆς, ἐπὶ δραχμαῖς μυρίαις· διὸ καὶ μάλιστα ἐπιφανὴς ἐγένετο. αὐτὸς δὲ καὶ τοὺς ἐπιτροπικοὺς λόγους συνέταττε τῷ Δημοσθένει, ὥς τινες εἶπον. καταλέλοιπε δὲ λόγους ἑξήκοντα τέσσαρας, ὧν εἰσι γνήσιοι πεντήκοντα, καὶ ἰδίας τέχνας. πρῶτος δὲ καὶ σχηματίζειν ἤρξατο καὶ τρέπειν ἐπὶ τὸ πολιτικὸν τὴν διάνοιαν· ὃ μάλιστα μεμίμηται Δημοσθένης μνημονεύει δʼ αὐτοῦ Θεόπομπος ὁ κωμικὸς ἐν τῷ Θησεῖ.
6.16. Aiskhines
Aiskhines, Atrometos ile Glaukothea'nın oğluydu. Babası Otuzlar döneminde sürgüne gitmiş, sonra halkın yurda dönüşünde payı olmuştu. Kothokidai demosundandı; ne soyu ne de serveti bakımından seçkinler arasındaydı. Gençken bedeni gürbüzdü ve kendini idmana verirdi; sesi gür olduğundan sonraları tragedya oyunculuğuna çalıştı. Demosthenes'in söylediğine göre kâtip yardımcılığı yapar, Dionysia şenliklerinde Aristodemos'un yanında üçüncü oyuncu olarak çıkar, boş zamanlarında eski tragedyaları tekrar ederdi. Daha çocukken babasıyla birlikte okuma yazma öğretir, delikanlılığında sınır devriyelerinde askerlik yapardı.
Kimilerine göre İsokrates ile Platon'u, Caecilius'a göre ise Leodamas'ı dinledi. Siyasette Demosthenes ve çevresinin karşı safında hatırı sayılır bir yer edindi; birçok elçilikte bulundu, barış için Philippos'a da gitti. Demosthenes onu bu yüzden, Phokis halkının ortadan kaldırılmasından sorumlu olmakla suçladı; bir de, Amphiktyonlar'a pylagoras seçildiğinde, kutsal liman arazisini işleyen Amphissalılara karşı savaşı tutuşturduğunu ileri sürdü. Bunun sonucunda Amphiktyonlar Philippos'a başvurmuş, o da Aiskhines'in yardımıyla işlere el atmış ve Phokis'i ele geçirmişti. Ama halk önderi Probalinthoslu Spintharos oğlu Eubulos lehine konuşunca, otuz oy farkla aklandı. Bazıları ise hatiplerin söylevlerini yazdıklarını, ancak Khaironeia olayları araya girdiği için davanın hiç görülmediğini söyler.
Bir süre sonra, Philippos ölmüş ve İskender Asya'ya geçmekteyken, Demosthenes'e önerilen onurlar yüzünden Ktesiphon'a kanuna aykırılık davası açtı. Oyların beşte birini alamayınca, yenilgisi için bin drahmi ödemeye yanaşmayıp Rodos'a kaçtı. Kimileri ise şehirden çıkmak istemediği için kendisine ek ceza olarak vatandaşlık haklarından yoksunluk verildiğini ve Efes'e, İskender'in yanına gittiğini söyler. İskender ölüp karışıklık çıkınca gemiyle Rodos'a geçti, orada bir okul kurup ders verdi. Rodoslulara Ktesiphon Aleyhine söylevini gösteri olarak okudu. Herkes böyle konuştuğu hâlde nasıl yenildiğine şaşınca, “Rodoslular,” dedi, “buna karşı Demosthenes'in konuşmasını dinleseydiniz şaşmazdınız.” Rodos okulu denilen bir okulu da geride orada bıraktı. Sonra gemiyle Samos'a gitti ve adada kaldığı sırada, kısa süre sonra öldü.
Sesi güzeldi; bu, hem Demosthenes'in söylediklerinden hem de Demokhares'in söylevinden bellidir. Ona dört söylev atfedilir; Timarkhos Aleyhine, Elçilik Üzerine ve Ktesiphon Aleyhine yalnız bu üçü sahihtir, Delos Söylevi başlıklı metin ise Aiskhines'in değildir. Gerçi Delos'taki tapınakla ilgili yargılamada savunucu olarak görevlendirilmişti, ama bu söylevi vermedi; Demosthenes'in söylediğine göre onun yerine Hypereides seçildi. Kendi söylediğine göre Aphobetos ve Philokhares adında kardeşleri vardı. Tamynai zaferinin haberini Atinalılara ilk o getirdi ve bunun için ikinci kez taçlandırıldı.
Kimileri Aiskhines'in hiç kimsenin öğrencisi olmadığını, o sıralar mahkemelerde vakit geçirirken kâtip yardımcılığından yükseldiğini söyler. Halk meclisinde ilk konuşmasını Philippos aleyhine yapmış, beğeni kazanınca Arkadyalılara elçi seçilmiş, oraya varınca da On Binler'i Philippos'a karşı toplamış. Timarkhos'u fuhuş yaptığı gerekçesiyle dava etti; Timarkhos da davayı bırakıp kendini astı, nitekim Demosthenes de bir yerde bunu söyler. Barış için Ktesiphon ve Demosthenes'le birlikte Philippos'a elçi seçildi ve bu görevde Demosthenes'ten daha başarılı oldu. İkinci kez gidişinde on elçiden biriydi; barışı yeminlerle onayladı, yargılandı ve yukarıda söylendiği gibi aklandı.
Αἰσχίνης Ἀτρομήτου, φυγόντος μὲν ἐπὶ τῶν τριάκοντα συγκαταγαγόντος δὲ τὸν δῆμον, καὶ Γλαυκοθέας· τῶν δὲ δήμων Κοθωκίδης, οὔτε κατὰ γένος τῶν ἐπιφανῶν οὔτε κατὰ περιουσίαν χρημάτων. νέος δʼ ὢν καὶ ἐρρωμένος τῷ σώματι περὶ τὰ γυμνάσια ἐπόνει· λαμπρόφωνος δʼ ὢν μετὰ ταῦτα τραγῳδίαν ἤσκησεν ὡς δὲ Δημοσθένης φησίν, ὑπογραμματεύων καὶ τριταγωνιστῶν Ἀριστοδήμῳ ἐν τοῖς Διονυσίοις διετέλει, ἀναλαμβάνων ἐπὶ σχολῆς τὰς παλαιὰς τραγῳδίας καὶ ἔτι παῖς ὢν ἐδίδασκε γράμματα σὺν τῷ πατρί, καὶ μειράκιον ὢν ἐστρατεύετο ἐν τοῖς περιπόλοις. ἀκροατὴς δὲ γενόμενος ὡς μέν τινες λέγουσιν Ἰσοκράτους καὶ Πλάτωνος, ὡς δὲ Καικίλιος Λεωδάμαντος, καὶ πολιτευόμενος; οὐκ ἀφανῶς ἐκ τῆς ἐναντίας μερίδος τοῖς περὶ Δημοσθένη, ἐπρέσβευσεν ἄλλας τε πρεσβείας πολλὰς καὶ πρὸς Φίλιππον ὑπὲρ τῆς εἰρήνης· ἐφʼ κατηγορήθη ὑπὸ Δημοσθένους ὡς ἀνῃρημένου τοῦ Φωκέων ἔθνους, ἔτι δʼ ὡς πόλεμον ἐξάψας, ἡνίκα πυλαγόρας ᾑρέθη Ἀμφικτύοσι πρὸς Ἀμφισσεῖς τοὺς τὸν λιμένα ἐργαζομένους· ἐξ οὗ συνέβη τοὺς Ἀμφικτύονας Φιλίππῳ προσφυγεῖν, τὸν δʼ ὑπὸ τοῦ Αἰσχίνου συνεργούμενον ἐπιθέσθαι τοῖς πράγμασι καὶ τὴν Φωκίδα λαβεῖν· ἀλλὰ συνειπόντος αὐτῷ Εὐβούλου τοῦ Σπινθάρου Προβαλλουσίου δημαγωγοῦντος, τριάκοντα ψήφοις ἀπέφυγεν. εἰσὶ δʼ οἵ φασι συγγράψαι μὲν τοὺς ῥήτορας τοὺς λόγους· ἐμποδὼν δὲ γενομένων τῶν περὶ Χαιρώνειαν, μηκέτι τὴν δίκην εἰσελθεῖν. χρόνῳ δʼ ὕστερον, Φιλίππου μὲν τετελευτηκότος Ἀλεξάνδρου δὲ διαβαίνοντος εἰς τὴν Ἀσίαν, ἐγράψατο Κτησιφῶντα παρανόμων ἐπὶ ταῖς Δημοσθένους τιμαῖς· οὐ μεταλαβὼν δὲ τὸ πέμπτον μέρος τῶν ψήφων ἔφυγεν εἰς τὴν Ῥόδον, χιλίας δραχμὰς ὑπὲρ τῆς ἥττης οὐ βουληθεὶς καταθέσθαι. οἱ δʼ ἀτιμίας αὐτῷ προστιμηθῆναι λέγουσιν οὐ θέλοντι ἐξελθεῖν τῆς πόλεως, καὶ ἐλθεῖν εἰς Ἔφεσον ὡς Ἀλέξανδρον. τοῦ δὲ τελευτήσαντος, ταραχῆς οὔσης, ἀπάρας εἰς τὴν Ῥόδον ἐνταῦθα σχολὴν καταστησάμενος ἐδίδασκεν. ἀνέγνω τε τοῖς Ῥοδίοις τὸν κατὰ Κτησιφῶντος λόγον ἐπιδεικνύμενος· θαυμαζόντων δὲ πάντων εἰ ταῦτʼ εἰπὼν ἡττήθη οὐκ ἄν ἔφη ἐθαυμάζετε, Ῥόδιοι, εἰ πρὸς ταῦτα Δημοσθένους; λέγοντος ἠκούσατε σχολὴν τʼ ἐκεῖ προσκατέλιπε, τὸ Ῥοδιακὸν διδασκαλεῖον κληθέν. ἔπειτα πλεύσας εἰς Σάμον καὶ διατρίβων ἐπὶ τῆς νήσου ὀλίγον ὕστερον ἐτελεύτησεν. ἐγένετο δʼ εὔφωνος, ὡς δῆλον ἔκ τε ὧν φησι Δημοσθένης καὶ ἐκ τοῦ Δημοχάρους λόγου. φέρονται δʼ αὐτοῦ λόγοι τέσσαρες, ὅ τε κατὰ Τιμάρχου καὶ ὁ τῆς Παραπρεσβείας καὶ ὁ κατὰ Κτησιφῶντος, οἳ καὶ μόνοι εἰσὶ γνήσιοι. ὁ γὰρ ἐπιγραφόμενος Δηλιακὸς οὐκ ἔστιν Αἰσχίνου· ἀπεδείχθη μὲν γὰρ ἐπὶ τὴν κρίσιν τὴν περὶ τοῦ ἱεροῦ τοῦ ἐν Δήλῳ συσταθεὶς συνήγορος οὐ μὴν εἶπε τὸν λόγον· ἐχειροτονήθη γὰρ Ὑπερείδης ἀντʼ αὐτοῦ, ὥς φησι Δημοσθένης. ἔσχε δὲ καὶ ἀδελφούς, ὥς φησιν αὐτός, Ἀφόβητον καὶ Φιλοχάρη. ἀπήγγειλε δὲ καὶ τὴν ἐν Ταμύναις νίκην πρῶτος Ἀθηναίοις, ἐφʼ ᾧ καὶ ἐστεφανώθη τὸ δεύτερον. οἱ δʼ εἶπον μηδὲ μαθητεῦσαί τισι τὸν Αἰσχίνην, ἀλλʼ ἐκ τῆς ὑπογραμματείας ἀρθῆναι ἐν τοῖς δικαστηρίοις τότε διάγοντα· πρῶτον δʼ εἰπεῖν ἐν τῷ δήμῳ κατὰ Φιλίππου, εὐδοκιμήσαντά τε πρεσβευτὴν χειροτονηθῆναι πρὸς Ἀρκάδας πρὸς οὓς ἀφικόμενον συστῆσαι τοὺς μυρίους ἐπὶ Φίλιππον. ἐγράψατο δὲ καὶ Τίμαρχον ἑταιρήσεως· ὁ δ’ ἐκλιπὼν τὸν ἀγῶνα αὑτὸν ἀνήρτησεν, ὥς πού φησι Δημοσθένης. ἐχειροτονήθη δὲ πρεσβευτὴς ὡς Φίλιππον μετὰ Κτησιφῶντος καὶ Δημοσθένους περὶ τῆς εἰρήνης, ἐν ἄμεινον τοῦ Δημοσθένους ἠνέχθη· τὸ δὲ δεύτερον δέκατος ὤν, κυρώσας ὅρκοις τὴν εἰρήνην, κριθεὶς ἀπέφυγεν, ὡς προείρηται.
7.1-17. Lykurgos
Lykurgos, Lykurgos oğlu Lykophron'un oğluydu. Dedesi Lykurgos'u Otuz Tiran öldürtmüştü; ölümüne Bateli Aristodemos sebep olmuştu, bu adam Hellenotamias da olmuş, demokrasi döneminde sürgüne gitmişti. Lykurgos Butadai demosundan, Eteobutadai soyundandı. Önce filozof Platon'u dinleyip felsefeyle uğraştı; sonra hatip İsokrates'in öğrencisi oldu ve hem sözleriyle hem icraatıyla siyasette parladı. Şehrin mali yönetimi de ona emanet edildi: beşer yıllık üç dönem boyunca hazine görevlisi olarak on dört bin talant yönetti; aralarında ona onur kararı öneren hatip Stratokles'in de bulunduğu bazılarına göre ise on sekiz bin altı yüz elli talant. İlk dönem kendisi seçildi, sonra dostlarından birini kendi adının yerine yazdırıp yönetimi yine bizzat yürüttü; çünkü kamu parasına seçilen kimsenin beş yıldan uzun görev yapmamasını öngören kanunu daha önce kendisi getirmişti. Yazın kışın işlerin başından hiç ayrılmadı.
Savaş hazırlıklarına da seçilerek şehrin birçok eksiğini giderdi: halk için dört yüz savaş gemisi hazırladı, Lykeion'daki idman yerini yaptırıp ağaçlandırdı, güreş okulunu kurdurdu, Dionysos Tiyatrosu'nu da bizzat başında durarak tamamladı. Özel kişilerin kendisine emanet ettiği iki yüz elli talantı korudu; şehre törenler için altın ve gümüş eşyalar, ayrıca altın Nike heykelleri kazandırdı. Yarım kalmış birçok işi bitirdi, gemi barınaklarını ve donanım deposunu tamamladı. Panathenaia Stadyumu'nu inşa edip vadiyi düzledi ve çevresini taş kaideyle kuşattı; toprağın sahibi Deinias adında biri, Lykurgos'un teklifi üzerine burayı şehre bağışlamıştı.
Şehrin güvenliği ve suçluların yakalanması da ona verilmişti. Onların hepsini şehirden öyle sürdü ki bazı sofistler, Lykurgos'un alçaklara karşı yazarken kamışını mürekkebe değil ölüme batırdığını söylerdi. Bu yüzden Kral İskender onun teslim edilmesini istediğinde halk onu bırakmadı. Philippos Atinalılara karşı ikinci savaşını yürütürken Polyeuktos ve Demosthenes'le birlikte Peloponnesos'a ve başka bazı şehirlere elçi gitti. Bütün ömrü boyunca Atinalılar arasında saygı gördü ve adil bir adam sayıldı; öyle ki mahkemelerde bile “Lykurgos söyledi” demek, savunulan kişi için bir destek sayılırdı.
Kanunlar da getirdi. Biri komedya oyuncularıyla ilgiliydi: Khytroi'da tiyatroda yarışma yapılacak, kazanan şehir şenlikleri için kaydedilecekti; bu daha önce mümkün değildi ve böylece terk edilmiş yarışmayı yeniden canlandırdı. Başka bir kanuna göre şairlerin, Aiskhylos, Sophokles ve Euripides'in tunç heykelleri dikilecek, tragedyaları yazıya geçirilip kamu arşivinde saklanacak, şehrin kâtibi de oyunculara metni okuyarak denetleyecekti; çünkü metinden farklı oynamak yasaktı. Üçüncü olarak, hiçbir Atinalı ya da Atina'da oturan kimse, esir düşmüş hür bir insanı önceki efendisinin rızası olmadan köle olarak satın alamayacaktı. Yine Pire'de Poseidon için en az üç dairesel koronun katılacağı bir yarışma düzenlenecek, kazananlara en az on mina, ikincilere sekiz, üçüncü seçilenlere altı mina verilecekti. Ayrıca hiçbir kadın Eleusis'e arabayla gitmeyecekti; halktan kadınlar zenginlerden geri kalmasın diye. Bunu yaparken yakalanan altı bin drahmi ödeyecekti. Kendi karısı buna uymayınca muhbirler yakaladılar, o da onlara bir talant verdi. Sonradan halk meclisinde bununla suçlandığında, “Hiç değilse alırken değil, verirken görüldüm,” dedi.
