İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Paralel Hayatlar: Agesilaos

Ἀγησίλαος

1.11. Bölüm

Lakedaimonlulara parlak biçimde krallık yapan Zeuxidamos oğlu Arkhidamos, saygın bir kadın olan Lampido'dan Agis'i, Melesippidas'ın kızı Eupolia'dan da çok daha küçük Agesilaos'u bıraktı. Krallık kanunen Agis'e düştüğünden Agesilaos'un sıradan bir vatandaş olarak yaşayacağı sanılıyordu. Bu yüzden Lakedaimon'da agōgē denen eğitimden geçti. Bu eğitim yaşayış bakımından sert ve zahmetlidir, gençlere yönetilmeyi öğretir.

1.1

Ἀρχίδαμος ὁ Ζευξιδάμου βασιλεύσας ἐπιφανῶς Λακεδαιμονίων, κατέλιπεν υἱὸν ἐκ γυναικὸς εὐδοκίμου, Λαμπιδοῦς, Ἆγιν, καί πολὺ νεώτερον ἐξ Εὐπωλίας τῆς Μελησιππίδα θυγατρός, Ἀγησίλαον. ἐπεὶ δὲ τῆς βασιλείας Ἄγιδι προσηκούσης κατὰ τὸν νόμον ἰδιώτης ἐδόκει βιοτεύσειν ὁ Ἀγησίλαος, ἤχθη τὴν λεγομένην ἀγωγὴν ἐν Λακεδαίμονι, σκληρὰν μὲν οὖσαν τῇ διαίτῃ καί πολύπονον, παιδεύουσαν δὲ τοὺς νέους ἄρχεσθαι.

1.2Simonides'in Sparta'ya “insan terbiye eden” dediği de bundan olsa gerek: Sparta âdetler yoluyla vatandaşlarını kanunlara en itaatkâr ve en uysal hâle getirir, daha baştan terbiye edilen atlar gibi. Krallık için yetiştirilen çocukları ise kanun bu zorunluluktan muaf tutar.

1.2

διὸ καί φασιν ὑπὸ τοῦ Σιμωνίδου τὴν Σπάρτην προσηγορεῦσθαι δαμασίμβροτον, ὡς μάλιστα διὰ τῶν ἐθῶν τοὺς πολίτας τοῖς νόμοις πειθηνίους καὶ χειροήθεις ποιοῦσαν, ὥσπερ ἵππους εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς δαμαζομένους, ταύτης ἀφίησιν ὁ νόμος τῆς ἀνάγκης τοὺς ἐπὶ βασιλείᾳ τρεφομένους παῖδας.

1.3Agesilaos'un bir ayrıcalığı da yönetime yönetilmeyi öğrenmeden gelmemesiydi. Bu yüzden krallar içinde uyruklarıyla en uyumlu olanı oldu; tabiatındaki önderlik ve krallık vasfına eğitimden gelen halkçılığı ve insanlığı ekledi.

1.3

Ἀγησιλάῳ δὲ καί τοῦτο ὑπῆρξεν ἴδιον, ἐλθεῖν ἐπὶ τὸ ἄρχειν μὴ ἀπαίδευτον τοῦ ἄρχεσθαι. διὸ καί πολὺ τῶν βασιλέων εὐαρμοστότατον αὑτὸν τοῖς ὑπηκόοις παρέσχε, τῷ φύσει ἡγεμονικῷ καί βασιλικῷ προσκτησάμενος ἀπὸ τῆς ἀγωγῆς τὸ δημοτικὸν καί φιλάνθρωπον. # Bölüm 2

2.12. Bölüm

Birlikte yetişen çocukların “sürü” denen gruplarında Lysandros onun hâmisi oldu; en çok da tabiatının edepliliğine hayran kalmıştı. Çünkü gençler arasında en hırslısı ve en ateşlisiydi, her şeyde birinci olmak ister, karşı konulmaz ve yıldırılmaz bir atılganlık taşırdı; ama öte yandan öyle itaatli ve yumuşaktı ki bütün emirleri korkudan değil utançtan yerine getirir, zahmetten çok azardan incinirdi.

2.1

ἐν δὲ ταῖς καλουμέναις ἀγέλαις τῶν συντρεφομένων παίδων Λύσανδρον ἔσχεν ἐραστήν, ἐκπλαγέντα μάλιστα τῷ κοσμίῳ τῆς φύσεως αὐτοῦ. φιλονεικότατος γὰρ ὢν καὶ θυμοειδέστατος ἐν τοῖς νέοις καὶ πάντα πρωτεύειν βουλόμενος, καὶ τὸ σφοδρὸν ἔχων καὶ ῥαγδαῖον ἄμαχον καὶ δυσεκβίαστον, εὐπειθείᾳ πάλιν αὖ καὶ πρᾳότητι τοιοῦτος ἦν οἷος φόβῳ μηδέν, αἰσχύνῃ δὲ πάντα ποιεῖν τὰ προσταττόμενα, καὶ τοῖς ψόγοις ἀλγύνεσθαι μᾶλλον ἢ τοὺς πόνους βαρύνεσθαι·

2.2Bacağındaki sakatlığı, gençliğinin tazeliği örtüyordu. Bu durumu kolayca ve neşeyle taşıması, kendisiyle ilk önce kendisinin alay etmesi sakatlığını büyük ölçüde telafi ediyor, hırsını da daha belirgin kılıyordu; çünkü topallığı yüzünden hiçbir zahmetten ve işten kaçınmazdı. Görünüşünün bir tasviri elimizde yok; kendisi istememiş, ölürken de bedeninin ne yontusunun ne de resminin yapılmasını yasaklamıştır. Söylendiğine göre küçük yapılıydı, görünüşü de pek gösterişsizdi;

2.2

τὴν δὲ τοῦ σκέλους πήρωσιν ἥ τε ὥρα τοῦ σώματος ἀνθοῦντος ἐπέκρυπτε, καὶ τὸ ῥᾳδίως φέρειν καὶ ἱλαρῶς τὸ τοιοῦτο, παίζοντα καὶ σκώπτοντα πρῶτον ἑαυτόν, οὐ μικρὸν ἦν ἐπανόρθωμα τοῦ πάθους, ἀλλὰ καὶ τὴν φιλοτιμίαν ἐκδηλοτέραν ἐποίει, πρὸς μηδένα πόνον μηδὲ πρᾶξιν ἀπαγορεύοντος αὐτοῦ διὰ τὴν χωλότητα, τῆς δὲ μορφῆς εἰκόνα μὲν οὐκ ἔχομεν αὐτὸς γὰρ οὐκ ἠθέλησεν, ἀλλὰ καὶ ἀποθνήσκων ἀπεῖπε μήτε πλαστὰν μήτε μιμηλάν τινα ποιήσασθαι τοῦ σώματος εἰκόνα, λέγεται δὲ μικρός τε γενέσθαι καὶ τὴν ὄψιν εὐκαταφρόνητος·

2.3ama her zaman neşeli ve şakacı oluşu, sesinde ve yüzünde hiçbir zaman sıkıntı ve sertlik bulunmaması onu yaşlılığına kadar güzel ve genç insanlardan daha sevimli kılıyordu. Theophrastos'un anlattığına göre eforlar Arkhidamos'u ufak tefek bir kadınla evlendiği için cezalandırmışlardı: “Bize krallar değil, kralcıklar doğuracak” demişlerdi.

2.3

ἡ δὲ ἱλαρότης καὶ τὸ εὔθυμον ἐν ἅπαντι καιρῷ καὶ παιγνιῶδες, ἀχθεινὸν δὲ καὶ τραχὺ μηδέποτε μήτε φωνῇ μήτε ὄψει, τῶν καλῶν καὶ ὡραίων ἐρασμιώτερον αὐτὸν ἄχρι γήρως παρεῖχεν. ὡς δὲ Θεόφραστος ἱστορεῖ, τὸν Ἀρχίδαμον ἐζημίωσαν οἱ ἔφοροι γήμαντα γυναῖκα μικράν· οὐ γὰρ βασιλεῖς ἔφασαν, ἄμμιν, ἀλλὰ βασιλείδια γεννάσει. # Bölüm 3

3.13. Bölüm

Agis kralken Alkibiades Sicilya'dan sürgün olarak Lakedaimon'a geldi. Şehirde çok kalmadan kralın karısı Timaia ile birlikte olmakla suçlandı. Agis ondan doğan çocuğu tanımadı, Alkibiades'ten olduğunu söyledi. Duris'e göre Timaia buna pek üzülmedi, hatta evde helot kadınlara fısıltıyla çocuğa Leotykhides değil Alkibiades dermiş.

3.1

βασιλεύοντος δὲ Ἄγιδος ἧκεν Ἀλκιβιάδης ἐκ Σικελίας φυγὰς εἰς Λακεδαίμονα· καὶ χρόνον οὔπω πολὺν ἐν τῇ πόλει διάγων, αἰ,τίαν ἔσχε τῇ γυναικὶ τὸν βασιλέως, Τιμαίᾳ, συνεῖναι. καὶ τὸ γεννηθὲν ἐξ αὐτῆς παιδάριον οὐκ ἔφη γινώσκειν ὁ Ἆγις, ἀλλʼ ἐξ Ἀλκιβιάδου γεγονέναι. τοῦτο δὲ οὐ πάνυ δυσκόλως τὴν Τιμαίαν ἐνεγκεῖν φησι Δοῦρις, ἀλλὰ καὶ ψιθυρίζουσαν οἴκοι πρὸς τὰς εἱλωτίδας Ἀλκιβιάδην τὸ παιδίον, οὐ Λεωτυχίδην, καλεῖν·

3.2Alkibiades de Timaia ile aşağılamak için değil, Spartalıların kendi soyundan gelenlerce yönetilmesi hırsıyla birlikte olduğunu söylermiş. Agis'ten korkarak bu yüzden Lakedaimon'dan gizlice ayrıldı. Çocuk ise hep Agis'in kuşkusu altında yaşadı, onun gözünde meşru oğul itibarı görmedi; ama Agis hastayken ayaklarına kapanıp ağlayarak onu pek çok kişinin önünde oğlu ilan etmeye razı etti.

3.2

καὶ μέντοι καὶ τὸν Ἀλκιβιάδην αὐτὸν οὐ πρὸς ὕβριν τῇ Τιμαίᾳ φάναι πλησιάζειν, ἀλλὰ φιλοτιμούμενον βασιλεύεσθαι Σπαρτιάτας ὑπὸ τῶν ἐξ ἑαυτοῦ γεγονότων. διὰ ταῦτα μὲν τῆς Λακεδαίμονος Ἀλκιβιάδης ὑπεξῆλθε, φοβηθεὶς τὸν Ἆγιν ὁ δὲ παῖς τὸν μὲν ἄλλον χρόνον ὕποπτος ἦν τῷ Ἄγιδι, καὶ γνησίου τιμὴν οὐκ εἶχε παρʼ αὐτῷ, νοσοῦντι δὲ προσπεσὼν καὶ δακρύων ἔπεισεν υἱὸν ἀποφῆναι πολλῶν ἐναντίον.

3.3Yine de Agis ölünce, Atinalıları deniz savaşında yenmiş ve Sparta'nın en güçlü adamı olan Lysandros, Leotykhides gayrimeşru olduğu için krallık ona düşmez diyerek Agesilaos'u öne çıkardı. Öteki vatandaşların çoğu da Agesilaos'un aretēsi ve onlarla birlikte yetişip agōgēden geçmiş olması yüzünden hevesle onu destekledi. Sparta'da Diopeithes adında bir kehanet yorumcusu vardı; eski kehanetlerle doluydu, dinî işlerde bilge ve üstün biri sayılıyordu.

3.3

οὐ μὴν ἀλλὰ τελευτήσαντος τοῦ Ἄγιδος ὁ Λύσανδρος, ἤδη κατανεναυμαχηκὼς Ἀθηναίους καὶ μέγιστον ἐν Σπάρτῃ δυνάμενος, τὸν Ἀγησίλαον ἐπὶ τὴν βασιλείαν προῆγεν, ὡς οὐ προσήκουσαν ὄντι νόθῳ τῷ Λεωτυχίδῃ. πολλοὶ δὲ καὶ τῶν ἄλλων πολιτῶν, διὰ τὴν ἀρετὴν τοῦ Ἀγησιλάου καὶ τὸ συντετράφθαι καὶ μετεσχηκέναι τῆς ἀγωγῆς, ἐφιλοτιμοῦντο καὶ συνέπραττον αὐτῷ προθύμως. ἦν δὲ Διοπείθης ἀνὴρ χρησμολόγος ἐν Σπάρτῃ, μαντειῶν τε παλαιῶν ὑπόπλεως καὶ δοκῶν περὶ τὰ θεῖα σοφὸς εἶναι καὶ περιττός.

3.4Bu adam, Lakedaimon'a topal birinin kral olmasının caiz olmadığını söyledi ve duruşmada şöyle bir kehanet okudu:

Sakın, Sparta, ne denli kibirli olsan da, sağlam ayaklı senden topal bir krallık filizlenmesin; çünkü umulmadık hastalıklar uzun süre tutar seni, ve insan kıran savaşın yuvarlanan dalgaları.

