Plutarkhos
Paralel Hayatlar: Sertorius
Σερτώριος
1.11. Bölüm
Sonsuz zaman içinde talih bir oraya bir buraya akıp dururken rastlantının sık sık aynı olaylara varması belki de şaşılacak bir şey değildir. Çünkü temel unsurların sayısı sınırsızsa, talih elindeki malzemenin bolluğunda benzer sonuçlar için tükenmez bir kaynağa sahiptir; yok eğer olaylar sayıca sınırlı birtakım unsurların birleşmesinden doğuyorsa, aynı şeylerin aynı yollardan tekrar tekrar sonuçlanması kaçınılmazdır.
θαυμαστὸν μὲν ἴσως οὐκ ἔστιν, ἐν ἀπείρῳ τῷ χρόνῳ τῆς τύχης ἄλλοτε ἄλλως ῥεούσης, ἐπὶ ταὐτὰ συμπτώματα πολλάκις καταφέρεσθαι τὸ αὐτόματον. εἴτε γὰρ οὐκ ἔστι τῶν ὑποκειμένων ὡρισμένον τὸ πλῆθος, ἄφθονον ἔχει τῆς τῶν ἀποτελουμένων ὁμοιότητος χορηγὸν ἡ τύχη τὴν τῆς ὕλης εὐπειρίαν, εἴτʼ ἔκ τινων ὡρισμένων ἀριθμῷ συμπλέκεται τὰ πράγματα, πολλάκις ἀνάγκη ταὐτὰ γίνεσθαι διὰ τῶν αὑτῶν περαινόμενα.
1.2Bazıları bu tür şeylere meraklıdır; okuyup duyduklarından, rastlantıyla olduğu hâlde akıl ve tasarı eseri gibi görünen olayları derlerler. Mesela iki ünlü Attis vardı, biri Suriyeli öteki Arkadialı, ikisi de bir domuz yüzünden can verdi. İki Aktaion vardı, birini köpekleri, ötekini âşıkları parçaladı. İki Scipio vardı, biri Kartacalıları ilk kez yendi, öteki sonradan kökünü kazıdı.
ἐπεὶ δʼ ἀγαπῶντες ἔνιοι τὰ τοιαῦτα συνάγουσιν ἱστορίᾳ καὶ ἀκοῇ τῶν κατὰ τύχην γεγονότων ὅσα λογισμοῦ καὶ προνοίας ἔργοις ἔοικεν, οἷον ὅτι δυεῖν Ἄττεων γενομένων ἐμφανῶν, τοῦ μὲν Σύρου, τοῦ δὲ Ἀρκάδος, ἑκάτερος ὑπὸ συὸς ἀπώλετο, δυεῖν δὲ Ἀκταιώνων, ὁ μὲν ὑπὸ τῶν κυνῶν, ὁ δʼ ὑπὸ τῶν ἐραστῶν διεσπάσθη, δυεῖν δὲ Σκηπιώνων, ὑφʼ οὗ μὲν ἐνικήθησαν Καρχηδόνιοι πρότερον, ὑφʼ οὗ δὲ ὕστερον ἄρδην ἀνῃρέθησαν,
1.3İlion'u önce Herakles Laomedon'un kısrakları yüzünden aldı, sonra Agamemnon tahta at denen şey sayesinde, üçüncü olarak da Kharidemos: kapının arasına bir at düşmüş, İlionlular kapıyı çabucak kapatamamıştı. En güzel kokulu iki bitkiyle aynı adı taşıyan iki şehir vardır, İos ile Smyrna; şair Homeros'un birinde doğup ötekinde öldüğünü söylerler.
ἑάλω δὲ τὸ Ἴλιον ὑφʼ Ἡρακλέους διὰ τὰς Λαομέδοντος ἵππους καὶ ὑπὸ Ἀγαμέμνονος διὰ τοῦ δουρείου προσαγορευθέντος ἵππου, τρίτον δʼ ὑπὸ Χαριδήμου, ταῖς πύλαις ἵππου τινὸς ἐμπεσόντος ἀποκλεῖσαι ταχὺ τῶν Ἰλιέων μὴ δυνηθέντων δυεῖν δὲ ὁμωνύμων τοῖς εὐωδεστάτοις φυτοῖς πόλεων, Ἴου καὶ Σμύρνης, τὸν ποιητὴν Ὅμηρον ἐι ᾗ μὲν γενέσθαι λέγουσιν, ἐν ᾗ δὲ ἀποθανεῖν,
1.4Öyleyse biz de bunlara şunu ekleyelim: en savaşçı olan ve hileyle, ustalıkla en çok iş başaran komutanlar tek gözlüydü: Philippos, Antigonos, Hannibal ve bu yazının konusu Sertorius. Sertorius için, kadınlar konusunda Philippos'tan itidalli, dostlarına Antigonos'tan sadık, düşmanlarına Hannibal'den yumuşak olduğu söylenebilir;
φέρε καὶ τοῦτο προσθῶμεν αὐτοῖς, ὅτι καὶ τῶν στρατηγῶν οἱ πολεμικώτατοι καὶ πλεῖστα δόλῳ κατεργασάμενοι μετὰ δεινότητος ἑτερόφθαλμοι γεγόνασι, Φίλιππος, Ἀντίγονος, Ἀννίβας καὶ περὶ οὗ τόδε τὸ σύγγραμμα Σερτώριος, ὃν Φιλίππου μὲν ἄν τις ἀποφαίνοιτο σωφρονέστερον περὶ τὰς γυναῖκας, Ἀντιγόνου δὲ πιστότερον περὶ φίλους, Ἀννίβου δὲ ἡμερώτερον πρὸς πολεμίους,
1.5zekâda hiçbirinden geri kalmıyordu, ama talihte hepsinden geriydi. Her konuda talihi, açık düşmanlarından çok daha çetin buldu; yine de bir sürgün ve barbarların başına geçmiş bir yabancı olarak Metellus'un tecrübesine, Pompeius'un atılganlığına, Sulla'nın talihine ve Romalıların gücüne karşı durup hepsiyle denk savaştı.
λειπόμενον δὲ συνέσει μὲν οὐδενὸς τούτων, τύχῃ δὲ πάντων, ᾗ πολὺ τῶν ἐμφανῶν πολεμίων χαλεπωτέρᾳ περὶ πάντα χρησάμενος ἐπανίσωσεν ἑαυτὸν ἐμπειρίᾳ μὲν τῇ Μετέλλου, τόλμῃ δὲ τῇ Πομπηΐου, τύχῃ δὲ τῇ Σύλλα, δυνάμει δὲ τῇ Ῥωμαίων, φυγὰς καὶ βαρβάρων ἔπηλυς ἄρχων ἀντιταξάμενος.
1.6Yunanlar içinde ona en çok Kardialı Eumenes'i benzetiyoruz. İkisi de yönetmek için yaratılmıştı, savaşta hileyi ustaca kullanırdı; ikisi de yurdundan uzak düşmüş, yabancılara önderlik etmiş, sonunda şiddetli ve haksız bir talihe uğramıştı: ikisi de komplo kurbanı oldu ve birlikte düşmanlarını yendikleri adamların eliyle öldürüldü.
τούτῳ δὴ μάλιστα τῶν Ἑλλήνων τὸν Καρδιανὸν ὁμοιοῦμεν Εὐμενῆ· ἀμφότεροι γὰρ ἀρχικοὶ καὶ σὺν δόλῳ πολεμικοί, καὶ τῆς μὲν αὑτῶν ἀποξενωθέντες, ἡγησάμενοι δʼ ἀλλοδαπῶν, τύχῃ δὲ χρησάμενοι βιαίῳ καὶ ἀδίκῳ περὶ τὴν τελευτήν ἐπιβουλευθέντες γὰρ ἀμφότεροι, μεθʼ ὧν τοὺς πολεμίους ἐνίκων, ὑπὸ τούτων ἀνῃρέθησαν. # Bölüm 2
2.12. Bölüm
Quintus Sertorius, Sabin ülkesindeki Nursia şehrinin pek de sönük sayılmayacak bir ailesindendi. Babasını yitirdikten sonra dul annesinin yanında terbiyeli bir biçimde yetişti ve görünüşe göre annesine olağanüstü düşkündü; annesinin adının Rhea olduğunu söylerler. Mahkemeler için de yeterince hazırlanmıştı, daha delikanlıyken konuşma yeteneği sayesinde şehirde belli bir nüfuz kazanmıştı; ama askerlikteki parlak başarıları hırsını bu yöne çevirdi.
Κοΐντῳ Σερτωρίῳ γένος ἦν οὐκ ἀσημότατον ἐν πόλει Νούρσοις τῆς Σαβίνων τραφεὶς δὲ κοσμίως ὑπὸ μητρὶ χήρᾳ πατρὸς ὀρφανός ὑπερφυῶς δοκεῖ φιλομήτωρ γενέσθαι, ὄνομα τῆς μητρὸς Ῥέαν λέγουσιν. ἤσκητο μὲν οὖν καί περὶ δίκας ἱκανῶς, καί τινα καί δύναμιν ἐν τῇ πόλει μειράκιον ὢν ἀπὸ τοῦ λέγειν ἔσχεν αἱ δὲ περὶ τὰ στρατιωτικὰ λαμπρότητες αὐτοῦ καί κατορθώσεις ἐνταῦθα τὴν φιλοτιμίαν μετέστησαν. # Bölüm 3
3.13. Bölüm
İlk olarak Kimbrler ve Teutonlar Galya'ya girdiğinde Caepio'nun emrinde sefere katıldı. Romalılar kötü dövüşüp bozguna uğrayınca atını yitirdi, vücudu yaralar içinde Rhodanos'u geçti; zırhı ve kalkanıyla güçlü akıntıya karşı yüzdü. Eğitimle vücudu o kadar güçlü ve dayanıklı olmuştu.
πρῶτον μὲν οὖν Κίμβρων καὶ Τευτόνων ἐμβεβληκότων εἰς Γαλατίαν στρατευόμενος ὑπὸ Καιπίωνι, κακῶς ἀγωνισαμένων τῶν Ῥωμαίων καὶ τροπῆς γενομένης ἀποβεβληκὼς τὸν ἵππον καὶ κατατετρωμένος τὸ σῶμα τὸν Ῥοδανὸν διεπέρασεν, αὐτῷ τε τῷ θώρακι καὶ θυρεῷ πρὸς ἐναντίον ῥεῦμα πολὺ νηχόμενος· οὕτω τὸ σῶμα ῥωμαλέον ἦν αὐτῷ καὶ διάπονον τῇ ἀσκήσει.
3.2Aynı düşmanlar on binlerce kişiyle ve korkunç tehditlerle ikinci kez üzerlerine geldiğinde, bir Romalının safını koruması ve komutanına itaat etmesi bile büyük iş sayılıyordu. Başta Marius vardı; Sertorius da düşmanı gözetlemeyi üstlendi. Kelt kıyafeti giydi, gerektiğinde konuşmaya yetecek kadar o dilin en yaygın sözlerini öğrendi ve barbarların arasına karıştı. Önemli şeylerin kimini gözüyle görüp kimini duyarak öğrendikten sonra Marius'un yanına döndü.
δεύτερον δὲ τῶν αὑτῶν ἐπερχομένων μυριάσι πολλαῖς καὶ δειναῖς ἀπειλαῖς, ὥστε καὶ τὸ μένειν ἄνδρα Ῥωμαῖον ἐν τάξει τότε καὶ τ πείθεσθαι τῷ στρατηγῷ μέγα ἔργον εἶναι, Μάριος μὲν ἡγεῖτο, Σερτώριος δὲ κατασκοπὴν ὑπέστη τῶν πολεμίων, ἐσθῆτι δὲ Κελτικῇ σκευασάμενος καὶ τὰ κοινότατα τῆς διαλέκτου πρὸς ἔντευξιν ἐπὶ καιροῦ παραλαβών, ἀναμίγνυται τοῖς βαρβάροις· καὶ τὰ μὲν ἰδών, τὰ δʼ ἀκοῇ πυθόμενος τῶν ἐπειγόντων ἐπανῆλθε πρὸς Μάριον.
3.3O zaman kahramanlık ödülü aldı. Seferin geri kalanında da zekâ ve atılganlık isteyen pek çok iş başardı, komutanı onu yükseltip ün ve güven sahibi yaptı. Kimbr ve Teuton savaşından sonra askerî tribün olarak komutan Didius'un emrinde İspanya'ya gönderildi, kışı Keltiberlerin Kastlon şehrinde geçirdi.
τότε μὲν οὖν ἀριστείων ἔτυχεν· ἐν δὲ τῇ λοιπῇ στρατείᾳ πολλὰ καὶ συνέσεως ἔργα καὶ τόλμης ἀποδειξάμενος εἰς ὄνομα καὶ πίστιν ὑπὸ τοῦ στρατηγοῦ προήχθη, Μετὰ δὲ τὸν Κίμβρων καὶ Τευτόνων πόλεμον ἐκπεμφθεὶς ὑπὸ Δειδίῳ στρατηγῷ χιλίαρχος ἐπὶ Ἰβηρίας ἐν τῇ πόλει Κάστλωνι παρεχείμαζε τῆς Κελτιβήρων.
3.4Askerler bolluk içinde azıp çoğu zaman sarhoş dolaşınca barbarlar onları küçümsedi; gece komşuları Oritanlardan yardım çağırıp evleri basarak öldürmeye başladılar. Sertorius birkaç kişiyle sıvıştı, kaçanları toplayıp şehrin çevresini dolandı. Barbarların gizlice girdiği kapıyı açık buldu, ama onların düştüğü duruma düşmedi: nöbetçiler koydu, şehri her yandan tuttu ve savaş çağındaki bütün erkekleri öldürdü.
ἐπεὶ δὲ τῶν στρατιωτῶν ἐν ἀφθόνοις ὑβριζόντων καὶ τὰ πολλὰ μεθυόντων καταφρονήσαντες οἱ βάρβαροι μετεπέμψαντο νυκτὸς ἐπικουρίαν παρὰ τῶν ἀστυγειτόνων Ὠριτανῶν καὶ κατʼ οἰκίας ἐπιόντες ἔκτεινον αὐτούς, ὑπεκδὺς ὁ Σερτώριος μετʼ ὀλίγων καὶ τοὺς ἐκπίπτοντας συναγαγών κύκλῳ τὴν πόλιν περιῆλθε· καὶ καθʼ ἃς οἱ βάρβαροι πύλας ἔλαθον παρεισπεσόντες ἀνεῳγμένας εὑρών, οὐ ταὐτὸν ἐκείνοις ἔπαθεν, ἀλλὰ φρουρὰς ἐπιστήσας καὶ καταλαβὼν πανταχόθεν τὴν πόλιν ἔκτεινε τοὺς ἐν ἡλικίᾳ πάντας.
3.5Onlar öldürülünce askerlerine kendi silahlarını ve giysilerini bırakmalarını, barbarlarınkini kuşanıp gece kendilerine saldıranların geldiği şehre doğru arkasından gelmelerini emretti. Silahların görüntüsüyle barbarları aldattı; kapıları açık buldu, başarıyla dönen dostlarını ve hemşehrilerini karşıladığını sanan büyük bir kalabalığı ele geçirdi. Çoğu kapıların önünde Romalılarca boğazlandı, geri kalanlar teslim olup köle olarak satıldı.
ὡς δὲ ἀνῃρέθησαν, ἐκέλευσε τοὺς στρατιώτας πάντας τὰ μὲν αὑτῶν ὅπλα καὶ τὴν ἐσθῆτα καταθέσθαι, τοῖς δὲ τῶν βαρβάρων ἐνσκευασαμένους ἕπεσθαι πρὸς τὴν πόλιν ἐκείνην ἐξ ἧς ἀπεστάλησαν οἱ νύκτωρ ἐπιπεσόντες αὐτοῖς. ψευσάμενος δὲ τῇ τῶν ὅπλων ὄψει τοὺς βαρβάρους τάς τε πύλας ἀνεῳγμένας εὗρε καὶ πλῆθος ἀνθρώπων ἔλαβεν οἰομένων ἀπαντᾶν εὖ πεπραχόσι φίλοις καὶ πολίταις. διὸ πλεῖστοι μὲν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων ἐσφάττοντο περὶ τὰς πύλας, οἱ δὲ λοιποὶ παραδόντες ἑαυτοὺς ἐπράθησαν. # Bölüm 4
4.14. Bölüm
Bundan sonra Sertorius'un adı bütün İspanya'ya yayıldı. Roma'ya döner dönmez Po boyundaki Galya'ya quaestor seçildi; bu seçim tam zamanında oldu. Çünkü Marsi savaşı patlamak üzereydi ve ona asker toplama, silah yaptırma görevi verilmişti. Öteki gençlerin ağırlığına ve gevşekliğine karşılık işe gösterdiği gayret ve hız sayesinde, hayatı boyunca iş bitirecek bir adam olduğu kanaati yerleşti.
ἐκ τούτου Σερτώριος ἐν τῇ Ἰβηρίᾳ διεβοήθη· καὶ ὅτε πρῶτον ἐπανῆκεν εἰς Ῥώμην, ταμίας ἀποδείκνυται τῆς περὶ Πάδον Γαλατίας, ἐν δέοντι. τοῦ γὰρ Μαρσικοῦ πολέμου συνισταμένου, στρατιώτας τε προσταχθὲν αὐτῷ καταλέγειν καὶ ὅπλα ποιεῖσθαι, σπουδὴν καὶ τάχος προσθεὶς τῷ ἔργῳ παρὰ τὴν τῶν ἄλλων νέων βραδυτῆτα καὶ μαλακίαν ἀνδρὸς ἐμπράκτως βιωσομένου δόξαν ἔσχεν.
4.2Komutanlık mertebesine yükselince de asker atılganlığından hiçbir şey eksiltmedi. Bizzat dövüşerek harikalar gösterdi, vücudunu muharebelere sakınmadan attı ve bir gözünü yitirdi. Bununla hep övünürdü. Derdi ki başkaları kahramanlık nişanlarını her zaman üzerlerinde taşıyamaz, kolyelerini, mızraklarını, çelenklerini bir kenara koyarlar; oysa onun yiğitlik işaretleri hep yanındaydı, felaketini gören herkes aretēsini de görüyordu.
οὐ μὴν ὑφήκατο τῆς στρατιωτικῆς τόλμης εἰς ἀξίωμα προεληλυθὼς ἡγεμόνος, ἀλλὰ καὶ χειρὸς ἐπιδεικνύμενος ἔργα θαυμαστὰ καὶ τὸ σῶμα τοῖς ἀγῶσιν ἀφειδῶς ἐπιδιδούς, τῶν ὄψεων ἀπέβαλε τὴν ἑτέραν ἐκκοπεῖσαν. ἐπὶ τούτῳ δὲ καὶ καλλωπιζόμενος ἀεὶ διετέλει. τοὺς μὲν γὰρ ἄλλους οὐκ ἀεὶ τὰ μαρτύρια τῶν ἀριστειῶν περιφέρειν, ἀλλὰ καὶ ἀποτίθεσθαι στρεπτὰ καὶ δόρατα καὶ στεφάνους, αὐτῷ δὲ τῆς ἀνδραγαθίας παραμένειν τὰ γνωρίσματα, τοὺς αὐτοὺς ἔχοντι τῆς ἀρετῆς ἅμα καὶ τῆς συμφορᾶς θεατάς.
4.3Halk da ona yaraşır bir onur gösterdi: tiyatroya girdiğinde onu alkış ve tezahüratla karşıladılar. Yaşça ve ünce çok ileri gitmiş kişilerin bile kolay kolay göremediği bir şeydi bu. Yine de halk tribünlüğüne aday olduğunda Sulla'nın karşı çalışması yüzünden kaybetti; Sulla'ya düşman olması da bundan olsa gerek.
ἀπέδωκε δὲ καὶ ὁ δῆμος αὐτῷ τιμὴν πρέπουσαν. εἰσελθόντα γὰρ εἰς θέατρον ἐδέξαντό τε κρότῳ καὶ κατευφήμησαν, ὧν οὐδὲ τοῖς πάνυ προήκουσιν ἡλικίᾳ τε καὶ δόξῃ τυχεῖν ἦν ῥᾴδιον. δημαρχίαν μέντοι μετιών Σύλλα καταστασιάσαντος αὑτὸν ἐξέπεσε· διὸ καὶ δοκεῖ γενέσθαι μισοσύλλας.
