Plutarkhos
Sertorius ile Eumenes'in Karşılaştırması
Σερτωρίου καὶ Εὐμένους σύγκρισις
1.11. Bölüm
Eumenes ve Sertorius hakkında anılmaya değer bulduğumuz şeyler bunlardır. Karşılaştırmada ikisinde ortak olan şudur: yabancı, başka ülkeden ve sürgün oldukları hâlde çeşit çeşit kavimlere ve büyük, savaşçı ordulara hep önderlik ettiler. Sertorius'a özgü olan, yönetimin itibarı sayesinde bütün müttefiklerce kendisine verilmesidir; Eumenes'e özgü olan ise önderlik için onunla çekişen pek çok kişi varken birinciliği başarılarıyla almasıdır. Birinin peşinden, yönetilmek isteyenler adil bir önder olduğu için gidiyor, ötekine, yönetemeyen komutanlar kendi çıkarları için itaat ediyordu.
ταῦτα ἔστιν ἃ περὶ Εὐμενοῦς καὶ Σερτωρίου μνήμης ἄξια παρειλήφαμεν. ἐν δὲ τῇ συγκρίσει κοινὸν μὲν ἀμφοτέροις ὑπάρχει τὸ ξένους καὶ ἀλλοδαποὺς καὶ φυγάδας ὄντας ἐθνῶν τε παντοδαπῶν καὶ στρατευμάτων μαχίμων τε καὶ μεγάλων ἡγουμένους διατελεῖν, ἴδιον δὲ Σερτωρίῳ μὲν τὸ παρὰ πάντων τῶν συμμάχων δεδομένην ἔχειν διὰ τὸ ἀξίωμα τὴν ἀρχήν, Εὐμενεῖ δὲ τὸ πολλῶν διαφερομένων περὶ τῆς ἡγεμονίας πρὸς αὐτὸν ἐκ τῶν πράξεων λαμβάνειν τὸ πρωτεῖον καὶ τῷ μὲν ἄρχεσθαι βουλόμενοι δικαίως εἵποντο, τῷ δὲ ἄρχειν μὴ δυνάμενοι πρὸς τὸ συμφέρον ὑπήκουον.
1.2Çünkü biri Romalı olarak İspanyolları ve Lusitanları, öteki Khersonesoslu olarak Makedonları yönetiyordu. Birileri çoktan Romalılara köle olmuştu, ötekiler o sırada bütün insanları köleleştiriyordu. Sertorius önderliğe senatör ve komutan olarak hayranlık görerek yükseldi, Eumenes ise kâtipliği yüzünden küçümsenerek. Dolayısıyla Eumenes iktidara daha küçük imkânlarla başlamakla kalmadı, yükselmesinde de daha büyük engellerle karşılaştı.
καὶ γὰρ ὁ μὲν Ἰβήρων καὶ Λυσιτανῶν Ῥωμαῖος, ὁ δὲ Χερρονησίτης Μακεδόνων ἦρχεν, ὧν οἱ μὲν ἔκπαλαι Ῥωμαίοις ἐδούλευον, οἱ δὲ τότε πάντας ἀνθρώπους ἐδουλοῦντο. καὶ Σερτώριος μὲν ἀπὸ βουλῆς καὶ στρατηγίας θαυμαζόμενος, Εὐμενὴς δὲ διὰ τὴν γραμματείαν καταφρονούμενος ἐφʼ ἡγεμονίαν προῆλθεν. οὐ μόνον τοίνυν ἐλάττοσι πρὸς τὴν ἀρχὴν ἀφορμαῖς, ἀλλὰ καὶ μείζοσι πρὸς τὴν αὔξησιν ἐχρήσατο κωλύμασιν Εὐμενής.
1.3Çünkü açıkça karşı çıkanlar ve gizlice tuzak kuranlar çoktu; ötekinde ise açıkça hiç kimse karşı çıkmadı, ancak sonradan gizlice ve birkaç müttefik ayaklandı. Bu yüzden biri için tehlike, düşmanı yenince sona eriyordu; öteki için tehlike, zaferin kendisinden, kıskananlardan doğuyordu.
καὶ γὰρ ἄντικρυς τοὺς ἐνισταμένους καὶ κρύφα τοὺς ἐπιβουλεύοντας εἶχε πολλούς, οὐχ ὥσπερ τῷ ἑτέρῳ φανερῶς μὲν οὐδείς, λάθρα δὲ ὕστερον καὶ ὀλίγοι τῶν συμμάχων ἐπανέστησαν. διὸ τῷ μὲν ἦν πέρας τοῦ κινδυνεύειν τὸ νικᾶν τοὺς πολεμίους, τῷ δὲ ἐκ τοῦ νικᾶν ὁ κίνδυνος ὑπὸ τῶν φθονούντων. # Bölüm 2
2.12. Bölüm
Komutanlıkta birbirlerine denk ve eşittirler. Ama huy bakımından Eumenes savaşı ve çekişmeyi seven, Sertorius ise sakinliğe ve yumuşaklığa yatkın biriydi. Çünkü biri, en güçlülerin yolundan çekilip güven ve onur içinde yaşayabileceği hâlde savaşıp tehlikeye atılmayı sürdürdü; öteki ise hiçbir işe karışmak istemiyordu, onu rahat bırakmayanlara karşı vücudunun güvenliği için savaştı.