Bir keresinde bir vergi tahsildarı filozof Ksenokrates'i yakalamış, yabancılar vergisi için götürüyordu. Lykurgos karşılaşınca değneğini tahsildarın kafasına indirdi, Ksenokrates'i serbest bıraktı, tahsildarı ise yakışıksız davrandığı için hapse attırdı. Bu davranışı övülünce, birkaç gün sonra Ksenokrates, Lykurgos'un oğullarıyla karşılaşıp, “Çocuklar,” dedi, “babanıza iyiliğinin karşılığını çabuk ödedim: bana yardım ettiği için birçok kimse onu övüyor.”
Karar önerileri de sundu; bunun için bu işte çok ehil olan Olynthoslu Eukleides adında birinden yararlanırdı. Varlıklı olduğu hâlde yaz kış aynı tek giysiyi giyer, ayakkabıyı da yalnız zorunlu günlerde ayağına geçirirdi. Doğaçlamaya pek yeteneği olmadığından gece gündüz söylev çalışırdı; altında yalnız bir post ile bir yastık bulunan küçük bir yatak kullanırdı ki kolayca uyanıp çalışabilsin. Biri, söz sanatıyla uğraşırken sofistlere para ödediği için onu kınayınca, “Ama biri oğullarımı daha iyi insanlar yapacağını vaat etse,” dedi, “ona bin drahmi değil, mal varlığımın yarısını verirdim.”
Soyluluğunun da verdiği cesaretle sözünü sakınmazdı. Atinalılar bir keresinde onun konuşmasına tahammül etmeyip kürsüden indirirken, “Ey Korkyra kırbacı,” diye bağırdı, “kaç talant edersin!” Yine İskender'i tanrı ilan ettiklerinde, “Nasıl bir tanrı olur bu,” dedi, “tapınağından çıkanların arınmak için su serpinmesi gerekecek!”
Ölümünden sonra, Menesaikhmos'un suçlaması ve Thrasykles'in yazdığı dava dilekçesi üzerine oğullarını Onbirler'e teslim ettiler. Ama Demosthenes sürgün olduğu sırada Atinalılara mektup yazarak Lykurgos'un çocukları yüzünden kötü bir ün kazandıklarını bildirince pişman oldular ve onları serbest bıraktılar; Theophrastos'un öğrencisi Demokles de çocukların savunmasını yaptı. Kendisi ve torunlarından bazıları devlet giderleriyle gömüldü. Mezarları, Paionia Athena'nın karşısında, filozof Melanthios'un bahçesindedir; masa biçiminde yapılmış, Lykurgos'un ve oğullarının adları yazılmış taşlar bugüne kadar durmaktadır.
En büyük işi şuydu: daha önce altmış talant olan şehrin gelirini bin iki yüz talanta çıkardı. Ölmek üzereyken, yaptıklarının hesabını vermek istediği için kendisini Metroon'a ve meclis binasına götürmelerini istedi. Menesaikhmos dışında kimse onu suçlamaya cesaret edemedi. O da iftiraları çürüttükten sonra evine götürüldü ve öldü. Bütün ömrü boyunca dürüst bir adam sayılmış, söylevleriyle övgü toplamış, çok kişi onu suçladığı hâlde hiçbir davada hüküm giymemişti.
Üç çocuğunu Habron'un kızı Kallisto'dan edindi; Kallisto, Khairondas'ın arkhonluğunda askerî fonun hazinedarı olan Bateli Habron oğlu Kallias'ın kız kardeşiydi. Bu evlilikten Deinarkhos, Pistias Aleyhine söylevinde söz eder. Geride Habron, Lykurgos ve Lykophron adlarında oğullar bıraktı. Bunlardan Habron ile Lykurgos çocuksuz öldüler, ama Habron siyasette parlamış olarak öldü. Lykophron, Aixoneli Philippos'un kızı Kallistomakhe ile evlendi ve Kallisto adında bir kızı oldu. Kallisto, Akharnaili Deinokrates oğlu Kleombrotos ile evlenip Lykophron'u doğurdu; bu çocuğu dedesi Lykophron evlat edindi, o da çocuksuz öldü. Lykophron'un ölümünden sonra Kallisto ile Sokrates evlendi, Symmakhos adında bir oğulları oldu. Ondan Aristonymos, ondan Kharmides, ondan Philippe doğdu. Philippe ile Lysandros'un oğlu, Eumolpidai'den exegetes de olan Medeios'tur. Bunun Glaukos'un kızı Timothea'dan çocukları Laodameia, Poseidon Erekhtheus rahipliğini üstlenen Medeios ve sonradan Athena rahibesi olan Philippe'dir. Philippe önce Meliteli Diokles ile evlenmiş, ondan hoplitlerin başına general seçilen Diokles doğmuştu. Bu Diokles, Habron'un kızı Hediste ile evlenip Philippides ile Nikostrate'yi doğurdu. Nikostrate ile evlenen, Eleusis meşalecisi, Theophrastos oğlu Themistokles'ten de Theophrastos ve Diokles doğdu. Poseidon Erekhtheus rahipliğini de bir düzene bağladı.
Hatibin on beş söylevi aktarılır. Halk onu birçok kez taçlandırdı, heykelleri de dikildi. Tunçtan bir heykeli, Anaxikrates'in arkhonluğunda alınan kararla Kerameikos'a konmuştur. Aynı kararla Lykurgos'un kendisine ve torunlarının en yaşlısına Prytaneion'da yemek hakkı da verildi; Lykurgos ölünce oğullarının en büyüğü Lykophron bu hakkı talep etti.
Kutsal işler hakkında da sık sık konuştu. Areopagos üyesi Autolykos'u, general Lysikles'i, Demeas oğlu Demades'i, Menesaikhmos'u ve daha birçok kişiyi dava etti, hepsini mahkûm ettirdi. Diphilos'u da yargılattı: bu adam, gümüş madenlerinde üstteki ağırlığı taşıyan ara ayakları söküp kanuna aykırı biçimde bundan zenginleşmişti. Cezası ölüm olan bu suçtan onu mahkûm ettirdi ve mal varlığından, toplamı yüz altmış talant tutan parayı vatandaşların her birine elli drahmi, kimilerine göre bir mina olmak üzere dağıttı. Aristogeiton, Leokrates ve Autolykos'u da korkaklıktan dava etti.
Lykurgos'a İbis lakabı takılmıştı: “İbis Lykurgos'a, yarasa Khairephon'a.” Soylarını bunlara ve Gaia ile Hephaistos'un oğlu Erekhtheus'a, en yakın atalar olarak da halkın devlet töreniyle gömerek onurlandırdığı Lykomedes ile Lykurgos'a dayandırırlardı. Poseidon rahipliği yapmış bu soyun şeceresi, Khalkisli İsmenias'ın yaptığı, Erekhtheion'da duran eksiksiz bir levhadadır. Orada Lykurgos ile oğulları Habron, Lykurgos ve Lykophron'un, Praxiteles'in oğulları Timarkhos ve Kephisodotos'un yaptığı ahşap heykelleri de vardır. Levhayı oğlu Habron adamıştır; rahiplik soy içinde kurayla ona düşmüş, o da kardeşi Lykophron'a bırakmıştı. Bu yüzden Habron, üç dişli mızrağı ona uzatırken tasvir edilmiştir.
Yönettiği her şeyin dökümünü yazdırıp, görmek isteyenler incelesin diye yaptırdığı güreş okulunun önüne bir dikilitaş üzerinde koydurdu; yine de kimse onu zimmetle suçlayamadı. Tanrının kehaneti uyarınca agoradaki Apollon sunağını altınla kaplamayı vaat ettiği için Antikles oğlu Neoptolemos'un taçlandırılmasını ve heykelinin dikilmesini de önerdi. Ktesikles'in arkhonluğunda Euonymonlu Diopeithes oğlu Diotimos için onur kararı da çıkardı.
Λυκοῦργος πατρὸς μὲν ἦν Λυκόφρονος τοῦ Λυκοῦργος, ὃν οἱ τριάκοντα τύραννοι ἀπέκτειναν, αἰτίου αὐτῷ τῆς ἀναιρέσεως γενομένου Ἀριστοδήμου Βατῆθεν, ὃς καὶ ἑλληνοταμίας γενόμενος ἔφυγεν ἐν τῇ δημοκρατίᾳ· τῶν δήμων δὲ Βουτάδης, γένους τοῦ τῶν Ἐτεοβουταδῶν. ἀκροατὴς δὲ γενόμενος Πλάτωνος; τοῦ φιλοσόφου, τὰ πρῶτα ἐφιλοσόφησεν εἶτα καὶ Ἰσοκράτους· τοῦ ῥήτορος γνώριμος γενόμενος ἐπολιτεύσατο ἐπιφανῶς, καὶ λέγων καὶ πράττων καὶ δὴ πιστευσάμενος τὴν διοίκησιν τῶν χρημάτων· ταμίας γὰρ ἐγένετο ἐπὶ τρεῖς πενταετηρίδας ταλάντων μυρίων τετρακισχιλίων, ἢ ὥς τινες μυρίων ὀκτακισχιλίων ἑξακοσίων πεντήκοντα, καὶ ὁ τὰς· τιμὰς αὐτῷ ψηφιζόμενος Στρατοκλῆς ὁ ῥήτωρ, τὸ μὲν πρῶτον αἱρεθεὶς αὐτός, ἔπειτα τῶν φίλων ἐπιγραψάμενός τινα, αὐτὸς ἐποιεῖτο τὴν διοίκησιν διὰ τὸ φθάσαι νόμον εἰσενεγκεῖν, μὴ πλείω πέντε ἐτῶν διέπειν τὸν χειροτονηθέντα ἐπὶ τὰ δημόσια χρήματα, ἀεὶ τʼ ἐφεστὼς τοῖς ἔργοις διετέλεσε, καὶ θέρους καὶ χειμῶνος. καὶ ἐπὶ τὴν τοῦ πολέμου παρασκευὴν χειροτονηθεὶς; πολλὰ τῆς πόλεως ἐπηνώρθωσε, καὶ τριήρεις παρεσκεύασε τῷ δήμῳ τετρακοσίας, καὶ τὸ ἐν Λυκείῳ γυμνάσιον ἐποίησε καὶ ἐφύτευσε καὶ τὴν παλαίστραν ᾠκοδόμησε καὶ τὸ ἐν Διονύσου θέατρον ἐπιστατῶν ἐπετέλεσε. πιστευσάμενος δʼ ἐν παρακαταθήκῃ παρὰ τῶν ἰδιωτῶν διακόσια πεντήκοντα τάλαντα ἐφύλαξε, πομπεῖά τε χρυσᾶ καὶ ἀργυρᾶ τῇ πόλει κατεσκεύασε καὶ Νίκας χρυσᾶς. πολλὰ δʼ ἡμίεργα παραλαβὼν ἐξετέλεσε καὶ νεωσοίκους καὶ τὴν σκευοθήκην· καὶ τῷ σταδίῳ τῷ Παναθηναϊκῷ τὴν κρηπῖδα περιέθηκεν, ἐξεργασάμενος τοῦτό τε καὶ τὴν χαράδραν ὁμαλὴν ποιήσας, Δεινίου τινός, ὃς ἐκέκτητο τοῦτο τὸ χωρίον, ἀνέντος τῇ πόλει, προείπαντος αὐτῷ χαρίσασθαι Λυκούργου. ἔσχε δὲ καὶ τοῦ ἄστεος τὴν φυλακὴν καὶ τῶν κακούργων τὴν σύλληψιν; οὓς ἐξήλασεν· ἅπαντας, ὡς καὶ τῶν σοφιστῶν ἐνίους λέγειν Λυκοῦργον οὐ μέλανι ἀλλὰ θανάτῳ χρίοντα τὸν κάλαμον κατὰ τῶν πονηρῶν, οὕτω συγγράφειν. ὅθεν ἐξαιτηθέντα αὐτὸν ὑπʼ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως ὁ δῆμος οὐ προήκατο. καθʼ ὃν δὲ χρόνον ἐπολέμει Φίλιππος πρὸς Ἀθηναίους τὸν δεύτερον πόλεμον, ἐπρέσβευε μετὰ Πολυεύκτου καὶ Δημοσθένους εἴς τε Πελοπόννησον καί τινας ἑτέρας πόλεις. διετέλεσέ τε τὸν ἅπαντα χρόνον εὐδοκιμῶν παρὰ τοῖς Ἀθηναίοις καὶ δίκαιος εἶναι νομιζόμενος, ὥστε καὶ ἐν τοῖς δικαστηρίοις τὸ φῆσαι Λυκοῦργον ἐδόκει βοήθημα εἶναι τῷ συναγορευομένῳ. εἰσήνεγκε δὲ καὶ νόμους·, τὸν μὲν περὶ τῶν κωμῳδῶν, ἀγῶνα τοῖς Χύτροις ἐπιτελεῖν ἐφάμιλλον ἐν τῷ θεάτρῳ καὶ τὸν νικήσαντα εἰς ἄστυ καταλέγεσθαι πρότερον οὐκ ἐξόν, ἀναλαμβάνων τὸν ἀγῶνα ἐκλελοιπότα· τὸν δέ, ὡς χαλκᾶς εἰκόνας ἀναθεῖναι τῶν ποιητῶν, Αἰσχύλου Σοφοκλέους Εὐριπίδου, καὶ τὰς τραγῳδίας αὐτῶν ἐν κοινῷ γραψαμένους φυλάττειν καὶ τὸν τῆς πόλεως γραμματέα παραναγινώσκειν τοῖς ὑποκρινομένοις· οὐκ ἐξεῖναι γὰρ παρʼ αὐτὰς ὑποκρίνεσθαι. καὶ τρίτον, μηδενὶ ἐξεῖναι Ἀθηναίων μηδὲ τῶν οἰκούντων Ἀθήνησιν ἐλεύθερον σῶμα πρίασθαι ἐπὶ δουλείᾳ ἐκ τῶν ἁλισκομένων ἄνευ τῆς τοῦ προτέρου δεσπότου γνώμης. ἔτι δέ, ὡς τοῦ Ποσειδῶνος ἀγῶνα ποιεῖν ἐν Πειραιεῖ, κυκλίων χορῶν οὐκ ἔλαττον τριῶν, καὶ δίδοσθαι μὲν τοῖς νικῶσιν οὐκ ἔλαττον δέκα μνᾶς, τοῖς δὲ δευτέροις ὀκτώ, ἓξ δὲ τοῖς τρίτοις κριθεῖσιν. ἔτι δʼ ἐπὶ ζεύγους μὴ ἀπιέναι γυναῖκα Ἐλευσῖνάδε, ὅπως μὴ ἐλαττῶνται αἱ δημοτικαὶ ὑπὸ τῶν πλουσιῶν εἰ δέ τις φωραθείη, ἀποτίνειν δραχμὰς ἑξακισχιλίας. τῆς δὲ γυναικὸς αὐτοῦ μὴ πεισθείσης, τῶν συκοφαντῶν φωρασάντων, τάλαντον αὐτοῖς ἔδωκε· κατηγορούμενος δʼ ἐν ὑστέρῳ ἐν τῷ δήμῳ, ἔφη ἀλλʼ οὖν ἐγὼ μὲν διδοὺς οὐ λαμβάνων ἑώραμαι τελώνου δὲ ποτʼ ἐπιβαλόντος Ξενοκράτει τῷ φιλοσόφῳ τὰς χεῖρας καὶ πρὸς τὸ μετοίκιον αὐτὸν ἀπάγοντος, ἀπαντήσας ῥάβδῳ τε κατὰ τῆς κεφαλῆς τοῦ τελώνου κατήνεγκε, καὶ τὸν μὲν Ξενοκράτην ἀπέλυσε, τὸν δʼ ὡς οὐ τὰ πρέποντα δράσαντα εἰς τὸ δεσμωτήριον κατέκλεισεν· ἐπαινουμένου δʼ ἐπὶ τῇ πράξει, μεθʼ ἡμέρας τινὰς συντυχὼν ὁ Ξενοκράτης τοῖς παισὶ τοῦ Λυκούργου, ἔφη ταχέως γε τῷ πατρὶ ὑμῶν ἀπέδωκα, ὦ παῖδες, τὴν χάριν· ἐπαινεῖται γὰρ ὑπὸ πολλῶν ἐπὶ τῷ βοηθῆσαί μοι. εἰσήνεγκε δὲ καὶ ψηφίσματα Εὐκλείδῃ τινὶ Ὀλυνθίῳ χρώμενος ἱκανωτάτῳ περὶ τὰ ψηφίσματα. εὔπορος δʼ ὢν ἱμάτιον ἓν καὶ ταὐτὸ ἐφόρει τοῦ χειμῶνος καὶ τοῦ θέρους καὶ ὑπεδέδετο ταῖς ἀναγκαίαις ἡμέραις. ἐμελέτα δὲ καὶ νυκτὸς καὶ ἡμέρας, οὐκ εὖ πρὸς τὰ αὐτοσχέδια πεφυκώς, κλινιδίου δʼ αὐτῷ ὑποκειμένου, ἐφʼ ᾧ μόνον ἦν κώδιον καὶ προσκεφάλαιον, ὅπως ἐγείροιτο ῥᾳδίως