4.4Marius Sulla'ya yenilip kaçtığında, Sulla da Mithridates'le savaşmak üzere yola çıktığında, konsüllerden Octavius Sulla'nın tarafında kaldı; Cinna ise iktidarı değiştirmeye kalkışıp sönmekte olan Marius hizbini yeniden diriltmeye çalıştı. Sertorius Cinna'ya katıldı; özellikle de Octavius'un fazla uyuşuk olduğunu ve Marius'un dostlarına güvenmediğini görüyordu.
ἐπεὶ δὲ Μάριος μὲν ὑπὸ Σύλλα κρατηθεὶς ἔφευγε, Σύλλας δὲ Μιθριδάτῃ πολεμήσων ἀπῆρε, τῶν δὲ ὑπάτων Ὀκτάβιος μὲν ἐπὶ τῆς Σύλλα προαιρέσεως ἔμενε, Κίννας δὲ νεωτερίζων ὑποφερομένην ἀνεκαλεῖτο τὴν Μαρίου στάσιν, τούτῳ προσένειμεν αὑτὸν ὁ Σερτώριος, ἄλλως τε καὶ τὸν Ὀκτάβιον ὁρῶν αὑτὸν μὲν ἀμβλύτερον ὄντα, τοῖς δὲ Μαρίου φίλοις ἀπιστοῦντα.
4.5Konsüller forumda büyük bir çarpışmaya girdi, Octavius üstün geldi. Cinna ile Sertorius on bine yakın adam yitirip kaçtılar; İtalya'da hâlâ dağınık bulunan birliklerin çoğunu ikna yoluyla yanlarına çekerek kısa sürede Octavius'un güçleriyle boy ölçüşecek duruma geldiler.
γενομένης δὲ τοῖς ὑπάτοις ἐν ἀγορᾷ μάχης μεγάλης Ὀκτάβιος μὲν ἐκράτησε, Κίννας δὲ καὶ Σερτώριος οὐ πολλῷ ἐλάττους τῶν μυρίων ἀποβαλόντες ἔφυγον καὶ τῶν περὶ τὴν Ἰταλίαν ἔτι διεσπαρμένων στρατοπέδων προσαγόμενοι τὰ πλεῖστα πειθοῖ ταχὺ κατέστησαν ἀξιόμαχοι τοῖς περὶ τὸν Ὀκτάβιον. # Bölüm 5
5.15. Bölüm
Marius Libya'dan denizle gelip sıradan bir vatandaş olarak konsül Cinna'nın emrine girmek isteyince, ötekiler onu kabul etmekten yanaydı; Sertorius ise karşı çıktı. Belki daha yetkin bir komutan yanındayken Cinna'nın kendisine daha az kulak vereceğini düşünüyordu, belki de Marius'un ağır huyundan korkuyordu: zaferde adaletin sınırını aşıp ölçü tanımayan thymosuyla her şeyi altüst etmesinden çekiniyordu.
Μαρίου δὲ καταπλεύσαντος ἐκ Λιβύης καὶ τῷ Κίννᾳ προστιθέντος ἑαυτὸν ὡς ἰδιώτην ὑπάτῳ, τοῖς μὲν ἄλλοις ἐδόκει δέχεσθαι, Σερτώριος δὲ ἀπηγόρευεν, εἴτε τὸν Κίνναν ἧττον οἰόμενος ἑαυτῷ προσέξειν ἀνδρὸς ἡγεμονικωτέρου παρόντος, εἴτε τὴν βαρύτητα τοῦ Μαρίου δεδοικώς, μὴ πάντα τὰ πράγματα συγχέῃ θυμῷ μέτρον οὐκ ἔχοντι, πέρα δίκης ἐν τῷ κρατεῖν προερχόμενος.
5.2Bu yüzden, zaten zafer ellerindeyken geriye küçük bir iş kaldığını, Marius'u kabul ederlerse bütün ünü ve iktidarı onun alacağını, çünkü onun iktidarı paylaşmaya gelmeyen, güvenilmez biri olduğunu söyledi. Cinna, Sertorius'un hesabının doğru olduğunu, ama işleri paylaşmak üzere kendi çağırdığı Marius'u nasıl geri çevireceğini bilemediğini, bundan utandığını söyledi.
ἔλεγεν οὖν μικρὸν εἶναι τὸ ὑπολειπόμενον ἔργον αὐτοῖς ἤδη κρατοῦσι, δεξαμένων δὲ τὸν Μάριον τὸ σύμπαν οἴσεσθαι τῆς δόξης ἐκεῖνον καὶ τῆς δυνάμεως, χαλεπὸν ὄντα πρὸς κοινωνίαν ἀρχῆς καὶ ἄπιστον. εἰπόντος δὲ τοῦ Κίννα ταῦτα μὲν ὀρθῶς ὑπολογίζεσθαι τὸν Σερτώριον, αἰδεῖσθαι δὲ καὶ διαπορεῖν ὅπως ἀπώσεται τὸν Μάριον αὐτὸς ἐπὶ κοινωνίᾳ πραγμάτων κεκληκώς,
5.3Bunun üzerine Sertorius şöyle dedi: “Ben Marius'un İtalya'ya kendiliğinden geldiğini sanarak çıkarımızı düşünüyordum. Oysa senin, gelmesini kendin istediğin adam gelmişken bunu tartışman bile doğru değildi; onu kabul edip kullanmalısın, verilen söz hesaba yer bırakmaz.” Böylece Cinna Marius'u çağırttı, kuvvetler üçe bölündü ve üçü birden komuta etti.
ὑπολαβὼν ὁ Σερτώριος εἶπεν ἀλλʼ ἐγὼ μὲν αὐτὸν ἀφʼ ἑαυτοῦ Μάριον ἥκειν νομίζων εἰς Ἰταλίαν τὸ συμφέρον ἐσκόπουν σοὶ δὲ τὴν ἀρχὴν οὐδὲ βουλεύεσθαι καλῶς εἶχεν ἥκοντος ὃν αὐτὸς ἐλθεῖν ἠξίωσας, ἀλλὰ χρῆσθαι καὶ δέχεσθαι, τῆς πίστεως μηδενὶ λογισμῷ χώραν διδούσης οὕτως μεταπέμπεται τὸν Μάριον Κίννας· καὶ τριχῇ τῆς δυνάμεως διανεμηθείσης ἦρχον οἱ τρεῖς.
5.4Savaş bitince Cinna'nın ve Marius'un adamları her türlü küstahlığa ve acımasızlığa doydu; öyle ki Romalılara savaşın kötülükleri altın gibi göründü. Anlatıldığına göre yalnız Sertorius ne öfkeyle kimseyi öldürdü ne de zaferini başkalarını aşağılamak için kullandı. Tersine, Marius'a kızıyor, Cinna ile baş başa görüşüp daha ölçülü davranması için yalvarıyordu.
διαπολεμηθέντος δὲ τοῦ πολέμου καὶ τῶν περὶ τὸν Κίνναν καὶ Μάριον ἐμφορουμένων ὕβρεώς τε καὶ πικρίας ἁπάσης, ὥστε χρυσὸν ἀποδεῖξαι Ῥωμαίοις τὰ τοῦ πολέμου κακά, Σερτώριος λέγεται μόνος οὔτε ἀποκτεῖναί τινα πρὸς ὀργὴν οὔτε ἐνυβρίσαι κρατῶν, ἀλλὰ καὶ τῷ Μαρίῳ δυσχεραίνειν καὶ τὸν Κίνναν ἐντυγχάνων ἰδίᾳ καὶ δεόμενος μετριώτερον ποιεῖν.
5.5Sonunda iş kölelere geldi. Marius onları savaşta müttefik, tiranlığında muhafız olarak kullanmış, güçlü ve zengin kılmıştı. Köleler Marius'un verdiği izin ve emirlerle, kimi zaman da zorla efendilerine karşı suç üstüne suç işliyor, efendilerini boğazlıyor, hanımlarına ve çocuklarına zorbalık ediyorlardı. Sertorius buna katlanamadı; dört binden az olmayan bu adamların hepsini bir arada ordugâhta bulunurken mızraklarla öldürttü.
τέλος δὲ τῶν δούλων, οὓς Μάριος συμμάχους μὲν ἐν τῷ πολέμῳ δορυφόρους δὲ τῆς τυραννίδος ἔχων ἰσχυροὺς καὶ πλουσίους ἐποίησε, τὰ μὲν ἐκείνου διδόντος καὶ κελεύοντος, τὰ δὲ καὶ βίᾳ παρανομούντων εἰς τοὺς δεσπότας, σφαττόντων μὲν αὐτούς, ταῖς δὲ δεσποίναις πλησιαζόντων καὶ βιαζομένων τοὺς παῖδας, οὐκ ἀνασχετὰ ποιούμενος ὁ Σερτώριος ἅπαντας ἐν ταὐτῷ στρατοπεδεύοντας κατηκόντισεν, οὐκ ἐλάττους τετρακισχιλίων ὄντας. # Bölüm 6
6.16. Bölüm
Marius ölmüş, kısa süre sonra Cinna öldürülmüş, genç Marius da Sertorius'un isteğine aykırı olarak kanunlara karşı konsüllüğü almıştı. Carbo'lar, Norbanus'lar, Scipio'lar üzerlerine gelen Sulla'ya karşı kötü savaşıyordu; işlerin bir kısmı komutanların korkaklığı ve gevşekliği yüzünden bozuluyor, bir kısmını hainler mahvediyordu.
ἐπεὶ δὲ Μάριος μὲν ἐτελεύτησε καὶ Κίννας ἀνῃρέθη μικρὸν ὕστερον, ὁ δὲ νεανίας Μάριος ἄκοντος αὐτοῦ παρὰ τοὺς νόμους ὑπατείαν ἔλαβε, Κάρβωνες δὲ καὶ Νωρβανοὶ καὶ Σκηπίωνες ἐπιόντι Σύλλᾳ κακῶς ἐπολέμουν, καὶ τὰ μὲν ἀνανδρίᾳ καὶ μαλακίᾳ τῶν στρατηγῶν ἐφθείρετο, τὰ δὲ οἱ προδιδόντες ἀπώλλυσαν,
6.2Güçlü olanların basireti yüzünden işler kötüye giderken Sertorius'un orada bulunmasının bir yararı yoktu. Sonunda Sulla, Scipio'nun yanına ordugâh kurup barış olacakmış gibi dostça davranarak onun ordusunu ayarttı. Sertorius bunu Scipio'ya önceden söyleyip anlatmış, ama inandıramamıştı. Bunun üzerine Roma'dan büsbütün umudunu kesip İspanya'ya yöneldi; orada önceden iktidarını sağlamlaştırırsa buradaki dostları yenildiğinde onlara sığınak olacaktı.
ἔργον δὲ οὐδὲν ἦν αὐτοῦ παρόντος τοῖς πράγμασι μοχθηρῶς ὑποφερομένοις διὰ τὸ χεῖρον φρονεῖν τοὺς μᾶλλον δυναμένους, τέλος δὲ Σύλλας Σκηπίωνι παραστρατοπεδεύσας καὶ φιλοφρονούμενος, ὡς εἰρήνης ἐσομένης, διέφθειρε τὸ στράτευμα, καὶ ταῦτα προλέγων Σκηπίωνι καὶ διδάσκων Σερτώριος οὐκ ἔπειθε, παντάπασιν ἀπογνοὺς τὴν πόλιν ὥρμησεν εἰς Ἰβηρίαν, ὡς, εἰ φθάσει τὴν ἐκεῖ κρατυνάμενος ἀρχήν, καταφυγὴ τοῖς πταίουσιν ἐνταῦθα τῶν φίλων ἐσόμενος.
6.3Dağlık bölgelerde sert fırtınalara yakalandı; barbarlar yoldan geçmesi için ondan geçiş parası ve ücret istedi. Yanındakiler öfkelenip bir Roma prokonsülünün lanet barbarlara haraç ödemesinin rezalet olduğunu söylüyordu. O ise utanç gibi görünen şeye aldırmadı; zaman satın aldığını, büyük işlere göz diken bir adam için zamandan daha kıt bir şey olmadığını söyledi. Barbarların gönlünü parayla hoş etti ve hızla gidip İspanya'yı ele geçirdi.
χειμῶσι δὲ χαλεποῖς χρησάμενος ἐν χωρίοις ὀρεινοῖς ὑπὸ βαρβάρων ἐπράττετο τέλη καὶ μισθοὺς τοῦ παρελθεῖν τὴν ὁδόν. ἀγανακτούντων δὲ τῶν σὺν αὐτῷ, καὶ δεινολογουμένων εἰ Ῥωμαίων ἀνθύπατος τέλη καταβαλεῖ βαρβάροις ὀλέθροις, μικρὰ φροντίσας τοῦ δοκοῦντος αἰσχροῦ, καὶ καιρὸν ὠνεῖσθαι φήσας, οὗ σπανιώτερον οὐδὲν ἀνδρὶ μεγάλων ἐφιεμένῳ, τοὺς μὲν βαρβάρους ἐθεράπευσε χρήμασι, τὴν δʼ Ἰβηρίαν ἐπειχθεὶς κατέσχε.
6.4Burada kalabalık ve gençlikle dolu kavimler buldu; ama her seferinde gönderilen valilerin açgözlülüğü ve küstahlığı yüzünden Roma yönetiminin tamamından tiksiniyorlardı. Güçlüleri dostça sohbetle, halkı vergileri hafifleterek kazandı; en çok da asker konaklatma yükünü kaldırarak sevildi. Çünkü askerleri şehir dışında kışlak kurmaya zorluyor, çadırını oraya ilk kendisi kuruyordu.
παραλαβὼν δὲ ἔθνη πλήθει μὲν καὶ ἡλικίᾳ ἀκμάζοντα, πλεονεξίᾳ δὲ καὶ ὕβρει τῶν πεμπομένων ἑκάστοτε στρατηγῶν πρὸς ὅλην κακῶς διακείμενα τὴν ἡγεμονίαν, ἀνελάμβανεν ὁμιλίᾳ τε τοὺς δυνατοὺς καὶ φόρων ἀνέσει τοὺς πολλούς, μάλιστα δὲ τῶν ἐπισταθμιῶν ἀπαλλάξας ἠγαπήθη· τοὺς γὰρ στρατιώτας ἠνάγκαζεν ἐν τοῖς προαστείοις χειμάδια πήγνυσθαι, πρῶτος αὐτὸς οὕτω κατασκηνῶν.
6.5Yine de işi tamamen barbarların iyi niyetine bırakmadı. Oraya yerleşmiş Romalılardan askerlik çağındakileri silahlandırdı, her türlü savaş makinesi yaptırdı, trirem tezgâhları kurdu ve şehirleri elinde tuttu. Barış işlerinde yumuşaktı, ama hazırlıklarıyla düşmana korku saçıyordu.
οὐ μὴν ἐπὶ τῇ τῶν βαρβάρων εὐνοίᾳ τὸ πᾶν ἐποιήσατο, Ῥωμαίων δὲ τῶν αὐτόθι μετοικούντων τοὺς ἐν ἡλικίᾳ καθοπλίσας, μηχανάς τε παντοδαπὰς καὶ ναυπηγίας τριήρων ὑποβαλόμενος, διὰ χειρὸς εἶχε τὰς πόλεις, ἥμερος μὲν ὢν ἐν ταῖς εἰρηνικαῖς χρείαις, φοβερὸς δὲ τῇ παρασκευῇ κατὰ τῶν πολεμίων φαινόμενος. # Bölüm 7
7.17. Bölüm
Sulla'nın Roma'ya hâkim olduğunu, Marius ve Carbo hizbinin dağıldığını öğrenince, kendisine karşı savaşacak bir ordunun bir komutanla yola çıkacağını hemen tahmin etti ve Pireneleri, altı bin ağır piyadesi olan Iulius Salinator eliyle kapattı. Çok geçmeden Sulla'nın gönderdiği Gaius Annius geldi; Iulius'a saldırılamayacağını görünce dağ eteklerinde çaresiz oturdu.
ὡς δὲ Σύλλαν μὲν ἐπυνθάνετο τῆς Ῥώμης κρατεῖν, ἔρρειν δὲ τὴν Μαρίου καὶ Κάρβωνος στάσιν, αὐτίκα προσδοκῶν στρατιὰν διαπολεμήσουσαν αὐτῷ μεθʼ ἡγεμόνος ἀφίξεσθαι φράγνυται τὰ Πυρηναῖα ὄρη διὰ Ἰουλίου Σαλινάτορος ἑξακισχιλίους ὁπλίτας ἔχοντος, καὶ μετʼ οὐ πολὺ Γάϊος Ἄννιος ἐκπεμφθεὶς ὑπὸ Σύλλα καὶ τὸν Ἰούλιον ἀπρόσμαχον ὁρῶν ἐν ἀπόρῳ καθῆστο παρὰ ταῖς ὑπωρείαις.
7.2Ama Lanarius lakaplı bir Calpurnius, Iulius'u hainlikle öldürdü, askerler de Pirenelerin tepelerini bıraktı. Annius dağı aşıp önüne çıkanları süpürerek büyük bir kuvvetle ilerledi. Sertorius ona karşı duramayacağından üç bin kişiyle Yeni Kartaca'ya sığındı, oradan gemilere binip denizi geçerek Libya'da Mauretania kıyısına çıktı.
Καλπουρνίου δέ τινος ἐπίκλησιν Λαναρίου δολοφονήσαντος τὸν Ἰούλιον καὶ τῶν στρατιωτῶν τὰ ἄκρα τῆς Πυρήνης ἐκλιπόντων, ὑπερβαλὼν Ἄννιος ἐπῄει χειρὶ μεγάλῃ τοὺς ἐμποδὼν ἀνιστάς. Σερτώριος δὲ οὐκ ὢν ἀξιόμαχος μετὰ τρισχιλίων εἰς Καρχηδόνα τὴν νέαν καταφυγών, κἀκεῖθεν ἐπιβὰς τῶν νεῶν καὶ διαπεράσας τὸ πέλαγος, Λιβύῃ κατὰ τὴν Μαυρουσίαν προσέσχεν.
7.3Askerleri su almaya çıktıklarında korunmasız yakalanıp barbarların saldırısına uğradı, çok adam yitirdi ve yeniden İspanya'ya doğru açıldı. Oradan püskürtüldü; ama Kilikyalı korsanların katılmasıyla Pityussa adasına saldırdı, Annius'un muhafızlarını zorla geçip karaya çıktı. Çok geçmeden Annius çok sayıda gemi ve beş bin ağır piyadeyle geldi. Sertorius, gemileri savaş için değil hız için yapılmış hafif tekneler olduğu hâlde, onunla deniz savaşına girişti;
ἀφυλάκτοις δὲ τοῖς στρατιώταις ὑδρευομένοις τῶν βαρβάρων ἐπιπεσόντων, συχνοὺς ἀποβαλὼν αὖθις εἰς Ἰβηρίαν ἀπέπλει· καὶ ταύτης μὲν ἀποκρούεται, Κιλισσῶν δὲ λῃστρίδων αὐτῷ προσγενομένων Πιτυούσσῃ νήσῳ προσέβαλε, καὶ ἀπέβη τὴν παρʼ Ἀννίου φρουρὰν βιασάμενος. Ἄννιος δὲ μετʼ οὐ πολὺ παρῆν ναυσί τε πολλαῖς καὶ πεντακισχιλίοις ὁπλίταις, πρὸς ὃν ἐπεχείρησε μὲν διαναυμαχεῖν, καίπερ ἐλαφροῖς καὶ πρὸς τάχος, οὐ πρὸς ἀλκήν, πεποιημένοις σκάφεσι χρώμενος,
7.4ama güçlü bir batı rüzgârı denizi kaldırdı, hafiflikleri yüzünden Sertorius'un gemilerinin çoğunu yan yatırıp kayalık kıyılara attı. Kendisi birkaç gemiyle kaldı; denizden fırtına, karadan düşman yolunu kesiyordu. On gün boyunca azgın dalgalar ve sert çalkantı içinde sallanarak güçlükle dayandı.