3.4

οὗτος οὐκ ἔφη θεμιτὸν εἶναι χωλὸν γενέσθαι τῆς Λακεδαίμονος βασιλέα, καὶ χρησμὸν ἐν τῇ δίκῃ; τοιοῦτον ἀνεγίνωσκε· φράζεο δή, Σπάρτη, καίπερ μεγάλαυχος ἐοῦσα, μὴ σέθεν ἀρτίποδος βλάστῃ χωλὴ βασιλεία δηρὸν γὰρ νοῦσοί σε κατασχήσουσιν ἄελπτοι φθισιβρότου τʼ ἐπὶ κῦμα κυλινδόμενον πολέμοιο.

3.5Lysandros buna karşı, Spartalılar kehanetten çok korkuyorlarsa asıl Leotykhides'ten sakınmaları gerektiğini söyledi: tanrı için önemli olan, ayağı incinmiş birinin kral olması değildi; meşru olmayan ve Herakles soyundan gelmeyen birinin kral olmasıydı topal krallık. Agesilaos da Poseidon'un bile Leotykhides'in gayrimeşruluğuna tanıklık ettiğini söyledi: Poseidon depremle Agis'i yatak odasından çıkarmış, bundan on aydan fazla sonra Leotykhides doğmuştu.

3.5

πρὸς ταῦτα Λύσανδρος ἔλεγεν ὡς, εἰ πάνυ φοβοῖντο τὸν χρησμὸν οἱ Σπαρτιᾶται, φυλακτέον αὐτοῖς εἴη τὸν Λεωτυχίδην οὐ γὰρ εἰ προσπταίσας τις τὸν πόδα βασιλεύοι, τῷ θεῷ διαφέρειν, ἀλλʼ εἰ μὴ γνήσιος ὢν μηδὲ Ἡρακλείδης, τοῦτο τὴν χωλὴν εἶναι βασιλείαν. ὁ δὲ Ἀγησίλαος ἔφη καὶ τὸν Ποσειδῶ καταμαρτυρεῖν τοῦ Λεωτυχίδου τὴν νοθείαν, ἐκβαλόντα σεισμῷ τοῦ θαλάμου τὸν Ἆγιν ἀπʼ ἐκείνου δὲ πλέον ἢ δέκα μηνῶν διελθόντων γενέσθαι τὸν Λεωτυχίδην. # Bölüm 4

4.14. Bölüm

Agesilaos bu yolla ve bu sebeplerle kral seçilince Leotykhides'i gayrimeşru diye uzaklaştırıp Agis'in malını da hemen eline geçirdi. Anne tarafından akrabalarının iyi insanlar olduğu hâlde çok yoksul olduğunu görünce malın yarısını onlara verdi; böylece mirastan kıskançlık ve düşmanlık yerine sevgi ve ün kazandı. Ksenophon'un, yurduna her konuda itaat ettiği için dilediğini yapacak kadar güçlü olduğu sözü de şöyle anlaşılır.

4.1

οὕτω δὲ καὶ διὰ ταῦτα βασιλεὺς ἀποδειχθεὶς ὁ Ἀγησίλαος εὐθὺς εἶχε καὶ τὰ χρήματα τοῦ Ἄγιδος, ὡς νόθον ἀπελάσας τὸν Λεωτυχίδην. ὁρῶν δέ τοὺς ἀπὸ μητρὸς οἰκείους ἐπιεικεῖς μὲν ὄντας, ἰσχυρῶς δέ πενομένους, ἀπένειμεν αὐτοῖς τὰ ἡμίσεα τῶν χρημάτων, εὔνοιαν ἑαυτῷ καὶ δόξαν ἀντὶ φθόνου καὶ δυσμενείας ἐπὶ τῇ κληρονομίᾳ κατασκευαζόμενος. ὃ δέ φησιν ὁ Ξενοφῶν, ὅτι πάντα τῇ πατρίδι πειθόμενος ἴσχυε πλεῖστον, ὥστε ποιεῖν ὃ βούλοιτο, τοιοῦτόν ἐστι.

4.2O sırada devlette en büyük güç eforlarla ihtiyarlardaydı. Eforlar yalnızca bir yıl görev yapar, ihtiyarlar bu onuru ömür boyu taşır; krallar her şeyi yapamasın diye kurulmuşlardır, Lykurgos'un hayatında yazıldığı gibi. Bu yüzden krallar eskiden beri onlarla babadan kalma bir çekişme ve anlaşmazlık içindeydi.

4.2

τῶν ἐφόρων ἦν τότε καὶ τῶν γερόντων τὸ μέγιστον ἐν τῇ πολιτείᾳ κράτος, ὧν οἱ μὲν ἐνιαυτὸν ἄρχουσι μόνον, οἱ δὲ γέροντες διὰ βίου ταύτην ἔχουσι τὴν τιμήν, ἐπὶ τῷ μὴ πάντα τοῖς βασιλεῦσιν ἐξεῖναι συνταχθέντες, ὡς ἐν τοῖς περὶ Λυκούργου γέγραπται· διὸ καὶ πατρικήν τινα πρὸς αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ παλαιοῦ διετέλουν εὐθὺς οἱ βασιλεῖς φιλονεικίαν καὶ διαφορὰν παραλαμβάνοντες.

4.3Agesilaos ters yolu tuttu: savaşmayı ve çatışmayı bırakıp onların gönlünü aldı. Her işe onlara danışarak başlıyor, çağrıldığında koşar adım gidiyordu. Krallık tahtında oturup iş görürken eforlar gelince ayağa kalkıyor, ihtiyarlar meclisine seçilen herkese bir pelerin ve onur ödülü olarak bir öküz gönderiyordu.

4.3

ὁ δὲ Ἀγησίλαος ἐπὶ τὴν ἐναντίαν ὁδὸν ἦλθε, καὶ τὸ πολεμεῖν καὶ τὸ προσκρούειν αὐτοῖς ἐάσας ἐθεράπευε, πάσης μὲν ἀπʼ ἐκείνων πράξεως ἀρχόμενος, εἰ δὲ κληθείη, θᾶττον ἢ βάδην ἐπειγόμενος, ὁσάκις δὲ τύχοι καθήμενος ἐν τῷ βασιλικῷ θώκῳ καὶ χρηματίζων, ἐπιοῦσι τοῖς ἐφόροις ὑπεξανίστατο, τῶν δʼ εἰς τὴν γερουσίαν ἀεὶ καταταττομένων ἑκάστῳ χλαῖναν ἔπεμπε καὶ βοῦν ἀριστεῖον.

4.4Bununla onların makamının itibarına saygı gösterip yükseltiyor gibi görünürken, fark ettirmeden kendi gücünü artırıyor, krallığa, kendisine duyulan sevginin izin verdiği büyüklüğü ekliyordu.

4.4

ἐκ δὲ τούτων τιμᾶν δοκῶν καὶ μεγαλύνειν τὸ ἀξίωμα τῆς ἐκείνων ἀρχῆς, ἐλάνθανεν αὔξων τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν καὶ τῇ βασιλείᾳ προστιθέμενος μέγεθος ἐκ τῆς πρὸς αὐτὸν εὐνοίας συγχωρούμενον. # Bölüm 5

5.15. Bölüm

Öteki vatandaşlarla ilişkilerinde düşman olarak dost olduğundan daha kusursuzdu: düşmanlarına haksız yere zarar vermez, dostlarına haksız işlerde bile yardım ederdi. Düşmanları başarılı olunca onları onurlandırmamaktan utanır, dostları hata yapınca kınayamazdı; tersine onlara yardım etmekten, hatalarına ortak olmaktan gurur duyardı. Dostluk hizmetlerinin hiçbirini ayıp saymazdı.

5.1

ἐν δὲ ταῖς πρὸς τοὺς ἄλλους πολίτας ὁμιλίαις ἐχθρὸς ἦν ἀμεμπτότερος ἢ φίλος, τοὺς μὲν γὰρ ἐχθροὺς ἀδίκως οὐκ ἔβλαπτε, τοῖς δὲ φίλοις καὶ τὰ μὴ δίκαια συνέπραττε. καὶ τοὺς μὲν ἐχθροὺς ᾐσχύνετο μὴ τιμᾶν κατορθοῦντας, τοὺς δὲ φίλους οὐκ ἐδύνατο ψέγειν ἁμαρτάνοντας, ἀλλὰ καὶ βοηθῶν ἠγάλλετο καὶ συνεξαμαρτάνων αὐτοῖς· οὐδὲν γὰρ ᾤετο τῶν φιλικῶν ὑπουργημάτων αἰσχρὸν εἶναι.

5.2Öte yandan hasımları başarısız olunca ilk üzülen o olur, yardım istediklerinde hevesle yardım eder, böylece herkesi kazanıp yanına çekerdi. Eforlar bunu görüp gücünden korkarak onu cezalandırdılar; gerekçe olarak da ortak vatandaşları kendine mal ettiğini gösterdiler.

5.2

τοῖς δʼ αὖ διαφόροις πταίσασι πρῶτος συναχθόμενος καὶ δεηθεῖσι συμπράττων προθύμως ἐδημαγώγει καὶ προσήγετο πάντας. ὁρῶντες οὖν οἱ ἔφοροι ταῦτα καὶ φοβούμενοι τὴν δύναμιν ἐζημίωσαν αὐτόν, αἰτίαν ὑπειπόντες ὅτι τοὺς κοινοὺς πολίτας ἰδίους κτᾶται.

5.3Doğa filozofları, çekişme ve kavga evrenden çıkarılırsa gök cisimlerinin duracağını, herkesin herkesle uyumu yüzünden bütün oluş ve hareketin biteceğini düşünürler. Lakon kanun koyucusu da devlete aretē kıvılcımı olarak hırsı ve rekabeti koymuş gibidir. İyi insanlar arasında her zaman bir anlaşmazlık ve yarış olsun istemiş, sorgulamadan birbirine boyun eğen tembel ve yarışsız hoşgörüye yanlış olarak uyum dendiğini düşünmüştür.

5.3

καθάπερ γὰρ οἱ φυσικοὶ τὸ νεῖκος οἴονταί καὶ τὴν ἔριν, εἰ τῶν ὅλων ἐξαιρεθείη, στῆναι μὲν ἂν τὰ οὐράνια, παύσασθαι δὲ πάντων τὴν γένεσιν καὶ κίνησιν ὑπὸ τῆς πρὸς πάντα πάντων ἁρμονίας, οὕτως ἔοικεν ὁ Λακωνικὸς νομοθέτης ὑπέκκαυμα τῆς ἀρετῆς ἐμβαλεῖν εἰς τὴν πολιτείαν τὸ φιλότιμον καὶ φιλόνεικον, ἀεί τινα τοῖς ἀγαθοῖς διαφορὰν καὶ ἅμιλλαν εἶναι πρὸς ἀλλήλους βουλόμενος, τὴν δὲ ἀνθυπείκουσαν τῷ ἀνελέγκτῳ χάριν ἀργὴν καὶ ἀναγώνιστον οὖσαν οὐκ ὀρθῶς ὁμόνοιαν λέγεσθαι.

5.4Bazıları Homeros'un da bunu gördüğünü düşünür. Yoksa Odysseus ile Akhilleus “korkunç sözlerle” birbirine hakaret ederken Agamemnon'u sevinir göstermezdi; en iyilerin birbiriyle rekabetini ve anlaşmazlığını ortak yarar için büyük bir iyilik saymasaydı. Yine de bu kadar basitçe kabul edilemez; çünkü çekişmenin aşırısı şehirler için tehlikelidir, büyük riskler taşır.

5.4

τοῦτο δὲ ἀμέλει συνεωρακέναι καὶ τὸν Ὅμηρον οἴονταί τινες· οὐ γὰρ ἂν τὸν Ἀγαμέμνονα ποιῆσαι χαίροντα τοῦ Ὀδυσσέως καὶ τοῦ Ἀχιλλέως εἰς λοιδορίαν προαχθέντων ἐκπάγλοις ἐπέεσσιν, εἰ μὴ μέγα τοῖς κοινοῖς ἀγαθὸν ἐνόμιζεν εἶναι τὸν πρὸς ἀλλήλους ζῆλον καὶ τὴν διαφορὰν τῶν ἀρίστων, ταῦτα μὲν οὖν οὐκ ἂν οὕτως τις ἁπλῶς συγχωρήσειεν αἱ γὰρ ὑπερβολαὶ τῶν φιλονεικιῶν χαλεπαὶ ταῖς πόλεσι καὶ μεγάλους κινδύνους ἔχουσι. # Bölüm 6

6.16. Bölüm

Agesilaos krallığı yeni almıştı ki Asya'dan gelenler, Pers kralının büyük bir donanmayla Lakedaimonluları denizden sürmeye hazırlandığını bildirdi. Lysandros yeniden Asya'ya gönderilmek ve dostlarına yardım etmek istiyordu; şehirlere yönetici ve efendi diye bıraktığı bu kimseler işleri kötü ve zorbaca yürüttükleri için vatandaşlarca sürülüyor ve öldürülüyordu. Agesilaos'u sefere girişmeye, Yunanistan için savaşmaya, mümkün olduğunca uzağa geçip barbarın hazırlığını önlemeye ikna etti.