καὶ μελετῴη. ἐγκαλοῦντος δʼ αὐτῷ τινος ὅτι μισθοὺς σοφισταῖς δίδωσι περὶ λόγους διατρίβων, ἀλλʼ εἴ τις γʼ ἐπαγγέλλοιτο, ἔφη, τοὺς υἱοὺς ἀμείνους αὐτῷ ποιήσειν, οὐ χιλίας ἀλλὰ τὰ ἡμίση τῆς οὐσίας προΐεσθαι. ἦν δὲ καὶ παρρησιαστὴς διὰ τὴν εὐγένειαν· Ἀθηναίων γὲ τοί ποτε οὐκ ἀνεχομένων αὐτοῦ δημηγοροῦντος, ἀνέκραγεν ἐκβαλλόμενος ὦ Κερκυραία μάστιξ, ὡς πολλῶν ταλάντων εἶ ἀξία πάλιν δὲ θεὸν ἀναγορευόντων Ἀλέξανδρον καὶ ποδαπὸς ἂν εἴη εἶπεν ὁ θεός, οὗ τὸ ἱερὸν ἐξιόντας δεήσει περιρραίνεσθαι; ἀποθανόντος δʼ αὐτοῦ, παρέδωκαν τοὺς παῖδας τοῖς ἕνδεκα, Μενεσαίχμου μὲν κατηγορήσαντος γραψαμένου δὲ Θρασυκλέους· Δημοσθένους δὲ καθʼ ὃν ἔφευγε χρόνον ἐπιστείλαντος τοῖς Ἀθηναίοις, ὡς κακῶς ἀκούοιεν ἐπὶ τοῖς Λυκούργου παιδίοις, μετενόησαν καὶ ἀφῆκαν αὐτούς, Δημοκλέους τοῦ Θεοφράστου μαθητοῦ ὑπὲρ αὐτῶν ἀπολογησαμένου. ἐτάφη δʼ αὐτὸς καὶ τῶν ἐκγόνων τινὲς δημοσίᾳ· καὶ ἔστιν αὐτῶν τὰ μνήματα ἀντικρὺ τῆς Παιωνίας Ἀθηνᾶς ἐν τῷ Μελανθίου τοῦ φιλοσόφου κήπῳ, τράπεζαι πεποιημέναι, αὐτοῦ τε τοῦ Λυκούργου καὶ τῶν παίδων αὐτοῦ ἐπιγεγραμμέναι καὶ εἰς ἡμᾶς ἔτι σῳζόμεναι. τὸ μέγιστον, χίλια διακόσια τάλαντα προσόδου τῇ πόλει κατέστησε, πρότερον ἑξήκοντα προσιόντων. μέλλων δὲ τελευτήσειν εἰς· τὸ μητρῷον καὶ τὸ βουλευτήριον ἐκέλευσεν αὑτὸν κομισθῆναι, βουλόμενος· εὐθύνας δοῦναι τῶν πεπολιτευμένων οὐδενὸς δὲ κατηγορῆσαι τολμήσαντος πλὴν Μενεσαίχμου, τὰς διαβολὰς ἀπολυσάμενος εἰς τὴν οἰκίαν ἀπεκομίσθη καὶ ἐτελεύτησεν, ἐπιεικὴς νομισθεὶς; παρὰ πάντα τὸν τοῦ βίου χρόνον καὶ ἐν λόγοις ἐπαινεθείς· καὶ μηδένα ἀγῶνα ἁλούς, καίτοι πολλῶν κατηγορησάντων. ἔσχε δὲ τρεῖς παῖδας ἐκ Καλλιστοῦς τῆς Ἅβρωνος μὲν θυγατρός, Καλλίου δὲ τοῦ Ἅβρωνος Βατῆθεν ἀδελφῆς, τοῦ ταμιεύσαντος στρατιωτικῶν ἐπὶ Χαιρώνδου ἄρχοντος· περὶ δὲ τῆς κηδείας ταύτης λέγει ὁ Δείναρχος ἐν τῷ κατὰ Πιστίου. κατέλιπε δὲ παῖδας Ἅβρωνα Λυκοῦργον Λυκόφρονα· ὧν ὁ Ἅβρων καὶ ὁ Λυκοῦργος ἄπαιδες μετήλλαξαν· ἀλλʼ ὃ γʼ Ἅβρων καὶ πολιτευσάμενος ἐπιφανῶς μετήλλαξε, Λυκόφρων δὲ γήμας Καλλιστομάχην Φιλίππου Αἰξωνέως ἐγέννησε Καλλιστώ. ταύτην δὲ γήμας Κλεόμβροτος Δεινοκράτους Ἀχαρνεύς, ἐγέννησε Λυκόφρονα· τοῦτον δʼ ὁ πάππος εἰσεποιήσατο Λυκόφρων· οὗτος δʼ ἐτελεύτησεν ἄπαις· μετὰ δὲ τὴν Λυκόφρονος τελευτὴν ἔγημε τὴν Καλλιστὼ Σωκράτης καὶ ἔσχεν υἱὸν Σύμμαχον· τοῦ δʼ ἐγένετο Ἀριστώνυμος, τοῦ δὲ Χαρμίδης τοῦ δὲ Φιλίππη· ταύτης δὲ καὶ Λυσάνδρου Μήδειος, ὁ καὶ ἐξηγητὴς ἐξ Εὐμολπιδῶν γενόμενος· τούτου δὲ καὶ Τιμοθέας τῆς Γλαύκου παῖδες Λαοδάμεια καὶ Μήδειος, ὃς τὴν ἱερωσύνην Ποσειδῶνος Ἐρεχθέως εἶχε, καὶ Φιλίππη, ἥτις ἱεράσατο τῆς Ἀθηνᾶς ὕστερον· πρότερον δ’ αὐτὴν γήμας Διοκλῆς ὁ Μελιτεὺς ἐγέννησε Διοκλέα, τὸν ἐπὶ τοὺς ὁπλίτας στρατηγήσαντα · γήμας δʼ οὗτος Ἡδίστην Ἅβρωνος Φιλιππίδην καὶ Νικοστράτην ἐγέννησε γήμας δὲ τὴν Νικοστράτην Θεμιστοκλῆς ὁ Θεοφράστου ὁ δᾳδοῦχος ἐγέννησε Θεόφραστον καὶ Διοκλέα· διετάξατο δὲ καὶ τὴν ἱερωσύνην τοῦ Ποσειδῶνος Ἐρεχθέως. φέρονται δὲ τοῦ ῥήτορος λόγοι δεκαπέντε. ἐστεφανώθη δʼ ὑπὸ τοῦ δήμου πολλάκις καὶ εἰκόνων ἔτυχεν· ἀνάκειται δʼ αὐτοῦ χαλκῆ εἰκὼν ἐν Κεραμεικῷ κατὰ ψήφισμα ἐπʼ Ἀναξικράτους ἄρχοντος· ἐφʼ οὗ ἔλαβε καὶ σίτησιν ἐν πρυτανείῳ αὐτός τε ὁ Λυκοῦργος καὶ ὁ πρεσβύτατος αὐτοῦ τῶν ἐκγόνων κατὰ τὸ αὐτὸ ψήφισμα· ἀποθανόντος τε Λυκούργου, 5 πρεσβύτατος τῶν παίδων Λυκόφρων ἠμφισβήτησε τῆς δωρεᾶς. εἶπε δὲ καὶ περὶ ἱερῶν πολλάκις, γραψάμενος; Αὐτόλυκον τὸν Ἀρεοπαγίτην καὶ Λυσικλέα τὸν στρατηγὸν καὶ Δημάδη τὸν Δημέου καὶ Μενέσαιχμον ἄλλους τε πολλούς, καὶ πάντας εἷλεν. ἔκρινε δὲ καὶ Δίφιλον, ἐκ τῶν ἀργυρείων μετάλλων τοὺς μεσοκρινεῖς, οἳ ἐβάσταζον τὰ ὑπερκείμενα βάρη, ὑφελόντα καὶ ἐξ αὐτῶν πεπλουτηκότα παρὰ τοὺς νόμους· καὶ θανάτου ὄντος ἐπιτιμίου ἁλῶναι ἐποίησε, καὶ πεντήκοντα δραχμὰς ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ ἑκάστῳ τῶν πολιτῶν διένειμε, τῶν πάντων συναχθέντων ταλάντων ἑκατὸν ἑξήκοντα· · ἤ, ὥς τινες, μνᾶν. 5 δʼ εὐθύνας Ἀριστογείτονα καὶ Λεωκράτην καὶ Αὐτόλυκον δειλίας. ἐπεκαλεῖτο δʼ ὁ Λυκοῦργος ἶβις ἶβις Λυκούργῳ, Χαιρεφῶντι νυκτερὶς κατῆγον δὲ τὸ γένος ἀπὸ τούτων καὶ Ἐρεχθέως τοῦ Γῆς καὶ Ἡφαίστου· τὰ δʼ ἐγγυτάτω ἀπὸ Λυκομήδους καὶ Λυκούργου, οὓς ὁ δῆμος ταφαῖς ἐτίμησε δημοσίᾳ· καὶ ἔστιν αὕτη ἡ καταγωγὴ τοῦ γένους τῶν ἱερασαμένων τοῦ Ποσειδῶνος ἐν πίνακι τελείῳ, ὃς ἀνάκειται ἐν Ἐρεχθείῳ, γεγραμμένος ὑπʼ Ἰσμηνίου τοῦ Χαλκιδέως· καὶ εἰκόνες ξύλιναι τοῦ τε Λυκούργου καὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ, Ἅβρωνος Λυκούργου Λυκόφρονος, ἃς εἰργάσαντο Τίμαρχος καὶ Κηφισόδοτος, οἱ Πραξιτέλους υἱεῖς· τὸν δὲ πίνακα ἀνέθηκεν Ἅβρων ὁ παῖς; αὐτοῦ, λαχὼν ἐκ τοῦ γένους τὴν ἱερωσύνην καὶ παραχωρήσας τῷ ἀδελφῷ Λυκόφρονι· καὶ διὰ τοῦτο πεποίηται ὁ Ἅβρων προσδιδοὺς αὐτῷ τὴν τρίαιναν. πάντων δʼ ὧν διῴκησεν ἀναγραφὴν ποιησάμενος ἀνέθηκεν ἐν στήλῃ πρὸ τῆς ὑπʼ; αὐτοῦ κατασκευασθείσης παλαίστρας σκοπεῖν τοῖς βουλομένοις· οὐδεὶς μέντοι ἐδυνήθη ἐλέγξαι τὸν ἄνδρα νοσφισμοῦ. ἔγραψε δὲ καὶ Νεοπτόλεμον Ἀντικλέους στεφανῶσαι καὶ εἰκόνα ἀναθεῖναι, ὅτι ἐπηγγείλατο χρυσώσειν τὸν βωμὸν τοῦ Ἀπόλλωνος ἐν ἀγορᾷ κατὰ τὴν μαντείαν τοῦ θεοῦ. ἐψηφίσατο δὲ καὶ Διοτίμῳ Διοπείθους Εὐωνυμεῖ τιμὰς ἐπὶ Κτησικλέους ἄρχοντος.
8.1-18. Demosthenes
Demosthenes, Demosthenes ile Gylon'un kızı Kleobule'nin oğluydu; Paiania demosundandı. Babası öldüğünde yedi yaşındaydı, beş yaşında bir kız kardeşi vardı. Yetimlik yıllarını annesinin yanında geçirdi. Kimilerine göre İsokrates'in, çoğunluğa göre ise o sırada Atina'da yaşayan ve İsokrates'in öğrencisi olan Khalkisli İsaios'un derslerini izledi. Thukydides'e ve filozof Platon'a özendi; hatta kimileri asıl Platon'un öğrencisi olduğunu söyler.
Magnesialı Hegesias'ın anlattığına göre, Aphidnaili Empedos oğlu Kallistratos halk meclisinde konuşacağı zaman, onu dinlemek için lalasına yalvarmıştı. Kallistratos saygın bir hatipti, süvari komutanlığı yapmış, Hermes Agoraios'a sunak adamıştı. Demosthenes onu dinleyince söze âşık oldu. Kallistratos Atina'da kaldığı kısa süre boyunca onu dinledi. Kallistratos Trakya'ya sürgüne gidip kendisi de efebliği bitirince İsokrates ile Platon'a gitti; sonra İsaios'u evine alıp dört yıl onun söylevlerini taklit ederek kendini çalıştırdı. Ktesibios'un Felsefe Üzerine'de söylediğine göre Syrakusalı Kallias aracılığıyla Amphipolisli Zethos'un, Karystoslu Kharikles aracılığıyla da Alkidamas'ın söylevlerini edinip inceledi.
Reşit olunca vasilerinden kendisine az mal kaldığını gördü ve Timokrates'in arkhonluğunda, Aphobos, Therippides ile Demophon ya da Demeas adlı üç vasisini vesayet davasıyla yargıya taşıdı. En çok, dayısı olan Demophon'u suçladı ve her dava için on talant değer biçti. Davaları kazandı ama hükmedilen paradan hiçbir şey tahsil etmedi; kimini parası karşılığında, kimini de hatır için bıraktı. Aristophon yaşlılık yüzünden halkın önderliğini artık bırakmışken Demosthenes koregos da oldu. Koregosluğu sırasında tiyatroda kendisine vuran Anagyruslu Meidias'ı mahkemeye verdi, sonra üç bin drahmi alıp davadan vazgeçti.
Anlatıldığına göre gençken bir mağaraya çekilip orada çalışırmış; dışarı çıkmamak için saçının yarısını kazıtmış. Çabuk kalkabilmek için dar bir yatakta uyurmuş. R harfini söyleyemediği için üzerinde durup bu kusurunu gidermiş. Söylev çalışırken omzunu çirkin biçimde oynattığından tavana bir şiş, kimilerine göre küçük bir kılıç asıp bu alışkanlığı bırakmış; korkudan kıpırdamaz olmuş. Söz gücü ilerledikçe boyunca bir ayna yaptırmış ve eksiklerini düzeltmek için ona bakarak çalışmış. Halk bir gün gürültü edecek olursa şaşırmamak için Phaleron'a inip dalgaların çarpışı karşısında çalışırmış. Nefesi yetmediği için oyuncu Neoptolemos'a on bin drahmi vermiş ki koca cümleleri nefes almadan söylesin diye.
Siyasete atıldığında şehir ikiye bölünmüştü: bir taraf Philippos'tan yanaydı, öbür taraf özgürlükten yana konuşuyordu. O, Philippos'a karşı olanların safını seçti. Hep Philippos'un boyunduruğuna girmek tehlikesi altındakilere yardım edilmesini öğütledi; Hypereides, Nausikles, Polyeuktos ve Diotimos'la birlikte siyaset yaptı. Bu sayede Atinalılara Thebaililer, Euboialılar, Korkyralılar, Korinthlilar, Boiotialılar ve daha birçokları müttefik oldu.
Bir keresinde mecliste başarısız olmuş, umutsuz bir hâlde eve dönüyordu. Yolda yaşlı Thrialı Eunomos ona rastlayıp yüreklendirdi. Ama en çok, oyuncu Andronikos cesaret verdi: söylevlerin güzel olduğunu, ona yalnız söyleyiş sanatının eksik kaldığını söyledi ve mecliste söylediklerini ezberden tekrar etti. Demosthenes de ona inanıp kendini Andronikos'a teslim etti. Bu yüzden biri ona retorikte birinci sırada neyin geldiğini sorduğunda “Söyleyiş,” demiş; “İkinci?” “Söyleyiş.” “Üçüncü?” “Söyleyiş.” Yeniden meclise çıktığında bazı şeyleri yeni moda bir tarzda söylediği için alay konusu oldu; öyle ki Antiphanes ve Timokles onu komedyalarda hicvetti:
“Toprak hakkı, pınarlar hakkı, ırmaklar hakkı, akarsular hakkı.”
Halkın önünde böyle yemin edince gürültü koparmıştı. Asklepios'a da vurguyu sondan üçüncü heceye vererek yemin eder, doğru söylediğini de gösterirdi: tanrı ne de olsa ēpios, yani yumuşak huyluydu. Bu yüzden sık sık yuhalandı. Diyalektikçi Miletli Eubulides'ten ders alınca hepsini düzeltti.
Olympia şenliğinde Tereinalı Lamakhos'un Philippos ve İskender'e övgü okuyup Thebaililer ile Olynthoslulara saldırdığını işitince ayağa kalktı, Thebaililer ile Olynthosluların yaptığı güzel işler üzerine eski şairlerden tanıklar getirdi. Lamakhos o günden sonra sustu ve şenlikten kaçtı. Philippos da kendisine karşı söylediği sözleri aktaranlara, “Demosthenes'i dinleseydim, ben de bana karşı savaşmak için onu seçerdim,” dedi. Philippos, Demosthenes'in söylevlerini savaşçı gücünden ötürü askerlere, İsokrates'inkileri ise atletlere benzetirdi; çünkü bunlar tiyatrodaki gibi bir zevk verirdi.
Dexitheos'tan Kallimakhos'a kadar hesaplanırsa otuz yedi yaşındaydı. Bu Kallimakhos'un arkhonluğunda, Philippos'un savaşla sıkıştırdığı Olynthoslular yardım istemek için elçi gönderdiler, o da yardımın gönderilmesi için halkı ikna etti. Ertesi yıl, Platon'un öldüğü yıl, Philippos Olynthosluları boyunduruk altına aldı. Sokratesçi Ksenophon da onu ya işe başladığı ya da doruğa ulaştığı sıralarda tanıdı. Çünkü Ksenophon'un Hellenika'sı Mantineia Savaşı ve Kharikleides'in arkhonluğuyla sona erer; Demosthenes ise ondan önce Timokrates'in arkhonluğunda vasilerine karşı davayı kazanmıştı.