ζεφύρῳ δὲ λαμπρῷ τοῦ πελάγους ἀνισταμένου καὶ τὰ πολλὰ τῶν τοῦ Σερτωρίου πλοίων ὑπὸ κουφότητος πλάγια ταῖς ῥαχίαις περιβάλλοντος, αὐτὸς ὀλίγαις ναυσὶ τῆς μὲν θαλάσσης ὑπὸ τοῦ χειμῶνος εἰργόμενος, τῆς δὲ γῆς ὑπὸ τῶν πολεμίων, ἡμέρας δέκα σαλεύων πρὸς ἐναντίον κῦμα καὶ κλύδωνα τραχὺν ἐπιπόνως διεκαρτέρησεν. # Bölüm 8
8.18. Bölüm
Rüzgâr dinince sürüklenip susuz, dağınık birkaç adada konakladı. Oradan kalkıp Gades boğazını geçti, sağa dönüp İspanya'nın dış kıyılarına yanaştı; Atlas Denizi'ne dökülen ve çevresindeki bölgeye adını veren Baitis'in ağzının biraz ötesine çıktı.
ἐνδόντος δὲ τοῦ πνεύματος φερόμενος νήσοις τισὶν ἐναυλίζεται σποράσιν ἀνύδροις· κἀκεῖθεν ἄρας καὶ διεκβαλὼν τὸν Γαδειραῖον πορθμόν ἐν δεξιᾷ τοῖς ἐκτὸς ἐπιβάλλει τῆς Ἰβηρίας, μικρὸν ὑπὲρ τῶν τοῦ Βαίτιος ἐκβολῶν, ὃς εἰς τὴν Ἀτλαντικὴν ἐκφερόμενος θάλατταν ὄνομα τῇ περὶ αὐτὸν Ἰβηρίᾳ, παρέσχεν.
8.2Burada Atlas adalarından yeni dönmüş bazı denizcilerle karşılaştı. Bu adalar iki tanedir, çok dar bir boğazla ayrılır, Libya'dan on bin stadion uzaktadır ve Mutluların Adaları diye anılır. Seyrek ve ölçülü yağmur alırlar, çoğunlukla yumuşak ve çiy getiren rüzgârlar eser. Çift sürüp ağaç dikmeye elverişli, iyi ve verimli toprakları olmakla kalmaz, kendiliğinden öyle bol ve tatlı ürün de verirler ki boş oturan bir halkı emeksiz zahmetsiz besler.
ἐνταῦθα ναῦταί τινες ἐντυγχάνουσιν αὐτῷ νέον ἐκ τῶν Ἀτλαντικῶν νήσων ἀναπεπλευκότες, αἳ δύο μέν εἰσι λεπτῷ παντάπασι πορθμῷ διαιρούμεναι, μυρίους δʼ ἀπέχουσι Λιβύης σταδίους καὶ ὀνομάζονται Μακάρων. ὄμβροις δὲ χρώμεναι μετρίοις σπανίως, τὰ δὲ πλεῖστα πνεύμασι μαλακοῖς καὶ δροσοβόλοις, οὐ μόνον ἀροῦν καὶ φυτεύειν παρέχουσιν ἀγαθὴν καὶ πίονα χώραν, ἀλλὰ καὶ καρπὸν αὐτοφυῆ φέρουσιν ἀποχρῶντα πλήθει καὶ γλυκύτητι βόσκειν ἄνευ πόνων καὶ πραγματείας σχολάζοντα δῆμον.
8.3Mevsimlerin ılımlı karışımı ve değişimlerin ölçülülüğü sayesinde adaların havası hiç sıkıntı vermez. Çünkü bizim karalardan esen kuzey ve doğu rüzgârları uzun yol alıp uçsuz bucaksız boşluğa düşer, dağılır ve oraya varmadan biter; adaların çevresinde esen deniz rüzgârları, yani kuzeybatı ve batı rüzgârları ise denizden hafif ve seyrek yağmurlar getirir, çoğu zaman da nemli ve açık havalarda serinleterek toprağı sessizce besler. Bu yüzden barbarlara kadar ulaşmış güçlü bir inanç vardır: Elysion ovası, Homeros'un övdüğü mesutların yurdu burasıdır.
ἀὴρ δὲ ἄλυπος ὡρῶν τε κράσει καὶ μεταβολῆς μετριότητι κατέχει τὰς νήσους, οἱ μέν γὰρ ἐνθένδε τῆς γῆς ἀποπνέοντες ἔξω βορέαι καὶ ἀπηλιῶται διὰ μῆκος ἐκπεσόντες εἰς τόπον ἀχανῆ διασπείρονται καὶ προαπολείπουσι, πελάγιοι δὲ περιρρέοντες ἀργέσται καὶ ζέφυροι βληχροὺς μέν ὑετοὺς καὶ σποράδας ἐκ θαλάττης ἐπάγοντες, τὰ δὲ πολλὰ νοτεραῖς αἰθρίαις ἐπιψύχοντες ἡσυχῇ τρέφουσιν, ὥστε μέχρι τῶν βαρβάρων διῖχθαι πίστιν ἰσχυράν αὐτόθι τὸ Ἠλύσιον εἶναι πεδίον καὶ τὴν τῶν εὐδαιμόνων οἴκησιν, ἣν Ὅμηρος ὕμνησε. # Bölüm 9
9.19. Bölüm
Sertorius bunları duyunca adalara yerleşmek, tiranlıktan ve bitmez savaşlardan kurtulup huzur içinde yaşamak için müthiş bir özlem duydu. Bunu fark eden Kilikyalılar, barış ve boş vakit değil zenginlik ve yağma istediklerinden, İphtha oğlu Askalis'i Mauretania tahtına geri oturtmak üzere Libya'ya açıldılar.
ταῦθʼ ὁ Σερτώριος ἀκούσας ἔρωτα θαυμαστὸν ἔσχεν οἰκῆσαι τὰς νήσους καὶ ζῆν ἐν ἡσυχίᾳ, τυραννίδος ἀπαλλαγεὶς καὶ πολέμων ἀπαύστων. αἰσθόμενοι δὲ οἱ Κίλικες, οὐθὲν εἰρήνης δεόμενοι καὶ σχολῆς, ἀλλὰ πλούτου καὶ λαφύρων, εἰς Λιβύην ἀπέπλευσαν, Ἄσκαλιν τὸν Ἴφθα κατάξοντες ἐπὶ τὴν Μαυρουσίων βασιλείαν.
9.2Sertorius yılmadı. Yanındakiler yeni bir umut ve yeni işler bulsunlar, çaresizlikten dağılmasınlar diye Askalis'e karşı savaşanlara yardım etmeye karar verdi. Mauretanialılar gelişine sevindi; o da işe girişti, Askalis'i savaşta yenip kuşattı.
οὐ μὴν ἀπέκαμεν ὁ Σερτώριος, ἀλλὰ τοῖς πρὸς τὸν Ἄσκαλιν διαπολεμοῦσιν ἔγνω βοηθεῖν, ὡς οἱ σὺν αὐτῷ καινήν τινα λαβόντες ἐλπίδων ἀρχὴν καὶ πράξεων ἑτέρων ὑπόθεσιν μὴ διαλυθεῖεν ὑπὸ τῆς ἀπορίας, ἀσμένοις δὲ τοῖς Μαυρουσίοις ἀφικόμενος εἴχετο ἔργου, καὶ καταμαχεσάμενος τὸν Ἄσκαλιν ἐπολιόρκει.
9.3Sulla, Askalis'e yardım için Paccianus'u ordusuyla gönderince Sertorius onunla çarpıştı, Paccianus'u öldürdü, ordusunu yenip yanına kattı ve Askalis'in kardeşleriyle sığındığı Tingis'i kuşatarak ele geçirdi. Libyalıların anlattığına göre Antaios burada gömülüdür. Sertorius, barbarların bu söylediğine mezarın büyüklüğü yüzünden inanmayıp burayı kazdırdı. Söylendiğine göre altmış arşın boyunda bir cesetle karşılaşınca dehşete kapıldı, kurban kesip mezarı yeniden kapattı ve Antaios'a duyulan saygıyı ve ününü daha da artırdı.
Σύλλα δὲ Πακκιανὸν ἐκπέμψαντος βοηθῆσαι τοῖς περὶ τὸν Ἄσκαλιν μετὰ δυνάμεως, συμβαλὼν ὁ Σερτώριος τὸν μὲν Πακκιανὸν ἀπέκτεινε, τὴν δὲ στρατιὰν κρατήσας προσηγάγετο, καὶ τὴν Τίγγιν, εἰς ἣν ὁ Ἄσκαλις συνέφυγε μετὰ τῶν ἀδελφῶν, ἐξεπολιόρκησεν. ἐνταῦθα τὸν Ἀνταῖον οἱ Λίβυες ἱστοροῦσι κεῖσθαι· καὶ τὸν τάφον αὐτοῦ Σερτώριος διέσκαψε τοῖς βαρβάροις ἀπιστῶν διὰ μέγεθος, ἐντυχὼν δὲ τῷ σώματι πηχῶν ἑξήκοντα μῆκος, ὥς φασι, κατεπλάγη, καὶ σφάγιον ἐντεμὼν συνέχωσε τὸ μνῆμα, καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ τιμήν τε καὶ φήμην συνηύξησε.
9.4Tingisliler şu efsaneyi anlatır: Antaios ölünce karısı Tinge Herakles'le birleşmiş, onlardan doğan Sophax ülkenin kralı olmuş ve annesinin adını taşıyan bir şehir kurmuş. Sophax'ın oğlu Diodoros'un ise, Herakles'in oraya yerleştirdiği Olbialılar ve Mykenelilerden oluşan Yunan ordusu sayesinde pek çok Libya kavmi buyruğuna girmiş.
Τιγγῖται δὲ μυθολογοῦσιν Ἀνταίου τελευτήσαντος τὴν γυναῖκα Τίγγην Ἡρακλεῖ συνελθεῖν, Σόφακα δʼ ἐξ αὐτῶν γενόμενον βασιλεῦσαι τῆς χώρας καὶ πόλιν ἐπώνυμον τῆς μητρὸς ἀποδεῖξαι, Σόφακος δὲ παῖδα γενέσθαι Διόδωρον, ᾧ πολλὰ τῶν Λιβυκῶν ἐθνῶν ὑπή· κουσεν Ἑλληνικὸν ἔχοντι στράτευμα τῶν αὐτόθι κατῳκισμένων ὑφʼ Ἡρακλέους Ὀλβιανῶν καὶ Μυκηναίων.
9.5Ama bunları, krallar içinde tarihe en meraklı olan Iuba'nın hatırına bırakalım; çünkü atalarının Diodoros ve Sophax'ın soyundan geldiği anlatılır. Sertorius her şeye hâkim olunca, kendisine yalvarıp güvenenlere haksızlık etmedi; mallarını, şehirlerini ve iktidarlarını geri verdi, gönüllü verdiklerinden yalnız uygun olanı kabul etti.
ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἀνακείσθω τῇ Ἰόβα χάριτι, τοῦ πάντων ἱστορικωτάτου βασιλέων· ἐκείνου γὰρ ἱστοροῦσι τοὺς προγόνους Διοδώρου καὶ Σόφακος ἀπογόνους εἶναι. Σερτώριος δὲ πάντων ἐγκρατὴς γενόμενος τοὺς δεηθέντας αὐτοῦ καὶ πιστεύσαντας οὐκ ἠδίκησεν, ἀλλὰ καὶ χρήματα καὶ πόλεις καὶ τὴν ἀρχὴν ἀπέδωκεν αὐτοῖς, ὅσα καλῶς εἶχε δεξάμενος διδόντων. # Bölüm 10
10.110. Bölüm
Bundan sonra nereye yöneleceğini düşünürken Lusitanlar elçi gönderip onu önderliğe çağırdı. Roma korkusu karşısında büyük itibarlı ve tecrübeli bir komutana mutlaka ihtiyaçları vardı; yanında bulunanlardan karakterini öğrendikleri için de yalnız ona güveniyorlardı.
ἐντεῦθεν ὅποι χρὴ τραπέσθαι βουλευόμενον ἐκάλουν Λυσιτανοὶ πρέσβεις πέμψαντες ἐφʼ ἡγεμονίᾳ, πάντως μὲν ἄρχοντος ἀξίωμα μέγα καὶ ἐμπειρίαν ἔχοντος δεόμενοι πρὸς τὸν ἀπὸ Ῥωμαίων φόβον, ἐκείνῳ δὲ πιστεύοντες αὑτοὺς μόνῳ πυνθανόμενοι παρὰ τῶν συγγεγονότων τὸ ἦθος αὐτοῦ.
10.2Anlatıldığına göre Sertorius ne hazza ne korkuya kolay yenilirdi. Tabiatça tehlike karşısında sarsılmaz, talihin yardımını ölçülü taşırdı. Açık savaşta çağının hiçbir komutanından daha az atılgan değildi; savaşın gizli işlerinde, sağlam yerleri ele geçirmede, hızlı geçişlerde, gerektiğinde aldatma ve yalanda ise rakipsiz bir ustaydı.
λέγεται δὲ ὁ Σερτώριος οὔτε ὑφʼ ἡδονῆς οὔτε ὑπὸ δέους εὐάλωτος γενέσθαι, φύσει δὲ ἀνέκπληκτος ὢν παρὰ τὰ δεινά καὶ μέτριος εὐτυχίαν ἐνεγκεῖν· καὶ πρὸς μὲν εὐθυμαχίαν οὐδενὸς ἀτολμότερος τῶν καθʼ ἑαυτὸν ἡγεμόνων, ὅσα δὲ κλωπείας ἐν πολέμοις ἔργα καὶ πλεονεξίας περὶ τόπους ἐχυροὺς καὶ διαβάσεις τάχους δεομένας ἀπάτης τε καὶ ψευδῶν ἐν δέοντι, σοφιστὴς δεινότατος.
10.3Yiğitlikleri ödüllendirirken cömert davranır, kusurları cezalandırırken ölçüyü kaçırmazdı. Gerçi hayatının sonlarında rehinelere yaptığı acımasız ve kindar muamele, tabiatının yumuşak olmadığını, zorunluluk yüzünden akılla örtüldüğünü düşündürüyor.
ἐν δὲ ταῖς τιμαῖς τῶν ἀνδραγαθημάτων δαψιλὴς φαινόμενος, περὶ τὰς τιμωρίας ἐμετρίαζε τῶν ἁμαρτημάτων, καίτοι δοκεῖ περὶ τὸν ἔσχατον αὐτοῦ βίον ὠμότητος καὶ βαρυθυμίας τὸ περὶ τοὺς ὁμήρους πραχθὲν ἔργον ἐπιδεῖξαι τὴν φύσιν οὐκ οὖσαν ἥμερον, ἀλλʼ ἐπαμπεχομένην λογισμῷ διὰ τὴν ἀνάγκην.
10.4Bana kalırsa saf ve akla dayanan aretēyi hiçbir talih zıddına çeviremez; ama iyi prohairesisler ve tabiatlar, hak etmedikleri büyük felaketlerle yıpranınca, daimōnla birlikte huyun da değişmesi imkânsız değildir. Sanırım Sertorius'un başına da bu geldi: talih onu terk etmeye başlayınca, işlerin kötüye gitmesi onu kendisine haksızlık edenlere karşı sertleştirdi.
ἐμοὶ δὲ ἀρετὴν μὲν εἰλικρινῆ καὶ κατὰ λόγον συνεστῶσαν οὐκ ἄν ποτε δοκεῖ τύχη τις ἐκστῆσαι πρὸς τοὐναντίον, ἄλλως δὲ προαιρέσεις καὶ φύσεις χρηστὰς ὑπὸ συμφορῶν μεγάλων παρʼ ἀξίαν κακωθείσας οὐκ ἀδύνατον τῷ δαίμονι συμμεταβαλεῖν τὸ ἦθος. ὃ καὶ Σερτώριον οἶμαι παθεῖν ἤδη τῆς τύχης αὐτὸν ἐπιλειπούσης, ἐκτραχυνόμενον ὑπὸ τῶν πραγμάτων γινομένων πονηρῶν πρὸς τοὺς ἀδικοῦντας. # Bölüm 11
11.111. Bölüm
Yine de o zaman Lusitanların çağrısıyla Libya'dan ayrıldı, tam yetkili komutan olarak hemen onları düzene soktu, yakın İspanya'yı da buyruğu altına aldı. Çoğu kavim gönüllü olarak katıldı; bunun başlıca sebebi yumuşaklığı ve iş bitiriciliğiydi, ama bazı şeyleri de ustaca aldatmak ve büyülemek için kendisi tasarladı. Bunların başında geyik meselesi gelir. Olay şöyleydi.
οὐ μὴν ἀλλὰ τότε γε τῶν Λυσιτανῶν καλούντων ἀπῆρεν ἐκ Λιβύης, καὶ τούτους συνέταττεν εὐθὺς αὐτοκράτωρ στρατηγὸς, καὶ τὴν ἐγγὺς Ἰβηρίαν ὑπήκοον ἐποιεῖτο, τῶν πλείστων ἑκουσίως προστιθεμένων, μάλιστα μὲν διὰ τὸ πρᾷον αὐτοῦ καὶ δραστήριον, ἔστι δὲ ἃ καὶ σοφιστικῶς αὐτὸς εἰς ἀπάτην καὶ κήλησιν ἐμηχανᾶτο. καὶ πρῶτόν γε πάντων τὸ περὶ τὴν ἔλαφον. ἦν δὲ τοιόνδε.
11.2Spanus adlı sıradan bir köylü, avcılardan kaçan yeni doğurmuş bir geyiğe rastladı. Ona yetişemedi, ama yavrusunun alışılmadık rengine şaşıp, çünkü bembeyazdı, peşine düştü ve onu yakaladı. Sertorius rastlantıyla oralarda konaklıyordu; avdan ya da tarladan armağan getirenleri memnunlukla kabul ediyor, gönlünü almaya gelenlerin hakkını dostça ödüyordu. Spanus yavruyu getirip ona verdi.
Σπανὸς ἀνὴρ δημότης τῶν ἐπὶ χώρας βιούντων ἐλάφῳ νεοτόκῳ φευγούσῃ κυνηγέτας ἐπιτυχών αὐτῆς μὲν ἀπελείφθη, τὴν δὲ νεβρὸν, ἐκπλαγεὶς τῇ καινότητι τῆς χρόας λευκὴ γὰρ ἦν πᾶσα, λαμβάνει διώξας. κατὰ τύχην δὲ Σερτωρίου τοῖς τόποις ἐναυλισαμένου, καὶ πᾶν ὅ τις ἐξ ἄγρας ἢ γεωργίας ἥκοι κομίζων δῶρον ἀσμένως δεχομένου, καὶ φιλοφρόνως ἀμειβομένου τοὺς θεραπεύοντας, ἐγχειρίζει φέρων αὐτῷ τὴν νεβρὸν.
11.3Sertorius önce ölçülü bir sevinç duydu. Ama zamanla yavruyu öyle evcilleştirdi, insana öyle alıştırdı ki çağırınca duyuyor, yürürken ardından geliyor, ordunun kalabalığına ve gürültüsüne dayanıyordu. Yavaş yavaş onu kutsallaştırmaya başladı: geyiğin Artemis'in armağanı olduğunu söylüyor, gizli şeyleri kendisine bildirdiğini yayıyordu; çünkü barbarların tabiatça batıl inanca kolay kapıldığını biliyordu.
ὁ δὲ δεξάμενος αὐτίκα μὲν ἥσθη μετρίως· χρόνῳ δὲ ποιησάμενος τιθασὸν οὕτω καὶ φιλάνθρωπον ὥστε καὶ καλοῦντος ἀκούειν, καὶ βαδίζοντί ποι παρακολουθεῖν, ὄχλου τε καὶ θορύβου παντὸς ἀνέχεσθαι στρατιωτικοῦ, κατὰ μικρὸν ἐξεθείαζε φάσκων Ἀρτέμιδος δῶρον τὴν ἔλαφον εἶναι, καὶ πολλὰ τῶν ἀδήλων ἐπεφήμιζεν αὐτῷ δηλοῦν, γινώσκων εὐάλωτον εἰς δεισιδαιμονίαν εἶναι φύσει τὸ βαρβαρικόν.