6.1

τοῦ δὲ Ἀγησιλάου τὴν βασιλείαν νεωστὶ παρειληφότος, ἀπήγγελλόν τινες ἐξ Ἀσίας ἥκοντες ὡς ὁ Περσῶν βασιλεὺς παρασκευάζοιτο μεγάλῳ στόλῳ Λακεδαιμονίους ἐκβαλεῖν τῆς θαλάσσης. ὁ δὲ Λύσανδρος ἐπιθυμῶν αὖθις εἰς Ἀσίαν ἀποσταλῆναι καὶ βοηθῆσαι τοῖς φίλοις, οὓς αὐτὸς μὲν ἄρχοντας καὶ κυρίους τῶν πόλεων ἀπέλιπε, κακῶς δὲ χρώμενοι καὶ βιαίως τοῖς πράγμασιν ἐξέπιπτον ὑπὸ τῶν πολιτῶν καὶ ἀπέθνησκον, ἀνέπεισε τὸν Ἀγησίλαον ἐπιθέσθαι τῇ στρατείᾳ καὶ προπολεμῆσαι τῆς Ἑλλάδος, ἀπωτάτω διαβάντα καὶ φθάσαντα τὴν τοῦ βαρβάρου παρασκευήν.

6.2Aynı zamanda Asya'daki dostlarına Lakedaimon'a elçi gönderip Agesilaos'u komutan istemelerini yazdı. Agesilaos halkın önüne çıkıp, kendisine otuz Spartalı komutan ve danışman, iki bin seçme neodamod ve altı bin kadar müttefik kuvveti verilirse savaşı üstleneceğini söyledi.

6.2

ἅμα δὲ τοῖς ἐν Ἀσίᾳ φίλοις ἐπέστελλε πέμπειν εἰς Λακεδαίμονα καὶ στρατηγὸν Ἀγησίλαον αἰτεῖσθαι. παρελθὼν οὖν εἰς τὸ πλῆθος Ἀγησίλαος ἀνεδέξατο τὸν πόλεμον, εἰ δοῖεν αὐτῷ τριάκοντα μὲν ἡγεμόνας καὶ συμβούλους Σπαρτιάτας, νεοδαμώδεις δὲ λογάδας δισχιλίους, τὴν δὲ συμμαχικὴν εἰς ἑξακισχιλίους δύναμιν.

6.3Lysandros'un desteğiyle hepsi hevesle oylandı. Agesilaos'u hemen otuz Spartalıyla yolcu ettiler. Bunların başında Lysandros vardı; bunda yalnız şanı ve gücü değil, Agesilaos ile dostluğu da etkiliydi, çünkü Agesilaos onun sağladığı bu komutanlığı krallıktan daha büyük bir iyilik sayıyordu.

6.3

συμπράττοντος δὲ τοῦ Λυσάνδρου πάντα προθύμως ἐψηφίσαντο, καὶ τὸν Ἀγησίλαον ἐξέπεμπον εὐθὺς ἔχοντα τοὺς τριάκοντα Σπαρτιατας, ὧν ὁ Λύσανδρος ἦν πρῶτος, οὐ διὰ τὴν ἑαυτοῦ δόξαν καὶ δύναμιν μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν Ἀγησιλάου φιλίαν, ᾧ μεῖζον ἐδόκει τῆς βασιλείας ἀγαθὸν διαπεπρᾶχθαι τὴν στρατηγίαν ἐκείνην.

6.4Ordu Geraistos'ta toplanırken o dostlarıyla Aulis'e indi, geceyi orada geçirdi ve rüyasında birinin kendisine şöyle dediğini gördü: “Lakedaimon kralı, bütün Yunanistan'ın başkomutanı ilan edilenlerin önce Agamemnon, şimdi ondan sonra sen olduğunu elbette biliyorsun. Madem aynı insanları yönetiyor, aynı insanlara karşı savaşıyor, aynı yerden savaşa çıkıyorsun, onun burada kesip denize açıldığı kurbanı senin de tanrıçaya kesmen yerinde olur.”

6.4

ἀθροιζομένης δὲ τῆς δυνάμεως εἰς Γεραιστόν, αὐτὸς εἰς Αὐλίδα κατελθὼν μετὰ τῶν φίλων καὶ νυκτερεύσας ἔδοξε κατὰ τοὺς ὕπνους εἰπεῖν τινα πρὸς αὐτόν· ὦ βασιλεῦ Λακεδαιμονίων, ὅτι μὲν οὐδεὶς τῆς Ἑλλάδος ὁμοῦ συμπάσης ἀπεδείχθη στρατηγὸς ἢ πρότερον Ἀγαμέμνων καὶ σὺ νῦν μετʼ ἐκεῖνον, ἐννοεῖς δήπουθεν ἐπεὶ δὲ τῶν μὲν αὐτῶν ἄρχεις ἐκείνῳ, τοῖς δὲ αὐτοῖς πολεμεῖς, ἀπὸ δὲ τῶν αὐτῶν τόπων ὁρμᾷς ἐπὶ τὸν πόλεμον, εἰκός ἐστι καὶ θῦσαί σε τῇ θεῷ θυσίαν ἣν ἐκεῖνος ἐνταῦθα θύσας ἐξέπλευσεν.

6.5Agesilaos'un aklına, babasının kâhinlere uyarak kurban ettiği kız geldi. Yine de bu onu sarsmadı. Kalkıp rüyasını dostlarına anlattı; tanrıçayı, bir tanrıçanın sevineceği şeylerle onurlandıracağını, o zamanki komutanın katılığını taklit etmeyeceğini söyledi. Bir geyiğe çelenk taktı ve kurbanı Boiotialıların görevlendirdiği kişinin yapmasını öngören âdeti bırakarak kendi kâhinine başlattı.

6.5

ἅμα δέ πως ὑπῆλθε τὸν Ἀγησίλαον ὁ τῆς κόρης σφαγιασμός, ἣν ὁ πατὴρ ἔσφαξε πεισθεὶς τοῖς μάντεσιν. οὐ μὴν διετάραξεν αὐτόν, ἀλλʼ ἀναστὰς καὶ διηγησάμενος τοῖς φίλοις τὰ φανέντα τὴν μὲν θεὸν ἔφη τιμήσειν οἷς εἰκός ἐστι χαίρειν θεὸν οὖσαν, οὐ μιμήσεσθαι δὲ τὴν ἀπάθειαν τοῦ τότε στρατηγοῦ, καὶ καταστέψας ἔλαφον ἐκέλευσεν ἀπάρξασθαι τὸν ἑαυτοῦ μάντιν, οὐχ ὥσπερ εἰώθει τοῦτο ποιεῖν ὁ ὑπὸ τῶν Βοιωτῶν τεταγμένος.

6.6Boiotarkhlar bunu duyunca öfkelendiler, görevliler gönderip Agesilaos'un Boiotia kanunlarına ve âdetlerine aykırı kurban kesmesini yasakladılar. Görevliler yasağı bildirdi ve sunaktaki but parçalarını yere attı. Agesilaos canı sıkılmış olarak denize açıldı; Thebailılara kızmıştı, bu kötü işaret yüzünden de umutsuzdu: işlerinin tamamlanmayacağını, seferin gereken sonuca ulaşmayacağını düşünüyordu.

6.6

ἀκούσαντες οὖν οἱ βοιωτάρχαι πρὸς ὀργὴν κινηθέντες ἔπεμψαν ὑπηρέτας, ἀπαγορεύοντες τῷ Ἀγησιλάῳ μὴ θύειν παρὰ τοὺς νόμους καὶ τὰ πάτρια Βοιωτῶν, οἱ δὲ καὶ ταῦτα ἀπήγγειλαν καὶ τὰ μηρία διέρριψαν ἀπὸ τοῦ βωμοῦ, χαλεπῶς οὖν ἔχων ὁ Ἀγησίλαος ἀπέπλει, τοῖς τε Θηβαίοις διωργισμένος καὶ γεγονὼς δύσελπις διὰ τὸν οἰωνόν, ὡς ἀτελῶν αὐτῷ τῶν πράξεων γενησομένων καὶ τῆς στρατείας ἐπὶ τὸ προσῆκον οὐκ ἀφιξομένης. # Bölüm 7

7.17. Bölüm

Ephesos'a varınca Lysandros'un büyük itibarı ve gücü hemen can sıkıcı ve ağır bir hâl aldı: kapısında her gün kalabalık birikiyor, herkes onun peşinden gidip gönlünü alıyordu. Agesilaos kanun gereği komutanlığın adını ve görünüşünü taşıyor, ama fiilen her şeyin efendisi, her şeyi yapıp eden Lysandros gibi görülüyordu.

7.1

ἐπεὶ δὲ ἧκεν εἰς Ἔφεσον, εὐθὺς ἀξίωμα μέγα καὶ δύναμις ἦν ἐπαχθὴς καὶ βαρεῖα περὶ τὸν Λύσανδρον, ὄχλου φοιτῶντος ἐπὶ τὰς θύρας ἑκάστοτε καὶ πάντων παρακολουθούντων καὶ θεραπευόντων ἐκεῖνον, ὡς ὄνομα μὲν καὶ σχῆμα τῆς στρατηγίας τὸν Ἀγησίλαον ἔχοντα, διὰ τὸν νόμον, ἔργῳ δὲ κύριον ὄντα ἁπάντων καὶ δυνάμενον καὶ πράττοντα πάντα τὸν Λύσανδρον.

7.2Asya'ya gönderilen komutanlar içinde ondan daha becerikli ve korkutucusu olmamıştı; kimse dostlarına bundan büyük iyilik, düşmanlarına bu denli kötülük yapmamıştı. İnsanlar bunları henüz unutmamıştı. Üstelik Agesilaos'un sohbetlerde sade, gösterişsiz ve halktan biri olduğunu görüyor, Lysandros'ta ise o eski şiddeti, sertliği ve az konuşmayı buluyorlardı. Bu yüzden tamamen ona boyun eğiyor, yalnız ona kulak veriyorlardı.

7.2

οὐδεὶς γὰρ δεινότερος οὐδὲ φοβερώτερος ἐκείνου τῶν εἰς τὴν Ἀσίαν ἀποσταλέντων ἐγένετο στρατηγῶν, οὐδὲ μείζονα τοὺς φίλους ἀνὴρ ἄλλος εὐεργέτησεν οὐδὲ κακὰ τηλικαῦτα τοὺς ἐχθροὺς ἐποίησεν. ὧν ἔτι προσφάτων ὄντων οἱ ἄνθρωποι μνημονεύοντες, ἄλλως δὲ τὸν μὲν Ἀγησίλαον ἀφελῆ καὶ λιτὸν ἐν ταῖς ὁμιλίαις καὶ δημοτικὸν ὁρῶντες, ἐκείνῳ δὲ τὴν αὐτὴν ὁμοίως σφοδρότητα καὶ τραχύτητα καὶ βραχυλογίαν παροῦσαν, ὑπέπιπτον αὐτῷ παντάπασι καὶ μόνῳ προσεῖχον.

7.3Bunun üzerine önce öteki Spartalılar, kralın danışmanları değil Lysandros'un hizmetkârları durumuna düştükleri için rahatsız oldu. Sonra Agesilaos'un kendisi; kıskanç değildi, onurlandırılanlara kızmazdı, ama çok hırslı ve rekabetçiydi. İşlerden parlak bir sonuç çıksa bile Lysandros'un şöhreti yüzünden ona mal edilmesinden korkuyordu. Bu yüzden şöyle davrandı.

7.3

ἐκ δὲ τούτου πρῶτον μὲν οἱ λοιποὶ Σπαρτιᾶται χαλεπῶς ἔφερον ὑπηρέται Λυσάνδρου μᾶλλον ἢ σύμβουλοι βασιλέως ὄντες ἔπειτα δʼ αὐτὸς ὁ Ἀγησίλαος, εἰ καὶ μὴ φθονερὸς ἦν μηδὲ ἤχθετο τοῖς τιμωμένοις, ἀλλὰ φιλότιμος ὢν σφόδρα καὶ φιλόνεικος, ἐφοβεῖτο μή, κἂν ἐνέγκωσί τι λαμπρὸν αἱ πράξεις, τοῦτο Λυσάνδρου γένηται διὰ τὴν δόξαν. οὕτως οὖν ἐποίει.

7.4Önce onun tavsiyelerine karşı çıktı; Lysandros'un en çok istediği işleri bırakıp başka işlere öncelik verdi. Sonra kendisine başvuranlardan Lysandros'a en çok güvendiklerini sezdiklerini boş çevirdi. Davalarda da aynı şeyi yaptı: Lysandros kimin aleyhindeyse o kazançlı çıkıyor, tersine Lysandros kime açıkça yardım etmeye çalışıyorsa onun ceza görmemesi zordu.