Aiskhines mahkûm olup kaçarken Demosthenes atla peşine düştü. Aiskhines yakalandığını sanıp ayaklarına kapandı ve başını örttü. Demosthenes onu kaldırdı, teselli etti ve bir talant gümüş verdi. Halka Thasos'ta paralı asker bulundurmayı öğütledi ve bunun için trierarkhos olarak denize açıldı. Tahıl alımıyla görevlendirildi, hırsızlıkla suçlandı ama aklandı. Philippos Elateia'yı alınca kendisi de Khaironeia'da savaşanlarla birlikte sefere çıktı. Anlatıldığına göre o sırada safını terk etmiş, kaçarken bir çalı kaftanına takılınca dönüp “Sağ bırak!” demiş. Kalkanında “İyi talihle” yazılıydı. Yine de savaşta ölenler için cenaze söylevini o verdi.
Bundan sonra şehrin onarımına kendini verdi; surların bakımıyla görevlendirilince harcanan yüz minayı kendi mal varlığından karşıladı. Dinî heyetlere de on bin drahmi bağışladı. Savaş gemisine binip müttefikleri dolaştı ve para topladı. Bunlar için birçok kez taçlandırıldı; önce Demomeles, Aristonikos ve Hypereides'in önerisiyle altın taçla, son olarak da Ktesiphon'un önerisiyle. Karar kanuna aykırı diye Diodotos ve Aiskhines tarafından mahkemeye taşındı, ama o savunmasını yaptı ve kazandı; davacı oyların beşte birini bile alamadı.
Sonraları, İskender Asya'ya sefer yaparken Harpalos parayla Atina'ya kaçtı. Demosthenes önce onun kabul edilmesine engel oldu; ama Harpalos limana girince bin dareikos alıp tutum değiştirdi. Atinalılar adamı Antipatros'a teslim etmek isteyince karşı çıktı, paranın miktarı halka bile söylenmeden Akropolis'e bırakılmasını önerdi. Harpalos yanında yedi yüz talant getirdiğini söylediği hâlde, Philokhoros'a göre Akropolis'e çıkarılan para ancak üç yüz elli talant ya da biraz fazlasıydı. Harpalos, İskender'den biri gelene kadar tutulduğu hapisten kaçıp Girit'e, kimilerine göre Lakonia'daki Tainaron'a gidince, Demosthenes rüşvet almakla suçlandı: bu yüzden ne getirilen paranın miktarını bildirmiş ne de muhafızların ihmalini açığa vurmuştu. Hypereides, Pytheas, Menesaikhmos, Himeraios ve Patrokles onu mahkemeye çıkardı, Areopagos meclisine de hakkında suçlama kararı aldırdılar. Mahkûm olunca, cezanın beş katını ödeyemediği için sürgüne gitti; kimilerine göre ise yargılamayı beklemeden kaçtı. Otuz talant almakla suçlanıyordu.
Bir süre sonra Atinalılar, Makedonya ile ittifaktan ayrılmaları için Arkadya Birliği'ne Polyeuktos'u elçi olarak gönderdiler. Polyeuktos onları ikna edemeyince Demosthenes ortaya çıktı, onunla birlikte konuşup ikna etti. Bu yüzden hayranlık topladı ve bir süre sonra yurda dönmeyi başardı; bu konuda bir karar çıkarıldı ve ona bir savaş gemisi gönderildi. Atinalılar, borçlu olduğu otuz talantla Pire'deki Zeus Soter sunağını süslemesine ve böylece borçtan kurtulmasına karar verdiler; bu kararı yeğeni Paianialı Demon yazdı. Bunun üzerine yeniden siyasete döndü.
Antipatros Yunanlar tarafından Lamia'da kuşatılınca Atinalılar müjde kurbanları sunuyordu. Demosthenes dostlarından Agesistratos'a, durum hakkında başkaları gibi düşünmediğini söyledi: “Yunanlar kısa koşuda savaşmayı hem bilir hem başarır,” dedi, “ama uzun koşuda artık yapamazlar.” Antipatros, Pharsalos'u alıp hatipler teslim edilmezse Atinalıları kuşatacağını söyleyince Demosthenes şehri terk etti. Önce Aigina'ya, Aiakeion'a sığınmak üzere kaçtı, korkup Kalauria'ya geçti. Atinalılar hatiplerin ve onun da teslim edilmesine karar verince Poseidon Tapınağı'nda sığınmacı olarak oturdu. Sürgün Avcısı lakaplı, hatip Anaximenes'in öğrencisi Arkhias onu almaya geldi, Antipatros'la dost olacağını söyleyerek kalkması için ikna etmeye çalıştı. Demosthenes, “Sen tragedya oynarken de beni ikna edemiyordun, şimdi öğüt vererek de edemeyeceksin,” dedi. Arkhias zor kullanmaya kalkınca şehir halkı engel oldu. Demosthenes de, “Kalauria'ya kurtulmak için sığınmadım,” dedi, “Makedonların tanrılara bile zor kullandığını açığa çıkarmak için geldim.” Yazı levhası istedi ve Magnesialı Demetrios'a göre, sonradan Atinalıların heykelinin altına yazdırdığı şu ağıtı yazdı:
Eğer düşüncen kadar da gücün olsaydı, Demosthenes, Makedon Ares hiçbir zaman Yunanlara hükmetmezdi.
Polyeuktos'un yaptığı heykel, ipli çitin ve On İki Tanrı Sunağı'nın yakınındadır. Bazılarına göre ise levhada “Demosthenes'ten Antipatros'a selam” yazılı bulunmuştur. Philokhoros'a göre zehir içerek öldü. Tarihçi Satyros'a göre mektubu yazmaya başladığı kamış zehirliydi, onu ağzına alınca öldü. Eratosthenes'e göre Makedonlardan öteden beri korktuğu için kolunda zehirli bir halka taşıyordu. Kimilerine göre nefesini tutarak öldü, kimilerine göre ise mührünün altındaki zehri tadarak. Çoğunun söylediğine göre yetmiş, azını söyleyenlere göre altmış yedi yıl yaşadı; yirmi iki yıl siyasette bulundu.
Philippos öldüğünde, kızı daha yeni ölmüş olmasına rağmen, Makedonyalının ölümüne sevinerek şık giysilerle dışarı çıktı. İskender'e karşı savaşan Thebaililere de yardım etti ve öbür Yunanları hep yüreklendirdi. Bu yüzden İskender, Thebai'yi yerle bir ettikten sonra teslim etmezlerse tehdit ederek onu Atinalılardan istedi. Persler üzerine sefere çıkıp Atinalılardan donanma isteyince, onu verenlere karşı kullanmayacağının belli olmadığını söyleyerek karşı çıktı.
Saygın bir kadından, Heliodoros adında birinin kızından iki oğlu oldu; bir de kızı vardı, evlenmeden çocukken öldü. Kız kardeşi de vardı; Leukonoeli Lakhes'ten olan bu kız kardeşin oğlu, yeğeni Demokhares, savaşta iyi, siyasi söylevlerde kimseden aşağı kalmayan bir adamdı. Demokhares'in heykeli Prytaneion'da, ocağa girerken sağda ilk sıradadır; giysisinin üzerine kılıç kuşanmış hâldedir, çünkü Antipatros hatiplerin teslimini istediğinde halka böyle hitap ettiği söylenir. Daha sonra Atinalılar Demosthenes'in akrabalarına Prytaneion'da yemek hakkı verdiler, Gorgias'ın arkhonluğunda yeğeni Demokhares'in isteği üzerine ölü Demosthenes'in heykelini de agoraya diktiler. On yıl sonra, Pytharatos'un arkhonluğunda ise oğlu Leukonoeli Demokhares oğlu Lakhes, Demokhares için onur hakları istedi: agoraya heykelinin dikilmesi, kendisine ve soyunun en yaşlısına her zaman Prytaneion'da yemek hakkı, bütün yarışmalarda ön sıra. Her ikisi için alınan kararlar da yazılıdır; yukarıda sözü edilen Demokhares heykeli de Prytaneion'a taşınmıştır.
Ona altmış beş sahih söylev atfedilir. Bazıları hovarda bir hayat sürdüğünü, kadın giysileri giydiğini, sık sık âlem yaptığını, bu yüzden Batalos lakabını aldığını söyler; kimilerine göre ise bu aşağılayıcı sevgi sözcüğü sütannesinin adından geliyordu. Köpek lakaplı Diogenes bir keresinde onu meyhanede utanıp geri çekilirken görünce, “Ne kadar geri çekilirsen meyhanenin o kadar içine girersin,” demiş. Onunla alay ederek, sözlerinde İskit, savaşlarda şehirli olduğunu söylerdi.
Demagoglardan Ephialtes'ten de altın aldı. Ephialtes, Kral'a elçi olarak gitmiş, parayı demagoglara dağıtıp Philippos'a karşı savaşı tutuşturmak için gizlice dönmüştü. Söylendiğine göre Kral'dan da ayrıca üç bin dareikos rüşvet aldı. Eski dostu Oreosu Anaxinos'u yakalayıp casus diye işkence ettirdi; hiçbir şey söylemeyince Onbirler'e teslim edilmesini önerdi.
Bir defa Atinalılar mecliste konuşmasını engelleyince, onlara kısa bir şey söylemek istediğini bildirdi. Herkes susunca, “Bir genç, yaz mevsiminde şehirden Megara'ya gitmek için bir eşek kiraladı,” dedi. “Öğle vakti, güneş yakıcıyken, ikisi de eşeğin gölgesine girmek istedi ve birbirini engellediler. Eşeğin sahibi gölgeyi değil, eşeği kiraya verdiğini söylüyor, kiralayan da her türlü hakkı olduğunu ileri sürüyordu.” Bunu söyleyip gitmeye kalktı. Atinalılar durdurup hikâyenin sonunu istediklerinde, “Bir eşeğin gölgesi için konuşan birini dinlemek istiyorsunuz da,” dedi, “önemli meseleler için konuşanı dinlemek istemiyor musunuz?”
Bir gün oyuncu Polos ona iki günlük bir oyun için bir talant ücret aldığını söyleyince, “Ben de bir gün susmak için beş talant aldım,” dedi. Mecliste sesi bozulup yuhalanınca, oyuncuların sesine, hatiplerin ise düşüncesine göre değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Epikles ona hep düşünüp hazırlandığını söyleyip sitem edince, “Bu kadar büyük bir halka öğüt verirken doğaçlama konuşsam utanırdım,” dedi. Anlatıldığına göre elli yaşına kadar söylevlerini işlerken lambasını söndürmedi. Kendisi de su içerek yaşadığını söyler.
Hatip Lysias da onu tanıdı, İsokrates de Khaironeia Savaşı'na kadar siyasetteki hâlini gördü, Sokratesçi filozoflardan bazıları da. Söylevlerinin çoğunu doğaçlama verdi; buna tabiatça yetenekliydi. Altın taçla taçlandırılmasını ilk öneren, Anagyruslu Nikophanes oğlu Aristonikos'tu; Diondas ise yeminle itiraz etti.