11.4Buna şöyle hileler de ekledi. Düşmanın kendi ülkesinin bir yerine gizlice girdiğini ya da bir şehri ayaklandırdığını öğrendi mi, geyiğin rüyasında kendisiyle konuştuğunu, kuvvetleri hazır tutmasını buyurduğunu söylerdi. Komutanlarından birinin zaferini duyunca da haberciyi gizler, geyiği müjde çelenkleriyle süsleyip ortaya çıkarır, iyi bir haber alacaklarını söyleyerek sevinmelerini ve tanrılara kurban kesmelerini isterdi.
ὁ δὲ καὶ προσετεχνᾶτο τοιάδε· γνοὺς γὰρ ἂν κρύφα τοὺς πολεμίους ἐμβεβληκότας ποι τῆς ὑπʼ αὐτὸν χώρας ἢ πόλιν ἀφιστάντας, προσεποιεῖτο τὴν ἔλαφον αὐτῷ κατὰ τοὺς ὕπνους διειλέχθαι, κελεύουσαν ἐν ἑτοίμῳ τὰς δυνάμεις ἔχειν, αὖθις δὲ νίκην τινὰ τῶν ἑαυτοῦ στρατη· γῶν ἀκούσας τὸν μὲν ἄγγελον ἔκρυπτε, τὴν δὲ ἔλαφον ἐστεφανωμένην ἐπʼ εὐαγγελίοις προῆγεν, εὐθυμεῖσθαι παρακαλῶν καὶ τοῖς θεοῖς θύειν ὡς ἀγαθόν τι πευσομένους. # Bölüm 12
12.112. Bölüm
Onları böylece yola getirdikten sonra her konuda daha uysal buldu; artık bir yabancının hesaplarıyla değil, bir tanrının sevkiyle yönetildiklerine inanıyorlardı. Olaylar da buna tanıklık ediyordu, çünkü gücü akıl almaz biçimde artıyordu.
οὕτως δὲ χειροήθεις ποιησάμενος αὐτούς ἐχρῆτο πρὸς ἅπαντα μετριωτέροις, οὐχ ὑπʼ ἀνδρὸς ἀλλοδαποῦ λογισμῶν, ἀλλʼ ὑπὸ θεοῦ στρατηγεῖσθαι πειθομένοις, ἅμα καὶ τῶν πραγμάτων ἐπιμαρτυρούντων τῷ παρὰ λόγον τὴν δύναμιν αὐξάνεσθαι.
12.2Romalı dediği iki bin altı yüz askere ve Lusitania'ya onunla geçen yedi yüz kişilik karışık Libyalı birliğe dört bin Lusitan peltastı ve yedi yüz süvari ekleyerek dört Roma komutanına karşı savaştı. Onların emrinde yüz yirmi bin piyade, altı bin süvari, iki bin okçu ve sapancı ile sayısız şehir vardı; onun ise başlangıçta yalnızca yirmi şehri vardı.
δισχιλίοις γὰρ ἑξακοσίοις οὓς ὠνόμαζε Ῥωμαίους, συμμείκτοις δὲ ἑπτακοσίοις Λιβύων εἰς Λυσιτανίαν αὐτῷ συνδιαβᾶσι πελταστὰς τετρακισχιλίους Λυσιτανῶν καὶ ἱππεῖς ἑπτακοσίους προσλαβὼν ἐπολέμει τέτταρσι Ῥωμαίων στρατηγοῖς, ὑφʼ οἷς ἦσαν πεζῶν μὲν δώδεκα μυριάδες, ἱππεῖς δὲ ἑξακισχίλιοι, τοξόται δὲ καὶ σφενδονῆται δισχίλιοι, πόλεις δὲ ἀναρίθμητοι τὸ πλῆθος, αὐτὸς εἴκοσι τὰς πάσας ἐν ἀρχῇ κεκτημένος.
12.3Yine de böyle zayıf ve küçük başladığı hâlde büyük kavimleri yenip pek çok şehri almakla kalmadı. Karşısındaki komutanlardan Cotta'yı Mellaria boğazında deniz savaşında yendi, Baetica valisi Fufidius'u Baitis kıyısında bozguna uğratıp iki bin Romalı öldürdü, öteki İspanya'nın prokonsülü Lucius Domitius'u quaestoru eliyle yendi;
ἀλλʼ ὅμως ἀσθενὴς οὕτω καὶ μικρὸς ἀρξάμενος οὐ μόνον ἐθνῶν ἐκράτησε μεγάλων καὶ πόλεις εἷλε πολλάς, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀντιστρατήγων Κότταν μὲν ἐν τῷ περὶ τὴν Μελλαρίαν πορθμῷ κατεναυμάχησε, Φουφίδιον δὲ τὸν ἄρχοντα τῆς Βαιτικῆς περὶ τὸν Βαῖτιν ἐτρέψατο δισχιλίους ἀποκτείνας Ῥωμαίων, Δομίτιον δὲ Λεύκιον ἀνθύπατον ὄντα τῆς ἑτέρας Ἰβηρίας διὰ τοῦ ταμίου καταγωνισάμενος,
12.4Metellus'un ordusuyla gönderdiği komutanlardan Thoranius'u öldürdü. O sırada Romalıların en büyük ve en saygın adamı olan Metellus'un kendisini de pek çok başarısızlığa düşürüp öyle çaresiz bıraktı ki Lucius Manlius Narbon Galya'sından yardımına geldi, Pompeius Magnus da ordusuyla Roma'dan aceleyle gönderildi.
καὶ Θώράνιον, ἄλλον ἡγεμόνα τῶν ὑπὸ Μετέλλου πεμφθέντων μετὰ δυνάμεως, ἀνεῖλεν, αὐτόν τε τὸν Μέτελλον, ἄνδρα Ῥωμαίων ἐν τοῖς τότε μέγιστον καὶ δοκιμώτατον, οὐκ ὀλίγοις σφάλμασι περιβαλὼν εἰς τοσαύτην ἀπορίαν κατέστησεν ὥστε Λεύκιον μὲν Μάλλιον ἐκ τῆς περὶ Ναρβῶνα Γαλατίας ἐλθεῖν αὐτῷ βοηθόν, Πομπήϊον δὲ Μᾶγνον ἐκ Ῥώμης κατὰ τάχος ἀποσταλῆναι μετὰ δυνάμεως.
12.5Çünkü Metellus, her açık muharebeden sıyrılan, İspanyol ordusunun çevikliği ve hafifliğiyle her kılığa giren atılgan bir adama karşı ne yapacağını bilmiyordu. Kendisi ağır piyadenin kurallı muharebelerinde yetişmişti, ağır ve yerinden oynamaz bir falanksın komutanıydı. Bu falanks göğüs göğüse gelen düşmanı itip yere sermekte çok iyi eğitilmişti; ama dağlara tırmanamıyor, rüzgâr gibi insanların bitmez kovalamaca ve kaçışlarına ayak uyduramıyor, onlar gibi açlığa, ateşsiz ve çadırsız yaşamaya dayanamıyordu.
οὐ γὰρ εἶχεν ὁ Μέτελλος ὅ τι χρήσαιτο προσπολεμῶν ἀνδρὶ τολμητῇ πάσης ἐξαναδυομένῳ φανερᾶς μάχης, πᾶσαν δὲ μεταβαλλομένῳ μεταβολὴν εὐσταλείᾳ καὶ κουφότητι τῆς Ἰβηρικῆς στρατιᾶς, αὐτὸς ὁπλιτικῶν καὶ νομίμων ἀσκητὴς γεγονὼς ἀγώνων καὶ στρατηγὸς ἐμβριθοῦς καὶ μονίμου φάλαγγος, ὤσασθαι μὲν εἰς χεῖρας ἐλθόντας πολεμίους καὶ καταβαλεῖν ἄριστα γεγυμνασμένης, ὀρειβατεῖν δὲ καὶ συνηρτῆσθαι διώξεσι καὶ φυγαῖς ἀπαύστοις ἀνθρώπων ὑπηνεμίων καὶ λιμὸν ἀνέχεσθαι καὶ δίαιταν ἄπυρον καὶ ἄσκηνον, ὥσπερ ἐκεῖνοι, μὴ δυναμένης. # Bölüm 13
13.113. Bölüm
Üstelik Metellus artık yaşlanmıştı, çok sayıda büyük mücadeleden sonra gevşek ve rahat bir hayata biraz kaymıştı. Karşısındaki Sertorius ise taptaze bir ruhla doluydu, vücudu güç, çeviklik ve sade yaşamla şaşırtıcı biçimde donanmıştı.
ἔτι δὲ αὐτὸς μὲν ἤδη πρεσβύτερος ἦν καί τι καί πρὸς ἀνειμένην ἤδη καί τρυφερὰν δίαιταν ἐκ πολλῶν ἀγώνων καί μεγάλων ἐνδεδωκώς, τῷ δὲ Σερτωρίῳ συνειστήκει πνεύματος ἀκμαίου γέμοντι καί κατεσκευασμένον ἔχοντι θαυμασίως τὸ σῶμα ῥώμῃ καί τάχει καί λιτότητι.
13.2Boş zamanında bile içkiye el sürmezdi; büyük zahmetlere, uzun yürüyüşlere, aralıksız uykusuzluğa az ve basit yiyecekle katlanmaya alışıktı. Boş kaldıkça hep dolaşıp ava çıktığı için, kaçarken nereden sıyrılacağını, kovalarken nereden kuşatacağını, geçilmez ve geçilir bütün yerleri öğrenmişti. Bu yüzden savaştan yoksun kalan Metellus yenilenlerin çektiklerini çekiyor, Sertorius ise kaçarken kovalayanların üstünlüğüne sahip oluyordu.
μέθης μὲν γὰρ οὐδὲ ῥᾳθυμῶν ἥπτετο, πόνους δὲ μεγάλους καί μακρὰς ὁδοιπορίας καί συνεχεῖς ἀγρυπνίας ὀλίγοις εἴθιστο καί φαύλοις ἀρκούμενος σιτίοις διαφέρειν, πλάνοις δὲ χρώμενος ἀεὶ καί κυνηγεσίοις ὁπότε σχολάζοι, πάσης διεκδύσεως φεύγοντι καί διώκοντι κυκλώσεως ἀβάτων τε καί βασίμων τόπων ἐμπειρίαν προσειλήφει. διὸ τῷ μὲν εἰργομένῳ μάχης ὅσα νικώμενοι πάσχουσιν ἄνθρωποι βλάπτεσθαι συνέβαινεν, ὁ δὲ τῷ φεύγειν εἶχε τὰ τῶν διωκόντων.
13.3Çünkü su yollarını kesiyor, erzak toplamayı engelliyor, Metellus ilerleyince yolundan çekiliyor, konaklayınca rahat vermiyor, başkalarını kuşatırken ansızın görünüp onu erzak sıkıntısıyla kuşatıyordu. Sonunda askerler bezdi; Sertorius Metellus'u teke tek dövüşe davet edince bağırıp komutanın komutanla, Romalının Romalıyla dövüşmesini istediler, Metellus kaçınınca da alay ettiler.
καί γὰρ ὑδρείας ἀπέκοπτε καί σιτολογίας εἶργε, καί προϊόντι μὲν ἐκποδὼν ἦν, ἐκίνει δὲ ἱδρυνθέντα, πολιορκοῦντι δὲ ἄλλους ἐπιφαινόμενος ἀντεπολιόρκει ταῖς τῶν ἀναγκαίων ἀπορίαις, ὥστε τοὺς στρατιώτας ἀπαγορεύειν, καί τοῦ Σερτωρίου μονομαχῆσαι προκαλουμένου τὸν Μέτελλον, βοᾶν καί κελεύειν μάχεσθαι στρατηγὸν στρατηγῷ καί Ῥωμαῖον Ῥωμαίῳ, ἀναδυόμενον δὲ χλευάζειν.
13.4Metellus ise bunlara gülüp geçti, iyi de etti; çünkü Theophrastos'un dediği gibi komutan komutan gibi ölmelidir, sıradan bir peltast gibi değil. Langobrigalıların Sertorius'a azımsanmayacak yardım ettiğini ve susuzluktan kolay alınabileceklerini görünce şehre yürüdü: şehirde bir tek kuyuları vardı, varoşlardaki ve surların dibindeki kaynakları ise kuşatan ele geçirecekti. Su olmadığından kuşatmayı iki günde bitireceğini sanıyordu; bu yüzden askerlerine yalnızca beş günlük erzak taşımalarını önceden bildirmişti.
ὁ δὲ τούτων μὲν, εὖ ποιῶν, κατεγέλα· στρατηγοῦ γὰρ, ὡς ἔφη Θεόφραστος, δεῖ θάνατον ἀποθνῄσκειν τὸν στρατηγόν, οὐ πελταστοῦ τοῦ τυχόντος, ὁρῶν δὲ τοὺς Λαγγοβρίγας οὐ μικρὰ τῷ Σερτωρίῳ συλλαμβανομένους, δίψῃ δὲ ὄντας εὐαλώτους ἓν γὰρ ἦν αὐτοῖς φρέαρ ἐν τῇ πόλει, τῶν δʼ ἐν τοῖς προαστείοις καί παρὰ τὰ τείχη ναμάτων ὁ πολιορκῶν ἐπικρατεῖν ἔμελλεν, ἧκεν ἐπὶ τὴν πόλιν ὡς ἡμέραις δυσὶ συναιρήσων τὴν πολιορκίαν, ὕδατος οὐκ ὄντος. διὸ καί πέντε ἡμερῶν ἐπιφέρεσθαι σιτία μόνον προείρητο τοῖς στρατιώταις.
13.5Sertorius hemen yardıma koştu, iki bin tulumun suyla doldurulmasını emretti, tulum başına yüklü bir para koydu. Birçok İspanyol ve Mauretanialı işi üstlenmek isteyince içlerinden hem gürbüz hem ayağı çabuk adamlar seçip dağ yolundan gönderdi; tulumları şehirdekilere teslim edince savaşa yaramayan kalabalığı gizlice çıkarmalarını emretti ki su savunanlara yetsin.
ὁ Σερτώριος δʼ ὀξέως βοηθήσας ἐκέλευσε δισχιλίους ἀσκοὺς ὕδατος ἐμπλῆσαι, καθʼ ἕκαστον ἀσκὸν ἀργύριον συχνὸν τάξας. καί πολλῶν μὲν Ἰβήρων, πολλῶν δὲ Μαυρουσίων ὑφισταμένων τὸ ἔργον, ἐπιλεξάμενος ἄνδρας εὐρώστους ἅμα καί ποδώκεις ἔπεμψε διὰ τῆς ὀρεινῆς, κελεύσας, ὅταν παραδῶσι τοὺς ἀσκοὺς τοῖς ἐν τῇ πόλει, τὸν ἄχρηστον ὑπεξαγαγεῖν ὄχλον, ὅπως ἐξαρκῇ τοῖς ἀμυνομένοις τὸ ποτόν.
13.6Bu Metellus'un kulağına gidince canı sıkıldı, çünkü askerlerin erzakı azalmıştı. Aquinus'u altı bin kişiyle erzak toplamaya gönderdi. Sertorius bunu sezip yola pusu kurdu: dönen Aquinus'un üzerine gölgeli bir dereden üç bin adam saldırttı, kendisi de önden hücum edip bozguna uğrattı, kimini öldürdü kimini diri yakaladı. Aquinus silahlarını ve atını yitirerek döndü; Metellus da onu alıp İspanyolların alayları arasında utanç içinde çekildi.
ἐκπύστου δὲ τούτου γενομένου πρὸς τὸν Μέτελλον, ἤχθετο μὲν ἤδη τὰ ἐπιτήδεια τῶν στρατιωτῶν ὑπαναλωκότων, ἐξέπεμψε δὲ ἐπὶ σιτολογίαν Ἀκυῗνον ἑξακισχιλίων ἡγούμενον. αἰσθόμενος δὲ ὁ Σερτώριος καί προλοχίσας τὴν ὁδόν ἐπανερχομένῳ τῷ Ἀκυΐνῳ τρισχιλίους ἄνδρας ἔκ τινος συσκίου χαράδρας ἐπανίστησιν, αὐτὸς δὲ κατὰ στόμα προσβαλὼν τρέπεται, καί τοὺς μὲν διαφθείρει, τοὺς δὲ λαμβάνει ζῶντας. Ἀκυῗνον δὲ μετὰ τῶν ὅπλων καί τὸν ἵππον ἀποβεβληκότα δεξάμενος Μέτελλος αἰσχρῶς ἀπῄει, πολλὰ χλευαζόμενος ὑπὸ τῶν Ἰβήρων. # Bölüm 14
14.114. Bölüm
Bu işlerle Sertorius barbarların hayranlığını ve sevgisini kazandı; bir de Roma silahları, düzeni ve parolalarıyla onların kuvvetindeki çılgınlığı ve yabanîliği gideriyor, büyük bir haydut çetesini orduya çeviriyordu.
ἔκ τε δὴ τούτων θαυμαζόμενος ἠγαπᾶτο παρὰ τοῖς βαρβάροις ὁ Σερτώριος, καὶ ὅτι Ῥωμαϊκοῖς ὁπλισμοῖς καὶ τάξεσι καὶ συνθήμασιν ἀφαιρῶν τὸ μανικὸν καὶ θηριῶδες αὑτῶν τῆς ἀλκῆς ἀντὶ λῃστηρίου μεγάλου στρατὸν ἐποιεῖτο τὴν δύναμιν.
14.2Altın ve gümüşü esirgemeden kullanarak miğferlerini süsledi, kalkanlarını nakışlattı; renkli pelerinler ve tunikler giymeyi öğretti, parasını da karşılayıp onların bu süs merakını paylaşarak gönüllerini kazandı. Ama onları en çok kazanan çocuklar için yaptığı oldu. Kavimlerin en soylu çocuklarını büyük bir şehir olan Osca'da topladı, başlarına Yunan ve Roma bilgilerini öğreten hocalar koydu. Görünüşte onları yetiştiriyor, adam olunca vatandaşlığa ve yönetime ortak edeceğini söylüyordu; gerçekte ise rehin almıştı.
ἔτι δʼ ἀργύρῳ χρώμενος ἀφειδῶς καὶ χρυσῷ κράνη τε κατεκόσμει καὶ θυρεοὺς αὑτῶν διεποίκιλλε, καὶ χλαμύσιν ἀνθιναῖς καὶ χιτῶσι χρῆσθαι διδάσκων καὶ χορηγῶν εἰς ταῦτα καὶ συμφιλοκαλῶν ἐδημαγώγει. μάλιστα δὲ εἷλεν αὐτοὺς τὰ τῶν παίδων, τοὺς γὰρ εὐγενεστάτους ἀπὸ τῶν ἐθνῶν συναγαγὼν εἰς Ὄσκαν, πόλιν μεγάλην, διδασκάλους ἐπιστήσας Ἑλληνικῶν τε καὶ Ῥωμαϊκῶν μαθημάτων ἔργῳ μὲν ἐξωμηρεύσατο, λόγῳ δὲ ἐπαίδευεν, ὡς ἀνδράσι γενομένοις πολιτείας τε μεταδώσων καὶ ἀρχῆς.
14.3Babalar, çocuklarının mor kenarlı giysiler içinde pek edepli okula gidip gelmesini görerek çok seviniyordu. Sertorius onların ücretlerini ödüyor, sık sık sınav yapıyor, hak edenlere ödül dağıtıyor, Romalıların bulla dediği altın kolyeleri armağan ediyordu.
οἱ δὲ πατέρες ἥδοντο θαυμαστῶς τοὺς παῖδας ἐν περιπορφύροις ὁρῶντες μάλα κοσμίως φοιτῶντας εἰς τὰ διδασκαλεῖα, καὶ τὸν Σερτώριον ὑπὲρ αὑτῶν μισθοὺς τελοῦντα, καὶ πολλάκις ἀποδείξεις λαμβάνοντα, καὶ γέρα τοῖς ἀξίοις νέμοντα, καὶ τὰ χρυσᾶ περιδέραια δωρούμενον ἃ Ῥωμαῖοι βούλλας καλοῦσιν.
14.4İspanya'da, bir önderin çevresindekilerin o düşünce onunla birlikte ölmesi âdeti vardı; oradaki barbarlar buna “adanma” diyordu. Öteki komutanların peşinde kalkan taşıyıcılarından ve yoldaşlarından birkaç kişi bulunurdu; Sertorius'u ise kendini adamış on binlerce insan izliyordu.