7.4

πρῶτον ἀντέκρουε ταῖς συμβουλίαις αὐτοῦ, καὶ πρὸς ἃς ἐκεῖνος ἐσπουδάκει μάλιστα πράξεις ἐῶν χαίρειν καὶ παραμελῶν, ἕτερα πρὸ ἐκείνων ἔπραττεν ἔπειτα τῶν ἐντυγχανόντων καὶ δεομένων οὓς αἴσθοιτο Λυσάνδρῳ μάλιστα πεποιθότας, ἀπράκτους ἀπέπεμπε· καὶ περὶ τὰς κρίσεις ὁμοίως οἷς ἐκεῖνος ἐπηρεάζοι, τούτους ἔδει πλέον ἔχοντας ἀπελθεῖν, καὶ τοὐναντίον οὓς φανερὸς γένοιτο προθυμούμενος ὠφελεῖν, χαλεπὸν ἦν μὴ καὶ ζημιωθῆναι.

7.5Bu işler rastlantı değil, sanki tasarlanmış gibi düzenli biçimde olunca Lysandros sebebi sezdi ve dostlarından gizlemedi; kendisi yüzünden küçük görüldüklerini söylüyor, gidip krala ve ondan daha güçlü olanlara yaranmalarını öğütlüyordu.

7.5

γινομένων δὲ τούτων οὐ κατὰ. τύχην, ἀλλʼ οἷον ἐκ παρασκευῆς καὶ ὁμαλῶς, αἰσθόμενος τὴν αἰτίαν ὁ Λύσανδρος οὐκ ἀπεκρύπτετο πρὸς τοὺς φίλους, ἀλλʼ ἔλεγεν ὡς διʼ αὐτὸν ἀτιμάζοιντο, καὶ παρεκάλει θεραπεύειν ἰόντας τὸν βασιλέα καὶ τοὺς μᾶλλον αὐτοῦ δυναμένους. # Bölüm 8

8.18. Bölüm

Bu söz ve davranışlar Agesilaos'a karşı kıskançlık yaratmak için gibi görününce, Agesilaos ona daha da dokunmak istedi; onu et dağıtıcısı yaptı ve söylendiğine göre pek çok kişinin duyacağı şekilde “Şimdi gitsinler de benim et dağıtıcıma yaransınlar” dedi.

8.1

ὡς οὖν ταῦτα πράττειν καὶ λέγειν ἐδόκει φθόνον ἐκείνῳ μηχανώμενος, ἔτι μᾶλλον αὐτοῦ καθάψασθαι βουλόμενος Ἀγησίλαος ἀπέδειξε κρεοδαίτην καὶ προσεῖπεν, ὡς λέγεται, πολλῶν ἀκουόντων νῦν οὖν θεραπευέτωσαν οὗτοι ἀπιόντες τὸν ἐμὸν κρεοδαιτην.

8.2Lysandros buna içerleyip “Demek dostları küçültmeyi iyi biliyormuşsun, Agesilaos” dedi. “Zeus hakkı için,” dedi Agesilaos, “benden güçlü olmak isteyenleri.” Lysandros “Belki de sen bunu benim yaptığımdan iyi söylüyorsun” dedi. “Ama bana seni üzmeden işine yarayacağım bir görev ve yer ver.”

8.2

ἀχθόμενος οὖν ὁ Λύσανδρος λέγει πρὸς αὐτόν· ἤιδεις ἄρα σαφῶς, Ἀγησίλαε, φίλους ἐλαττοῦν. νὴ Δίʼ, ἔφη, τοὺς ἐμοῦ μεῖζον δύνασθαι βουλομένους. καὶ ὁ Λύσανδρος, ἀλλʼ ἴσως, ἔφη, ταῦτα σοὶ λέλεκται βέλτιον ἢ ἐμοὶ πέπρακται. δὸς δέ μοι τινὰ τάξιν καὶ χώραν ἔνθα μὴ λυπῶν ἔσομαί σοι χρήσιμος.

8.3Bunun üzerine Hellespontos'a gönderildi. Orada Pers Spithridates'i Pharnabazos'un ülkesinden çok para ve iki yüz süvariyle Agesilaos'a getirdi. Yine de öfkesi dinmedi; bundan sonra kırgın kaldı ve krallığı iki aileden alıp bütün Spartalılara açmayı tasarladı. Boiotia seferinde ölmeseydi bu anlaşmazlıktan büyük bir sarsıntı çıkaracağı düşünülüyordu.

8.3

ἐκ τούτου πέμπεται μὲν ἐφʼ Ἑλλήσποντον, καὶ Σπιθριδάτην, ἄνδρα Πέρσην, ἀπὸ τῆς Φαρναβάζου χώρας μετὰ χρημάτων συχνῶν καὶ διακοσίων ἱππέων ἤγαγε πρὸς τὸν Ἀγησίλαον, οὐκ ἔληγε δὲ τῆς ὀργῆς, ἀλλὰ βαρέως φέρων ἤδη τὸν λοιπὸν χρόνον ἐβούλευεν ὅπως τῶν δυεῖν οἴκων τὴν βασιλείαν ἀφελόμενος εἰς μέσον ἅπασιν ἀποδοίη Σπαρτιάταις, καὶ ἐδόκει μεγάλην ἂν ἀπεργάσασθαι κίνησιν ἐκ ταύτης τῆς διαφορᾶς, εἰ μὴ πρότερον ἐτελεύτησεν εἰς Βοιωτίαν στρατεύσας.

8.4Hırslı tabiatlar devlet işlerinde aşırılıktan sakınmazlarsa iyilikten çok kötülük getirir. Lysandros gerçekten de küstahtı ve hırsıyla haddini aşıyordu; ama Agesilaos da ünlü ve hırslı bir adamın hatasını düzeltmenin daha kusursuz yolları olduğunu elbette biliyordu. Görünen o ki aynı hâlin etkisiyle biri yöneticisinin yetkisini tanımadı, öteki yakın dostunun cahilliğine dayanamadı.

8.4

οὕτως αἱ φιλότιμοι φύσεις ἐν ταῖς πολιτείαις, τὸ ἄγαν μὴ φυλαξάμεναι, τοῦ ἀγαθοῦ μεῖζον τὸ κακὸν ἔχουσι. καὶ γὰρ εἰ Λύσανδρος ἦν φορτικός, ὥσπερ ἦν, ὑπερβάλλων τῇ φιλοτιμίᾳ τὸν καιρόν, οὐκ ἠγνόει δήπουθεν Ἀγησίλαος ἑτέραν ἀμεμπτοτέραν ἐπανόρθωσιν οὖσαν ἀνδρὸς ἐνδόξου καὶ φιλοτίμου πλημμελοῦντος, ἀλλʼ ἔοικε ταὐτῷ πάθει μήτε ἐκεῖνος ἄρχοντος ἐξουσίαν γνῶναι μήτε οὗτος ἄγνοιαν ἐνεγκεῖν συνήθους. # Bölüm 9

9.19. Bölüm

Tisaphernes önce Agesilaos'tan korkup bir anlaşma yapmıştı: kral Yunan şehirlerini özerk bırakacaktı. Sonra yeterli güce sahip olduğuna ikna olup savaş açınca Agesilaos bunu sevinçle karşıladı.

9.1

ἐπεὶ δὲ Τισαφέρνης ἐν ἀρχῇ μὲν φοβηθεὶς τὸν Ἀγησίλαον ἐποιήσατο σπονδάς, ὡς τὰς πόλεις αὐτῷ τὰς Ἑλληνίδας ἀφήσοντος αὐτονόμους βασιλέως, ὕστερον δὲ πεισθεὶς ἔχειν δύναμιν ἱκανὴν ἐξήνεγκε τὸν πόλεμον, ἄσμενος ὁ Ἀγησίλαος ἐδέξατο.

9.2Çünkü seferden büyük beklenti vardı. Ksenophon'un yanındaki on binin krala istedikleri kadar galip gelerek denize varmış olması karşısında, kendisi karada ve denizde önderlik eden Lakedaimonluların başındayken Yunanlara anılmaya değer hiçbir iş gösterememesi ona korkunç geliyordu. Hemen Tisaphernes'in yalan yeminine adil bir aldatmayla karşılık verdi: Karia'ya yürüyecekmiş gibi gösterdi, barbar kuvvetini oraya toplayınca kalkıp Phrygia'ya girdi.

9.2

προσδοκία γὰρ ἦν μεγάλη τῆς στρατείας· καὶ δεινὸν ἡγεῖτο τοὺς μὲν σὺν Ξενοφῶντι μυρίους ἥκειν ἐπὶ θάλατταν, ὁσάκις ἐβουλήθησαν αὐτοὶ τοσαυτάκις βασιλέα νενικηκότας, αὐτοῦ δὲ Λακεδαιμονίων ἄρχοντος ἡγουμένων γῆς καὶ θαλάσσης μηδὲν ἔργον ἄξιον μνήμης φανῆναι πρὸς τοὺς Ἕλληνας, εὐθὺς οὖν ἀμυνόμενος ἀπάτῃ δικαίᾳ τὴν Τισαφέρνους ἐπιορκίαν, ἐπέδειξεν ὡς ἐπὶ Καρίαν προάξων, ἐκεῖ δὲ τὴν δύναμιν τοῦ βαρβάρου συναθροίσαντος ἄρας εἰς Φρυγίαν ἐνέβαλε.

9.3Çok şehir aldı, bol mala el koydu. Böylece dostlarına, anlaşma yapıp bozmanın tanrıları hor görmek olduğunu, düşmanı aldatmanın ise yalnız adil değil, büyük bir şan ve hazla kazanç olduğunu gösterdi. Süvaride geri kalınca ve kurban ciğerleri loplu çıkmayınca Ephesos'a çekilip süvari topladı; zenginlere, sefere çıkmak istemiyorlarsa kendi yerlerine birer at ve adam vermelerini bildirdi.

9.3

καὶ πόλεις μὲν εἷλε συχνὰς καὶ χρημάτων ἀφθόνων ἐκυρίευσεν, ἐπιδεικνύμενος τοῖς φίλοις ὅτι τὸ μὲν σπεισάμενον ἀδικεῖν τῶν θεῶν ἔστι καταφρονεῖν, ἐν δὲ τῷ παραλογίζεσθαι τοὺς πολεμίους οὐ μόνον τὸ δίκαιον, ἀλλὰ καὶ δόξα πολλὴ καὶ τὸ μεθʼ ἡδονῆς κερδαίνειν ἔνεστι. τοῖς δὲ ἱππεῦσιν ἐλαττωθεὶς καὶ τῶν ἱερῶν ἀλόβων φανέντων, ἀναχωρήσας εἰς Ἔφεσον ἱππικὸν συνῆγε, τοῖς εὐπόροις προειπών, εἰ μὴ βούλονται στρατεύεσθαι, παρασχεῖν ἕκαστον ἵππον ἀνθʼ ἑαυτοῦ καὶ ἄνδρα.

9.4Bunlar çoktu ve Agesilaos'un korkak ağır piyadeler yerine kısa sürede çok sayıda savaşçı süvarisi oldu. Çünkü sefere çıkmak istemeyenler çıkmak isteyenlere, süvari olmak istemeyenler olmak isteyenlere para veriyordu. Agamemnon'un da iyi bir kısrak alıp zengin ve kötü bir adamı seferden bağışlamakla iyi ettiğini söylerdi.

9.4

πολλοὶ δʼ ἦσαν οὗτοι, καὶ συνέβαινε τῷ Ἀγησιλάῳ ταχὺ πολλοὺς καὶ πολεμικοὺς ἔχειν ἱππεῖς ἀντὶ δειλῶν ὁπλιτῶν, ἐμισθοῦντο γὰρ οἱ μὴ βουλόμενοι στρατεύεσθαι τοὺς βουλομένους στρατεύεσθαι, οἱ δὲ μὴ βουλόμενοι ἱππεύειν τοὺς βουλόμενοι ἱππεύειν. καὶ γὰρ τὸν Ἀγαμέμνονα ποιῆσαι καλῶς ὅτι θήλειαν ἵππον ἀγαθὴν λαβὼν κακὸν ἄνδρα καὶ πλούσιον ἀπήλλαξε τῆς στρατείας.

9.5Onun emriyle ganimet satıcıları esirleri soyup satıyordu. Giysilerin alıcısı çoktu, ama gölgede büyümekten bembeyaz ve yumuşacık kalmış çıplak vücutlarla, işe yaramaz ve değersiz diye alay ediyorlardı. Agesilaos gelip şöyle dedi: “Karşınızda dövüştükleriniz bunlar, uğruna dövüştükleriniz de şunlar.”

9.5

ἐπεὶ δὲ κελεύσαντος αὐτοῦ τοὺς αἰχμαλώτους ἀποδύοντες ἐπίπρασκον οἱ λαφυροπῶλαι, καὶ τῆς μὲν ἐσθῆτος ἦσαν ὠνηταὶ πολλοί, τῶν δὲ σωμάτων λευκῶν καὶ ἁπαλῶν παντάπασι διὰ τὰς σκιατραφίας γυμνουμένων κατεγέλων ὡς ἀχρήστων καὶ μηδενὸς ἀξίων, ἐπιστὰς ὁ Ἀγησίλαος, οὗτοι μέν, εἶπεν, οἷς μάχεσθε, ταῦτα δὲ ὑπὲρ ὧν μάχεσθε. # Bölüm 10

10.110. Bölüm

Düşman ülkesine yeniden girmek için zaman gelince Lydia'ya gideceğini önceden söyledi. Bu kez Tisaphernes'e yalan söylemiyordu; ama Tisaphernes önceki aldatma yüzünden Agesilaos'a güvenmeyip kendi kendini aldattı: süvarisi çok zayıf olan Agesilaos'un bu kez atlara elverişsiz Karia'ya saldıracağını sandı.

10.1

καιροῦ δὲ ὄντος αὖθις ἐμβαλεῖν εἰς τὴν πολεμίαν προεῖπεν εἰς Λυδίαν ἀπάξειν, οὐκέτι ψευδόμενος ἐνταῦθα τὸν Τισαφέρνην· ἀλλʼ ἐκεῖνος ἑαυτὸν ἐξηπάτησε, διὰ τὴν ἔμπροσθεν ἀπάτην ἀπιστῶν τῷ Ἀγησιλάῳ, καὶ νῦν γοῦν αὐτὸν ἅψεσθαι τῆς Καρίας νομίζων οὔσης δυσίππου πολὺ τῷ ἱππικῷ λειπόμενον.

10.2Agesilaos söylediği gibi Sardes ovasına gelince Tisaphernes oradan yardıma koşmak zorunda kaldı; süvarisiyle ovayı düzensizce yağmalayanların çoğunu öldürdü. Agesilaos düşmanın piyadesinin henüz gelmediğini, kendi kuvvetinden ise hiçbir şeyin eksik olmadığını düşünerek hemen savaşmak istedi.

10.2

ἐπεὶ δέ, ὡς προεῖπεν, ὁ Ἀγησίλαος ἧκεν εἰς τὸ περὶ Σάρδεις πεδίον, ἠναγκάζετο κατὰ σπουδὴν ἐκεῖθεν αὖ βοηθεῖν ὁ Τισαφέρνης· καὶ τῇ ἵππῳ διεξελαύνων διέφθειρε πολλοὺς τῶν ἀτάκτως τὸ πεδίον πορθούντων. ἐννοήσας οὖν ὁ Ἀγησίλαος ὅτι τοῖς πολεμίοις οὔπω πάρεστι τὸ πεζόν, αὐτῷ δὲ τῆς δυνάμεως οὐδὲν ἄπεστιν, ἔσπευσε διαγωνίσασθαι.

10.3Peltastları süvarilerin arasına karıştırıp en hızlı biçimde düşmana saldırmalarını emretti, kendisi de hemen ağır piyadeleri getirdi. Barbarlar bozguna uğrayınca Yunanlar peşlerine düşüp ordugâhı aldı, çok kişi öldürdü. Bu savaştan sonra hem kralın ülkesini korkusuzca yağmalayabildiler hem de kötü bir adam ve Yunan soyunun en büyük düşmanı Tisaphernes'in cezasını görmüş oldular.

10.3

καὶ τοῖς μὲν ἱππεῦσιν ἀναμίξας τὸ πελταστικόν, ἐλαύνειν ἐκέλευσεν ὡς τάχιστα καὶ προσβάλλειν τοῖς ἐναντίοις, αὐτὸς δὲ εὐθὺς τοὺς ὁπλίτας ἐπῆγε, γενομένης δὲ τροπῆς τῶν βαρβάρων ἐπακολουθήσαντες οἱ Ἕλληνες ἔλαβον τὸ στρατόπεδον καὶ πολλοὺς ἀνεῖλον. ἐκ ταύτης τῆς μάχης οὐ μόνον ὑπῆρξεν αὐτοῖς ἄγειν καὶ φέρειν ἀδεῶς τὴν βασιλέως χώραν, ἀλλὰ καὶ δίκην ἐπιδεῖν Τισαφέρνην διδόντα, μοχθηρὸν ἄνδρα καὶ τῷ γένει τῶν Ἑλλήνων ἀπεχθέστατον.

10.4Çünkü kral hemen üzerine Tithraustes'i gönderdi, o da başını kesti. Tithraustes, Agesilaos'a anlaşıp evine dönmesini teklif etti, para da gönderdi. Agesilaos barışa şehrin karar vereceğini, kendisinin zengin olmaktansa askerlerini zengin etmekten hoşlandığını söyledi; ayrıca Yunanlar için güzel olanın düşmandan armağan değil ganimet almak olduğunu belirtti.

10.4

ἔπεμψε γὰρ εὐθέως ὁ βασιλεὺς Τιθραύστην ἐπʼ αὐτόν, ὃς ἐκείνου μὲν τὴν κεφαλὴν ἀπέτεμε, τὸν δὲ Ἀγησίλαον ἠξίου διαλυσάμενον ἀποπλεῖν οἴκαδε, καὶ χρήματα διδοὺς αὐτῷ προσέπεμψεν. ὁ δὲ τῆς μὲν εἰρήνης ἔφη τὴν πόλιν εἶναι κυρίαν, αὐτὸς δὲ πλουτίζων τοὺς στρατιώτας ἥδεσθαι μᾶλλον ἢ πλουτῶν αὐτός· καὶ ἄλλως γε μέντοι νομίζειν Ἕλληνας καλὸν οὐ δῶρα λαμβάνειν, ἀλλὰ λάφυρα παρὰ τῶν πολεμίων.

10.5Yine de Yunanların ortak düşmanı Tisaphernes'i cezalandırdığı için Tithraustes'in hatırını kırmak istemedi, ondan yol erzakı olarak otuz talant alıp ordusunu Phrygia'ya götürdü. Yolda evdeki yöneticilerden donanmanın da komutasını kendisine veren bir skytale aldı; bu yalnız Agesilaos'a nasip oldu. Theopompos'un da bir yerde söylediği gibi, tartışmasız olarak çağının en büyük ve en ünlü adamıydı; ama kendisi önderliğinden çok aretēsiyle övünürdü.

10.5

ὅμως δὲ τῷ Τιθραύστῃ χαρίζεσθαι βουλόμενος, ὅτι τὸν κοινὸν ἐχθρὸν Ἑλλήνων ἐτετιμώρητο Τισαφέρνην, ἀπήγαγεν εἰς Φρυγίαν τὸ στράτευμα, λαβὼν ἐφόδιον παρʼ αὐτοῦ τριάκοντα τάλαντα. καὶ καθʼ ὁδὸν ὢν σκυτάλην δέχεται παρὰ τῶν οἴκοι τελῶν κελεύουσαν αὐτὸν ἄρχειν ἅμα καὶ τοῦ ναυτικοῦ, τοῦτο μόνῳ πάντων ὑπῆρξεν Ἀγησιλάῳ. καὶ μέγιστος μὲν ἦν ὁμολογουμένως καὶ τῶν τότε ζώντων ἐπιφανέστατος, ὡς εἴρηκέ που καὶ Θεόπομπος, ἑαυτῷ γε μὴν ἐδίδου διʼ ἀρετὴν φρονεῖν μεῖζον ἢ διὰ τὴν ἡγεμονίαν.

10.6O zaman donanmanın başına Peisandros'u koyarak hata yaptı sanıldı: yaşça büyük ve daha akıllı kişiler varken yurdunun çıkarını değil akrabalığı gözetip karısının hatırı için deniz komutanlığını, karısının kardeşi olan Peisandros'a vermişti.

10.6

τότε δὲ τοῦ ναυτικοῦ καταστήσας ἄρχοντα Πείσανδρον ἁμαρτεῖν ἔδοξεν, ὅτι πρεσβυτέρων καὶ φρονιμωτέρων παρόντων οὐ σκεψάμενος τὸ τῆς πατρίδος, ἀλλὰ τὴν οἰκειότητα τιμῶν καὶ τῇ γυναικὶ χαριζόμενος, ἧς ἀδελφὸς ἦν ὁ Πείσανδρος, ἐκείνῳ παρέδωκε τὴν ναυαρχίαν· # Bölüm 11

11.111. Bölüm

Kendisi ordusunu Pharnabazos'un yönettiği bölgeye yerleştirdi; burada yalnız bolluk içinde yaşamakla kalmadı, çok para da topladı. Paphlagonia'ya kadar ilerleyip aretēsi ve güvenilirliği yüzünden dostluğunu isteyen Paphlagonia kralı Kotys'i yanına çekti.

11.1

αὐτὸς δὲ τὸν στρατὸν καταστήσας εἰς τὴν ὑπὸ Φαρναβάζῳ τεταγμένην χώραν οὐ μόνον ἐν ἀφθόνοις διῆγε πᾶσιν, ἀλλὰ καί χρήματα συνῆγε πολλά· καί προελθὼν ἄχρι Παφλαγονίας προσηγάγετο τὸν βασιλέα τῶν Παφλαγόνων, Κότυν, ἐπιθυμήσαντα τῆς φιλίας αὐτὸν διʼ ἀρετὴν καί πίστιν.

11.2Spithridates, Pharnabazos'tan ayrılıp Agesilaos'a geldiğinden beri hep onunla dolaşıyor, onunla sefere çıkıyordu. Megabates adında bir oğlu ve evlenecek yaşta güzel bir kızı vardı. Agesilaos kızı Kotys ile evlenmeye razı etti;

11.2

ὁ δὲ Σπιθριδάτης, ὡς ἀποστὰς τοῦ Φαρναβάζου τὸ πρῶτον ἦλθε πρὸς τὸν Ἀγησίλαον , ἀεὶ συναπεδήμει καί συνεστράτευεν αὐτῷ, κάλλιστον υἱὸν μὲν ἔχων, Μεγαβάτην, οὗ παιδὸς ὄντος ἤρα σφοδρῶς Ἀγησίλαος, καλὴν δὲ καί θυγατέρα παρθένον ἐν ἡλικίᾳ γάμου, ταύτην ἔπεισε γῆμαι τὸν Κότυν ὁ Ἀγησίλαος·

11.3Kotys'ten bin süvari ve iki bin peltast alıp Phrygia'ya döndü, Pharnabazos'un ülkesini yağmaladı. Pharnabazos dayanamıyor, surlarına güvenmiyor, değerli ve sevdiği şeylerin çoğunu hep yanında taşıyarak bir oradan bir buraya geçip kaçıyordu. Sonunda Spithridates onu gözetleyip Spartalı Herippidas'ı yanına alarak ordugâhını ele geçirdi ve bütün mallarına el koydu.

11.3

καί λαβὼν παρʼ αὐτοῦ χιλίους ἱππεῖς καί δισχιλίους πελταστὰς αὖθις ἀνεχώρησεν εἰς Φρυγίαν, καί κακῶς ἐποίει τὴν Φαρναβάζου χώραν οὐχ ὑπομένοντος οὐδὲ πιστεύοντος τοῖς ἐρύμασιν, ἀλλὰ ἔχων ἀεὶ τὰ πλεῖστα σὺν ἑαυτῷ τῶν τιμίων καί ἀγαπητῶν ἐξεχώρει καί ὑπέφευγεν ἄλλοτε ἀλλαχόσε τῆς χώρας μεθιδρυόμενος, μέχρι οὗ παραφυλάξας αὐτὸν ὁ Σπιθριδάτης καί παραλαβὼν Ἡριππίδαν τὸν Σπαρτιάτην ἔλαβε τὸ στρατόπεδον καί τῶν χρημάτων ἁπάντων ἐκράτησεν.

11.4Bu noktada Herippidas çalınanları sert biçimde soruşturdu, barbarları bunları teslim etmeye zorladı, her şeyi gözden geçirip aradı. Spithridates buna kızıp Paphlagonialılarla hemen Sardes'e gitti. Bunun Agesilaos'u en çok üzen şey olduğu söylenir. Hem soylu bir adam olan Spithridates'i ve onunla birlikte azımsanmayacak bir kuvveti kaybettiği için üzülüyor, hem de kendini de yurdunu da hep uzak tutmaya çalıştığı darlık ve cimrilik lekesinden utanıyordu.

11.4

ἔνθα δὴ πικρὸς ὢν ὁ Ἡριππίδας ἐξεταστὴς τῶν κλαπέντων, καί τοὺς βαρβάρους ἀναγκάζων ἀποτίθεσθαι, καί πάντα ἐφορῶν καί διερευνώμενος, παρώξυνε τὸν Σπιθριδάτην, ὥστε ἀπελθεῖν εὐθὺς εἰς Σάρδεις μετὰ τῶν Παφλαγόνων. τοῦτο λέγεται τῷ Ἀγησιλάῳ γενέσθαι πάντων ἀνιαρότατον. ἤχθετο μὲν γὰρ ἄνδρα γενναῖον ἀποβεβληκὼς τὸν Σπιθριδάτην καί σὺν αὐτῷ δύναμιν οὐκ ὀλίγην, ᾐσχύνετο δὲ τῇ διαβολῇ τῆς μικρολογίας καί ἀνελευθερίας, ἥς οὐ μόνον αὑτόν, ἀλλὰ καί τὴν πατρίδα καθαρεύουσαν ἀεὶ παρέχειν ἐφιλοτιμεῖτο.