Δημοσθένης Δημοσθένους καὶ Κλεοβούλης τῆς Γύλωνος θυγατρός, τῶν δὲ δήμων Παιανιεύς, καταλειφθεὶς; ὑπὸ τοῦ πατρὸς ἐτῶν ἑπτὰ μετʼ ἀδελφῆς πενταέτιδος τὸν μὲν τῆς ὀρφανίας χρόνον παρὰ τῇ μητρὶ διῆγε, σχολάζων Ἰσοκράτει ὥς τινες ἔφασαν, ὡς δʼ οἱ πλεῖστοι Ἰσαίῳ τῷ Χαλκιδεῖ, ὃς ἦν Ἰσοκράτους μαθητής, διάγοντι ἐν Ἀθήναις, ζηλῶν Θουκυδίδην καὶ Πλάτωνα τὸν φιλόσοφον, ᾧ τινες εἶπον προηγουμένως αὐτὸν σχολάσαι. ὡς δʼ Ἡγησίας ὁ Μάγνης φησίν, ἐδεήθη τοῦ παιδαγωγοῦ, ἵνα Καλλιστράτου Ἐμπέδου Ἀφιδναίου, ῥήτορος δοκίμου καὶ ἱππαρχήσαντος καὶ ἀναθέντος τὸν βωμὸν τῷ Ἑρμῇ τῷ ἀγοραίῳ, μέλλοντος ἐν τῷ δήμῳ λέγειν, ἀκούσῃ ἀκούσας δʼ ἐραστὴς ἐγένετο τῶν λόγων. καὶ τούτου μὲν ἐπʼ ὀλίγον ἤκουσεν, ἕως ἐπεδήμει. ἐπειδὴ δʼ ὁ μὲν ἔφυγεν εἰς Θρᾴκην ὁ δʼ ἐγεγόνει ἐξ ἐφήβων; τηνικαῦτα παρέβαλεν Ἰσοκράτει καὶ Πλάτωνι· εἶτα καὶ Ἰσαῖον ἀναλαβὼν εἰς τὴν οἰκίαν τετραετῆ χρόνον αὑτὸν διεπόνησε, μιμούμενος αὐτοῦ τοὺς λόγους. ὡς δὲ Κτησίβιός φησιν ἐν τῷ περὶ φιλοσοφίας, διὰ Καλλίου τοῦ Συρακουσίου πορίσας τοὺς Ζήθου τοῦ Ἀμφιπολίτου λόγους, διὰ δὲ Χαρικλέους τοῦ Καρυστίου τοὺς Ἀλκιδάμαντος, διέλαβεν αὐτούς. τελειωθεὶς δέ, ἐλάττω παρὰ τῶν ἐπιτρόπων παραλαβών, ἔκρινεν αὐτοὺς ἐπιτροπῆς ἐπὶ Τιμοκράτους ἄρχοντος, τρεῖς ὄντας, Ἄφοβον Θηριππίδην Δημοφῶντα ἢ Δημέαν καὶ μάλιστα τούτου κατηγόρησεν ἀδελφοῦ τῆς μητρὸς ὄντος, δέκα τάλαντα τίμημα ἑκάστῃ τῶν δικῶν ἐπιγραψάμενος· καὶ εἷλεν αὐτούς τῆς δὲ καταδίκης οὐδὲν ἐπράξατο, τοὺς μὲν ἀφεὶς ἀργυρίου τοὺς δὲ καὶ χάριτος. Ἀριστοφῶντος δʼ ἤδη τὴν προστασίαν διὰ γῆρας καταλιπόντος, καὶ χορηγὸς ἐγένετο. Μειδίαν δὲ τὸν Ἀναγυράσιον πλήξαντα αὐτὸν ἐν τῷ θεάτρῳ χορηγοῦντα εἰς κρίσιν καταστήσας, λαβὼν τρισχιλίας ἀφῆκε τῆς δίκης λέγουσι δʼ αὐτὸν ἔτι νέον ὄντα εἰς σπήλαιον ἀπιέναι κἀκεῖ φιλολογεῖν τὸ ἣμισυ τῆς κεφαλῆς; ξυράμενον, ἵνα μὴ προέρχοιτο· καὶ ἐπὶ στενῆς κλίνης κοιμᾶσθαι, ἵνα διὰ ταχέων ἀνίστηται· τό τε ῥῶ μὴ δυνάμενον λέγειν ἐκπονῆσαι, καὶ τὸν ὦμον ἐν τῷ μελετᾶν κινοῦντα ἀπρεπῶς καταπαῦσαι, παραρτήσαντα ὀβελίσκον ἢ ὥς τινες ξιφίδιον ἐκ τῆς ὀροφῆς, ἵνα φοβούμενος ἠρεμοίη. προβαίνοντα δὲ κατὰ τὴν τῶν λόγων ἰσχὺν ἔσοπτρον ἰσομέγεθες αὑτῷ κατασκευάσαι καὶ πρὸς τοῦτο ἀφορῶντα μελετᾶν, ἵνʼ ἐπανορθώσηται τὰ ἐλλείποντα· καὶ κατιόντα ἐπὶ τὸ Φαληρικὸν πρὸς τὰς τῶν κυμάτων ἐμβολὰς τὰς σκέψεις ποιεῖσθαι, ἵνʼ, εἴ ποτε θορυβοίη ὁ δῆμος, μὴ ἐκσταίη · τοῦ δὲ πνεύματος αὐτῷ ἐνδέοντος, Νεοπτολέμῳ τῷ ὑποκριτῇ μυρίας δοῦναι, ἵνʼ ὅλας περιόδους ἀπνεύστως λέγῃ. ἐπεὶ δὲ τῷ πολιτεύεσθαι προσῆλθεν, εἰς δύο διῃρημένων τῶν ἐν τῇ πόλει, καὶ τῶν μὲν φιλιππιζόντων τῶν δʼ ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας δημηγορούντων, τὴν τῶν ἀντιπολιτευομένων Φιλίππῳ τάξιν εἵλετο· καὶ διὰ παντὸς τοῦ χρόνου διετέλεσε συμβουλεύων τοῖς κινδυνεύουσιν ὑπὸ Φιλίππῳ γενέσθαι βοηθεῖν, συμπολιτευόμενος Ὑπερείδῃ Ναυσικλεῖ Πολυεύκτῳ Διοτίμῳ· διὸ καὶ συμμάχους τοῖς Ἀθηναίοις ἐποίησε Θηβαίους Εὐβοεῖς Κερκυραίους Κορινθίους Βοιωτούς, καὶ πολλοὺς ἄλλους πρὸς τούτοις. ἐκπεσὼν δὲ ποτʼ ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας καὶ ἀθυμῶν ἐβάδιζεν οἴκοι· συντυχὼν δʼ αὐτῷ Εὔνομος ὁ Θριάσιος πρεσβύτης ἤδη ὢν προετρέψατο τὸν Δημοσθένη, μάλιστα δʼ ὁ ὑποκριτὴς Ἀνδρόνικος εἰπὼν ὡς οἱ μὲν λόγοι καλῶς ἔχοιεν λείποι δʼ αὐτῷ τὰ τῆς ὑποκρίσεως, ἀπεμνημόνευσέ τε τῶν ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας ὑπʼ αὐτοῦ λελεγμένων· καὶ δὴ πιστεύσαντα τὸν Δημοσθένη παραδοῦναι αὑτὸν τῷ Ἀνδρονίκῳ. ὅθεν ἐρομένου αὐτὸν τινος τί πρῶτον ἐν ῥητορικῇ, εἶπεν ὑπόκρισις καὶ τί δεύτερον ὑπόκρισις· καὶ τί τρίτον ὑπόκρισισ. προελθὼν δὲ πάλιν εἰς τὰς ἐκκλησίας, νεωτερικῶς τινα λέγων διεσύρετο, ὡς κωμῳδηθῆναι αὐτὸν ὑπʼ Ἀντιφάνους καὶ Τιμοκλέους μὰ γῆν μὰ κρήνας μὰ ποταμοὺς μὰ νάματα ὀμόσας δὲ τοῦτον τὸν τρόπον ἐν τῷ δήμῳ θόρυβον ἐκίνησεν. ὤμνυε δὲ καὶ τὸν Ἀσκληπιόν, προπαροξύνων Ἀσκλήπιον· καὶ παρεδείκνυεν 1 αὑτὸν ὀρθῶς λέγοντα· εἶναι γὰρ τὸν θεὸν ἤπιον· καὶ ἐπὶ τούτῳ πολλάκις ἐθορυβήθη. σχολάσας δʼ Εὐβουλίδῃ τῷ διαλεκτικῷ Μιλησίῳ ἐπηνωρθώσατο πάντα. γενόμενος δὲ καὶ ἐν τῇ Ὀλυμπιακῇ πανηγύρει καὶ ἀκούσας Λαμάχου τοῦ Τερειναίου Φιλίππου καὶ Ἀλεξάνδρου ἐγκώμιον ἀναγινώσκοντος Θηβαίων δὲ καὶ Ὀλυνθίων κατατρέχοντος, παραναστὰς ἀρχαίων ποιητῶν μαρτυρίας προηνέγκατο περὶ τῶν Θηβαίοις καὶ Ὀλυνθίοις καλῶς πραχθέντων, ὡς παύσασθαί τε τὸ λοιπὸν τὸν Λάμαχον καὶ φυγεῖν ἐκ τῆς πανηγύρεως Φίλιππον δὲ πρὸς τοὺς ἀναφέροντας αὐτῷ τὰς κατʼ αὐτοῦ δημηγορίας εἰπεῖν ὅτι καὶ αὐτὸς ἂν ἀκούων λέγοντος Δημοσθένους ἐχειροτόνησα τὸν ἄνδρα πρὸς τὸν κατʼ ἐμοῦ πόλεμον ἐκάλει δὲ τοὺς μὲν αὐτοῦ λόγους ὁμοίους τοῖς στρατιώταις διὰ τὴν πολεμικὴν δύναμιν, τοὺς δʼ Ἰσοκράτους τοῖς ἀθληταῖς· τέρψιν γὰρ παρέχειν αὐτοὺς θεατρικήν. ἑπτὰ δὲ. καὶ τριάκοντα ἔτη γεγονώς, λογιζομένοις ἀπὸ Δεξιθέου εἰς Καλλίμαχον, ἐφʼ οὗ πρὸς Ὀλυνθίων ἧκε πρεσβεία περὶ τῆς βοηθείας, ἐπεὶ ἐπιέζοντο ὑπὸ Φιλίππου τῷ πολέμῳ, ἔπεισεν ἐκπέμψαι τὴν βοήθειαν· τῷ δʼ ἑξῆς, ἐφʼ οὗ Πλάτων ἐτελεύτησε, Φίλιππος Ὀλυνθίους κατεστρέψατο. ἔγνω δʼ αὐτὸν καὶ Ξενοφῶν ὁ Σωκρατικὸς ἢ ἀρχόμενον ἢ ἀκμάζοντα· τῷ μὲν γὰρ τὰ Ἑλληνικὰ ἐτελεῖτο τὰ περὶ τὴν ἐν Μαντινείᾳ μάχην, ἄρχοντα δὲ Χαρικλείδην ὁ δὲ πρότερον ἐπὶ Τιμοκράτους εἷλε τοὺς ἐπιτρόπους. φεύγοντος δʼ Αἰσχίνου μετὰ τὴν καταδίκην, ἵππῳ κατεδίωξεν αὐτόν· τοῦ δʼ οἰηθέντος αὐτὸν συλλαμβάνεσθαι καὶ προσπεσόντος καὶ συγκαλυψαμένου, ἀναστήσας αὐτὸν παρεμυθήσατο καὶ τάλαντον ἔδωκεν ἀργυρίου. καὶ συνεβούλευσε δὲ τῷ δήμῳ ξενικὸν ἐν Θάσῳ τρέφειν, καὶ ἐπὶ τούτῳ τριηράρχης ἐξέπλευσε. σιτώνης δὲ γενόμενος καὶ κατηγορηθεὶς κλοπῆς ἀφείθη. Φιλίππου δʼ Ἐλάτειαν καταλαβομένου καὶ αὐτὸς τοῖς ἐν Χαιρωνείᾳ μαχεσαμένοις συνεξῆλθεν ὅτε καὶ δοκεῖ τὴν τάξιν λιπεῖν, φεύγοντος δʼ αὐτοῦ βάτον ἐπιλαβέσθαι τῆς χλαμύδος, τὸν δʼ ἐπιστραφέντα εἰπεῖν ζώγρει. εἶχε δὲ καὶ ἐπίσημον ἐπὶ τῆς ἀσπίδος ἀγαθῇ τύχῃ εἶπε μέντοι τὸν ἐπιτάφιον ἐπὶ τοῖς πεσοῦσι. μετὰ δὲ ταῦτα πρὸς τὴν ἐπισκευὴν τῆς πόλεως τῇ ἐπιμελείᾳ προσελθὼν καὶ τῶν τειχῶν ἐπιμελητὴς χειροτονηθεὶς ἀπὸ τῆς ἰδίας οὐσίας εἰσήνεγκε τὸ ἀναλωθὲν ἀργύριον, μνᾶς ἑκατόν ἐπέδωκε δὲ καὶ θεωροῖς μυρίας τριήρους τʼ ἐπιβὰς περιέπλευσε τοὺς συμμάχους ἀργυρολογῶν. ἐφʼ οἷς πολλάκις ἐστεφανώθη, πρότερον μὲν ὑπὸ Δημομελοῦς Ἀριστονίκου Ὑπερείδου χρυσῷ στεφάνῳ, τελευταῖον δʼ ὑπὸ Κτησιφῶντος· καὶ γραφέντος τοῦ ψηφίσματος παρανόμων ὑπὸ Διοδότου καὶ Αἰσχίνου, ἀπολογούμενος ἐνίκησεν, ὥστε τὸ πέμπτον μέρος τῶν ψήφων τὸν διώκοντα μὴ μεταλαβεῖν. ὕστερον δʼ Ἀλεξάνδρου ἐπὶ τὴν Ἀσίαν στρατευομένου καὶ φυγόντος Ἁρπάλου μετὰ χρημάτων εἰς Ἀθήνας, τὸ μὲν πρῶτον ἐκώλυσεν αὐτὸν εἰσδεχθῆναι· ἐπειδὴ δʼ εἰσέπλευσε, λαβὼν Δαρεικοὺς χιλίους μετετάξατο· βουλομένων τʼ Ἀθηναίων Ἀντιπάτρῳ παραδοῦναι τὸν ἄνθρωπον ἀντεῖπεν, ἔγραψὲ τʼ ἀποθέσθαι τὰ χρήματα εἰς ἀκρόπολιν μηδὲ τῷ δήμῳ τὸν ἀριθμὸν εἰπόντα· φήσαντος δʼ Ἁρπάλου ἑπτακόσια συγκατακομίσαι τάλαντα τὰ ἀνενεχθέντα εἰς τὴν ἀκρόπολιν, εὑρέθη τριακόσια καὶ πεντήκοντα ἢ ὀλίγῳ πλείονα ὥς φησι Φιλόχορος· μετὰ δὲ ταῦτα φυγόντος Ἁρπάλου ἐκ τοῦ δεσμωτηρίου, ἐν ᾧ ἐφυλάσσετο, μέχρις ἂν ἀφίκηταί τις παρʼ Ἀλεξάνδρου, καὶ πορευθέντος εἰς τὴν Κρήτην ἢ ὡς ἔνιοι ἐπὶ Ταίναρον τῆς Λακωνικῆς, αἰτίαν ἔσχεν ὁ Δημοσθένης δωροδοκίας, ὡς διὰ τοῦτο μήτε τὸν τῶν ἀνακομισθέντων μεμηνυκὼς μήτε τὴν τῶν φυλασσόντων ἀμέλειαν. εἰσαχθεὶς δʼ εἰς δικαστήριον ὑπὸ Ὑπερείδου Πυθέου Μενεσαίχμου Ἱμεραίου Πατροκλέους, οἳ ἐποίησαν καταγνῶναι αὐτοῦ τὴν ἐξ Ἀρείου πάγου βουλήν, καὶ ἁλοὺς ἔφυγε, πενταπλασίονα ἀποτῖσαι μὴ δυνάμενος ʽ εἶχε δʼ αἰτίαν τριάκοντα τάλαντα λαβεῖν̓, ἢ ὡς ἔνιοι οὐχ ὑπομείνας τὴν κρίσιν. μετὰ δὲ τοῦτον τὸν χρόνον τῶν Ἀθηναίων Πολύευκτον πεμψάντων πρεσβευτὴν πρὸς τὸ κοινὸν τῶν Ἀρκάδων, ὥστʼ ἀποστῆναι αὐτοὺς τῆς τῶν Μακεδόνων συμμαχίας, καὶ τοῦ Πολυεύκτου πεῖσαι μὴ δυναμένου, ἐπιφανεὶς Δημοσθένης καὶ συνειπὼν ἔπεισεν. ἐφʼ ᾧ θαυμασθεὶς μετὰ χρόνον τινὰ κάθοδον εὕρατο, ψηφίσματος γραφέντος καὶ τριήρους ἀποσταλείσης. τῶν δʼ Ἀθηναίων ψηφισαμένων οἷς ὤφειλε τριάκοντα ταλάντοις κοσμῆσαι αὐτὸν τὸν βωμὸν τοῦ σωτῆρος Διὸς ἐν Πειραιεῖ καὶ ἀφεῖσθαι, τοῦτο γράψαντος τὸ ψήφισμα Δήμωνος Παιανιέως, ὃς ἦν ἀνεψιὸς αὐτῷ, πάλιν ἐπὶ τούτοις ἦν πολιτευόμενος. Ἀντιπάτρου δʼ εἰς Λάμειαν ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων συγκλεισθέντος τῶν Ἀθηναίων εὐαγγέλια θυόντων, πρός τινα τῶν ἑταίρων Ἀγησίστρατον ἔφη οὐ τὴν αὐτὴν γνώμην ἔχειν τοῖς ἄλλοις περὶ τῶν πραγμάτων ἐπίσταμαι γάρ εἰπεῖν τοὺς Ἕλληνας στάδιον μὲν πολεμεῖν καὶ εἰδότας καὶ δυναμένους, δόλιχον δʼ οὐκέτι Φάρσαλον δʼ ἑλόντος Ἀντιπάτρου καὶ, πολιορκήσειν ἀπειλοῦντος Ἀθηναίους, εἰ μὴ τοὺς ῥήτορας ἐκδοίησαν, καταλιπὼν ὁ Δημοσθένης τὴν πόλιν ἔφυγε πρῶτον μὲν εἰς Αἴγιναν ἐπὶ τὸ Αἰάκειον καθεδούμενος, φοβηθεὶς δʼ εἰς Καλαυρίαν μετέστη. ἐκδιδόναι δὲ τοὺς ῥήτορας τῶν Ἀθηναίων ψηφισαμένων κἀκεῖνον, καθέζετο ἱκέτης ἐν τῷ τοῦ Ποσειδῶνος ἱερῷ· ἐλθόντος δʼ ἐπʼ αὐτὸν Ἀρχίου τοῦ Φυγαδοθήρου ἐπικαλουμένου, ὃς παρέβαλεν Ἀναξιμένει τῷ ῥήτορι καὶ πείθοντος αὐτὸν ἀναστῆναι, ὡς φίλον Ἀντιπάτρῳ γενησόμενον, εἶπεν ὅτι οὔτε, ὅτε ἐτραγῴδεις, ἔπειθές με οὔτε νῦν πείσεις συμβουλεύων τοῦ δʼ ἐπιχειροῦντος βιάζεσθαι, ἐκώλυσαν αὐτὸν οἱ κατὰ τὴν πόλιν· καὶ Δημοσθένης ἔφη οὐ σωτηρίας δεόμενος κατέφυγον εἰς Καλαυρίαν, ἀλλʼ ὡς ἐλέγξων Μακεδόνας καὶ τὰ τῶν θεῶν βιασομένους,· αἰτήσας τε γραμματεῖον ἔγραψεν, ὡς μὲν Δημήτριος ὁ Μάγνης φησί, τὸ ἐπὶ τῆς εἰκόνος αὐτοῦ ἐλεγεῖον, ἐπιγεγραμμένον ὑπὸ τῶν Ἀθηναίων ὕστερον εἴπερ ἴσην ῥώμην γνώμῃ, Δημόσθενες, ἔσχες, οὔποτʼ ἂν Ἑλλήνων ἦρξεν Ἄρης Μακεδών. κεῖται δʼ ἡ εἰκὼν πλησίον τοῦ περισχοινίσματος καὶ τοῦ βωμοῦ τῶν δώδεκα θεῶν, ὑπὸ Πολυεύκτου πεποιημένη. ὡς δʼ ἔνιοί φασι, τοῦτο εὑρέθη γεγραμμένον Δημοσθένης Ἀντιπάτρῳ χαίρειν ἀποθανεῖν δʼ αὐτὸν Φιλόχορος μέν φησι φάρμακον πιόντα Σάτυρος δʼ ὁ συγγραφεὺς τὸν κάλαμον πεφαρμάχθαι, ᾧ γράφειν ἤρξατο τὴν ἐπιστολήν, οὗ γευσάμενον ἀποθανεῖν· Ἐρατοσθένης δʼ ἐκ πολλοῦ δεδοικότα Μακεδόνας περὶ τῷ βραχίονι κρίκον περικεῖσθαι πεφαρμαγμένον. εἰσὶ δʼ οἵ φασι συσχόντα αὐτὸν τὸ πνεῦμα ἀποθανεῖν· οἱ δʼ εἶπον τοῦ κατὰ τὴν σφραγῖδα φαρμάκου γευσάμενον. ἐβίω δʼ ὡς μὲν οἱ τὰ πλείω λέγουσιν ἔτη ἑβδομήκοντα, ὡς δʼ οἱ τὰ ἐλάττω, ἑπτὰ καὶ ἑξήκοντα. ἐπολιτεύσατο δὲ δύο καὶ εἴκοσιν. ἡνίκα δὲ Φίλιππος ἐτεθνήκει, λαμπρὰν ἐσθῆτα προῆλθεν ἔχων, καίτοι τῆς θυγατρὸς αὐτοῦ νεωστὶ τετελευτηκυίας, ἐφηδόμενος τῷ τοῦ Μακεδόνος θανάτῳ. συνήργησε δὲ καὶ Θηβαίοις πρὸς Ἀλέξανδρον πολεμοῦσι καὶ τοὺς ἄλλους Ἕλληνας ἐπέρρωσεν ἀεί· διόπερ Θήβας κατασκάψας ἐξῄτει παρʼ Ἀθηναίων Ἀλέξανδρος αὐτόν, ἀπειλῶν, εἰ μὴ δοίησαν. στρατευομένῳ δʼ αὐτῷ ἐπὶ Πέρσας καὶ αἰτοῦντι ναυτικὸν παρʼ Ἀθηναίων ἀντεῖπεν, ἄδηλον εἰπών, εἰ οὐ κατὰ τῶν παρασχόντων χρήσεται. κατέλιπε δὲ δύο παῖδας ἐκ μιᾶς γυναικὸς τῶν εὐδοκίμων, Ἡλιοδώρου τινὸς θυγατρός· θυγατέρα δὲ μίαν ἔσχεν, ἣ παῖς ἔτι οὖσα πρὸ γάμου ἐτελεύτησεν εἶχε δὲ καὶ ἀδελφήν, ἐξ ἧς καὶ Λάχου Λευκονοέως ἀδελφιδοῦς αὐτῷ Δημοχάρης ἐγένετο, ἀνὴρ καὶ κατὰ πόλεμον ἀγαθὸς καὶ κατὰ τοὺς πολιτικοὺς λόγους οὐδενὸς χείρων. ἔστι δʼ αὐτοῦ εἰκὼν ἐν τῷ πρυτανείῳ εἰσιόντων πρὸς τὴν ἑστίαν ἐν δεξιᾷ ὁ πρῶτος περιεζωσμένος ἅμα τῷ ἱματίῳ καὶ ξίφος· οὕτω γὰρ · δημηγορῆσαι λέγεται, ἡνίκα Ἀντίπατρος ἐξῄτει τοὺς ῥήτορας. χρόνῳ δʼ ὕστερον Ἀθηναῖοι σίτησὶν τʼ ἐν πρυτανείῳ τοῖς συγγενέσι τοῦ Δημοσθένους ἔδοσαν καὶ αὐτῷ τετελευτηκότι τὴν εἰκόνα ἀνέθεσαν ἐν ἀγορᾷ ἐπὶ Γοργίου ἄρχοντος, αἰτησαμένου αὐτῷ τὰς δωρεὰς τοῦ ἀδελφιδοῦ Δημοχάρους· ᾧ καὶ αὐτῷ πάλιν ὁ υἱὸς Λάχης ·. Δημοχάρους Λευκονοεὺς ᾐτήσατο δωρεὰς ἐπὶ Πυθαράτου ἄρχοντος, δεκάτῳ ὕστερον ἔτει, εἰς τὴν τῆς εἰκόνος στάσιν ἐν ἀγορᾷ καὶ σίτησιν ἐν πρυτανείῳ αὐτῷ τε καὶ ἐκγόνων ἀεὶ τῷ πρεσβυτάτῳ καὶ προεδρίαν ἐν ἅπασι τοῖς ἀγῶσι. καὶ ἔστι τὰ ψηφίσματα ὑπὲρ ἀμφοτέρων ἀναγεγραμμένα, ἡ δʼ εἰκὼν τοῦ Δημοχάρους εἰς τὸ πρυτανεῖον μετεκομίσθη, περὶ ἧς προείρηται. φέρονται δʼ αὐτοῦ λόγοι γνήσιοι ἑξήκοντα πέντε. φασὶ δέ τινες καὶ ἀσώτως αὐτὸν βιῶναι, γυναικείαις τʼ ἐσθῆσι χρώμενον καὶ κωμάζοντα ἑκάστοτε, ὅθεν Βάταλον ἐπικληθῆναι· οἱ δʼ ὑποκοριστικῶς ἀπὸ τοῦ ὀνόματος τῆς τροφοῦ λέγουσιν αὐτὸν οὕτω λελοιδορῆσθαι. Διογένης δʼ ὁ κύων θεασάμενος αὐτὸν ποτʼ ἐν καπηλείῳ αἰσχυνόμενον καὶ ὑποχωροῦντα, εἶπεν ὅσῳ μᾶλλον ὑποχωρεῖς, τοσούτῳ μᾶλλον ἐν τῷ καπηλείῳ ἔσῃ. ἔλεγε δʼ αὐτὸν παρασκώπτων ἐν μὲν τοῖς λόγοις Σκύθην εἶναι, ἐν δὲ ταῖς μάχαις ἀστικόν. ἔλαβε δὲ καὶ παρʼ Ἐφιάλτου χρυσίον ἑνὸς τῶν δημαγωγῶν, ὃς πρεσβεύσας πρὸς βασιλέα χρήματα φέρων ἧκε λάθρα, ὅπως διανείμας τοῖς δημαγωγοῖς τὸν πρὸς Φίλιππον ἐξάψῃ πόλεμον· καὶ ἰδίᾳ αὐτὸν δωροδοκῆσαι παρὰ βασιλέως φασὶ δαρεικοὺς τρισχιλίους. Ἀναξίλαν δέ τινα Ὠρείτην, ξένον αὐτοῦ γεγονότα, συλλαβὼν ἐβασάνιζεν ὡς κατάσκοπον, οὐδὲν δʼ ἐξειπόντα ἐψηφίσατο τοῖς ἕνδεκα παραδοῦναι. λέγειν δέ ποτε κωλυόμενος ὑπʼ Ἀθηναίων ἐν ἐκκλησίᾳ βραχὺ ἔφη βούλεσθαι πρὸς αὐτοὺς εἰπεῖν, τῶν δὲ σιωπησάντων νεανίας εἶπε θέρους ὥρᾳ ἐμισθώσατο ἐξ ἄστεος, ὄνον Μέγαράδε· μεσούσης δὲ τῆς ἡμέρας καὶ σφοδρῶς φλέγοντος τοῦ ἡλίου, ἑκάτερος αὐτῶν ἐβούλετο ὑποδύεσθαι ὑπὸ τὴν σκιὰν εἶργον δʼ ἀλλήλους, ὁ μὲν μεμισθωκέναι τὸν ὄνον οὐ τὴν σκιὰν λέγων, ὁ δὲ μεμισθωμένος τὴν πᾶσαν ἔχειν ἐξουσίαν· καὶ ταῦτʼ εἰπὼν ἀπῄει. τῶν δʼ Ἀθηναίων ἐπισχόντων καὶ δεομένων πέρας ἐπιθεῖναι τῷ λόγῳ, εἶθʼ ὑπὲρ μὲν ὄνου σκιᾶς ἔφη βούλεσθε ἀκούειν, λέγοντος, δὲ ὑπὲρ σπουδαίων πραγμάτων οὐ βούλεσθε; Πώλου δέ ποτε τοῦ ὑποκριτοῦ πρὸς αὐτὸν εἰπόντος, ὅτι δυσὶν ἡμέραις ἀγωνισάμενος τάλαντον λάβοι μισθὸν ἐγὼ δʼ εἶπε πέντε τάλαντα, μίαν ἡμέραν σιωπήσας. παραφθαρεὶς δὲ τὴν φωνὴν ἐν ἐκκλησίᾳ καὶ θορυβηθεὶς τοὺς ὑποκριτὰς ἔφη δεῖν κρίνειν ἐκ τῆς φωνῆς τοὺς δὲ ῥήτορας ἐκ τῆς γνώμης. ὀνειδίσαντος δʼ αὐτὸν Ἐπικλέους ὅτι ἀεὶ σκέπτοιτο, αἰσχυνοίμην γὰρ ἄν εἶπεν εἰ τηλικούτῳ δήμῳ συμβουλεύων αὐτοσχεδιάζοιμι ἱστοροῦσι δʼ ὡς οὐδὲ λύχνον ἔσβεσεν, ἄχρι πεντήκοντα ἐτῶν ἐγένετο, διακριβῶν τοὺς λόγους. αὐτὸς δέ φησιν ὑδροποσίᾳ χρήσασθαι. ἔγνω δʼ αὐτὸν καὶ Λυσίας ὁ ῥήτωρ καὶ Ἰσοκράτης εἶδε πολιτευόμενον ἄχρι τῆς ἐν Χαιρωνείᾳ μάχης, καί τινες τῶν Σωκρατικῶν φιλοσόφων. τοὺς δὲ πλείστους λόγους εἶπεν αὐτοσχεδιάσας, εὖ πρὸς αὐτὸ πεφυκώς. πρῶτος δʼ ἔγραψε στεφανωθῆναι αὐτὸν χρυσῷ στεφάνῳ Ἀριστόνικος; Νικοφάνους Ἀναγυράσιος, ὑπωμόσατο δὲ Διώνδας.
9.19. Hypereides
Hypereides, Dionysios oğlu Glaukippos'un oğluydu; Kollytos demosundandı. Babasının adını taşıyan oğlu Glaukippos da söylevler yazmış bir hatipti, ondan da Alphinus doğdu. Lykurgos'la birlikte filozof Platon'u ve hatip İsokrates'i dinledi. İskender'in Yunan işlerine el attığı dönemde Atina'da siyasetle uğraştı. İskender'in Atinalılardan istediği komutanlar ve savaş gemileri konusunda karşı çıktı. Komutan Khares'e iyi duygular beslediği için, onun başında bulunduğu Tainaron'daki paralı askerlerin dağıtılmamasını da öğütledi.
Önceleri para karşılığında mahkeme söylevleri veriyordu. Ephialtes'le birlikte Pers parasına ortak olduğu sanıldı. Philippos Byzantion'u kuşattığında trierarkhos seçilip Byzantionlulara yardıma gönderildi; aynı yıl, herkes bütün kamu hizmetlerinden muaf tutulurken, koregosluğu üstlendi. Demosthenes'e onur verilmesini de önerdi; Diondas bu kararı kanuna aykırı bularak dava açtı, ama aklandı. Demosthenes, Lysikles ve Lykurgos'un çevresinin dostuydu, fakat sonuna kadar yanlarında kalmadı. Lysikles ve Lykurgos ölmüş, Demosthenes de Harpalos'tan rüşvet aldığı gerekçesiyle yargılanırken, herkesin içinden o seçildi, çünkü rüşvet almamış tek kişi kalmıştı; onu suçladı.
Khaironeia'dan sonra yabancı sakinlerin vatandaş, kölelerin özgür yapılmasını, kutsal eşyalarla çocukların ve kadınların Pire'ye nakledilmesini önerdiği için Aristogeiton onu kanuna aykırılıkla yargılattı, ama aklandı. Bazıları karar önerisinde birçok kanunu göz ardı etmekle onu suçlayınca, “Makedon silahları gözümü karartmıştı,” dedi, “o kararı ben yazmadım, Khaironeia Savaşı yazdı.” Philippos da bundan sonra korkup ölülerin kaldırılmasına izin verdi; oysa Lebadeia'dan gelen ulaklara daha önce izin vermemişti.
Sonra, Krannon olaylarından sonra, Antipatros onu istedi; halk teslim etmek üzereyken, idama mahkûm edilenlerle birlikte şehirden Aigina'ya kaçtı. Orada Demosthenes'le buluşup aralarındaki anlaşmazlık için kendini savundu. Oradan ayrılınca, soyca Thuriili, önceleri ünlü bir oyuncu olan, o sırada Antipatros'a yardım eden Sürgün Avcısı lakaplı Arkhias tarafından Poseidon Tapınağı'nda heykele sarılmışken zorla yakalandı. Korinth'e, Antipatros'un yanına götürüldü. İşkence edilince şehrin sırlarından hiçbirini söyleyemesin diye dilini ısırıp kopardı ve böylece Pyanepsion ayının dokuzunda öldü.
Hermippos'a göre ise Makedonya'ya geldiğinde dili kesildi ve gömülmeden bırakıldı. Kuzeni Alphinus, kimilerine göre oğlu Glaukippos'un oğlu, Philopeithes adlı bir hekim aracılığıyla cesede el koyup yaktı, kemiklerini de Atinalıların ve Makedonların kararına rağmen Atina'ya, yakınlarına götürdü; çünkü bu kararlar yalnız onların sürülmesini değil, kendi topraklarına gömülmemelerini de buyuruyordu. Kimilerine göre ise öbürleriyle birlikte götürüldüğü Kleonai'de dili kesilerek yukarıda anlatılan biçimde öldürüldü; yakınları kemiklerini alıp, Heliodoros'un Mezarlar Üzerine adlı eserinin üçüncü kitabında söylediği gibi, Hippades Kapısı önünde anne babasıyla birlikte gömdüler. Mezar bugün yıkılmıştır ve yeri belli değildir.
Halka hitapta herkesten üstün olduğu söylenir; bazıları onu Demosthenes'ten önce sayar. Ona yetmiş yedi söylev atfedilir, bunların elli ikisi sahihtir. Kadın düşkünüydü: oğlunu evden çıkarıp en pahalı fahişe Myrrhine'yi eve aldı, Pire'de Aristagora'yı tutuyordu, Eleusis'teki çiftliğinde de yirmi minaya azat ettiği Thebaili Phila vardı. Her gün balık pazarında gezintiye çıkardı. Fahişe Phryne dinsizlikten yargılanınca, tabii ki yanında yer aldı; bunu söylevinin başında kendisi de söyler. Kadın hüküm giymek üzereyken onu ortaya çıkarıp giysisini yırttı ve göğsünü gösterdi; yargıçlar güzelliğine bakıp kadını serbest bıraktılar.
Demosthenes aleyhine gizlice suçlamalar hazırlıyordu ve bu ortaya çıktı. Hypereides hastayken Demosthenes onu görmeye evine gelmiş ve aleyhindeki metni elinde tutarken onu yakalamıştı. Demosthenes kızınca Hypereides, “Dost kaldıkça sana zararı olmaz,” dedi, “düşman olursan da bana karşı bir şey yapmana engel olur.” İskender'e zehri verdiği sanılan İolas'a da onur verilmesini önerdi. Leosthenes'le birlikte Lamia Savaşı'na katıldı ve düşenler için harika bir cenaze söylevi verdi.
Philippos Euboia'ya sefere hazırlanıp Atinalılar kaygılanırken bağışla kırk savaş gemisi topladı; kendi adına ve oğlu adına iki gemiyi ilk bağışlayan da o oldu. Delos halkıyla tapınağın idaresinin kimde olacağına dair anlaşmazlık çıkınca Aiskhines seçilmişti, ama Areopagos meclisi Hypereides'i seçti; Delos Söylevi başlıklı söylev budur. Rodoslulara da elçi gitti. Antipatros'tan elçiler gelip onu iyi bir adam diye övünce, “İyi olduğunu biliyoruz,” diye karşılık verdi, “ama bizim iyi bir efendiye ihtiyacımız yok.”
Halka oyuncu tavırlarına kapılmadan hitap ettiği, yalnız olanları anlattığı ve yargıçları bunlarla bıktırmadığı söylenir. Oyunları bozmakla suçlanan atlet Kallippos'u savunmak için Elislilere de gönderildi ve davayı kazandı. Anagyruslu Meidias oğlu Meidias'ın Ksenias'ın arkhonluğunda, Gamelion ayının sonundan yedinci gün önerdiği, Phokion'a verilecek onura karşı da dava açtı, ama yenildi.