ἔθους δʼ ὄντος Ἰβηρικοῦ τοὺς περὶ τὸν ἄρχοντα τεταγμένους συναποθνῄσκειν αὐτῷ πεσόντι, καὶ τοῦτο τῶν ἐκεῖ βαρβάρων κατάσπεισιν ὀνομαζόντων, τοῖς μὲν ἄλλοις ἡγεμόσιν ὀλίγοι τῶν ὑπασπιστῶν καὶ τῶν ἑταίρων, Σερτωρίῳ δὲ πολλαὶ μυριάδες ἀνθρώπων κατεσπεικότων ἑαυτοὺς ἠκολούθουν.
14.5Anlatıldığına göre bir şehrin yakınında ordu bozguna uğrayıp düşman üstlerine bastırınca İspanyollar kendilerini unutup Sertorius'u kurtarmaya çalışmış, omuzlarında birbirlerine aktararak onu surların üstüne kaldırmış; komutanları güvene kavuşunca her biri kaçmaya koyulmuş.
λέγεται δὲ πρός τινι πόλει τροπῆς γενομένης καὶ τῶν πολεμίων ἐπικειμένων τοὺς Ἴβηρας ἀμελήσαντας αὑτῶν τὸν Σερτώριον σῴζειν καὶ τοῖς ὤμοις ἐπαραμένους ἄλλους πρὸ ἄλλων ἀνακουφίσαι πρὸς τὰ τείχη, γενομένου δʼ ἐν ἀσφαλεῖ τοῦ ἄρχοντος, οὕτω τρέπεσθαι πρὸς φυγὴν ἕκαστον αὑτῶν. # Bölüm 15
15.115. Bölüm
Sertorius'u yalnızca İspanyollar değil, İtalya'dan gelen askerler de özlüyordu. Nitekim aynı hizipten Perpenna Vento çok para ve büyük bir kuvvetle İspanya'ya gelip Metellus'a karşı kendi başına savaşmaya karar verince askerleri huysuzlandı. Ordugâhta herkes Sertorius'tan söz ediyordu; bu da soyu ve zenginliğiyle kibirlenen Perpenna'yı üzüyordu.
οὐ μόνον δὲ τοῖς Ἴβηρσιν ἦν ποθεινός, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐξ Ἰταλίας στρατευομένοις. Περπέννα γοῦν Οὐέντωνος ἀπὸ τῆς αὐτῆς Σερτωρίῳ στάσεως εἰς Ἰβηρίαν παραγενομένου μετὰ χρημάτων πολλῶν καὶ μεγάλης δυνάμεως, ἰδίᾳ δὲ καθʼ ἑαυτὸν ἐγνωκότος πολεμεῖν πρὸς τὸν Μέτελλον, ἐδυσχέραινον οἱ στρατιῶται, καὶ πολὺς ἦν τοῦ Σερτωρίου λόγος ἐν τῷ στρατοπέδῳ, τὸν Περπένναν ἀνιῶν εὐγενείᾳ καὶ πλούτῳ τετυφωμένον.
15.2Ama Pompeius'un Pireneleri aştığı haberi gelince askerler silahlarını kuşandı, sancakları kaptı, Perpenna'ya karşı bağırarak kendilerini Sertorius'a götürmesini istediler. Yoksa onu bırakıp kendileri, hem kendini kurtarmayı hem başkalarını kurtarmayı bilen adamın yanına gideceklerini söyleyerek tehdit ettiler. Perpenna boyun eğip onları götürdü ve elli üç kohortla Sertorius'a katıldı.
οὐ μὴν ἀλλʼ ἐπεὶ Πομπήϊος ἠγγέλλετο τὴν Πυρήνην ὑπερβάλλων, ἀναλαβόντες οἱ στρατιῶται τὰ ὅπλα καὶ τὰ σημεῖα τῶν τάξεων ἀναρπάσαντες κατεβόησαν τοῦ Περπέννα, κελεύοντες ὡς τὸν Σερτώριον ἄγειν αὐτοὺς· εἰ δὲ μή, καταλιπόντες ἐκεῖνον ἠπείλουν αὐτοὶ βαδιεῖσθαι πρὸς ἄνδρα σώζεσθαι καὶ σῴζειν δυνάμενον. συγχωρήσας δὲ ὁ Περπέννας ἤγαγεν αὐτοὺς, καὶ συνέμιξε τῷ Σερτωρίῳ πεντήκοντα καὶ τρεῖς ἔχων σπείρας. # Bölüm 16
16.116. Bölüm
Ebro'nun berisindeki kavimlerin neredeyse hepsi Sertorius'a katılınca sayıca büyüdü, çünkü her yandan akın akın yanına geliyorlardı. Ama barbarların düzensizliği ve gözü pekliği onu tedirgin ediyordu: düşmana saldırmak için bağırıyor, oyalanmaya dayanamıyorlardı. O da sözle yatıştırmaya çalışıyordu.
Σερτώριος δέ, τῶν ἐντὸς Ἴβηρος αὐτῷ ποταμοῦ πάντων ὁμοῦ τι προστιθεμένων, πλήθει μὲν ἦν μέγας· ἐπέρρεον γὰρ ἀεὶ καὶ συνεφέροντο πανταχόθεν πρὸς αὑτόν· ἀταξίᾳ δὲ βαρβαρικῇ καὶ θρασύτητι ταραττόμενος ἐπιχειρεῖν τοῖς πολεμίοις βοώντων καὶ τὴν τριβὴν δυσανασχετούντων ἐπειρᾶτο παραμυθεῖσθαι διὰ λόγων.
16.2Kızıp yersiz diretmelerini görünce onları salıverdi ve düşmanla çarpışmalarına göz yumdu; tümden ezilmeyip yara alırlarsa bundan sonra daha itaatkâr olacaklarını umuyordu. Tahmini tuttu, yardıma koşup kaçanları toparladı ve güvenle ordugâha getirdi.
ὡς δὲ ἑώρα χαλεπαίνοντας καὶ βιαζομένους ἀκαίρως, προήκατο καὶ περιεῖδε συμπλεκομένους τοῖς πολεμίοις ἐν οἷς οὐ παντελῶς συντριβέντας, ἀλλὰ πληγὰς λαβόντας ἤλπιζε πρὸς τὰ λοιπὰ κατηκόους μᾶλλον ἕξειν. ὧν δὲ εἴκαζε γενομένων, ἐπιβοηθήσας ἀνέλαβέ τε φεύγοντας αὐτοὺς καὶ κατέστησεν ἀσφαλῶς εἰς τὸ στρατόπεδον.
16.3Moralsizliklerini de gidermek için birkaç gün sonra herkesin katıldığı bir meclis topladı ve iki at getirtti. Biri bütünüyle zayıf ve yaşlıca, öteki iri ve güçlüydü, kuyruğu da sıklığı ve güzelliğiyle hayranlık uyandırıyordu. Zayıf atın yanında iri yarı, güçlü bir adam; güçlü atın yanında küçük ve görünüşü hor görülecek bir başkası duruyordu. İşaret verilince güçlü adam atın kuyruğunu koparırcasına iki eliyle zorla kendine çekti, zayıf olan ise güçlü atın kuyruğundan kılları tek tek yolmaya başladı.
βουλόμενος δὲ καὶ τὴν ἀθυμίαν ἀφελεῖν, μεθʼ ἡμέρας ὀλίγας πάνδημον ἐκκλησίαν ἀθροίσας ἵππους εἰσήγαγε δύο, τὸν μὲν ἀσθενῆ τελέως καὶ πρεσβύτερον ἤδη, τὸν δὲ ἕτερον εὐμεγέθη μὲν αὐτὸν καὶ ἰσχυρόν, θαυμαστὴν δὲ πυκνότητι καὶ κάλλει τριχῶν οὐρὰν ἔχοντα, παρειστήκει δὲ τῷ μὲν ἀσθενεῖ μέγας ἀνὴρ καὶ ῥωμαλέος, τῷ δὲ ἰσχυρῷ μικρὸς ἕτερος καὶ τὴν ὄψιν εὐκαταφρόνητος, σημείου δὲ δοθέντος αὐτοῖς ὁ μὲν ἰσχυρὸς ἀμφοτέραις ταῖς χερσὶ τοῦ ἵππου τὴν κέρκον ὡς ἀπορρήξων εἷλκε βίᾳ πρὸς αὑτόν, ὁ δὲ ἀσθενὴς τοῦ ἰσχυροῦ κατὰ μίαν τῶν τριχῶν ἐξέτιλλεν.
16.4Güçlü adam boş yere kendini epey uğraştırıp izleyenleri çok güldürdükten sonra vazgeçti; zayıf olan ise kısa sürede ve hiç zahmet çekmeden kuyruğu kılsız bıraktı. Sertorius ayağa kalkıp şöyle dedi: “Müttefiklerim, görüyorsunuz: sebat zordan daha çok iş görür. Bir bütün olarak ele geçirilemeyen pek çok şey azar azar boyun eğer.
ἐπεὶ δὲ ὁ μὲν οὐκ ὀλίγα πράγματα μάτην ἑαυτῷ καὶ πολὺν γέλωτα τοῖς θεωμένοις παρασχὼν ἀπεῖπεν, ὁ δὲ ἀσθενὴς ἀκαρεὶ καὶ σὺν οὐδενὶ πόνῳ ψιλὴν τριχῶν ἀπέδειξε τὴν οὐράν, ἀναστὰς ὁ Σερτώριος, ὁρᾶτε, εἶπεν, ἄνδρες σύμμαχοι, τὴν ἐπιμονὴν ἀνυσιμωτέραν τῆς βίας οὖσαν, καὶ πολλὰ τῶν ἁθρόως ἀλήπτων ἐνδιδόντα τῷ κατὰ μικρόν.
16.5Sürekliliğe karşı durulmaz; zaman onunla ilerleyerek her gücü ele geçirir ve yıpratır. Fırsatını akılla bekleyenlere iyi bir müttefik, vakitsiz acele edenlere en amansız düşmandır.” Sertorius barbarlara her seferinde böyle teselliler örerek onları fırsat gelene dek idare ediyordu.
ἄμαχον γὰρ τὸ ἐνδελεχές, ᾧ πᾶσαν ἐπιὼν ὁ χρόνος αἱρεῖ καὶ κατεργάζεται δύναμιν, εὐμενὴς ὢν σύμμαχος τοῖς δεχομένοις λογισμῷ τὸν καιρὸν αὐτοῦ, τοῖς δὲ ἀκαίρως ἐπειγομένοις πολεμιώτατος. τοιαῦτα μὲν ὁ Σερτώριος ἑκάστοτε πλέκων παραμύθια τοῖς βαρβάροις διεπαιδαγώγει τὸν καιρόν. # Bölüm 17
17.117. Bölüm
Savaş işleri arasında, Kharakitanlar denen halka yaptığı hiçbirinden az hayranlık uyandırmadı. Bunlar Tagonius ırmağının ötesinde yaşayan bir halktır; şehirlerde ya da köylerde oturmazlar. Orada oldukça büyük ve yüksek bir tepe vardır, kuzeye bakan mağaralarla ve kaya oyuklarıyla doludur. Altındaki bütün arazi killi bir çamurdur, gevşekliği yüzünden ufalanır; üzerinde yürüyeni taşıyacak sertlikte değildir, azıcık dokunulsa kireç ya da kül gibi geniş bir alana dağılır.
οὐδενὸς δὲ ἧττον αὐτοῦ τῶν πολεμικῶν ἔργων ἐθαυμάσθη τὸ περὶ τοὺς λεγομένους Χαρακιτανούς. εἰσὶ δὲ δῆμος ὑπὲρ τόν Ταγώνιον ποταμόν, οὐκ ἄστεσιν οὐδὲ κώμαις ἐνοικοῦντες, ἀλλὰ λόφος ἐστὶν εὐμεγέθης καὶ ὑψηλός ἄντρα καὶ κοιλώματα πετρῶν βλέποντα πρὸς βορέαν περιέχων, ἡ δʼ ὑποκειμένη πᾶσα χώρα πηλὸν ἀργιλώδη καὶ γῆν ὑπὸ χαυνότητος εὔθρυπτον ἀναδίδωσιν, οὔτε τοὺς ἐπιβαίνοντας ἀνέχεσθαι καρτεράν, καὶ μικρὸν ἁψαμένων, ὥσπερ ἄσβεστον ἢ τέφραν, ἐπὶ πολὺ διαχεομένην.
17.2Savaş korkusuyla mağaralara girip yağmalarını içeri toplayarak sessizce durduklarında bu barbarlar zorla ele geçirilemezdi. O sırada Sertorius Metellus'tan ayrılıp tepenin yanına ordugâh kurmuştu; onu yenilmiş sayıp küçümsüyorlardı. Sertorius ya öfkeden ya da kaçıyormuş gibi görünmek istemediğinden, gün doğarken atıyla gidip yeri inceledi.
τῶν οὖν βαρβάρων, ὁσάκις φόβῳ πολέμου καταδύντες εἰς τὰ σπήλαια καὶ τὴν λείαν εἴσω συναγαγόντες ἀτρεμοῖεν, ὄντων ἀλήπτων ὑπὸ βίας, τόν δὲ Σερτώριον τότε διακεκριμένον ἀπὸ τοῦ Μετέλλου καὶ καταστρατοπεδεύσαντα παρὰ τόν λόφον ὑπερφρονούντων ὡς κεκρατημένον, εἴτε ὑπʼ ὀργῆς ἐκεῖνος εἴτε μὴ δοκεῖν φεύγειν βουλόμενος ἅμʼ ἡμέρᾳ προσελάσας κατεσκέπτετο τόν τόπον.
17.3Hiçbir yandan yaklaşılamıyordu. Boşuna dolanıp kuru tehditler savururken, o topraktan büyük bir toz bulutunun rüzgârla onlara doğru yükseldiğini gördü. Mağaralar, dediğim gibi, kuzeye bakar; kuzeyden esen rüzgâr, ki bazıları ona Kaikias der, orada en egemen ve en sık esen rüzgârdır, ıslak ovalardan ve karlı dağlardan güç toplayıp gelir. O sırada yaz ortasıydı; kuzeydeki buzların erimesiyle beslenip güçlenen rüzgâr çok tatlı esiyor, gün boyu insanları ve sürüleri serinletiyordu.
οὐδαμόθεν δὲ προσβολὴν ἔχοντος, ἄλλως ἀλύων καὶ κεναῖς χρώμενος ἀπειλαῖς ὁρᾷ τῆς γῆς ἐκείνης κονιορτὸν ἄνω πολὺν ὑπὸ πνεύματος ἐπʼ αὐτούς φερόμενον. τέτραπται μὲν γὰρ, ὡς ἔφην, τὰ σπήλαια πρὸς βορέαν, ὁ δὲ ἀπὸ τῆς ἄρκτου πνέων ἄνεμος, Καικίαν ἔνιοι καχοῦσιν, ἐπέχει μάλιστα καὶ πλεῖστός ἐστι τῶν ἐκεῖ πνευμάτων, ἐξ ὑγρῶν πεδίων καὶ νιφοβόλων συμφυσώμενος ὀρῶν· τότε δὲ καὶ θέρους ἀκμάζοντος ἰσχύων καὶ τρεφόμενος τῇ τῶν ὑπαρκτίων ἀνέσει πάγων ἥδιστος ἐπέπνει καὶ κατεῖχεν αὐτούς τε καὶ βοτὰ διʼ ἡμέρας ἀναψύχων.
17.4Sertorius bunları hesaba kattı, yerlilerden de dinledi. Askerlerine o seyrek ve küle benzer topraktan kazıp tepenin karşısına taşımalarını ve bir yığın yapmalarını emretti. Barbarlar bunun kendilerine karşı bir rampa hazırlığı olduğunu sanıp alay ediyordu.
ταῦτα δὴ συλλογιζόμενος ὁ Σερτώριος καὶ παρὰ τῶν ἐγχωρίων ἀκούων, ἐκέλευσε τοὺς στρατιώτας τῆς ἀραιᾶς καὶ τεφρώδους γῆς ἐκείνης ἀποσπῶντας καὶ παραφέροντας καταντικρὺ τοῦ λόφου θῖνα ποιεῖν, ἣν οἱ βάρβαροι χώματος ἐπʼ αὐτούς εἶναι κατασκευὴν ὑπονοοῦντες ἐχλεύαζον.
17.5O gün askerleri geceye kadar çalıştırıp çekti. Gün doğunca önce hafif bir esinti başladı ve yığılan toprağın en ince kısmını saman tozu gibi savurdu. Ardından güneş yükselirken Kaikias şiddetle boşanıp tepeler toza bulanınca askerler gelip yığını derinden karıştırdı, kesekleri parçaladı; kimileri atlarını yukarı aşağı sürerek gevşek toprağı kaldırıp rüzgâra verdi.
τότε μὲν οὖν ἐργασαμένους τοὺς στρατιώτας ἄχρι νυκτὸς ἀπήγαγεν· ἅμα δʼ ἡμέρᾳ πρῶτον μὲν αὔρα μαλακὴ προαπέπνει διακινοῦσα τῆς συμπεφορημένης γῆς τὸ λειότατον ὥσπερ ἄχνην σκιδνάμενον, ἔπειτα σοβαροῦ τοῦ Καικίου πρὸς τόν ἥλιον ἐκχεομένου καὶ τῶν λόφων κονιωμένων ἐπιστάντες οἱ στρατιῶται τόν τε χοῦν ἀνέτρεπον διὰ βάθους καὶ τόν σπίλον ἔκοπτον, ἔνιοι δὲ καὶ τοὺς ἵππους ἄνω καὶ κάτω διεξήλασαν ἀνιστάντες τὸ χαύνωμα καὶ τῇ πνοῇ μετέωρον παραδιδόντες.
17.6Rüzgâr ufalanıp havalanan bütün toprağı alıp Kaikias'ı kapılarından karşılayan barbarların barınaklarına vurdu. Mağaraların, rüzgârın geldiği o tek soluk deliğinden başka açıklığı yoktu; barbarların gözleri hemen karardı, tozla karışık sert havayı çektikçe boğulur gibi soluk almaya başladılar.
ἡ δʼ ὑπολαμβάνουσα πᾶν τὸ θρυπτόμενον καὶ κινούμενον ἄνω προσέβαλλε τοῖς οἰκήμασι τῶν βαρβάρων, κατὰ θύρας δεχομένοις τόν Καικίαν, οἱ δέ, ἅτε δὴ τῶν σπηλαίων μίαν ἐκείνην ἀναπνοὴν ἐχόντων ᾗ τὸ πνεῦμα προσέπιπτε, ταχὺ μὲν ἀπεσκοτοῦντο τὰς ὄψεις, ταχὺ δʼ ἀνεπίμπλαντο πνιγώδους ἄσθματος, τραχὺν ἀέρα καὶ πολλῇ κόνει συμπεφυρμένον ἕλκοντες.
17.7Güçlükle iki gün dayandılar, üçüncü gün teslim oldular. Bu olay Sertorius'un gücünden çok ününe ekledi: silahla alınamayan şeyi bilgelikle ele geçirmişti.
ὅθεν ἡμέρας δύο μόλις ἀνασχόμενοι τῇ τρίτῃ παρέδωκαν ἑαυτούς, οὐ τοσοῦτον Σερτωρίῳ δυνάμεως ὅσον δόξης προσθέντες, ὡς τὰ διʼ ὃπλων ἀνάλωτα σοφίᾳ κατεργασαμένῳ. # Bölüm 18
18.118. Bölüm
Metellus ve adamlarıyla savaştığı sürece başarılarının çoğu talihten sayıldı; çünkü Metellus yaşlılığı ve tabiatındaki ağırlık yüzünden, düzenli bir ordudan çok haydut çetesi yöneten atılgan bir adama yetişemiyordu. Ama Pireneleri aşan Pompeius'un karşısına ordugâh kurup komutanlık oyunlarının her türlüsünü verip alarak denedikten, karşı hileler ve sakınmalarla üstün geldikten sonra, çağının en usta savaş yöneticisi diye adı Roma'ya kadar yayıldı.