11.5[Bu pasaj çevrilmedi: Agesilaos'un çocuk yaştaki Megabates'e duyduğu arzuyu anlatır.]

11.5

χωρὶς δὲ τῶν ἐμφανῶν τούτων ἔκνιζεν αὐτὸν οὐ μετρίως ὁ τοῦ παιδὸς ἔρως ἐνεσταγμένος, εἰ καί πάνυ παρόντος αὐτοῦ τῷ φιλονείκῳ χρώμενος ἐπειρᾶτο νεανικῶς ἀπομάχεσθαι πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν. καί ποτε τοῦ Μεγαβάτου προσιόντος ὡς ἀσπασομένου καί φιλήσοντος ἐξέκλινεν.

11.6

ἐπεὶ δὲ ἐκεῖνος αἰσχυνθεὶς ἐπαύσατο καί τὸ λοιπὸν ἄπωθεν ἤδη προσηγόρευεν, ἀχθόμενος αὖ πάλιν καί μεταμελόμενος τῇ φυγῇ τοῦ φιλήματος, ὁ Ἀγησίλαος προσεποιεῖτο θαυμάζειν ὅ τι δὴ παθὼν αὐτὸν ὁ Μεγαβάτης ἀπὸ στόματος οὐ φιλοφρονοῖτο. σὺ γὰρ αἴτιος. οἱ συνήθεις ἔφασαν, οὐχ ὑποστάς, ἀλλὰ τρέσας τὸ φίλημα τοῦ καλοῦ καί φοβηθείς· ἐπεὶ καί νῦν ἂν ἔλθοι σοι πεισθεὶς ἐκεῖνος ἐντὸς φιλήματος· ἀλλʼ ὅπως αὖθις οὐκ ἀποδειλιάσεις.

11.7

χρόνον οὖν τινα πρὸς ἑαυτῷ γενόμενος ὁ Ἀγησίλαος καὶ διασιωπήσας, οὐδέν ἔφη, δεινὸν πείθειν ὑμᾶς ἐκεῖνον· ἐγὼ γάρ μοι δοκῶ τήναν τὰν μάχαν τὰν περὶ τοῦ φιλάματος ἅδιον ἂν μάχεσθαι πάλιν ἢ πάντα ὅσα τεθέαμαι χρυσία μοι γενέσθαι. τοιοῦτος μὲν ἦν τοῦ Μεγαβάτου παρόντος, ἀπελθόντος γε μὴν οὕτω περικαῶς ἔσχεν ὡς χαλεπὸν εἰπεῖν εἰ πάλιν αὖ μεταβαλομένου καὶ φανέντος ἐνεκαρτέρησε μὴ φιληθῆναι. # Bölüm 12

12.112. Bölüm

Bundan sonra Pharnabazos onunla konuşmak istedi; ikisinin ortak dostu Kyzikoslu Apollophanes buluşmayı sağladı. Agesilaos dostlarıyla buluşma yerine önce geldi, gür çimenli gölgeli bir yere uzanıp orada Pharnabazos'u bekledi.

12.1

μετὰ ταῦτα Φαρνάβαζος εἰς λόγους αὐτῷ συνελθεῖν ἠθέλησε, καὶ συνῆγεν ἀμφοτέρους ὢν ξένος ὁ Κυζικηνὸς Ἀπολλοφάνης. πρότερος δὲ μετὰ τῶν φίλων ὁ Ἀγησίλαος ἐλθὼν εἰς τὸ χωρίον, ὑπὸ σκιᾷ τινι πόας οὔσης βαθείας καταβαλὼν ἑαυτόν, ἐνταῦθα περιέμενε τὸν Φαρνάβαζον.

12.2Pharnabazos gelince önüne yumuşak postlar ve renkli halılar serildi; ama Agesilaos'un öyle yattığını görünce utandı, giydiği giysi inceliği ve boyasıyla harika olduğu hâlde kendisi de çimenlere, olduğu gibi yere uzandı. Selamlaşınca Pharnabazos'un söyleyecek haklı sözü çoktu; çünkü Atinalılarla savaşta Lakedaimonlulara çok ve büyük yararlıklar göstermiş, şimdi ise onlarca yağmalanıyordu.

12.2

ὁ δὲ ὡς ἐπῆλθεν, ὑποβεβλημένων αὐτῷ κωδίων τε μαλακῶν καὶ ποικίλων δαπίδων, αἰδεσθεὶς τὸν Ἀγησίλαον οὕτω κατακείμενον κατεκλίνη καὶ αὐτός, ὡς ἔτυχεν, ἐπὶ τῆς πόας χαμᾶζε, καίπερ ἐσθῆτα θαυμαστὴν λεπτότητι καὶ βαφαῖς ἐνδεδυκώς. ἀσπασάμενοι δὲ ἀλλήλους ὁ μὲν Φαρνάβαζος οὐκ ἠπόρει λόγων δικαίων, ἅτε δὴ πολλὰ καὶ μεγάλα Λακεδαιμονίοις χρήσιμος γεγονὼς ἐν τῷ πρὸς Ἀθηναίους πολέμῳ, νῦν δὲ πορθούμενος ὑπʼ αὐτῶν·

12.3Agesilaos, yanındaki Spartalıların Pharnabazos'un haksızlığa uğradığını görüp utançtan başlarını öne eğdiğini ve şaşkınlık içinde olduğunu fark edince şöyle dedi: “Pharnabazos, biz önceden kralın dostu iken işlerine dostça davranıyorduk, şimdi düşman olunca düşmanca davranıyoruz. Seni de kralın mallarından biri olmak isteyen biri olarak görüyoruz; doğal olarak ona senin üzerinden zarar veriyoruz.

12.3

ὁ δὲ Ἀγησίλαος, ὁρῶν τοὺς σὺν αὐτῷ Σπαρτιάτας ὑπʼ αἰσχύνης κύπτοντας εἰς τὴν γῆν καὶ διαποροῦντας ἀδικούμενον γὰρ ἑώρων τὸν Φαρνάβαζον, ἡμεῖς, εἶπεν, ὦ Φαρνάβαζε, καὶ φίλοι ὄντες πρότερον βασιλέως ἐχρώμεθα τοῖς ἐκείνου πράγμασι φιλικῶς καὶ νῦν πολέμιοι γεγονότες πολεμικῶς. ἓν οὖν καὶ σὲ τῶν βασιλέως κτημάτων ὁρῶντες εἶναι βουλόμενον, εἰκότως διὰ σοῦ βλάπτομεν ἐκεῖνον.

12.4Ama kralın kölesi değil, Yunanların dostu ve müttefiki denmeyi tercih ettiğin gün, bu falanksı, silahları, gemileri ve hepimizi mallarının ve özgürlüğünün bekçisi bil; özgürlük olmadan insanlar için hiçbir şey güzel ve imrenilecek değildir.”

12.4

ἀφʼ ἧς δʼ ἂν ἡμέρας σεαυτὸν ἀξιώσῃς Ἑλλήνων φίλον καὶ σύμμαχον μᾶλλον ἢ δοῦλον λέγεσθαι βασιλέως, ταύτην νόμιζε τὴν φάλαγγα καὶ τὰ ὅπλα καὶ τὰς ναῦς καὶ πάντας ἡμᾶς τῶν σῶν κτημάτων φύλακας εἶναι καὶ τῆς ἐλευθερίας, ἧς ἄνευ καλὸν ἀνθρώποις οὐδὲν οὐδὲ ζηλωτόν ἐστιν.

12.5Bunun üzerine Pharnabazos aklındakini söyledi: “Kral başka bir komutan gönderirse sizin yanınızda olacağım; ama önderliği bana verirse, onun için sizinle savaşmakta ve size zarar vermekte hiçbir gayreti esirgemeyeceğim.” Agesilaos bunu duyunca memnun oldu, sağ elini tutup birlikte ayağa kalktı ve “Keşke böyle bir adam olarak düşmanımız değil dostumuz olsaydın, Pharnabazos” dedi.

12.5

ἐκ τούτου λέγει πρὸς αὐτὸν ὁ Φαρνάβαζος ἣν εἶχε διάνοιαν. ἐγὼ γάρ, εἶπεν, ἐὰν μὲν ἄλλον ἐκπέμψῃ βασιλεὺς στρατηγόν, ἔσομαι μεθʼ ὑμῶν, ἐὰν δʼ ἐμοὶ παραδῷ τὴν ἡγεμονίαν, οὐδὲν ἐλλείψω προθυμίας ἀμυνόμενος ὑμᾶς καὶ κακῶς ποιῶν ὑπὲρ ἐκείνου. ταῦτα δʼ ἀκούσας ὁ Ἀγησίλαος ἥσθη, καὶ τῆς δεξιᾶς αὐτοῦ λαβόμενος καὶ συνεξαναστάς, εἴθε, εἶπεν, ὦ Φαρνάβαζε, τοιοῦτος ὢν φίλος ἡμῖν γένοιο μᾶλλον ἢ πολέμιος. # Bölüm 13

13.113. Bölüm

Pharnabazos dostlarıyla ayrılırken oğlu geride kalıp Agesilaos'a koştu, gülümseyerek “Agesilaos, seni misafir dostum kılıyorum” dedi ve elindeki ciridi ona verdi. Agesilaos armağanı kabul etti, çocuğun görünüşünden ve dostça tavrından hoşlandı; yanındakilere bakıp böyle güzel ve soylu bir çocuğa karşılık verecek armağanı olan var mı diye aradı.

13.1

ἀπιόντος δὲ τοῦ Φαρναβάζου μετὰ τῶν φίλων, ὁ υἱὸς ὑπολειφθεὶς προσέδραμε τῷ Ἀγησιλάῳ καί μειδιῶν εἶπεν· ἐγώ σε ξένον, ὦ Ἀγησίλαε, ποιοῦμαι. καί παλτὸν ἔχων ἐν τῇ χειρὶ δίδωσιν αὐτῷ. δεξάμενος οὖν ὁ Ἀγησίλαος καί ἡσθεὶς τῇ τε ὄψει καί τῇ φιλοφροσύνῃ τοῦ παιδός, ἐπεσκόπει τοὺς παρόντας, εἴ τις ἔχοι τι τοιοῦτον οἷον ἀντιδοῦναι καλῷ καί γενναίῳ δῶρον.

13.2Kâtibi Idaios'un atında süslü koşumlar görünce hemen çıkarıp gence verdi. Bundan sonra onu hiç unutmadı; zaman geçip kardeşleri onu evinden edip Peloponnesos'a sürdüğünde ona çok yardım etti.

13.2

ἰδὼν δὲ ἵππον Ἰδαίου τοῦ γραφέως κεκοσμημένον φαλάροις, ταχὺ ταῦτα περισπάσας τῷ μειρακίῳ δίδωσι. καί τὸ λοιπὸν οὐκ ἐπαύετο μεμνημένος, ἀλλὰ καί χρόνῳ περιϊόντι τὸν οἶκον ἀποστερηθέντος αὐτοῦ καί φυγόντος ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν εἰς Πελοποννησον, ἰσχυρῶς ἐπεμελεῖτο.

13.3Bir defasında da hatırı için bir iş yaptı. Bu Pers, Atinalı genç bir atlete çok düşkündü; atlet iri ve sert yapılı olduğu için Olympia'da yarıştan çıkarılma tehlikesine düşünce Agesilaos'a sığınıp onun için yalvardı. Agesilaos bunu da yapmak istedi ve çok uğraşarak güçlükle başardı. Başka konularda titiz ve kanuna bağlıydı, ama dostluk işlerinde aşırı adaleti bahane sayardı.

13.3

καί τι καί τῶν ἐρωτικῶν αὐτῷ συνέπραξεν. ἠράσθη γὰρ ἀθλητοῦ παιδὸς ἐξ Ἀθηνῶν ἐπεὶ δὲ μέγας ὢν καί σκληρὸς Ὀλυμπίασιν ἐκινδύνευσεν ἐκκριθῆναι, καταφεύγει πρὸς τὸν Ἀγησίλαον ὁ Πέρσης δεόμενος ὑπὲρ τοῦ παιδός· ὁ δὲ καί τοῦτο βουλόμενος αὐτῷ χαρίζεσθαι, μάλα μόλις διεπράξατο σὺν πολλῇ πραγματείᾳ. τἆλλα μὲν γὰρ ἦν ἀκριβὴς καί νόμιμος, ἐν δὲ τοῖς φιλικοῖς πρόφασιν ἐνόμιζεν εἶναι τὸ λίαν δίκαιον.

13.4Karialı Idrieus'a yazdığı şöyle bir mektupçuk aktarılır: “Nikias suçsuzsa bırak; suçluysa hatırım için bırak; her hâlükârda bırak.” Dostları için çoğu zaman böyleydi. Ama bazen çıkar için fırsatı gözetirdi; nitekim ordu telaşla yola çıkarken hasta bir genci geride bırakmıştı. O yalvarıp arkasından seslenince dönüp acımakla aklı başında olmanın bir arada zor olduğunu söyledi. Bunu filozof Hieronymos anlatır.