Ὑπερείδης Γλαυκίππου μὲν ἦν πατρὸς τοῦ Διονυσίου, τῶν δὲ δήμων Κολλυτεύς. ἔσχε δʼ υἱὸν ὁμώνυμον τῷ πατρὶ Γλαύκιππον, ῥήτορα καὶ λόγους συγγράψαντα· οὗ πάλιν Ἀλφίνους ἐγένετο. ἀκροατὴς δὲ Πλάτωνος γενόμενος τοῦ φιλοσόφου ἅμα Λυκούργῳ καὶ Ἰσοκράτους τοῦ ῥήτορος ἐπολιτεύσατο Ἀθήνησι, καθʼ ὃν χρόνον Ἀλέξανδρος; τῶν Ἑλληνικῶν ἥπτετο πραγμάτων· · καὶ περὶ τῶν στρατηγῶν ὧν ᾔτει παρʼ Ἀθηναίων ἀντεῖπε, καὶ περὶ τῶν τριήρων· συνεβούλευσε δὲ καὶ τὸ ἐπὶ Ταινάρῳ ξενικὸν μὴ διαλῦσαι, οὗ Χάρης ἡγεῖτο, εὐνόως πρὸς τὸν στρατηγὸν διακείμενος. τὸ δὲ πρῶτον μισθοῦ δίκας ἔλεγε. δόξας δὲ κεκοινωνηκέναι τῶν Περσικῶν χρημάτων Ἐφιάλτῃ τριήραρχός τε αἱρεθείς, ὅτε Βυζάντιον ἐπολιόρκει Φίλιππος, βοηθὸς Βυζαντίοις ἐκπεμφθείς, κατὰ τὸν. ἐνιαυτὸν τοῦτον ὑπέστη χορηγῆσαι, τῶν ἄλλων λειτουργίας πάσης ἀφειμένων. ἔγραψε δὲ καὶ Δημοσθένει τιμάς, καὶ τοῦ ψηφίσματος ὑπὸ Διώνδα παρανόμων γραφέντος ἀπέφυγε. φίλος δʼ ὢν τοῖς περὶ Δημοσθένη καὶ Λυσικλέα καὶ Λυκοῦργον, οὐκ ἐνέμεινε μέχρι τέλους· ἀλλʼ ἐπεὶ Λυσικλῆς μὲν καὶ Λυκοῦργος ἐτεθνήκεσαν, Δημοσθένης δʼ ὡς παρʼ Ἁρπάλου δωροδοκήσας ἐκρίνετο, προχειρισθεὶς ἐξ ἁπάντων ʽ μόνος γὰρ ἔμεινεν ἀδωροδόκητοσʼ κατηγόρησεν αὐτοῦ. κριθεὶς δʼ ὑπὸ τοῦ Ἀριστογείτονος παρανόμων ἐπὶ τῷ γράψαι μετὰ Χαιρώνειαν τοὺς μετοίκους πολίτας ποιήσασθαι τοὺς δὲ δούλους ἐλευθέρους, ἱερὰ δὲ καὶ παῖδας καὶ γυναῖκας εἰς τὸν Πειραιᾶ ἀποθέσθαι, ἀπέφυγεν. αἰτιωμένων δέ τινων αὐτὸν ὡς παριδόντα πολλοὺς νόμους ἐν τῷ ψηφίσματι, ἐπεσκότει ἔφη μοι τὰ Μακεδόνων ὅπλα καί οὐκ ἐγὼ τὸ ψήφισμα ἔγραψα ἡ δʼ ἐν Χαιρωνείᾳ μάχη. μετὰ μέντοι τοῦτο νεκρῶν ἔδωκεν ἀναίρεσιν ὁ Φίλιππος φοβηθείς, πρότερον οὐ δοὺς τοῖς ἐλθοῦσιν ἐκ Λεβαδείας κήρυξιν. ὕστερον δὲ μετὰ τὰ περὶ Κραννῶνα συμβάντα ἐξαιτηθεὶς ὑπʼ Ἀντιπάτρου καὶ μέλλων ἐκδίδοσθαι ὑπὸ τοῦ δήμου ἔφυγεν ἐκ τῆς πόλεως εἰς Αἴγιναν ἅμα τοῖς κατεψηφισμένοις· καὶ συμβαλὼν Δημοσθένει καὶ περὶ τῆς διαφορᾶς ἀπολογησάμενος, ἀπαλλαγεὶς ἐκεῖθεν, ὑπʼ Ἀρχίου τοῦ Φυγαδοθήρου ἐπικληθέντος, Θουρίου μὲν τὸ γένος ὑποκριτοῦ δὲ τὰ πρῶτα τότε, δὲ τῷ Ἀντιπάτρῳ βοηθοῦντος, ἐλήφθη πρὸς βίαν ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ Ποσειδῶνος ἐχόμενος τοῦ ἀγάλματος καὶ ἀχθεὶς πρὸς Ἀντίπατρον εἰς Κόρινθον, ἔπειτα βασανιζόμενος, διέφαγε τὴν γλῶτταν, ὥστε μηδὲν ἐξειπεῖν τῶν τῆς πόλεως ἀπορρήτων δυνηθῆναι· καὶ οὕτως ἐτελεύτησε, Πυανεψιῶνος ἐνάτῃ ἱσταμένου. Ἕρμιππος δέ φησιν αὐτὸν γλωττοτομηθῆναι εἰς Μακεδονίαν ἐλθόντα καὶ ῥιφῆναι ἄταφον, Ἀλφίνουν δʼ ἀνεψιὸν ὄντα αὐτῷ ἤ, ὥς τινες, Γλαυκίππου τοῦ υἱοῦ τὸν υἱὸν διὰ Φιλοπείθους τινὸς ἰατροῦ λαβόντα ἐξουσίαν τοῦ σώματος καῦσαι αὐτὸν καὶ τὰ ὀστᾶ κομίσαι εἰς Ἀθήνας τοῖς προσήκουσι παρὰ τὰ Ἀθηναίων καὶ Μακεδόνων δόγματα οὐ μόνον γὰρ κελεῦσαι αὐτοὺς φυγεῖν, ἀλλὰ μηδʼ ἐν τῇ οἰκείᾳ ταφῆναι. οἱ δʼ ἐν Κλεωναῖς ἀποθανεῖν αὐτὸν λέγουσιν, ἀπαχθέντα μετὰ τῶν ἄλλων, ὅπου γλωττοτομηθῆναι καὶ διαφθαρῆναι ὃν προείρηται τρόπον· τοὺς δʼ οἰκείους τὰ ὀστᾶ λαβόντας · ·ʼ θάψαι τε ἅμα τοῖς γονεῦσι πρὸ τῶν Ἱππάδων πυλῶν, ὥς φησιν Ἡλιόδωρος ἐν τῷ τρίτῳ περὶ μνημάτων. νυνὶ δὲ κατερήρειπται τὸ μνῆμα καὶ ἔστιν ἄδηλον. πάντων δὲ κατὰ τὴν δημηγορίαν διενεγκεῖν λέγεται· τέτακται δὲ ὑπʼ ἐνίων πρὸ Δημοσθένους. φέρονται δʼ αὐτοῦ λόγοι ἑβδομήκοντα ἑπτά, ὧν γνήσιοί εἰσι πεντήκοντα δύο. ἐγένετο δὲ καὶ πρὸς τὰ ἀφροδίσια καταφερής, ὡς ἐκβαλεῖν μὲν τὸν υἱὸν εἰσαγαγεῖν δὲ Μυρρίνην τὴν πολυτελεστάτην ἑταίραν, ἐν Πειραιεῖ δʼ ἔχειν Ἀρισταγόραν, ἐν Ἐλευσῖνι δʼ ἐν τοῖς ἰδίοις κτήμασι Φίλαν τὴν Θηβαίαν, εἴκοσι μνῶν λυτρωσάμενος. ἐποιεῖτό τε τὸν περίπατον ἐν τῇ ἰχθυοπώλιδι ὁσημέραι. ὡς εἰκὸς δέ, καὶ δίκῃ Φρύνῃ τῇ ἑταίρᾳ ἀσεβεῖν κρινομένῃ συνεξητάσθη· αὐτὸς γὰρ τοῦτο ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου δηλοῖ· μελλούσης δʼ αὐτῆς ἁλίσκεσθαι, παραγαγὼν εἰς μέσον καὶ περιρρήξας τὴν ἐσθῆτα ἐπέδειξε τὰ στέρνα τῆς γυναικός· καὶ τῶν δικαστῶν εἰς τὸ κάλλος ἀπιδόντων, ἀφείθη. συνετίθει δʼ ἡσυχῆ κατὰ τοῦ Δημοσθένους ἐγκλήματα, ὡς καὶ φωραθῆναι· νοσοῦντος γὰρ τοῦ Ὑπερείδου, ἥκοντα εἰς τὴν οἰκίαν τὸν Δημοσθένη ὡς ἐπισκεψόμενον καταλαβεῖν κατέχοντα τὸ καθʼ αὑτοῦ βιβλίον· τούτου δʼ ἀγανακτοῦντος, εἶπε φίλον μὲν ὄντα οὐδὲν λυπήσει, ἐχθρὸν δὲ γενόμενον κωλύσει τι κατʼ ἐμοῦ πρᾶξαι ἐψηφίσατο δὲ καὶ τιμὰς Ἰόλᾳ τῷ δοκοῦντι Ἀλεξάνδρῳ τὸ φάρμακον δοῦναι. ἐκοινώνησε δὲ καὶ Λεωσθένει τοῦ Λαμιακοῦ πολέμου, καὶ ἐπὶ τοῖς πεσοῦσιν εἶπε τὸν ἐπιτάφιον θαυμασίως Φιλίππου δὲ πλεῖν ἐπʼ Εὐβοίας παρεσκευασμένου καὶ τῶν Ἀθηναίων εὐλαβῶς ἐχόντων, τεσσαράκοντα τριήρεις ἤθροισεν ἐξ ἐπιδόσεως καὶ πρῶτος ὑπὲρ αὑτοῦ καὶ τοῦ παιδὸς ἐπέδωκε δύο τριήρεις. συστάντος δὲ πρὸς Δηλίους ἀμφισβητήματος, ποτέρους δεῖ προΐστασθαι τοῦ ἱεροῦ, αἱρεθέντος Αἰσχίνου συνειπεῖν, ἡ ἐξ Ἀρείου πάγου βουλὴ Ὑπερείδην ἐχειροτόνησεν καὶ ἔστιν ὁ λόγος Δηλιακὸς ἐπιγεγραμμένος, ἐπρέσβευσε δὲ καὶ πρὸς Ῥοδίους. ἡκόντων δὲ καὶ παρʼ Ἀντιπάτρου πρέσβεων, ἐπαινούντων τὸν Ἀντίπατρον ὡς χρηστόν, ἀπαντήσας· αὐτοῖς εἶπεν οἴδαμεν ὅτι χρηστὸς ὑπάρχει, ἀλλʼ ἡμεῖς γʼ οὐ δεόμεθα χρηστοῦ δεσπότου. λέγεται δʼ ἄνευ ὑποκρίσεως δημηγορῆσαι καὶ μόνον διηγεῖσθαι τὰ πραχθέντα καὶ τούτοις οὐκ ἐνοχλεῖν τοὺς δικαστάς. ἐπέμφθη δὲ καὶ πρὸς Ἠλείους ἀπολογησόμενος ὑπὲρ Καλλίππου τοῦ ἀθλητοῦ, ἔχοντος αἰτίαν φθεῖραι τὸν ἀγῶνα, καὶ ἐνίκησε. γραψάμενος δὲ καὶ τὴν Φωκίωνος δωρεάν, ἣν εἶπε Μειδίας Μειδίου Ἀναγυράσιος ἐπὶ Ξενίου ἄρχοντος, Γαμηλιῶνος ἑβδόμῃ φθίνοντος, ἡττήθη.
10.110. Deinarkhos
Deinarkhos, Sokrates ya da Sostratos'un oğluydu. Kimilerine göre yerli, kimilerine göre Korinthliydi. İskender'in Asya üzerine yürüdüğü sıralarda henüz gençken Atina'ya gelip oraya yerleşti. Aristoteles'in okulunu devralan Theophrastos'u dinledi, Phaleronlu Demetrios'la da görüştü. Antipatros öldükten sonra, hatiplerin kimi öldürülmüş, kimi sürgüne gitmişken, en çok siyasete yöneldi. Kassandros'un dostu oldu, ihtiyacı olanlara yazdığı söylevlerin karşılığında para alarak çok ilerledi. En ünlü hatiplere karşı çıktı, ama meclise çıkarak değil, çünkü bu yeteneği yoktu; onların karşıtlarına söylev yazarak. Harpalos kaçınca, rüşvet almakla suçlananlar aleyhine birçok söylev yazıp bunları suçlayanlara verdi.
Sonraları, Anaxikrates'in arkhonluğunda Antigonos ve Demetrios'un Munykhia'yı işgal ederek garnizon kurması sırasında, Antipatros ve Kassandros'la görüşmeler yapmakla suçlandı; mal varlığının çoğunu paraya çevirip Khalkis'e kaçtı. Yaklaşık on beş yıl sürgünde kaldı, çok para kazandı ve Theophrastos'un çevresi yurda dönüşünü sağlayınca öbür sürgünlerle birlikte döndü. Dostu Proxenos'un evinde kaldı ve altınını kaybetti. Artık yaşlı ve gözleri zayıftı; Proxenos araştırmak istemeyince ona dava açtı ve ömründe ilk defa mahkemede konuştu. Bu söylev de elimizdedir. Ona altmış dört sahih söylev atfedilir, bunların bazıları Aristogeiton'un söylevleri sayılır. Hypereides'e, kimilerine göre coşkulu ve şiddetli üslubu yüzünden Demosthenes'e özendi; söz figürlerini taklit etmiştir.
Δείναρχος Σωκράτους ἢ Σωστράτου, ὡς μέν τινες ἐγχώριος, ὡς δέ τισι δοκεῖ Κορίνθιος, ἀφικόμενος εἰς Ἀθήνας ἔτι νέος, καθʼ ὃν χρόνον Ἀλέξανδρος ἐπῄει τὴν Ἀσίαν, κατοικήσας αὐτόθι ἀκροατὴς μὲν ἐγένετο Θεοφράστου τοῦ διαδεξαμένου τὴν Ἀριστοτέλους διατριβήν, ὡμίλησε δὲ καὶ Δημητρίῳ τῷ Φαληρεῖ· μάλιστα δὲ προσῄει τῷ πολιτεύεσθαι μετὰ τὴν Ἀντιπάτρου τελευτήν, τῶν μὲν ἀνῃρημένων ῥητόρων τῶν δὲ πεφευγότων. φίλος δὲ Κασάνδρῳ γενόμενος, ὡς ἐπὶ πλεῖστον προέκοψε χρήματα τῶν λόγων εἰσπραττόμενος, οὓς τοῖς δεομένοις συνέγραφεν· ἀντετάξατο δὲ πρὸς τοὺς ἐπιφανεστάτους τῶν ῥητόρων, οὐκ εἰς δῆμον παριών· οὐ γὰρ οἷὸς τʼ ἦν· ἀλλὰ τοῖς ἐναντιουμένοις λόγους συγγράφων· καὶ ἐπεὶ Ἅρπαλος διέδρα, πλείους λόγους συνέγραψε κατὰ τῶν αἰτίαν λαβόντων δωροδοκῆσαι, καὶ τούτους τοῖς κατηγόροις ἐξέδωκε. χρόνῳ δʼ ὕστερον αἰτιαθεὶς εἰς λόγους παραγίνεσθαι Ἀντιπάτρῳ καὶ Κασάνδρῳ περὶ τὴν κατάληψιν τῆς Μουνυχίας, ἡνίκα ὑπʼ Ἀντιγόνου καὶ Δημητρίου ἐφρουρήθη ἐπʼ Ἀναξικράτους ἄρχοντος, ἐξαργυρισάμενος τὰ πλεῖστα τῆς οὐσίας ἔφυγεν εἰς Χαλκίδα. διατρίψας δʼ ἐπὶ τῆς φυγῆς ὡς πεντεκαίδεκα ἔτη, καὶ πολλὴν οὐσίαν κτησάμενος κατῆλθε, πραξάντων αὐτῷ τὴν κάθοδον τῶν περὶ Θεόφραστον ἅμα τοῖς ἄλλοις φυγάσι. καταλύσας δὲ παρὰ Προξένῳ ἑταίρῳ αὐτοῦ καὶ τὸ χρυσίον ἀπολέσας, ἤδη γηραιὸς ὢν καὶ τὰς ὁράσεις ἀσθενής, οὐ βουλομένου τοῦ Προξένου ἀναζητεῖν, λαγχάνει αὐτῷ δίκην καὶ τότε πρῶτον εἶπεν ἐν δικαστηρίῳ. σῴζεται δʼ αὐτοῦ καὶ ὁ λόγος. φέρονται δʼ αὐτοῦ καὶ λόγοι γνήσιοι ἑξήκοντα τέσσαρες· τούτων ἔνιοι παραλαμβάνονται ὡς Ἀριστογείτονος. ζηλωτὴς δʼ ἐγένετο Ὑπερείδου ἢ ὥς τινες διὰ τὸ παθητικὸν Δημοσθένους καὶ τὸ σφοδρόν· τῶν σχημάτων δʼ αὐτοῦ μιμητὴς ὑπάρχει.
11.111. Kararlar
Leukonoeli Lakhes oğlu Demokhares, Paianialı Demosthenes oğlu Demosthenes için bir bağış ister: agorada tunç heykel, Prytaneion'da yemek hakkı, kendisi ve soyunun en yaşlısı için ön sıra. Çünkü Atina halkına hayırsever ve pek çok güzel işte öğütçü olmuştur; mal varlığını ortak hizmete adamış, halk Euboia'yı kurtarırken sekiz talant ve bir savaş gemisi, Kephisodoros Hellespontos'a sefere çıktığında bir gemi daha, generaller Khares ile Phokion halk tarafından Byzantion'a gönderildiğinde bir gemi daha bağışlamıştır. Philippos'un Pydna, Methone ve Olynthos'ta esir aldığı pek çok kişiyi fidye ödeyerek kurtarmış; Pandionis kabilesi koregosluğu aksatınca erkekler korosunun giderlerini bağışlamıştır. Eksiği olan vatandaşları silahlandırmıştır. Halk tarafından surların yapımına seçilince harcamayı karşılamış, üç talant da kendisi bağışlamış, Pire çevresine bağış olarak iki hendek kazdırmıştır. Khaironeia Savaşı'ndan sonra bir talant, kıtlıkta tahıl alımı için de bir talant vermiştir.
Halkı ikna edip müttefikler kazandırarak hayırsever ve öğütçü olmuştur; bu sayede Thebailileri, Euboialıları, Korinthlileri, Megaralıları, Akhaialıları, Lokrislileri, Byzantionluları ve Messenialıları ikna etmiştir. Halk ve müttefikler için on bin piyade ve bin süvariden oluşan birlikler kurmuş; elçi olarak gidip müttefikleri savaş için beş yüz talanttan fazla para vermeye razı etmiştir. Para vererek ve bizzat elçilik yaparak Peloponnesosluların İskender'e Thebai'ye karşı yardım etmesini engellemiştir.
Halka daha birçok güzel işte öğütçü olmuş, kendi çağdaşları arasında özgürlük ve demokrasi için en iyi siyaseti yapmıştır. Halkın iktidarı devrilince oligarşi yüzünden sürgüne gitmiş, halka olan bağlılığı yüzünden, Antipatros üzerine asker gönderince Kalauria'da ölmüştür. Halka olan sevgisinde ve yakınlığında sonuna kadar kalmış, ne düşmanlarının eline düşmüş ne de tehlike karşısında halka yakışmayan bir şey yapmıştır.