μέχρι μὲν οὖν τοῖς περὶ Μέτελλον ἐπολέμει, τὰ πλεῖστα κατευτυχεῖν ἐδόκει, γήρᾳ καὶ φυσικῇ βραδυτῆτι τοῦ Μετέλλου πρὸς ἄνδρα τολμητὴν καὶ λῃστρικῆς μᾶλλον ἢ στρατιωτικῆς ἡγούμενον δυνάμεως οὐκ ἀναφέροντος· ἐπεὶ δὲ καὶ Πομπηΐῳ τὴν Πυρήνην ὑπερβαλόντι παραστρατοπεδεύσας, καὶ πᾶσαν ἅμα μὲν διδοὺς, ἅμα δὲ λαμβάνων στρατηγικῶν παλαισμάτων πεῖραν, ἀντιτεχνώμενός τε καὶ φυλαττόμενος πλεῖον εἶχε, κομιδῇ διεβοήθη μέχρι Ῥώμης ὡς δεινότατος ὢν πόλεμον μεταχειρίσασθαι τῶν τότε στρατηγῶν.
18.2Pompeius'un şanı da az değildi; Sulla'nın yanında gösterdiği yiğitliklerle ünü o sırada en parlak dönemindeydi. Sulla onu bunlar için Magnus, yani Büyük diye anmış, daha sakalı çıkmadan zafer alayı şerefine erişmişti. Bu yüzden Sertorius'un buyruğundaki birçok şehir ona bakıp taraf değiştirmeye heveslendi; ama Lauron'da hiç beklenmedik felaket olunca bundan vazgeçtiler.
οὐ γάρ τι μικρὸν ἦν τὸ Πομπηΐου κλέος, ἀλλʼ ἤνθει τότε μάλιστα πρὸς δόξαν ἐκ τῶν περὶ Σύλλαν ἀνδραγαθημάτων, ἐφʼ οἷς καὶ Μᾶγνος ὑπʼ αὐτοῦ, τουτέστι Μέγας, ἐπωνομάσθη τιμῶν τε θριαμβικῶν οὔπω γενειῶν ἔτυχεν. ὅθεν καὶ πολλαὶ τῶν ὑπὸ Σερτωρίῳ πόλεων ἀποβλέψασαι πρὸς αὐτὸν ὁρμὴν μεταβολῆς ἔσχον, εἶτα ἐπαύσαντο, τοῦ περὶ Λαύρωνα πάθους παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα συμβάντος.
18.3Sertorius Lauron'u kuşatırken Pompeius bütün ordusuyla yardıma geldi. Şehre hâkim sayılan bir tepeyi biri önce tutmak, öteki bunu engellemek için hızla yola koyuldu. Sertorius önce davrandı. Pompeius ordusunu durdurdu, bu rastlantıya seviniyordu: Sertorius'un şehirle kendi ordusu arasında sıkıştığını düşünüyordu. Lauronlulara haber gönderip cesaretlerini korumalarını, surlarda oturup Sertorius'un kuşatılışını seyretmelerini söyledi.
Σερτωρίου γὰρ πολιορκοῦντος αὑτοὺς ἧκε Πομπήϊος πανστρατιᾷ βοηθήσων εἶτα ὁ μὲν λόφον εὖ δοκοῦντα πεφυκέναι κατὰ τῆς πόλεως προληψόμενος, ὁ δὲ τοῦτο κωλύσων ἠπείγετο. τοῦ δὲ Σερτωρίου φθάσαντος ἐπιστήσας τὸν στρατὸν ὁ Πομπήϊος ἔχαιρε τῇ συντυχίᾳ, νομίζων ἐν μέσῳ τῆς πόλεως καὶ τῆς αὐτοῦ στρατιᾶς ἀπειλῆφθαι τὸν Σερτώριον καὶ πρὸς τοὺς Λαυρωνίτας εἰσέπεμψε θαρρεῖν κελεύων καὶ καθῆσθαι περὶ τὰ τείχη θεωμένους πολιορκούμενον Σερτώριον.
18.4Sertorius bunu duyunca güldü. Pompeius'a alayla Sulla'nın öğrencisi derdi; komutanın önünden çok arkasına bakması gerektiğini ona kendisinin öğreteceğini söyledi. Bunu derken kuşatılanlara, tepeyi tutmak üzere çıktığı eski ordugâhında bıraktığı altı bin ağır piyadeyi gösterdi; Pompeius tepedekilere yönelirse bunlar arkasından saldıracaktı.
ἐκεῖνος δʼ ἀκούσας ἐγέλασε, καὶ τὸν Σύλλα μαθητὴν οὕτω γὰρ τὸν Πομπήϊον ἐπισκώπτων προσηγόρευεν αὐτὸς ἔφη διδάξειν ὅτι δεῖ τὸν στρατηγὸν κατόπιν μᾶλλον ἢ κατὰ πρόσωπον βλέπειν. ταῦτα δὲ λέγων ἅμα τοῖς πολιορκουμένοις ἐπεδείκνυεν ἑξακισχιλίους ὁπλίτας ὑπʼ αὐτοῦ καταλελειμμένους ἐπὶ τοῦ προτέρου χάρακος, ὅθεν ὁρμηθεὶς κατειλήφει τὸν λόφον, ὅπως ἐπὶ σφᾶς τρεπομένῳ τῷ Πομπηΐῳ κατὰ νώτου προσπέσοιεν.
18.5Pompeius bunu çok geç anladı. Çevrilmekten korktuğu için saldırmaya cesaret edemiyor, tehlikedeki insanları bırakmaktan utanıyor, orada oturup yok oluşlarını seyretmek zorunda kalıyordu. Çünkü barbarlar umutlarını yitirip Sertorius'a teslim oldular.
ὃ δὴ καὶ Πομπήϊος ὀψὲ μάλα συμφρονήσας ἐπιχειρεῖν μὲν οὐκ ἐθάρρει κύκλωσιν δεδοικώς, ἀπολιπεῖν δὲ ᾐσχύνετο κινδυνεύοντας ἀνθρώπους, παρὼν δὲ καὶ καθήμενος ἠναγκάζετο ὁρᾶν ἀπολλυμένους· ἀπέγνωσαν γὰρ αὑτοὺς οἱ βάρβαροι καὶ τῷ Σερτωρίῳ παρέδωκαν.
18.6Sertorius canlarını bağışladı, hepsini serbest bıraktı, ama şehri yaktı. Bunu öfkeden ya da acımasızlıktan yapmadı; çünkü komutanlar arasında thymosuna en az uyan adam olduğu kabul edilir. Amacı Pompeius'a hayran olanları utandırıp yıldırmaktı: barbarlar arasında, onun yanı başında, neredeyse müttefiklerinin ateşiyle ısınırken onlara yardım etmediği konuşulsun istiyordu.
ὁ δὲ τῶν μὲν σωμάτων ἐφείσατο καὶ πάντας ἀφῆκε, τὴν δὲ πόλιν κατέπρησεν, οὐχ ὑπʼ ὀργῆς οὐδʼ ὠμότητος, ἐλάχιστα γὰρ δοκεῖ θυμῷ χαρίσασθαι τῶν στρατηγῶν οὗτος ἁνήρ, ἀλλʼ ἐπʼ αἰσχύνῃ καὶ κατηφείᾳ τῶν τεθαυμακότων Πομπήϊον, ἵνα ᾖ λόγος ἐν τοῖς βαρβάροις ὅτι παρὼν ἐγγὺς καὶ μονονοὺ θερμαινόμενος τῷ πυρὶ τῶν συμμάχων οὐ προσήμυνεν. # Bölüm 19
19.119. Bölüm
Sertorius'un yenilgileri çoğaldı; ama kendini ve komutasındaki birlikleri hep yenilmez tuttu, kayıplar öteki komutanlarının yanında oluyordu. Karşısındaki komutanlar kazandığında bile yenilgilerini onarışı onların zaferinden daha çok hayranlık uyandırıyordu. Sucro'da Pompeius'a karşı, sonra Turia'da Pompeius ve Metellus'a karşı verdiği savaşlar böyleydi.
ἧτται μὲν οὖν τῷ Σερτωρίῳ πλείονες συνέβαινον, αὑτὸν μὲν ἀήττητον ἀεὶ φυλάττοντι καὶ τοὺς καθʼ αὑτόν, θραυομένῳ δὲ περὶ τοὺς ἄλλους ἡγεμόνας· ἐκ δὲ ὧν ἐπηνωρθοῦτο τὰς ἥττας μᾶλλον ἐθαυμάζετο νικώντων τῶν ἀντιστρατήγων, οἷον ἐν τῇ περὶ Σούκρωνι μάχῃ πρός Πομπήϊον, καὶ πάλιν ἐν τῇ περὶ Τουρίαν πρός τε τοῦτον ὁμοῦ καὶ Μέτελλον.
19.2Sucro savaşının, Metellus zafere ortak olmasın diye Pompeius'un acele etmesiyle çıktığı söylenir. Sertorius da Metellus gelmeden Pompeius'la kesin bir sonuç almak istiyordu. Ordusunu çıkarıp akşam üzeri çarpıştı; düşmanlar yabancı olduklarından ve araziyi bilmediklerinden, karanlığın hem kaçarken hem kovalarken onlara engel olacağını düşünüyordu.
ἡ μὲν οὖν περὶ Σούκρωνι μάχη λέγεται γενέσθαι τοῦ Πομπηΐου κατεπείξαντος, ὡς μὴ μετάσχοι τῆς νίκης Μέτελλος. ὁ δὲ Σερτώριος ἐβούλετο μὲν τῷ Πομπηΐῳ, πρὶν ἐπελθεῖν τὸν Μέτελλον, διαγωνίσασθαι, παραγαγὼν δὲ ἑσπέρας ἤδη συνέβαλεν, οἰόμενος ξένοις οὖσι καὶ ἀπείροις τῶν χωρίων τοῖς πολεμίοις τὸ σκότος ἔσεσθαι καὶ φεύγουσιν ἐμπόδιον καὶ διώκουσι.
19.3Savaş göğüs göğüse başlayınca önce kendisi Pompeius'la değil, sol kanadı yöneten Afranius'la karşı karşıya geldi, çünkü sağ kanattaydı. Ama Pompeius'un üzerine yüklendiği adamlarının gerilediğini ve yenildiğini duyunca sağ kanadı başka komutanlara bırakıp yenilen tarafa kendisi yardıma koştu.
γενομένης δὲ τῆς μάχης ἐν χερσίν ἔτυχε μὲν οὐ πρός Πομπήϊον αὐτός, ἀλλὰ πρός Ἀφράνιον ἐν ἀρχῇ συνεστηκώς ἔχοντα τὸ ἀριστερόν, αὐτὸς ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ τεταγμένος, ἀκούσας δὲ τῷ Πομπηΐῳ τοὺς συνεστῶτας ὑποχωρεῖν ἐγκειμένῳ καὶ κρατεῖσθαι, τὸ μὲν δεξιὸν ἐπʼ ἄλλοις ἐποιήσατο στρατηγοῖς, πρός δὲ ἐκεῖνο τὸ νικώμενον αὐτὸς ἐβοηδρόμει.
19.4Kaçmaya başlayanları ve hâlâ safta duranları toplayıp yüreklendirdi, kovalayan Pompeius'a baştan saldırdı ve onu tam bir bozguna uğrattı. Bu sırada Pompeius az kalsın ölecekti, yaralanıp beklenmedik biçimde kurtuldu: Sertorius'un yanındaki Libyalılar, altınla süslü, pahalı koşumlarla donanmış atını yakalayınca paylaşmak için birbirleriyle kavgaya tutuşup kovalamayı bıraktılar.
καὶ τοὺς μὲν ἤδη τρεπομένους τοὺς δὲ ἔτι μένοντας ἐν τάξει συναγαγὼν καὶ ἀναθαρρύνας, ἐξ ὑπαρχῆς ἐνέβαλε τῷ Πομπηΐῳ διώκοντι, καὶ φυγὴν ἐποιήσατο πολλήν, ὅτε καὶ Πομπήϊος ἐγγὺς ἐλθὼν ἀποθανεῖν καὶ τραυματισθείς παραλόγως διέφυγεν. οἱ γὰρ μετὰ Σερτωρίου Λίβυες, ὡς ἔλαβον αὐτοῦ τὸν ἵππον χρυσῷ κεκοσμημένον καὶ φαλάρων ἀνάπλεων πολυτελῶν, ἐν τῷ διανέμεσθαι καὶ διαφέρεσθαι πρός ἀλλήλους προήκαντο τὴν δίωξιν.
19.5Afranius ise Sertorius öteki tarafa yardıma gider gitmez karşısındakileri bozguna uğratıp ordugâhlarına sürdü, peşlerinden içeri girip hava kararırken yağmaya başladı. Pompeius'un kaçtığından haberi yoktu, askerlerini de yağmadan alıkoyamıyordu. Bu arada Sertorius kendi tarafında zafer kazanıp döndü, düzensizlikten karışan Afranius'un adamlarına saldırıp çoğunu öldürdü.
Ἀφράνιος δὲ τοὺς ἀνθεστῶτας πρός αὑτὸν ἅμα τῷ Σερτώριον ἀπελθεῖν ἐπὶ θάτερα βοηθοῦντα τρεψάμενος εἰς τὸ στρατόπεδον κατήραξε· καὶ συνεισπεσὼν ἐπόρθει σκότους ἤδη ὄντος, μήτε τὴν Πομπηΐου φυγὴν εἰδώς μήτε τοὺς στρατιώτας τῆς ἁρπαγῆς ἐπισχεῖν δυνάμενος, ἐν τούτῳ δὲ Σερτώριος ἀνέστρεψε τὸ καθʼ αὑτὸν νενικηκώς· καὶ τοῖς Ἀφρανίου διʼ ἀταξίαν ταρασσομένοις ἐπιπεσών πολλοὺς διέφθειρε.
19.6Sabah yeniden silahlanıp savaşa indi. Ama Metellus'un yaklaştığını öğrenince safları dağıtıp geri çekildi ve şöyle dedi: “O kocakarı gelmeseydi, bu çocuğu dayakla akıllandırıp Roma'ya yollardım.”
πρωὶ δὲ αὖθις ἐξοπλισθεὶς ἐπὶ μάχην κατέβαινεν, εἶτα Μέτελλον αἰσθόμενος ἐγγὺς εἶναι λύσας τὴν τάξιν ἀνέζευξεν, εἰπών· ἀλλʼ ἔγωγε τὸν παῖδα τοῦτον, εἰ μὴ παρῆν ἡ γραῦς ἐκείνη, πληγαῖς ἂν νουθετήσας εἰς Ῥώμην ἀπεστάλκειν. # Bölüm 20
20.120. Bölüm
Sertorius'un morali geyiğin hiçbir yerde görünmemesi yüzünden çok bozuktu; çünkü en çok teselliye ihtiyaç duyan barbarlar üzerinde kullandığı harika aracı yitirmişti. Sonra geceleyin başıboş dolaşan bazı kimseler ona rastladı, renginden tanıyıp yakaladılar.
ἠθύμει δὲ δεινῶς διὰ τὸ μηδαμοῦ φανερὰν τὴν ἔλαφον ἐκείνην εἶναι· μηχανῆς γὰρ ἐπὶ τοὺς βαρβάρους ἐστέρητο θαυμαστῆς, τότε δὴ μάλιστα παραμυθίας δεομένους, εἶτα μέντοι νυκτὸς ἄλλως πλανώμενοί τινες ἐπιτυγχάνουσιν αὐτῇ, καί γνωρίσαντες ἀπὸ τῆς χρόας λαμβάνουσιν.
20.2Sertorius bunu duyunca, kimseye söylemezlerse çok para vereceğine söz verdi. Geyiği sakladı, birkaç gün bekledi; sonra yüzünde büyük bir sevinçle kürsüye geldi, barbar önderlerine, tanrının rüyasında büyük bir iyilik müjdelediğini anlattı. Ardından kürsüye çıkıp başvuranların işlerine bakmaya başladı.
ἀκούσας δὲ ὁ Σερτώριος ἐκείνοις μὲν ὡμολόγησεν, ἂν μηδενὶ φράσωσι, χρήματα πολλὰ δώσειν, ἀποκρύψας δὲ τὴν ἔλαφον καί διαλιπὼν ὀλίγας ἡμέρας προῄει μάλα φαιδρὸς ἀπʼ ὄψεως ἐπὶ τὸ βῆμα, διηγούμενος τοῖς ἡγεμόσι τῶν βαρβάρων ὡς ἀγαθόν τι μέγα τοῦ θεοῦ προμηνύοντος αὐτῷ κατὰ τοὺς ὕπνους· εἶτα ἀναβὰς ἐπὶ τὸ βῆμα τοῖς ἐντυγχάνουσιν ἐχρημάτιζεν.
20.3Geyik, onu gözetenlerce yakında salıverildi; Sertorius'u görünce sevinçle koşarak kürsüye geldi, yanına durup başını dizlerine koydu, ağzıyla sağ eline dokundu; bunu önceden de yapmaya alışkındı. Sertorius da inandırıcı biçimde ona sevgi gösterdi, hatta gözyaşı döktü. Orada bulunanlar önce donakaldı, sonra alkış ve bağırışlarla Sertorius'u tanrılarca sevilen, olağanüstü bir insan olarak evine uğurladılar; sevinç ve güzel umutlar içindeydiler.
ἡ δὲ ἔλαφος ὑπὸ τῶν φυλαττόντων αὐτὴν ἐγγὺς ἀφεθεῖσα καί κατιδοῦσα τὸν Σερτώριον ἐχώρει δρόμῳ περιχαρὴς πρὸς τὸ βῆμα, καί παραστᾶσα τὴν κεφαλὴν ἐπέθηκε ταῖς γόνασιν αὐτοῦ καί τῷ στόματι τῆς δεξιᾶς ἔψαυεν, εἰθισμένη καί πρότερον τοῦτο ποιεῖν. ἀντιφιλοφρονουμένου δὲ τοῦ Σερτωρίου πιθανῶς καί τι καί δακρύσαντος, ἔκπληξις εἶχε τοὺς παρόντας τὸ πρῶτον, εἶτα κρότῳ καί βοῇ τὸν Σερτώριον ὡς δαιμόνιον ἄνδρα καί θεοῖς φίλον οἴκαδε προπέμψαντες ἐν εὐθυμίαις καί χρησταῖς ἐλπίσιν ἦσαν. # Bölüm 21
21.121. Bölüm
Düşmanı Saguntum ovalarında son çaresizliğe sıkıştırmışken, yağma ve erzak toplamaya inen askerleriyle çarpışmak zorunda kaldı. İki taraf da parlak biçimde dövüştü. Pompeius'un komutanlarının en yeteneklisi Memmius savaşın en kızgın yerinde düştü. Sertorius üstün geliyordu, hâlâ direnenleri büyük bir kıyımla Metellus'un kendisine doğru itiyordu.
ἐν δὲ τοῖς τῶν Σεγουντίνων πεδίοις εἰς τὰς ἐσχάτας ἀπορίας κατακεκλεικὼς τούς πολεμίους, ἠναγκάσθη συμβαλεῖν αὐτοῖς καταβαίνουσιν ἐφʼ ἁρπαγὴν καὶ σιτολογίαν. ἠγωνίσθη δὲ λαμπρῶς παρʼ ἀμφοτέρων, καὶ Μέμμιος μὲν ὁ τῶν ὑπὸ Πομπηΐῳ στρατηγῶν ἡγεμονικώτατος ἐν τῷ καρτερωτάτῳ τῆς μάχης ἔπεσεν, ἐκράτει δὲ Σερτώριος καὶ φόνῳ πολλῷ τῶν ἔτι συνεστώτων ἐωθεῖτο πρὸς αὐτὸν Μέτελλον.
21.2Metellus yaşına rağmen dayanıp parlak biçimde dövüşürken mızrakla yaralandı. Bunu gören ya da duyan Romalılar komutanlarını bırakmaktan utandı, aynı anda düşmana karşı içlerini bir thymos kapladı. Kalkanlarını önlerine tutup toplu hâlde güçle hücum ederek İspanyolları geri püskürttüler.