13.4

φέρεται γοῦν ἐπιστόλιον αὐτοῦ πρὸς Ἱδριέα τὸν Κᾶρα τοιοῦτο· Νικίας εἰ μὲν μὴ ἀδικεῖ, ἄφες· εἰ δὲ ἀδικεῖ, ἡμῖν ἄφες· πάντως δὲ ἄφες. ἐν μὲν οὖν τοῖς πλείστοις τοιοῦτος ὑπὲρ τῶν φίλων ὁ Ἀγησίλαος· ἔστι δὲ ὅπου πρὸς τὸ συμφέρον ἐχρῆτο τῷ καιρῷ μᾶλλον, ὡς ἐδήλωσεν, ἀναζυγῆς αὐτῷ θορυβωδεστέρας γενομένης, ἀσθενοῦντα καταλιπὼν τὸν ἐρώμενον. ἐκείνου γὰρ δεομένου καί καλοῦντος αὐτὸν ἀπιόντα, μεταστραφεὶς εἶπεν ὡς χαλεπὸν ἐλεεῖν ἅμα καί φρονεῖν. τουτὶ μὲν Ἱερώνυμος ὁ φιλόσοφος ἱστόρηκεν. # Bölüm 14

14.114. Bölüm

Komutanlığının ikinci yılı dolarken Agesilaos'un adı iç bölgelere kadar yayıldı, itidali, sadeliği ve ölçülülüğü hakkında hayranlık verici bir ün dolaştı. Yolculuklarda en kutsal tapınaklarda tek başına kalırdı; çok insanın görmediği işlerine tanrıları gözetici ve tanık kılardı. Binlerce asker arasında Agesilaos'unkinden daha basit bir yatak bulmak kolay değildi.

14.1

ἤδη δὲ περιϊόντος ἐνιαυτοῦ δευτέρου τῇ στρατηγίᾳ. πολὺς ἄνω λόγος ἐχώρει τοῦ Ἀγησιλάου, καὶ δόξα θαυμαστὴ κατεῖχε τῆς τε σωφροσύνης αὐτοῦ καὶ εὐτελείας καὶ μετριότητος, ἐσκήνου μὲν γὰρ ἀποδημῶν καθʼ αὑτὸν ἐν τοῖς ἁγιωτάτοις ἱεροῖς, ἃ μὴ πολλοὶ καθορῶσιν ἄνθρωποι πράττοντας ἡμᾶς, τούτων τοὺς θεοὺς ποιούμενος ἐπόπτας καὶ μάρτυρας· ἐν δὲ χιλιάσι στρατιωτῶν τοσαύταις οὐ ῥᾳδίως ἄν τις εἶδε φαυλοτέραν στιβάδα τῆς Ἀγησιλάου.

14.2Sıcağa ve soğuğa öyle dayanırdı ki, sanki tanrının karıştırdığı mevsimlere uyan bir tek o yaratılmış gibiydi. Asya'da yaşayan Yunanlar için en hoş manzara, eskiden ağır, dayanılmaz, zenginlik ve lüks içinde eriyen valilerin ve komutanların, sade bir pelerinle dolaşan bir adamdan korkup ona yaranmaları, kısa bir Lakon sözüne kendilerini uydurup değişmeleriydi. Birçoklarının aklına Timotheos'un şu sözü geliyordu: “Ares tirandır; Yunanistan altından korkmaz.”

14.2

πρός τε θάλπος οὕτω καὶ ψῦχος εἶχεν ὥσπερ μόνος ἀεὶ χρῆσθαι ταῖς ὑπὸ τοῦ θεοῦ κεκραμέναις ὥραις πεφυκώς. ἥδιστον δὲ θέαμα τοῖς κατοικοῦσι τὴν Ἀσίαν Ἕλλησιν ἦσαν οἱ πάλαι βαρεῖς καὶ ἀφόρητοι καὶ διαρρέοντες ὑπὸ πλούτου καὶ τρυφῆς ὕπαρχοι καὶ στρατηγοὶ δεδιότες καὶ θεραπεύοντες ἄνθρωπον ἐν τρίβωνι περιϊόντα λιτῷ, καὶ πρὸς ἓν ῥῆμα βραχὺ καὶ Λακωνικὸν ἁρμόζοντες ἑαυτοὺς καὶ μετασχηματίζοντες, ὥστε πολλοῖς ἐπῄει τὰ τοῦ Τιμοθέου λέγειν, Ἄρης τύραννος· χρυσὸν δὲ Ἕλλας οὐ δέδοικε. # Bölüm 15

15.115. Bölüm

Asya çalkalanıp pek çok yerde ayaklanmaya yüz tutunca Agesilaos oradaki şehirleri düzene soktu, yönetimlerine kan dökmeden ve kimseyi sürmeden uygun düzeni verdi ve daha ileri gitmeye karar verdi. Savaşı Yunan denizinden uzaklaştıracak, kralı kendi canı ve Ekbatana ile Susa'daki saadeti için dövüşmeye zorlayacak, önce boş vaktini elinden alacaktı ki oturup Yunanların savaşlarında hakemlik etmesin, demagogları satın almasın.

15.1

κινουμένης δὲ τ?ῆς; Ἀσίας καὶ πολλαχοῦ πρὸς ἀπόστασιν ὑπεικούσης, ἁρμοσάμενος τὰς αὐτόθι πόλεις, καὶ ταῖς πολιτείαις δίχα φόνου καὶ φυγῆς ἀνθρώπων ἀποδοὺς τὸν προσήκοντα κόσμον, ἐγνώκει πρόσω χωρεῖν, καὶ τὸν πόλεμον διάρας ἀπὸ τῆς Ἑλληνικῆς θαλάττης, περὶ τὸν σώματος βασιλεῖ καὶ τῆς ἐν Ἐκβατάνοις καὶ Σούσοις εὐδαιμονίας διαμάχεσθαι, καὶ περισπάσαι πρῶτον αὐτοῦ τὴν σχολήν, ὡς μὴ καθέζοιτο τοὺς πολέμους βραβεύων τοῖς Ἕλλησι καὶ διαφθείρων τοὺς δημαγωγούς.

15.2Bu sırada Spartalı Epikydidas gelip Sparta'nın büyük bir Yunan savaşıyla kuşatıldığını, eforların onu çağırdığını ve evdekilere yardım etmesini buyurduğunu bildirdi. “Ey barbarca kötülükler icat eden Yunanlar!” O kıskançlığa ve Yunanların o zaman birbirlerine karşı kurduğu birliklere başka ne denebilir? Yükselen talihi durdurdular, barbarlara yönelmiş silahları ve Yunanistan'dan çoktan dışarı taşınmış savaşı kendi üzerlerine çevirdiler.

15.2

ἐν τούτῳ δὲ ἀφικνεῖται πρὸς αὐτὸν Ἐπικυδίδας ὁ Σπαρτιάτης, ἀπαγγέλλων ὅτι πολὺς περιέστηκε τὴν Σπάρτην πόλεμος Ἑλληνικός, καὶ καλοῦσιν ἐκεῖνον οἱ ἔφοροι καὶ κελεύουσι τοῖς οἴκοι βοηθεῖν. ὦ βάρβαρʼ ἐξευρόντες Ἕλληνες κακά· τί γὰρ ἄν τις ἄλλο τὸν φθόνον ἐκεῖνον προσείποι καὶ τὴν τότε σύστασιν καὶ σύνταξιν ἐφʼ ἑαυτοὺς τῶν Ἑλλήνων; οἳ τῆς τύχης ἄνω φερομένης ἐπελάβοντο, καὶ τὰ ὅπλα πρὸς τοὺς βαρβάρους βλέποντα καὶ τὸν πόλεμον ἤδη τῆς Ἑλλάδος ἐξῳκισμένον αὖθις εἰς ἑαυτοὺς ἔτρεψαν.

15.3Korinthoslu Demaratos'un, İskender'i Dareios'un tahtında oturan görmeyen Yunanların büyük bir hazdan yoksun kaldığını söylemesine katılmıyorum. Bence haklı olarak ağlamalıydılar; çünkü bunları İskender'e ve Makedonlara, o zaman Yunan komutanlarını Leuktra'da, Koroneia'da, Korinthos'ta ve Arkadia'da tüketenler bırakmıştı.

15.3

οὐ γὰρ ἔγωγε συμφέρομαι τῷ Κορινθίῳ Δημαράτῳ μεγάλης ἡδονῆς ἀπολελεῖφθαι φήσαντι τοὺς μὴ θεασαμένους Ἕλληνας Ἀλέξανδρον ἐν τῷ Δαρείου θρόνῳ καθήμενον, ἀλλʼ εἰκότως ἄν οἶμαι δακρῦσαι, συννοήσαντας ὅτι ταῦτἈλεξάνδρῳ καὶ Μακεδόσιν ἀπέλιπον οἳ τότε τοὺς τῶν Ἑλλήνων στρατηγοὺς περὶ Λεῦκτρα καὶ Κορώνειαν καὶ Κόρινθον καὶ Ἀρκαδίαν κατανήλωσαν.

15.4Yine de Agesilaos'un yaptığı hiçbir iş o geri dönüşten daha üstün ve büyük değildir; itaatin ve adaletin bundan güzel bir örneği yoktur. Hannibal durumu kötüleşip İtalya'dan itilirken kendisini evdeki savaşa çağıranlara güçlükle uymuştu; İskender ise Antipatros'un Agis'le savaşını duyunca alay ederek “Arkadaşlar, biz burada Dareios'u yenerken orada, Arkadia'da fare savaşı olmuş galiba” demişti.

15.4

Ἀγησιλάῳ μέντοι οὐδὲν κρεῖσσον ἢ μεῖζόν ἐστι τῆς ἀναχωρήσεως ἐκείνης διαπεπραγμένον, οὐδὲ γέγονε παράδειγμα πειθαρχίας καὶ δικαιοσύνης ἕτερον κάλλιον. ὅπου γὰρ Ἀννίβας ἤδη κακῶς πράττων καὶ περιωθούμενος ἐκ τῆς Ἰταλίας μάλα μόλις ὑπήκουσε τοῖς ἐπὶ τὸν οἴκοι πόλεμον καλοῦσιν, Ἀλέξανδρος δὲ καὶ προσεπέσκωψε πυθόμενος τὴν πρὸς Ἆγιν Ἀντιπάτρου μάχην, εἰπών· ἔοικεν, ὦ ἄνδρες, ὅτε Δαρεῖον ἡμεῖς ἐνικῶμεν μὲν ἐνταῦθα, ἐκεῖ τις ἐν Ἀρκαδίᾳ γεγονέναι μυομαχία·

15.5Agesilaos'un Sparta'ya gösterdiği saygı ve kanunlara gösterdiği itaat yüzünden bu şehri mutlu saymak gerekmez mi? Skytale gelir gelmez bu kadar büyük başarıyı, eldeki gücü ve önündeki umutları bırakıp işi yarıda kesti, hemen denize açıldı, müttefiklerine kendisini çok özlettirdi. Böylece Phaiaks oğlu Erasistratos'un, Lakedaimonluların toplu olarak, Atinalıların ise kişi olarak daha iyi olduğu sözünü de çürüttü.

15.5

πῶς οὐκ ἦν ἄξιον τὴν Σπάρτην μακαρίσαι τῆς Ἀγησιλάου τιμῆς πρὸς ταύτην καὶ πρὸς τοὺς νόμους τῆς εὐλαβείας; ὃς ἅμα τῷ τὴν σκυτάλην ἐλθεῖν εὐτυχίαν τοσαύτην καὶ δύναμιν παροῦσαν καὶ τηλικαύτας ἐλπίδας ὑφηγουμένας ἀφεὶς καὶ προέμενος εὐθὺς ἀπέπλευσεν ἀτελευτήτῳ ἐπὶ ἔργῳ, πολὺν ἑαυτοῦ πόθον τοῖς συμμάχοις ἀπολιπών, καὶ μάλιστα δὴ τὸν Ἐρασιστράτου τοῦ Φαίακος ἐλέγξας λόγον, εἰπόντος ὡς εἰσὶ δημοσίᾳ μὲν Λακεδαιμόνιοι βελτίονες, ἰδίᾳ δὲ Ἀθηναῖοι.

15.6Çünkü kral ve komutan olarak en iyisi olduğunu gösterdi, yakınlarına da özelde daha iyi ve hoş bir dost oldu. Pers parasının üstünde okçu resmi vardı; yola çıkarken, kral tarafından Asya'dan on bin okçuyla sürüldüğünü söyledi. Çünkü o kadar para Atina'ya ve Thebai'ye götürülüp demagoglara dağıtılmış, halklar Spartalılara karşı savaşa kışkırtılmıştı.