τὰ μὲν οὖν κατὰ τὴν στρατηγίαν ἐφάμιλλα καὶ παράλληλα· τῷ δὲ ἄλλῳ τρόπῳ φιλοπόλεμος μὲν ὁ Εὐμενὴς καὶ φιλόνεικος, ἡσυχίας δὲ καὶ πρᾳότητος οἰκεῖος ὁ Σερτώριος. ὁ μὲν γὰρ, ἀσφαλῶς καὶ μετὰ τιμῆς βιοῦν ἐξὸν ἐκποδὼν γενομένῳ τοῖς πρώτοις, μαχόμενος καὶ κινδυνεύων διετέλεσε, τῷ δὲ οὐδὲν δεομένῳ πραγμάτων ὑπὲρ αὐτῆς τῆς τοῦ σώματος ἀσφαλείας πρὸς οὐκ ἐῶντας εἰρήνην ἄγειν ἦν ὁ πόλεμος.
2.2Eumenes birincilik mücadelesinden çekilip ikinci sıraya razı olsaydı Antigonos onu seve seve kullanırdı; Sertorius'a ise Pompeius ve adamları işlerden uzak yaşamayı bile çok gördü. Bu yüzden biri iktidar uğruna isteyerek savaştı, öteki kendisine savaş açıldığı için istemeyerek iktidar sahibi oldu.
Εὐμενεῖ μὲν γὰρ Ἀντίγονος ἐκστάντι τῶν ὑπὲρ τοῦ πρωτεύειν ἀγώνων ἡδέως ἂν ἐχρῆτο τὴν μετʼ αὐτὸν ἀγαπῶντι τάξιν, Σερτωρίῳ δὲ οἱ περὶ Πομπήϊον οὐδὲ ζῆν ἀπραγμόνως ἐπέτρεπον. διὸ τῷ μὲν ἑκοντὶ συνέβαινε πολεμεῖν ἐπʼ ἀρχῇ, τῷ δὲ ἀκουσίως ἄρχειν διὰ τὸ πολεμεῖσθαι.
2.3Güvenlikten çok üstünlüğü seçen savaş meraklısıdır; güvenliğini savaşla kazanan ise savaşçıdır. Ölümlerine gelince, biri ölümü önceden sezmedi, öteki bekliyordu. Birincisi iyi huyundan kaynaklanır, çünkü dostlarına güveniyordu; ikincisi zayıflıktan, çünkü kaçmak isterken yakalandı.
φιλοπόλεμος μὲν οὖν ὁ τῆς ἀσφαλείας τὴν πλεονεξίαν προτιμῶν, πολεμικὸς δὲ ὁ τῷ πολέμῳ κτώμενος τὴν ἀσφάλειαν. καὶ μὴν θανεῖν γε συνέβη τῷ μὲν οὐ προαισθομένῳ, τῷ δὲ καὶ προσδεχομένῳ τὴν τελευτήν, ὧν τὸ μὲν ἐπιεικείας, φίλοις γὰρ ἐδόκει πιστεύειν, τὸ δὲ ἀσθενείας, βουλόμενος γὰρ φυγεῖν συνελήφθη.
2.4Birinin hayatını ölümü lekelemedi; müttefiklerinden, düşmanlarından hiçbirinin yapmadığı şeyi gördü. Öteki ise esir düşmeden önce kaçamadı, esir düştükten sonra da yaşamak istedi; ölüme ne iyi hazırlandı ne dayandı. Yalvarıp yakararak, yalnızca vücuduna hâkim olan düşmanı psykhēsine de hâkim kıldı.
καὶ τοῦ μὲν οὐ κατῄσχυνε τὸν βίον ὁ θάνατος, πάσχοντος ὑπὸ τῶν συμμάχων ἃ τῶν πολεμίων αὐτὸν οὐδεὶς ἐποίησεν ὁ δὲ φεύγειν μὲν πρὸ αἰχμαλωσίας μὴ δυνηθείς, ζῆν δὲ μετʼ αἰχμαλωσίαν βουληθείς, οὔτε ἐφυλάξατο καλῶς τὴν τελευτὴν οὔθʼ ὑπέμεινεν, ἀλλὰ προσλιπαρῶν καὶ δεόμενος τοῦ σώματος μόνου κρατεῖν δοκοῦντα τὸν πολέμιον καὶ τῆς ψυχῆς αὑτοῦ κύριον ἐποίησεν.