ὁ δὲ παρʼ ἡλικίαν ὑποστὰς καὶ περιφανῶς ἀγωνιζόμενος παίεται δόρατι. τοῦτο τούς μὲν ἰδόντας τῶν Ῥωμαίων, τοὺς δὲ ἀκούσαντας αἰδὼς ἔσχεν ἐγκαταλιπεῖν τὸν ἡγεμόνα, καὶ θυμὸς ἅμα πρὸς τούς πολεμίους παρέστη. προθέμενοι δὲ τούς θυρεοὺς καὶ συνεξενεγκόντες εὐρώστως ἐξωθοῦσι τούς Ἴβηρας·
21.3Zafer böyle el değiştirince Sertorius, adamlarının korkusuzca dağılabilmesi ve kendisine sessizce yeni bir ordu toplanabilmesi için bir plan yaptı: dağlık, sağlam bir şehre çekildi, surları onarıp kapıları güçlendirdi. Kuşatmaya dayanmak aklında bile yoktu; düşmanı aldatıyordu.
καὶ γενομένης οὕτω παλιντρόπου τῆς νίκης, ὁ Σερτώριος ἐκείνοις τε φυγὰς ἀδεεῖς μηχανώμενος καὶ τεχνάζων ἑτέραν αὐτῷ δύναμιν συνελθεῖν ἐφʼ ἡσυχίας, εἰς πόλιν ὀρεινὴν καὶ καρτερὰν ἀναφυγὼν ἐφράγνυτο τὰ τείχη καὶ τὰς πύλας ὠχυροῦτο, πάντα μᾶλλον ἢ πολιορκίαν ὑπομένειν διανοούμενος, ἀλλʼ ἐξηπάτα τοὺς πολεμίους·
21.4Düşman şehrin önüne oturup yeri kolayca alacağını umarak kaçan barbarları salıverdi ve Sertorius için yeniden toplanan kuvvetlere aldırmadı. Bu kuvvetler ise onun şehirlere gönderdiği komutanların eliyle toplanıyordu; yeterince adam bulunca kendisine haberci göndermelerini emretmişti.
ἐκείνῳ γὰρ προσκαθεζόμενοι καὶ τὸ χωρίον οὐ χαλεπῶς λήψεσθαι προσδοκῶντες, τούς τε φεύγοντας τῶν βαρβάρων προΐεντο καὶ τῆς ἀθροιζομένης αὖθις τῷ Σερτωρίῳ δυνάμεως ἠμέλησαν. ἠθροίζετο δέ, πέμψαντος ἡγεμόνας ἐπὶ τὰς πόλεις αὐτοῦ, καὶ κελεύοντος ὅταν ἤδη πολλοὺς ἔχωσιν, ἄγγελον ἀποστεῖλαι πρὸς αὐτόν.
21.5Haberci gelince hiç zahmet çekmeden düşmanın arasından yarıp geçerek kendi adamlarına katıldı. Yeniden büyük bir kuvvetle saldırıya geçti: pusular, kuşatmalar ve her yere hızla ulaşarak karadan gelen erzakı, korsan gemileriyle kıyıyı tutarak denizden gelenleri kesti. Sonunda komutanlar ayrılmak zorunda kaldı: Metellus Galya'ya gitti, Pompeius Vakkaioi ülkesinde parasızlıktan çok sıkıntılı bir kış geçirdi. Senatoya yazıp para gönderilmezse ordusunu geri getireceğini bildirdi; çünkü kendi parasını İtalya'yı savunurken bitirmişti.
ἐπεὶ δὲ ἀπέστειλαν, σὺν οὐδενὶ πόνῳ διεκπαισάμενος τούς πολεμίους συνέμιξε τοῖς ἑαυτοῦ· καὶ πάλιν ἐπῄει πολὺς γεγονώς καὶ περιέκοπτεν αὐτῶν τὴν μὲν ἀπὸ τῆς γῆς εὐπορίαν ἐνέδραις καὶ κυκλώσεσι καὶ τῷ πανταχόσε φοιτᾶν ὀξὺς ἐπιών, τὰ δʼ ἐκ θαλάττης λῃστρικοῖς σκάφεσι κατέχων τὴν παραλίαν, ὥστε ἠναγκάσθησαν οἱ στρατηγοὶ διαλυθέντες ὁ μὲν εἰς Γαλατίαν ἀπελθεῖν, Πομπήϊος δὲ περὶ Βακκαίους διαχειμάσαι μοχθηρῶς ὑπὸ ἀχρηματίας, γράφων πρὸς τὴν σύγκλητον ὡς ἀπάξει τὸν στρατόν, εἰ μὴ πέμποιεν ἀργύριον αὐτῷ· καταναλωκέναι γὰρ ἤδη τὰ αὑτοῦ προπολεμῶν τῆς Ἰταλίας.
21.6Roma'da yaygın bir söz vardı: Sertorius İtalya'ya Pompeius'tan önce varacaktı. Sertorius'un ustalığı, çağının en önde gelen ve en güçlü komutanlarını bu hâle getirmişti.
καὶ πολὺς ἦν οὗτος ἐν Ῥώμῃ λόγος, ὡς Πομπηΐου πρότερος εἰς Ἰταλίαν ἀφίξοιτο Σερτώριος· εἰς τοσοῦτον τοὺς πρώτους καὶ δυνατωτάτους τῶν τότε στρατηγῶν ἡ Σερτωρίου δεινότης κατέστησεν. # Bölüm 22
22.122. Bölüm
Metellus'un da onun karşısında ne kadar korktuğu ve onu ne kadar büyük saydığı belli oldu: onu öldüren Romalıya yüz talant gümüş ve yirmi bin plethron toprak, sürgünse Roma'ya dönüş izni vaat etti. Açıkça karşı koymaktan umudu kesip adamı ihanetle satın almaya çalışıyordu.
ἐδήλωσε δὲ καὶ Μέτελλος ἐκπεπληγμένος τὸν ἄνδρα καὶ μέγαν ἡγούμενος, ἐπεκήρυξε γὰρ, εἴ τις αὐτὸν ἀνέλοι Ῥωμαῖος, ἑκατὸν ἀργυρίου τάλαντα δώσειν καὶ πλέθρα δισμύρια γῆς· εἰ δὲ φυγάς, κάθοδον εἰς Ῥώμην, ὡς ἀπογνώσει φανερᾶς ἀμύνης ὠνούμενος τὸν ἄνδρα διὰ προδοσίας.
22.2Üstelik bir defasında Sertorius'u bir savaşta yenince o kadar şişti ve bu başarıya o kadar sevindi ki kendini imperator ilan ettirdi; şehirler onu ziyaretlerinde kurbanlar ve sunaklarla karşılıyordu. Çelenkler taktırmayı ve gösterişli ziyafetleri de kabul ettiği söylenir: bu ziyafetlerde zafer giysisiyle içki içiyor, mekanizmalarla inen Nike heykelleri altın zafer anıtları ve çelenkler taşıyor, erkek çocuk ve kadın korolar onun için zafer ilahileri söylüyordu.
ἔτι δὲ νικήσας ποτὲ μάχῃ τὸν Σερτώριον οὕτως ἐπήρθη καὶ τὴν εὐτυχίαν ἠγάπησεν ὥστε αὐτοκράτωρ ἀναγορευθῆναι, θυσίαις δʼ αὐτὸν αἱ πόλεις ἐπιφοιτῶντα καὶ βωμοῖς ἐδέχοντο. λέγεται δὲ καὶ στεφάνων ἀναδέσεις προσίεσθαι καὶ δείπνων σοβαρωτέρων ὑποδοχάς, ἐν οἷς ἐσθῆτα θριαμβικὴν ἔχων ἔπινε, καὶ Νῖκαι πεποιημέναι διʼ ὀργάνων ἐπιδρόμων χρύσεα τρόπαια καὶ στεφάνους διαφέρουσαι κατήγοντο, καὶ χοροὶ παίδων καὶ γυναικῶν ἐπινικίους ὕμνους ᾖδον εἰς αὐτόν.
22.3Bunlarla haklı olarak alay konusu oldu: Sertorius'a Sulla'nın kaçağı, Carbo'nun bozgunundan arta kalan diyen adam, geri çekilen birini yenince böyle şişip sevince boğuluyordu. Sertorius'un büyüklüğünü gösteren ilk şey ise Roma'dan kaçıp yanına gelen senatörlere senato demesiydi;
ἐφʼ οἷς εἰκότως ἦν καταγέλαστος, εἰ δραπέτην Σύλλα καὶ λείψανον τῆς Κάρβωνος φυγῆς ἀποκαλῶν τὸν Σερτώριον οὕτω κεχαύνωται καὶ περιχαρὴς γέγονεν, ὑποχωρήσαντος αὐτοῦ περιγενόμενος. μεγαλοφροσύνης δὲ τοῦ Σερτωρίου πρῶτον μὲν τὸ τοὺς φεύγοντας ἀπὸ Ῥώμης βουλευτὰς καὶ παρʼ αὐτῷ διατρίβοντας σύγκλητον ἀναγορεῦσαι,
22.4aralarından quaestorlar ve praetorlar atıyor, bütün bu işleri atalarının kanunlarına göre düzenliyordu. İkincisi, İspanyolların silahlarını, mallarını ve şehirlerini kullanmakla birlikte, en yüksek yetkiden sözde bile onlara pay vermiyor, komutanlarının ve yöneticilerinin başına Romalıları koyuyordu; çünkü özgürlüğü Romalılar için geri kazanmak istiyor, onları Romalılara karşı büyütmek istemiyordu.
ταμίας τε καὶ στρατηγοὺς ἐξ ἐκείνων ἀποδεικνύναι, καὶ πάντα τοῖς πατρίοις νόμοις τὰ τοιαῦτα κοσμεῖν ἔπειτα τὸ χρώμενον ὅπλοις καὶ χρήμασι καὶ πόλεσι ταῖς Ἰβήρων μηδʼ ἄχρι λόγου τῆς ἄκρας ἐξουσίας ὑφίεσθαι πρὸς αὐτούς, Ῥωμαίους δὲ καθιστάναι στρατηγοὺς καὶ ἄρχοντας αὐτῶν, ὡς Ῥωμαίοις ἀνακτώμενον τὴν ἐλευθερίαν, οὐκ ἐκείνους αὔξοντα κατὰ Ῥωμαίων.
22.5Gerçekten de yurdunu seven, dönmeyi çok özleyen bir adamdı. İşleri kötü gittiğinde yiğitlik gösterir, düşmana karşı alçalmazdı; ama zaferlerden sonra Metellus'a ve Pompeius'a haber gönderip, dönmesine izin verilirse silahlarını bırakıp sıradan bir vatandaş olarak yaşamaya hazır olduğunu söylerdi. Kendi yurdundan sürgün hâlde bütün öteki insanların imperatoru ilan edilmektense, Roma'nın en önemsiz vatandaşı olmayı tercih edeceğini belirtirdi.
καὶ γὰρ ἦν ἀνὴρ φιλόπατρις καὶ πολὺν ἔχων ἵμερον τοῦ κατελθεῖν ἀλλὰ δυσπραγῶν μὲν ἠνδραγάθει καὶ ταπεινὸν οὐδὲν ἔπραττε πρὸς τοὺς πολεμίους, ἐν δὲ ταῖς νίκαις διεπέμπετο πρὸς Μέτελλον καὶ πρὸς Πομπήϊον ἕτοιμος ὢν τὰ ὅπλα καταθέσθαι καὶ βιοῦν ἰδιώτης καθόδου τυχών μᾶλλον γὰρ ἐθέλειν ἀσημότατος ἐν Ῥώμῃ πολίτης ἢ φεύγων τὴν ἑαυτοῦ πάντων ὁμοῦ τῶν ἄλλων αὐτοκράτωρ ἀναγορεύεσθαι.
22.6Yurdunu özlemesinin başlıca sebeplerinden birinin annesi olduğu söylenir; yetim olarak onun yanında yetişmiş, kendini tamamen ona adamıştı. İspanya'daki dostları onu önderliğe çağırdığında annesinin ölüm haberini aldı ve acıdan neredeyse canını verecekti. Yedi gün ne parola verdi ne de dostlarından birine göründü, yatıp durdu. Komutan arkadaşları ve dengi olanlar çadırını kuşatarak onu güçlükle çıkmaya, askerleriyle görüşmeye ve iyi giden işleri ele almaya zorladılar.
λέγεται δὲ οὐχ ἥκιστα τῆς πατρίδος ἐπιθυμεῖν διὰ τὴν μητέρα, τραφεὶς ὀρφανὸς ὑπʼ αὐτῇ καὶ τὸ σύμπαν ἀνακείμενος ἐκείνῃ, καλούντων δὲ τῶν περὶ τὴν Ἰβηρίαν φίλων αὐτὸν ἐφʼ ἡγεμονίᾳ, πυθόμενος τὴν τελευτὴν τῆς μητρὸς ὀλίγον ἐδέησεν ὑπὸ λύπης προέσθαι τὸν βίον. ἑπτὰ γὰρ ἡμέρας οὔτε σύνθημα δοὺς οὔτε ὀφθείς τινι τῶν φίλων ἔκειτο, καὶ μόλις οἱ συστράτηγοι καὶ ὁμότιμοι τὴν σκηνὴν περιστάντες ἠνάγκασαν αὐτὸν προελθόντα τοῖς στρατιώταις ἐντυχεῖν καὶ τῶν πραγμάτων εὖ φερομένων ἀντιλαμβάνεσθαι.
22.7Bu yüzden birçokları onun tabiatça yumuşak, sakin yaşamaya yatkın biri olduğunu, sebepler yüzünden isteğine aykırı olarak komutanlıklar üstlendiğini düşündü. Güvenliğini bulamayınca, düşmanları tarafından silahlara sürüldüğü için savaşı vücudunun çevresinde zorunlu bir muhafız gibi kullanmıştı.
διὸ καὶ πολλοῖς ἔδοξεν ἥμερος ἀνὴρ φύσει γεγονὼς καὶ πρὸς ἡσυχίαν ἔχων ἐπιεικῶς διʼ αἰτίας παρὰ γνώμην ταῖς στρατηγικαῖς ἀρχαῖς χρῆσθαι, καὶ μὴ τυγχάνων ἀδείας, ἀλλὰ συνελαυνόμενος ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν εἰς τὰ ὅπλα φρουρὰν ἀναγκαίαν τοῦ σώματος περιβάλλεσθαι τὸν πόλεμον. # Bölüm 23
23.123. Bölüm
Mithridates'le ilişkileri de büyüklüğünü gösterir. Mithridates, Sulla'ya yenildikten sonra ikinci bir güreş için ayağa kalkar gibi yeniden Asya'ya göz dikmişti. Sertorius'un büyük şanı artık her yere ulaşıyordu; batıdan gelen denizciler, ticaret malları gibi onunla ilgili anlatılarla Pontos'u doldurmuştu.
ἦν δὲ καὶ τὰ πρὸς Μιθριδάτην αὐτοῦ πολιτεύματα μεγαλοφροσύνης, ἐπεὶ γὰρ ἐκ τοῦ κατὰ Σύλλαν σφάλματος ὁ Μιθριδάτης ὥσπερ εἰς πάλαισμα δεύτερον ἀνιστάμενος αὖθις ἐπεχείρησε τῇ Ἀσίᾳ, μέγα δὲ ἤδη τὸ Σερτωρίου κλέος ἐφοίτα πανταχόσε καὶ τῶν περὶ αὐτοῦ λόγων ὥσπερ φορτίων ξενικῶν οἱ πλέοντες ἀπὸ τῆς ἑσπέρας ἀναπεπλήκεσαν τὸν Πόντον,
23.2Bunun üzerine Mithridates ona elçi göndermeye karar verdi. Bunda en çok dalkavuklarının böbürlenmeleri etkili oldu: Sertorius'u Hannibal'e, Mithridates'i Pyrrhos'a benzetiyor, en usta komutan en büyük krala katılınca Romalıların iki yandan saldıran böyle yaradılışlara ve güçlere dayanamayacağını söylüyorlardı.
ὥρμητο διαπρεσβεύεσθαι πρὸς αὐτόν, ἐπηρμένος μάλιστα ταῖς τῶν κολάκων ἀλαζονείαις, οἳ τὸν μὲν Σερτώριον Ἀννίβᾳ, τὸν δὲ Μιθριδάτην Πύρρῳ παρεικάζοντες οὐκ ἂν ἔφασαν Ῥωμαίους πρὸς τηλικαύτας ὁμοῦ φύσεις τε καὶ δυνάμεις ἐπιχειρουμένους διχόθεν ἀντισχεῖν, τοῦ δεινοτάτου στρατηγοῦ τῷ μεγίστῳ τῶν βασιλέων προσγενομένου.
23.3Mithridates İspanya'ya mektup ve teklifler getiren elçiler gönderdi. Kendisi savaş için para ve gemi vaat ediyor, karşılığında Sulla ile yaptığı anlaşmaya göre Romalılara bıraktığı bütün Asya'nın kendisine bırakıldığını Sertorius'un onaylamasını istiyordu.
πέμπει δὴ πρέσβεις ὁ Μιθριδάτης εἰς Ἰβηρίαν γράμματα Σερτωρίῳ καὶ λόγους κομίζοντας, διʼ ὧν αὐτὸς μὲν ἐπηγγέλλετο χρήματα καὶ ναῦς παρέξειν εἰς τὸν πόλεμον, ὑπʼ ἐκείνου δὲ ἠξίου τὴν Ἀσίαν αὐτῷ βεβαιοῦσθαι πᾶσαν, ἧς ὑπεχώρησε Ῥωμαίοις κατὰ τὰς πρὸς Σύλλαν γενομένας συνθήκας.
23.4Sertorius, senato dediği meclisi topladı. Ötekiler teklifi sevinçle kabul etmesini söylüyordu: ellerinde olmayan şeyler için boş bir ad ve yazı isteniyor, karşılığında en çok ihtiyaç duydukları şeyleri alıyorlardı. Ama Sertorius buna razı olmadı. Mithridates Bithynia ve Kapadokya'yı alırsa buna göz yumacağını, çünkü bunların Romalıları ilgilendirmeyen, krallarla yönetilen kavimler olduğunu söyledi;
ἀθροίσαντος δὲ Σερτωρίου βουλήν, ἣν σύγκλητον ὠνόμαζε, καὶ τῶν ἄλλων δέχεσθαι τὰς προκλήσεις καὶ ἀγαπᾶν κελευόντων ὄνομα γὰρ καὶ γράμμα κενὸν αἰτουμένους περὶ τῶν οὐκ ὄντων ἐπʼ αὐτοῖς, ἀντὶ τούτων λαμβάνειν ὧν μάλιστα δεόμενοι τυγχάνουσιν, οὐκ ἠνέσχετο ὁ Σερτώριος, ἀλλὰ Βιθυνίαν μὲν ἔφη καὶ Καππαδοκίαν λαμβάνοντι Μιθριδάτῃ μὴ φθονεῖν, ἔθνη βασιλευόμενα καὶ μηδὲν προσήκοντα Ῥωμαίοις,
23.5ama Romalıların en adil yoldan edindiği bir eyaleti, ki Mithridates onu alıp elinde tuttuktan sonra Fimbria'ya yenilip kaybetmiş, Sulla ile anlaşınca da bırakmıştı, yeniden onun eline geçmesine izin vermeyeceğini belirtti. Roma'nın onun zaferleriyle büyümesi gerektiğini, kendisinin Roma'nın kaybıyla üstün gelmesi gerekmediğini söyledi; çünkü soylu bir adam için güzel olanla birlikte kazanmak seçilmeye değerdir, utançla kurtulmak bile değildir.
ἣν δὲ τῷ δικαιοτάτῳ τρόπῳ Ῥωμαίων κεκτημένων ἐπαρχίαν ἀφελόμενος καὶ κατασχών πολεμῶν μὲν ἐξέπεσεν ὑπὸ Φιμβρίου, σπενδόμενος δὲ πρὸς Σύλλαν ἀφῆκε, ταύτην οὐκ ἔφη περιόψεσθαι πάλιν ὑπʼ ἐκείνῳ γενομένην δεῖν γὰρ αὔξεσθαι τὴν πόλιν ὑπʼ αὐτοῦ κρατοῦντος, οὐκ ἐλαττώσει τῶν ἐκείνης κρατεῖν αὐτόν γενναίῳ γὰρ ἀνδρὶ μετὰ τοῦ καλοῦ νικᾶν αἱρετόν, αἰσχρῶς δὲ οὐδὲ σῴζεσθαι. # Bölüm 24
24.124. Bölüm
Bu cevap Mithridates'e iletilince hayrete düştü. Dostlarına şöyle dediği söylenir: “Atlas Denizi'ne sürülmüş hâlde krallığımıza sınır çizen, Asya'ya el atarsak savaşla tehdit eden Sertorius, Palatium'da oturunca kim bilir neler buyuracak?”