Δημοχάρης Λάχητος Λευκονοεὺς αἰτεῖ Δημοσθένει τῷ Δημοσθένους Παιανιεῖ δωρεὰν εἰκόνα χαλκῆν ἐν ἀγορᾷ καὶ σίτησιν ἐν πρυτανείῳ καὶ προεδρίαν αὐτῷ καὶ ἐκγόνων ἀεὶ τῷ πρεσβυτάτῳ εὐεργέτῃ καὶ συμβούλῳ γεγονότι πολλῶν καὶ καλῶν τῷ δήμῳ τῷ Ἀθηναίων καὶ τήν τε οὐσίαν εἰς τὸ κοινὸν καθεικότι τὴν ἑαυτοῦ καὶ ἐπιδόντι τάλαντα ὀκτὼ καὶ τριήρη, ὅτε ὁ δῆμος ἠλευθέρωσεν Εὔβοιαν καὶ ἑτέραν, ὅτε εἰς Ἑλλήσποντον Κηφισόδωρος ἐξέπλευσε· καὶ ἑτέραν, ὅτε Χάρης καὶ Φωκίων στρατηγοὶ ἐξεπέμφθησαν εἰς Βυζάντιον ὑπὸ· τοῦ δήμου· καὶ λυτρωσαμένῳ πολλοὺς τῶν ἁλόντων ἐν Πύδνῃ καὶ Μεθώνῃ καὶ Ὀλύνθῳ ὑπὸ Φιλίππου· καὶ χορηγίαν ἀνδράσιν ἐπιδόντι, ὅτε ἐκλιπόντων τῶν Πανδιονιδῶν τοῦ χορηγεῖν ἐπέδωκε καὶ καθώπλισε τοὺς πολίτας τῶν ἐλλειπόντων καὶ εἰς τὴν τειχοποιίαν ἀνάλωσε χειροτονηθεὶς ὑπὸ τοῦ δήμου, ἐπιδόντος αὐτοῦ τρία τάλαντα καὶ ἃς ἐπέδωκε δύο τάφρους περὶ τὸν Πειραιᾶ ταφρεύσας· καὶ μετὰ τὴν ἐν Χαιρωνείᾳ μάχην ἐπέδωκε τάλαντον, καὶ εἰς τὴν σιτωνίαν ἐπέδωκεν ἐν τῇ σιτοδείᾳ τάλαντον· καὶ ὅτι εἰς,· συμμαχίαν τῷ δήμῳ προσηγάγετο πείσας καὶ εὐεργέτης γενόμενος καὶ σύμβουλος, διʼ ὧν ἔπεισε Θηβαίους Εὐβοεῖς Κορινθίους Μεγαρεῖς Ἀχαιοὺς Λοκροὺς Βυζαντίους Μεσσηνίους, καὶ δυνάμεις ἃς συνεστήσατο τῷ δήμῳ καὶ τοῖς συμμάχοις, πεζοὺς μὲν μυρίους ἱππέας δὲ χιλίους, καὶ σύνταξιν χρημάτων ἣν ἔπεισε πρεσβεύσας διδόναι τοὺς μὲν συμμάχους εἰς τὸν πόλεμον πλείω πεντακοσίων ταλάντων καὶ ὡς ἐκώλυσε Πελοποννησίους ἐπὶ Θήβας Ἀλεξάνδρῳ βοηθῆσαι, χρήματα δοὺς καὶ αὐτὸς πρεσβεύσας· καὶ ἄλλων πολλῶν καὶ καλῶν τῷ δήμῳ συμβούλῳ γεγονότι καὶ πεπολιτευμένῳ τῶν καθʼ ἑαυτὸν πρὸς ἐλευθερίαν καὶ δημοκρατίαν ἄριστα φυγόντι δὲ διʼ ὀλιγαρχίαν, καταλυθέντος τοῦ δήμου, καὶ τελευτήσαντος αὐτοῦ ἐν Καλαυρίᾳ διὰ τὴν πρὸς τὸν δῆμον εὔνοιαν, πεμφθέντων στρατιωτῶν ἐπʼ αὐτὸν ὑπὸ Ἀντιπάτρου, διαμείναντι ἐν τῇ πρὸς τὸ πλῆθος εὐνοίᾳ καὶ οἰκειότητι, καὶ οὔτε ὑποχειρίῳ γενομένῳ τοῖς ἐχθροῖς οὔτε τι ἀνάξιον ἐν τῷ κινδύνῳ πράξαντι τοῦ δήμου.
12.1Arkhon Pytharatos. Leukonoeli Demokhares oğlu Lakhes, Atina meclisinden ve halkından, Leukonoeli Lakhes oğlu Demokhares için bir bağış ister: agorada tunç heykel, kendisi ve soyunun en yaşlısı için Prytaneion'da yemek hakkı, bütün yarışmalarda ön sıra. Çünkü Atina halkına hayırsever ve iyi bir öğütçü olmuş, halka şu iyilikleri yapmıştır: elçilikler yapmış, kararlar yazmış, siyasette çalışmış […] surların yapımını, silah, mermi ve savaş aletlerinin hazırlanmasını sağlamış, dört yıl süren savaşta şehri tahkim etmiş, Boiotialılarla barış, ateşkes ve ittifak yapmıştır. Bu yüzden halkın iktidarını devirenler onu sürgüne göndermiştir.
Diokles'in arkhonluğunda halk onu geri çağırınca, kamu harcamalarını ilk kısan ve eldeki kaynakları tutumlu kullanan o olmuştur. Lysimakhos'a elçi gidip halk için otuz talant gümüş, sonra yüz talant daha almıştır. Mısır'a, Ptolemaios'a elçilik gönderilmesini önermiş, oraya giden elçiler halka elli talant gümüş getirmiştir. Antipatros'a elçi gitmiş, yirmi talant gümüş almış, Eleusis'i halka geri kazandırmış; halkı bunu seçmeye ikna edip işi yürütmüştür.
Demokrasi için sürgüne gitmiş, hiçbir oligarşiye katılmamış, halkın iktidarı devrilince hiçbir görev üstlenmemiştir. Aynı dönemde siyaset yapan Atinalılardan yalnız o, vatanını demokrasiden başka bir yönetime geçirmeye çalışmamıştır. Yargıyı, kanunları, mahkemeleri ve mal varlıklarını siyasetiyle bütün Atinalılar için güvence altına almış, sözüyle de eylemiyle de demokrasiye aykırı hiçbir şey yapmamıştır.
ἄρχων Πυθάρατος Λάχης Δημοχάρους Λευκονοεὺς αἰτεῖ δωρεὰν τὴν βουλὴν καὶ τὸν δῆμον τὸν Ἀθηναίων Δημοχάρει Λάχητος Λευκονοεῖ εἰκόνα χαλκῆν ἐν ἀγορᾷ καὶ σίτησιν ἐν πρυτανείῳ αὐτῷ καὶ τῶν ἐκγόνων ἀεὶ τῷ πρεσβυτάτῳ καὶ προεδρίαν ἐν πᾶσι τοῖς ἀγῶσιν, εὐεργέτῃ καὶ συμβούλῳ γεγονότι ἀγαθῷ τῷ δήμῳ τῷ Ἀθηναίων καὶ εὐεργετηκότι τὸν δῆμον τάδε· πρεσβεύοντι καὶ γράφοντι καὶ πολιτευομένῳ […] οἰκοδομὴν τειχῶν, καὶ παρασκευὴν ὅπλων καὶ βελῶν καὶ μηχανημάτων, καὶ ὀχυρωσαμένῳ τὴν πόλιν ἐπὶ τοῦ τετραετοῦς· πολέμου, καὶ εἰρήνην καὶ ἀνοχὰς καὶ συμμαχίαν ποιησαμένῳ πρὸς Βοιωτούς· ἀνθʼ ὧν ἐξέπεσεν ὑπὸ τῶν καταλυσάντων τὸν δῆμον· καὶ ὡς κατῆλθεν ἐπὶ Διοκλέους ἄρχοντος ὑπὸ τοῦ δήμου, συστείλαντι τὴν διοίκησιν πρώτῳ καὶ φεισαμένῳ τῶν ὑπαρχόντων καὶ πρεσβεύσαντι πρὸς Λυσίμαχον καὶ λαβόντι τῷ δήμῳ τριάκοντα τάλαντα ἀργυρίου καὶ πάλιν ἕτερα ἑκατόν· καὶ γράψαντι πρεσβείαν πρὸς Πτολεμαῖον εἰς Αἴγυπτον, καθʼ ἣν ἐκπλεύσαντες πεντήκοντα ἐκόμισαν τάλαντα ἀργυρίου τῷ δήμῳ· καὶ πρὸς Ἀντίπατρον πρεσβεύσαντι καὶ λαβόντι εἴκοσι τάλαντα ἀργυρίου καὶ Ἐλευσῖνα κομισαμένῳ τῷ δήμῳ καὶ ταῦτα πείσαντι ἑλέσθαι τὸν δῆμον καὶ πράξαντι, καὶ φυγόντι μὲν ὑπὲρ δημοκρατίας, μετεσχηκότι δὲ οὐδεμιᾶς ὀλιγαρχίας οὐδὲ ἀρχὴν οὐδεμίαν ἠρχότι καταλελυκότος τοῦ δήμου· καὶ μόνῳ Ἀθηναίων τῶν κατὰ τὴν αὐτὴν ἡλικίαν πολιτευσαμένων μὴ μεμελετηκότι τὴν πατρίδα κινεῖν ἑτέρῳ πολιτεύματι ἢ δημοκρατίᾳ· καὶ τὰς κρίσεις καὶ τοὺς νόμους καὶ τὰ δικαστήρια καὶ τὰς οὐσίας πᾶσιν Ἀθηναίοις ἐν ἀσφαλεῖ ποιήσαντι διὰ τῆς αὑτοῦ πολιτείας καὶ μηδὲν ὑπεναντίον τῇ δημοκρατίᾳ πεπραχότι μήτε λόγῳ μήτε ἔργῳ.
13.1Butadai demosundan Lykurgos oğlu Lykophron, halkın Butadaili Lykurgos'a verdiği bağış uyarınca kendisine Prytaneion'da yemek hakkı tanınması için başvurdu.
Anaxikrates'in arkhonluğunda, Antiokhis kabilesinin altıncı prytaneia döneminde, Diomeia demosundan Euthydemos oğlu Stratokles önerdi:
Butadaili Lykophron oğlu Lykurgos, atalarından halka bağlılığı eskiden beri miras almıştır. Lykurgos'un ataları Lykomedes ve Lykurgos yaşarken halk tarafından onurlandırılmış, öldüklerinde de halk yiğitliklerinden dolayı onları Kerameikos'ta devlet töreniyle gömmüştür. Lykurgos da siyasetle uğraşırken vatanına birçok güzel kanun koymuştur. Üç beş yıllık dönem boyunca şehrin kamu gelirlerinin hazine görevlisi olmuş, kamu gelirlerinden on sekiz bin dokuz yüz talant dağıtmıştır. Özel kişilerden güvenle birçok para almış, şehrin ve halkın zor zamanlarında toplam altı yüz elli talant borç vermiştir. Bütün bunları adilce yönettiği kanaati uyandırmış ve şehir tarafından birçok kez taçlandırılmıştır.
Ayrıca halk tarafından seçilerek Akropolis'e çok para toplamış, tanrıça için süs eşyaları, som altın Nike heykelleri, altın ve gümüş tören eşyaları, yüz sepet taşıyıcı kız için altın süsler hazırlamıştır. Savaş hazırlığına seçilince Akropolis'e çok sayıda silah ve elli bin mermi çıkarmış; dört yüz savaş gemisini, kimini onararak kimini baştan yaptırarak denize elverişli hâle getirmiştir. Bunlardan başka, yarım kalmış gemi barınaklarını, donanım deposunu ve Dionysos Tiyatrosu'nu bitirmiş, Panathenaia Stadyumu'nu tamamlamış, Lykeion'daki idman yerini yaptırmış, şehri daha birçok yapıyla süslemiştir.
Kral İskender bütün Asya'yı boyunduruk altına aldıktan ve bütün Yunanlara emir vermek istedikten sonra, kendisine karşı çalıştığı gerekçesiyle Lykurgos'u isteyince, halk İskender'den korkmayarak onu teslim etmemiştir. Özgür ve demokratik şehirde siyasi işlerinin hesabını sık sık vermiş, ömrü boyunca hiçbir suçu ispatlanmamış, rüşvet almamıştır.
Herkes bilsin ki halk, demokrasi ve özgürlük uğruna adilce siyaset yapmayı seçenlere yaşarken en büyük değeri verir, öldüklerinde de unutulmaz bir şükran borcunu öder. Bu sebeple, iyi talihle, halk şuna karar verir: Butadaili Lykophron oğlu Lykurgos, aretēsi ve adaleti için övülsün; halk onun için, kanunun yasakladığı bir yer dışında, agoraya tunç bir heykel diksin; Lykurgos'un soyunun en yaşlısına her zaman Prytaneion'da yemek hakkı verilsin; bütün kararları geçerli olsun; halkın kâtibi bunları taş dikilitaşlara yazdırıp Akropolis'te adakların yanına diksin; dikilitaşların yazımı için halkın hazinedarı, halkın kararlar için harcadığı paradan elli drahmi versin.
Λυκόφρων Λυκούργου Βουτάδης ἀπεγράψατο αὑτῷ εἶναι σίτησιν ἐν πρυτανείῳ κατὰ τὴν δοθεῖσαν δωρεὰν ὑπὸ τοῦ δήμου Λυκούργῳ Βουτάδῃ. ἐπὶ Ἀναξικράτους ἄρχοντος, ἐπὶ τῆς Ἀντιοχίδος ἕκτης πρυτανείας, Στρατοκλῆς Εὐθυδήμου Διομειεὺς εἶπεν. ἐπειδὴ Λυκοῦργος Λυκόφρονος Βουτάδης παραλαβὼν παρὰ τῶν ἑαυτοῦ προγόνων οἰκείαν ἐκ παλαιοῦ τὴν πρὸς τὸν δῆμον εὔνοιαν, καὶ οἱ πρόγονοι οἱ Λυκούργου, Λυκομήδης τε καὶ Λυκοῦργος, καὶ ζῶντες ἐτιμῶντο ὑπὸ τοῦ δήμου καὶ τελευτήσασιν αὐτοῖς διʼ ἀνδραγαθίαν ἔδωκεν ὁ δῆμος δημοσίας ταφὰς ἐν Κεραμεικῷ · καὶ Λυκοῦργος αὐτὸς πολιτευόμενος νόμους τε πολλοὺς καὶ καλοὺς ἔθηκε τῇ πατρίδι, καὶ γενόμενος τῆς κοινῆς προσόδου ταμίας τῇ πόλει ἐπὶ τρεῖς πενταετηρίδας καὶ διανείμας ἐκ τῆς κοινῆς προσόδου μύρια καὶ ὀκτακισχίλια καὶ ἐνακόσια τάλαντα· πολλὰ δὲ τῶν ἰδιωτῶν διὰ πίστεως λαβὼν καὶ προδανείσας καὶ εἰς τοὺς τῆς πόλεως καιροὺς καὶ τοῦ δήμου τὰ πάντα ἑξακόσια καὶ πεντήκοντα τάλαντα· δόξας δὲ ἅπαντα ταῦτα δικαίως διῳκηκέναι πολλάκις ἐστεφανώθη ὑπὸ τῆς πόλεως· ἔτι δὲ αἱρεθεὶς ὑπὸ τοῦ δήμου χρήματα πολλὰ συνήγαγεν εἰς τὴν ἀκρόπολιν, καὶ παρασκευάσας τῇ θεῷ κόσμον, Νίκας τε ὁλοχρύσους πομπεῖά τε χρυσᾶ καὶ ἀργυρᾶ καὶ κόσμον χρυσοῦν εἰς ἑκατὸν κανηφόρους χειροτονηθεὶς δὲ ἐπὶ τῆς τοῦ πολέμου παρασκευῆς ὅπλα μὲν πολλὰ καὶ βελῶν μυριάδας πέντε ἀνήνεγκεν εἰς τὴν ἀκρόπολιν, τετρακοσίας δὲ τριήρεις πλωΐμους κατεσκεύασε, τὰς μὲν ἐπισκευάσας τὰς δὲ ἐξ ἀρχῆς ναυπηγησάμενος· πρὸς τε τούτοις ἡμίεργα παραλαβὼν τούς τε νεωσοίκους καὶ τὴν σκευοθήκην καὶ τὸ θέατρον τὸ Διονυσιακὸν ἐξειργάσατο, καὶ ἐπετέλεσε τό τε στάδιον τὸ Παναθηναϊκὸν καὶ τὸ γυμνάσιον τὸ κατὰ Λύκειον κατεσκεύασε, καὶ ἄλλαις πολλαῖς κατασκευαῖς ἐκόσμησε τὴν πόλιν· Ἀλεξάνδρου τε τοῦ βασιλέως ἅπασαν μὲν τὴν Ἀσίαν κατεστραμμένου, κοινῇ δὲ πᾶσι τοῖς Ἕλλησιν ἐπιτάττειν ἀξιοῦντος, ἐξαιτήσαντος Λυκοῦργον ὡς ἐναντία πράττοντα αὐτῷ, οὐκ ἐξέδωκεν ὁ δῆμος παρʼ Ἀλεξάνδρου φόβον· καὶ διδοὺς εὐθύνας πολλάκις τῶν πεπολιτευμένων ἐν ἐλευθέρᾳ καὶ δημοκρατουμένῃ τῇ πόλει διετέλεσεν ἀνεξέλεγκτος καὶ ἀδωροδόκητος τὸν ἅπαντα χρόνον· ὅπως ἂν εἰδῶσι πάντες, διότι τοὺς προαιρουμένους ὑπὲρ τῆς δημοκρατίας καὶ τῆς ἐλευθερίας δικαίως πολιτεύεσθαι καὶ ζῶντας μὲν περὶ πλείστου ποιεῖται καὶ τελευτήσασι δὲ ἀποδίδωσι χάριτας ἀειμνήστους ἀγαθῇ τύχῃ δεδόχθαι τῷ δήμῳ ἐπαινέσαι μὲν Λυκοῦργον Λυκόφρονος Βουτάδην ἀρετῆς ἕνεκα καὶ δικαιοσύνης καὶ στῆσαι αὐτοῦ τὸν δῆμον χαλκῆν εἰκόνα ἐν ἀγορᾷ, πλὴν εἴ που ὁ νόμος ἀπαγορεύει μὴ ἱστάναι; δοῦναι δὲ σίτησιν ἐν πρυτανείῳ τῶν ἐκγόνων ἀεὶ τῶν Λυκούργου τῷ πρεσβυτάτῳ εἰς ἅπαντα τὸν χρόνον καὶ εἶναι κύρια πάντα τὰ ψηφίσματα αὐτοῦ, ἀναθεῖναι δὲ τὸν γραμματέα τοῦ δήμου ἐν στήλαις λιθίναις καὶ στῆσαι ἐν ἀκροπόλει πλησίον τῶν ἀναθημάτων εἰς δὲ τὴν ἀναγραφὴν τῶν στηλῶν δοῦναι τὸν ταμίαν τοῦ δήμου πεντήκοντα δραχμὰς ἐκ τῶν εἰς τὰ ψηφίσματα ἀναλισκομένων τῷ δήμῳ.