ταῦτα ἀπαγγελθέντα Μιθριδάτης διὰ θάμβους ἐποιεῖτο· καὶ λέγεται μὲν εἰπεῖν πρὸς τοὺς φίλους· τί δῆτα προστάξει Σερτώριος ἐν Παλατίῳ καθεζόμενος, εἰ νῦν εἰς τὴν Ἀτλαντικὴν ἐξεωσμένος θάλασσαν ὅρους ἡμῶν τῇ βασιλείᾳ τίθησι καὶ πειρωμένοις Ἀσίας ἀπειλεῖ πόλεμον;
24.2Yine de anlaşma yapılıp yeminler edildi: Mithridates Kapadokya ve Bithynia'yı alacak, Sertorius ona bir komutan ve asker gönderecek, Sertorius da Mithridates'ten üç bin talant ve kırk gemi alacaktı.
οὐ μὴν ἀλλὰ γίνονταί γε συνθῆκαι καὶ ὅρκοι, Καππαδοκίαν καὶ Βιθυνίαν ἔχειν Μιθριδάτην· Σερτωρίου στρατηγὸν αὐτῷ καὶ στρατιώτας πέμποντος, Σερτώριον δὲ παρὰ Μιθριδάτου λαβεῖν τρισχίλια τάλαντα καὶ τεσσαράκοντα ναῦς.
24.3Sertorius, yanına sığınan senatörlerden Marcus Marius'u Asya'ya komutan olarak gönderdi. Mithridates onunla birlikte Asya'nın bazı şehirlerini aldı; Marius fasces ve baltalarla şehirlere girerken kendisi peşinden gidiyor, gönüllü olarak ikinci sırayı ve bir hizmetkâr tavrını kabul ediyordu.
πέμπεται δὲ καὶ στρατηγὸς εἰς Ἀσίαν ὑπὸ Σερτωρίου τῶν ἀπὸ βουλῆς πεφευγότων πρὸς αὐτὸν Μᾶρκος Μάριος, ᾧ συνεξελών τινας πόλεις τῶν Ἀσιάδων ὁ Μιθριδάτης εἰσελαύνοντι μετὰ ῥάβδων καὶ πελέκεων αὐτὸς εἵπετο δευτέραν τάξιν καὶ σχῆμα θεραπεύοντος ἑκουσίως ἀνειληφώς.
24.4Marius kimi şehirleri özgür bırakıyor, kimine Sertorius'un lütfu olarak vergi muafiyeti ilan ediyordu. Böylece vergi toplayıcılarının yeniden rahatsız ettiği, garnizon askerlerinin açgözlülüğü ve küstahlığı altında ezilen Asya umutla çırpındı ve beklenen yönetim değişikliğini özlemeye başladı.
ὁ δὲ τὰς μὲν ἠλευθέρου, ταῖς δὲ ἀτέλειαν γράφων χάριτι Σερτωρίου κατήγγελεν, ὥστε τὴν Ἀσίαν αὖθις ἐνοχλουμένην μὲν ὑπὸ τῶν τελωνῶν, βαρυνομένην δὲ ταῖς πλεονεξίαις καὶ ὑπερηφανίαις τῶν ἐπισκήνων, ἀναπτοηθῆναι πρὸς τὴν ἐλπίδα καὶ ποθεῖν τὴν προσδοκωμένην μεταβολὴν τῆς ἡγεμονίας. # Bölüm 25
25.125. Bölüm
İspanya'da ise Sertorius'un yanındaki senatörler ve eşit rütbeliler, düşmanla denk bir umuda kavuşur kavuşmaz, korkuları geçince onun gücünü kıskanmaya ve akılsızca çekememeye başladılar. Bunların başında, soyluluğuyla böbürlenerek boş bir kibirle önderliğe göz diken Perpenna geliyordu. Yakınlarına gizlice şöyle kötü sözler yayıyordu:
ἐν δʼ Ἰβηρίᾳ τῶν περὶ Σερτώριον συγκλητικῶν καὶ ἰσοτίμων, ὡς πρῶτον εἰς ἀντίπαλον ἐλπίδα κατέστησαν, ἐπανέντος τοῦ φόβου, φθόνος ἥπτετο καὶ ζῆλος ἀνόητος τῆς ἐκείνου δυνάμεως, ἐνῆγε δὲ Περπέννας διʼ εὐγένειαν ἐπαιρόμενος φρονήματι κενῷ πρὸς τὴν ἡγεμονίαν, καὶ λόγους μοχθηροὺς διεδίδου κρύφα τοῖς ἐπιτηδείοις·
25.2“Hangi kötü daimōn bizi alıp kötüden beterine sürüklüyor? Sulla bütün karaya ve denize hükmederken evimizde oturup onun emirlerini yerine getirmeye razı olmadık, buraya gelip mahvolduk; özgür yaşayacağız diye geldik, Sertorius'un sürgününe muhafızlık ederek gönüllü köle olduk. Duyanların alay ettiği bir adımız var, senato; ama İspanyollardan ve Lusitanlardan aşağı kalmayacak hakaretlere, buyruklara ve zahmetlere katlanıyoruz.”
τίς ἄρα πονηρὸς ἡμᾶς ὑπολαβὼν ἐκ κακῶν εἰς χείρονα φέρει δαίμων, οἳ Σύλλᾳ μὲν ὁμοῦ τι συμπάσης ἄρχοντι γῆς καὶ θαλάττης ποιεῖν τὸ προσταττόμενον οὐκ ἠξιοῦμεν οἴκοι μένοντες, δεῦρο δὲ φθαρέντες ὡς ἐλεύθεροι βιωσόμενοι δουλεύομεν ἑκουσίως τὴν Σερτωρίου δορυφοροῦντες φυγήν, ὄνομα χλευαζόμενον ὑπὸ τῶν ἀκουόντων, σύγκλητος, ὄντες, ὕβρεις δὲ καὶ προστάγματα καὶ πόνους οὐκ ἐλάττονας Ἰβήρων καὶ Λυσιτανῶν ὑπομένοντες;
25.3Bu sözlerle dolan çoğu kişi, gücünden korktukları için açıkça ayrılmıyordu; ama gizlice işleri baltalıyor, barbarları sertçe cezalandırıp vergiye bağlayarak, bunu Sertorius'un emri gibi göstererek onlara kötülük ediyorlardı. Bu yüzden şehirlerde ayaklanmalar ve karışıklıklar çıkıyordu.
τοιούτων ἀναπιμπλάμενοι λόγων οἱ πολλοὶ φανερῶς μὲν οὐκ ἀφίσταντο, δεδοικότες αὐτοῦ τὴν δύναμιν, κρύφα δὲ τάς τε πράξεις ἐλυμαίνοντο, καὶ τοὺς βαρβάρους ἐκάκουν κολάζοντες πικρῶς καὶ δασμολογοῦντες, ὡς Σερτωρίου κελεύοντος. ἐξ ὧν ἀποστάσεις ἐγίνοντο καὶ ταραχαὶ περὶ τάς πόλεις.
25.4Bunları yatıştırıp düzeltmek için gönderilenler daha çok savaş çıkarıp mevcut itaatsizliği artırarak dönüyordu. Sonunda Sertorius önceki yumuşaklığını ve iyiliğini bırakıp Osca'da yetiştirilen İspanyol çocuklarına karşı kanunsuz davrandı, kimini öldürtüp kimini köle olarak sattı.
οἱ δὲ πεμπόμενοι ταῦτα θεραπεύειν καὶ ἀποπραΰνειν ἐπανήρχοντο πλείονας ἐξειργασμένοι πολέμους καὶ τάς ὑπαρχούσας ηὐξηκότες ἀπειθείας, ὥστε τὸν Σερτώριον ἐκ τῆς προτέρας ἐπιεικείας καὶ πρᾳότητος μεταβαλόντα περὶ τοὺς ἐν Ὄσκῃ τρεφομένους παρανομῆσαι παῖδας τῶν Ἰβήρων, τοὺς μὲν ἀνελόντα, τοὺς δὲ ἀποδόμενον. # Bölüm 26
26.126. Bölüm
Saldırı için daha çok kişiyi yemine bağlayan Perpenna, üst düzey komutanlardan Manlius'u da yanına çekti. Manlius, hayranlarının bulunduğu bir gence gösteriş yapmak isteyip komployu ona anlattı; öteki hayranlarını bırakıp yalnız kendisiyle ilgilenmesini, birkaç gün içinde büyük bir adam olacağını söyledi. Genç ise başka bir hayranı olan Aufidius'a daha yakındı ve sözü ona aktardı.
ὁ δʼ οὖν Περπέννας πλείονας ἐνωμότους ἔχων πρὸς τὴν ἐπίθεσιν προσάγεται καί Μάλλιον, ἕνα τῶν ἐφʼ ἡγεμονίας, οὗτος ἐρῶν τινος τῶν ἐν ὥρᾳ μειρακίου καί φιλοφρονούμενος πρὸς αὐτό φράζει τὴν ἐπιβουλήν, κελεύων ἀμελήσαντα τῶν ἄλλων ἐραστῶν αὐτῷ μόνῳ προσέχειν ὡς ἐντὸς ἡμερῶν ὀλίγων μεγάλῳ γενησομένῳ. τὸ δὲ μειράκιον ἑτέρῳ τινὶ τῶν ἐραστῶν Αὐφιδίῳ μᾶλλον προσπεπονθὸς ἐκφέρει τὸν λόγον.
26.2Aufidius bunu duyunca şaşkına döndü. Çünkü kendisi de Sertorius'a karşı komployu biliyordu, ama Manlius'un içinde olduğundan habersizdi. Genç Perpenna'nın, Graecinus'un ve onun bildiği öteki suç ortaklarının adlarını söyleyince büsbütün sarsıldı. Gencin yanında sözü küçümsedi, Manlius'a boş bir övüngen diye aldırmamasını tavsiye etti. Ama kendisi Perpenna'ya gidip vaktin darlığını ve tehlikeyi anlattı, hemen harekete geçmesini söyledi.
ἀκούσας δὲ ὁ Αὐφίδιος ἐξεπλάγη· καί γὰρ αὐτὸς μετεῖχε τῆς ἐπὶ Σερτώριον συνωμοσίας, οὐ μέντοι τὸν Μάλλιον ἐγίνωσκε μετέχοντα, Περπένναν δὲ καί Γραικῖνον καί τινας ἄλλους, ὧν αὐτὸς ᾔδει συνωμοτῶν, ὀνομάζοντος τοῦ μειρακίου, διαταραχθεὶς πρὸς ἐκεῖνον μὲν ἐξεφλαύριζε τὸν λόγον, καὶ παρεκάλει τοῦ Μαλλίου καταφρονεῖν ὡς κενοῦ καί ἀλαζόνος, αὐτὸς δὲ πρὸς τὸν Περπένναν πορευθεὶς καί φράσας τὴν ὀξύτητα τοῦ καιροῦ καί τὸν κίνδυνον ἐκέλευσεν ἐπιχειρεῖν.
26.3Onlar da kabul edip mektup getiren bir adam hazırladılar ve Sertorius'a çıkardılar. Mektup, komutanlarından birinin zafer kazandığını, çok sayıda düşmanın öldürüldüğünü bildiriyordu. Sertorius buna çok sevinip müjde kurbanı keserken Perpenna, ona ve yanındaki dostlarına, ki bunlar komplocuların içindendi, bir ziyafet vereceğini söyledi; çok ısrar ederek onu gelmeye razı etti.
οἱ δὲ ἐπείθοντο, καί παρασκευάσαντες ἄνθρωπον γράμματα κομίζοντα τῷ Σερτωρίῳ προσήγαγον. ἐδήλου δὲ τὰ γράμματα νίκην τινὸς τῶν ὑπʼ αὐτῷ στρατηγῶν καί φόνον πολὺν τῶν πολεμίων, ἐφʼ οἷς τοῦ Σερτωρίου περιχαροῦς ὄντος καί θύοντος εὐαγγέλια, Περπέννας ἑστίασιν αὐτῷ καί τοῖς παροῦσι φίλοις ʽοὗτοι δὲ ἦσαν ἐκ τῆς συνωμοσίας ἐπηγγέλλετο, καί πολλὰ λιπαρήσας ἔπεισεν ἐλθεῖν.
26.4Sertorius'un sofraları hep edepli ve düzenliydi; çünkü çirkin bir şey görmeye ya da duymaya katlanmaz, yanındakileri de ölçülü, kimseyi incitmeyen eğlencelere ve dostça konuşmalara alıştırırdı. Ama o gün, içki yarılanınca kavga çıkarmak için açıkça terbiyesiz sözler etmeye başladılar, sarhoş numarası yapıp onu kızdırmak için çok edepsizlik ettiler.
ἀεὶ μὲν οὖν τὰ μετὰ Σερτωρίου δεῖπνα πολλὴν εἶχεν αἰδῶ καί κόσμον, οὔτε ὁρᾶν τι τῶν αἰσχρῶν οὔτε ἀκούειν ὑπομένοντος, ἀλλὰ καί τοὺς συνόντας εὐτάκτοις καί ἀνυβρίστοις παιδιαῖς χρῆσθαι καί φιλοφροσύναις ἐθίζοντος· τότε δέ, τοῦ πότου μεσοῦντος, ἀρχὴν ἁψιμαχίας ζητοῦντες ἀναφανδὸν ἀκολάστοις ἐχρῶντο ῥήμασι, καί πολλὰ προσποιούμενοι μεθύειν ἠσέλγαινον ὡς παροξυνοῦντες ἐκεῖνον.
26.5Sertorius ya bu çirkinlikten rahatsız oldu ya da konuşmalarının küstahlığından ve alışılmadık saygısızlıktan niyetlerini sezdi; sedirde duruşunu değiştirip sırtüstü uzandı, ne dinliyor ne duyuyor gibi yaptı. Perpenna eline kuvvetli şarap dolu bir kâse aldı, içerken elinden düşürüp ses çıkardı; bu onların işaretiydi. Bunun üzerine onun üst yanında yatan Antonius Sertorius'a kılıçla vurdu.
ὁ δὲ εἴτε δυσχεραίνων τὴν ἀκοσμίαν, εἴτε τὴν διάνοιαν αὐτῶν τῇ θρασύτητι τῆς λαλιᾶς καί τῇ παρὰ τὸ εἰωθὸς ὀλιγωρίᾳ συμφρονήσας, μετέβαλε τὸ σχῆμα τῆς κχισίας, ὕπτιον ἀνεὶς ἑαυτὸν, ὡς οὔτε προσέχων οὔτε κατακούων. ἐπεὶ δὲ ὁ Περπέννας φιάλην τινὰ λαβὼν ἀκράτου μεταξὺ πίνων ἀφῆκεν ἐκ τῶν χειρῶν καί ψόφον ἐποίησεν, ὅπερ ἦν αὐτοῖς σύμβολον, Ἀντώνιος ὑπερκατακείμενος παίει τῷ ξίφει τὸν Σερτώριον.
26.6Sertorius darbeyle dönüp doğrulmaya çalışırken Antonius göğsüne atılıp iki elini birden tuttu; böylece çok kişi vururken kendini bile savunamadan öldü.
ἀναστρέψαντος δὲ πρὸς τὴν πληγὴν ἐκείνου καί συνεξανισταμένου, περιπεσὼν εἰς τὸ στῆθος κατέλαβε τὰς χεῖρας ἀμφοτέρας, ὥστε μηδὲ ἀμυνόμενον πολλῶν παιόντων ἀποθανεῖν. # Bölüm 27
27.127. Bölüm
İspanyolların çoğu hemen ayrılıp Pompeius ve Metellus'a elçi göndererek teslim oldu. Perpenna kalanları toplayıp bir şeyler yapmaya kalkıştı. Sertorius'un hazırlıklarından, yalnızca rezil olacak ve ne yönetmek ne de yönetilmek için yaratılmadığını gösterecek kadar yararlanıp Pompeius'la çarpıştı.
οἱ μὲν οὖν πλεῖστοι τῶν Ἰβήρων εὐθὺς ᾤχοντο καὶ παρέδωκαν ἑαυτοὺς ἐπιπρεσβευσάμενοι τοῖς περὶ Πομπήϊον καὶ Μέτελλον τοὺς δὲ συμμείναντας ὁ Περπέννας ἀναλαβὼν ἐπεχείρει τι πράττειν. χρησάμενος δὲ ταῖς Σερτωρίου παρασκευαῖς ὅσον ἐνασχημονῆσαι καὶ φανερὸς γενέσθαι μήτε ἄρχειν μήτε ἄρχεσθαι πεφυκώς, Πομπηΐῳ συνέβαλε·
27.2Kısa sürede ezilip esir düştü ve son felaketine de bir komutana yaraşır biçimde dayanamadı. Sertorius'un kâğıtları elindeydi; Pompeius'a, konsüllük yapmış ve Roma'da en büyük güce sahip adamların kendi eliyle yazdığı, Sertorius'u İtalya'ya çağıran mektupları göstereceğine söz verdi. Bu mektuplara göre birçokları mevcut düzeni sarsıp yönetimi değiştirmek istiyordu.
καὶ ταχὺ συντριβεὶς ὑπʼ αὐτοῦ καὶ γενόμενος αἰχμάλωτος οὐδὲ τὴν ἐσχάτην ὑπέμεινε συμφορὰν ἡγεμονικῶς, ἀλλὰ τῶν Σερτωρίου γραμμάτων κύριος γεγονώς ὑπισχνεῖτο Πομπηΐῳ δείξειν ὑπατικῶν ἀνδρῶν καὶ μέγιστον ἐν Ῥώμῃ δυναμένων αὐτογράφους ἐπιστολάς, καλούντων Σερτώριον εἰς Ἰταλίαν, ὡς πολλῶν ποθούντων τὰ παρόντα κινῆσαι καὶ μεταβαλεῖν τὴν πολιτείαν.
27.3Pompeius burada genç bir akıl değil, son derece oturmuş ve olgun bir akıl işi yaparak Roma'yı büyük korkulardan ve çalkantılardan kurtardı: o mektupları ve Sertorius'un bütün kâğıtlarını toplayıp yaktı, ne kendisi okudu ne başkasına okuttu. Perpenna'yı da adlar açığa çıkıp ayrılıklara ve karışıklıklara yol açmasından korkarak hemen öldürttü.
ἔργον οὖν ὁ Πομπήϊος οὐ νέας φρενός, ἀλλʼ εὖ μάλα βεβηκυίας καὶ κατηρτυμένης ἐργασάμενος μεγάλων ἀπήλλαξε τὴν Ῥώμην φόβων καὶ νεωτερισμῶν, τὰς μὲν γὰρ ἐπιστολὰς ἐκείνας καὶ τὰ γράμματα τοῦ Σερτωρίου συναγαγὼν ἅπαντα κατέκαυσεν οὔτε αὐτὸς ἀναγνοὺς οὔτε ἐάσας ἕτερον· αὐτὸν δὲ τὸν Περπένναν κατὰ τάχος ἀνεῖλε, φοβηθεὶς μὴ τῶν ὀνομάτων ἐξενεχθέντων πρός τινας ἀποστάσεις καὶ ταραχαὶ γένωνται.
27.4Perpenna'nın suç ortaklarından kimi Pompeius'un önüne getirilip öldürüldü, kimi Libya'ya kaçarken Mauretanialıların mızraklarıyla can verdi. Manlius'un rakibi Aufidius'tan başka kimse kurtulamadı. O da ya gözden kaçtı ya da önemsenmedi; bir barbar köyünde yoksul ve herkesçe nefret edilen biri olarak yaşlandı.
τῶν δὲ τῷ Περπέννᾳ συνομοσαμένων οἱ μὲν ἐπὶ Πομπήϊον ἀναχθέντες διεφθάρησαν, οἱ δὲ φεύγοντες εἰς Λιβύην ὑπὸ Μαυρουσίων κατηκοντίσθησαν. διέφυγε δʼ οὐδεὶς πλὴν Αὐφίδιος ὁ τοῦ Μαλλίου ἀντεραστής· οὗτος δὲ ἢ λαθὼν ἢ παραμεληθεὶς ἔν τινι βαρβάρῳ κώμῃ πενόμενος καὶ μισούμενος κατεγήρασεν.