15.6

βασιλέα γὰρ ἑαυτὸν καὶ στρατηγὸν ἄριστον ἐπιδειξάμενος, ἔτι βελτίονα καὶ ἡδίονα τοῖς χρωμένοις ἰδίᾳ φίλον καὶ συνήθη παρέσχε, τοῦ δὲ Περσικοῦ νομίσματος χάραγμα τοξότην ἔχοντος, ἀναζευγνύων ἔφη μυρίοις τοξόταις ὑπὸ βασιλέως ἐξελαύνεσθαι τῆς Ἀσίας· τοσούτων γὰρ εἰς Ἀθήνας καὶ Θήβας κομισθέντων καὶ διαδοθέντων τοῖς δημαγωγοῖς, ἐξεπολεμώθησαν οἱ δῆμοι πρὸς τοὺς Σπαρτιάτας. # Bölüm 16

16.116. Bölüm

Hellespontos'u geçip Trakya'dan yürürken hiçbir barbara yalvarmadı; her birine haber gönderip ülkelerinden dost olarak mı düşman olarak mı geçeceğini sordu. Hepsi dostça karşılayıp gücü yettiğince uğurladı. Ama Kserkses'in de armağan verdiği söylenen Trallisler, geçiş ücreti olarak yüz talant gümüş ve yüz kadın istedi.

16.1

ὡς δὲ διαβὰς τὸν Ἑλλήσποντον ἐβάδιζε διὰ τῆς Θρᾴκης, ἐδεήθη μὲν οὐδενὸς τῶν βαρβάρων, πέμπων δὲ πρὸς ἑκάστους ἐπυνθάνετο πότερον ὡς φιλίαν ἢ ὡς πολεμίαν διαπορεύηται τὴν χώραν. οἱ μὲν οὖν ἄλλοι πάντες φιλικῶς ἐδέχοντο καὶ παρέπεμπον, ὡς ἕκαστος δυνάμεως εἶχεν οἱ δὲ καλούμενοι Τράλλεις, οἷς καὶ Ξέρξης ἔδωκεν, ὡς λέγεται, δῶρα, τῆς διόδου μισθὸν ᾔτουν τὸν Ἀγησίλαον ἑκατὸν ἀργυρίου τάλαντα καὶ τοσαύτας γυναῖκας.

16.2Agesilaos alay ederek “Öyleyse almaya niye hemen gelmediler?” dedi ve ilerledi; savaş düzenindeki Trallislerle çarpışıp bozguna uğrattı, çoğunu öldürdü. Aynı soruyu Makedon kralına da gönderdi. Kral düşüneceğini söyleyince “O düşünsün, biz yürüyoruz” dedi. Kral onun atılganlığına hayran kalıp korktu ve dost olarak geçmesini emretti.

16.2

ὁ δὲ κατειρωνευσάμενος αὐτοὺς καὶ φήσας· τί οὖν οὐκ εὐθὺς ἦλθον ληψόμενοι; προῆγε, καὶ συμβαλὼν αὐτοῖς παρατεταγμένοις ἐτρέψατο καὶ διέφθειρε πολλούς, τὸ δʼ αὐτὸ καὶ τῷ βασιλεῖ τῶν Μακεδόνων ἐρώτημα προσέπεμψε· φήσαντος δὲ βουλεύσεσθαι, Βουλευέσθω τοίνυν ἐκεῖνος, εἶπεν, ἡμεῖς δὲ δὴ πορευόμεθα. Θαυμάσας οὖν τὴν τόλμαν αὐτοῦ καὶ δείσας ὁ βασιλεὺς ἐκέλευσεν ὡς φίλον προάγειν.

16.3Thessalyalılar düşmanla müttefik oldukları için ülkelerini yağmaladı. Larissa'ya dostluk için Ksenokles ile Skythes'i gönderdi. Bunlar yakalanıp gözaltına alınınca ötekiler kızıp Agesilaos'un Larissa'yı kuşatması gerektiğini düşündü. O ise bu adamlardan birini kaybederek bütün Thessalya'yı almak istemeyeceğini söyledi ve anlaşmayla ikisini geri aldı.

16.3

τῶν δὲ Θετταλῶν τοῖς πολεμίοις συμμαχούντων ἐπόρθει τὴν χώραν. εἰς δὲ Λάρισσαν ἔπεμψε Ξενοκλέα καὶ Σκύθην περὶ φιλίας· συλληφθέντων δὲ τούτων καὶ παραφυλασσομένων οἱ μὲν ἄλλοι βαρέως φέροντες ᾤοντο δεῖν τὸν Ἀγησίλαον περιστρατοπεδεύσαντα πολιορκεῖν τὴν Λάρισσαν, ὁ δὲ φήσας οὐκ ἂν ἐθελῆσαι Θεσσαλίαν ὅλην λαβεῖν ἀπολέσας τῶν ἀνδρῶν τὸν ἕτερον, ὑποσπόνδους αὐτοὺς ἀπέλαβε.

16.4Agesilaos için bu belki şaşılacak bir şey değildi. Korinthos yakınında büyük bir savaş olduğunu, çok ünlü adamların ansızın öldüğünü, Spartalılardan çok az, düşmandan pek çok kişinin can verdiğini duyunca sevinçli ya da kibirli görünmedi; derin bir iç çekip “Yazık Yunanistan'a! Kendi eliyle öyle çok adamını yok etti ki, yaşasalardı bütün barbarları birden savaşta yenebilirlerdi” dedi.

16.4

καὶ τοῦτʼ ἴσως ἐπʼ Ἀγησιλάῳ θαυμαστὸν οὐκ ἦν, ὃς πυθόμενος μάχην μεγάλην γεγονέναι περὶ Κόρινθον, καὶ ἄνδρας τῶν πάνυ ἐνδόξων ὡς ἔνι μάλιστα αἰφνίδιον ἀπολωλέναι, καὶ Σπαρτιατῶν μὲν ὀλίγους παντάπασι τεθνηκέναι, παμπόλλους δὲ τῶν πολεμίων, οὐκ ὤφθη περιχαρὴς οὐδὲ ἐπηρμένος, ἀλλὰ καὶ πάνυ βαρὺ στενάξας, φεῦ τῆς Ἑλλάδος, ἔφη, τοσούτους ἄνδρας ἀπολωλεκυίας ὑφʼ αὑτῆς, ὅσοι ζῶντες ἐδύναντο νικᾶν ὁμοῦ σύμπαντας τοὺς βαρβάρους μαχόμενοι.

16.5Pharsaloslular üstüne yüklenip ordusuna zarar verince beş yüz süvariye kendisiyle saldırmalarını emretti, onları bozguna uğratıp Narthakion'un eteğinde zafer anıtı dikti. Bu zafere çok sevindi; çünkü bizzat kurduğu süvariyle, süvarileriyle en çok övünenleri yalnız bu kuvvetle yenmişti.

16.5

τῶν δὲ Φαρσαλίων προσκειμένων αὑτῷ καὶ κακούντων τὸ στράτευμα, πεντακοσίοις ἱππεῦσιν ἐμβαλεῖν κελεύσας σὺν αὑτῷ καὶ τρεψάμενος ἔστησε τρόπαιον ὑπὸ τῷ Ναρθακίῳ. καὶ τὴν νίκην ὑπερηγάπησεν ἐκείνην, ὅτι συστησάμενος ἱππικὸν αὐτὸς διʼ ἑαυτοῦ τούτῳ μόνῳ τοὺς μέγιστον ἐφʼ ἱππικῇ φρονοῦντας ἐκράτησεν. # Bölüm 17

17.117. Bölüm

Burada eforlardan Diphridas evden gelip onu karşıladı ve hemen Boiotia'ya girmesini emretti. O bunu sonra daha büyük bir hazırlıkla yapmayı düşünüyordu, ama yöneticilere itaatsizlik etmeyi doğru bulmadı. Yanındakilere, Asya'dan gelmelerinin asıl sebebi olan günün yaklaştığını söyledi ve Korinthos çevresinde savaşan iki morayı yanına çağırdı.

17.1

ἐνταῦθα Διφρίδας οἴκοθεν ἔφορος ὢν ἀπήντησεν αὐτῷ κελεύων εὐθὺς ἐμβαλεῖν εἰς τὴν Βοιωτίαν. ὁ δέ, καίπερ ἀπὸ μείζονος παρασκευῆς ὕστερον τοῦτο ποιῆσαι διανοούμενος, οὐδὲν ᾤετο δεῖν ἀπειθεῖν τοῖς ἄρχουσιν, ἀλλὰ τοῖς τε μεθʼ ἑαυτοῦ προεῖπεν ἐγγὺς εἶναι τὴν ἡμέραν ἐφʼ ἣν ἐξ Ἀσίας ἥκουσι, καὶ δύο μόρας μετεπέμψατο τῶν περὶ Κόρινθον στρατευομένων·

17.2Şehirdeki Lakedaimonlular ona saygıdan, krala yardım etmek isteyen gençlerin yazılmasını ilan ettiler. Hepsi hevesle yazılınca yöneticiler en dinç ve güçlü elli kişiyi seçip gönderdi. Agesilaos Thermopylai'yi geçip dost Phokis'ten yürüdü. Boiotia'ya ayak basıp Khaironeia yakınına karargâh kurduğunda güneşin tutulup hilal biçimini aldığını gördü; aynı anda Peisandros'un Knidos'ta Pharnabazos ve Konon'a karşı deniz savaşını kaybedip öldüğünü duydu.

17.2

οἱ δὲ ἐν τῇ πόλει Λακεδαιμόνιοι τιμῶντες αὐτὸν ἐκήρυξαν τῶν νέων ἀπογράφεσθαι τὸν βουλόμενον τῷ βασιλεῖ βοηθεῖν. ἀπογραψαμένων δὲ πάντων προθύμως, οἱ ἄρχοντες πεντήκοντα τοὺς ἀκμαιοτάτους καὶ ῥωμαλεωτάτους ἐκλέξαντες ἀπέστειλαν. ὁ δὲ Ἀγησίλαος εἴσω Πυλῶν παρελθὼν καὶ διοδεύσας τὴν Φωκίδα φίλην οὖσαν, ἐπεὶ τῆς Βοιωτίας πρῶτον ἐπέβη καὶ περὶ τὴν Χαιρώνειαν κατεστρατοπέδευσεν, ἅμα μὲν τὸν ἥλιον ἐκλείποντα καὶ γινόμενον μηνοειδῆ κατεῖδεν, ἅμα δὲ ἤκουσε τεθνάναι Πείσανδρον ἡττημένον ναυμαχίᾳ περὶ Κνίδον ὑπὸ Φαρναβάζου καὶ Κόνωνος.

17.3Doğal olarak hem adam hem şehir için üzüldü. Ama savaşa giden askerlerin içine moralsizlik ve korku düşmesin diye denizden gelenlere tersini, deniz savaşını kazandıklarını söylemelerini emretti. Kendisi çelenk takıp çıktı, müjde kurbanı kesti, kurban etinden dostlarına paylar gönderdi.

17.3

ἠχθέσθη μὲν οὖν, ὡς εἰκός, ἐπὶ τούτοις καὶ διὰ τὸν ἄνδρα καὶ διὰ τὴν πόλιν, ὅπως δὲ μὴ τοῖς στρατιώταις ἐπὶ μάχην βαδίζουσιν ἀθυμία καὶ φόβος ἐμπέσῃ, τἀναντία λέγειν ἐκέλευσε τοὺς ἀπὸ θαλάττης ἥκοντας, ὅτι νικῶσι τῇ ναυμαχίᾳ· καὶ προελθὼν αὐτὸς ἐστεφανωμένος ἔθυσεν εὐαγγέλια καὶ διέπεμπε μερίδας τοῖς φίλοις ἀπὸ τῶν τεθυμένων. # Bölüm 18

18.118. Bölüm

İlerleyip Koroneia'ya gelince düşmanı gördü, onlar da onu gördü. Orkhomenoslulara sol kanadı verip saf tuttu, kendisi sağ kanadı yönetti. Thebailılar sağ kanatta, Argoslular solda duruyordu. Ksenophon bu savaşın görülmüş en büyük savaş olduğunu söyler; kendisi de Asya'dan geçip Agesilaos'la birlikte dövüşüyordu.

18.1

ἐπεὶ δὲ προϊὼν καὶ γενόμενος ἐν Κορωνείᾳ κατεῖδε τοὺς πολεμίους καὶ κατώφθη, παρετάξατο δοὺς Ὀρχομενίοις τὸ εὐώνυμον κέρας, αὐτὸς δὲ τὸ δεξιὸν ἐπῆγεν. οἱ δὲ Θηβαῖοι τὸ μὲν δεξιὸν εἶχον αὐτοί, τὸ δὲ εὐώνυμον Ἀργεῖοι. λέγει δὲ τὴν μάχην ὁ Ξενοφῶν ἐκείνην οἵαν οὐκ ἄλλην τῶν πώποτε γενέσθαι· καὶ παρῆν αὐτὸς τῷ Ἀγησιλάῳ συναγωνιζόμενος, ἐξ Ἀσίας διαβεβηκώς.

18.2İlk çarpışmada pek itişme ve direnme olmadı: Thebailılar Orkhomenosluları, Agesilaos Argosluları çabucak bozguna uğrattı. Ama iki taraf da sol kanatlarının sıkıştığını ve kaçtığını duyup geri dönünce, Thebailılarla önden savaşmaktan vazgeçip yanlarından geçerken arkalarından vursaydı tehlikesiz bir zafer elindeydi. Oysa o thymos ve hırsla onlara karşıdan yürüdü, zorla püskürtmek istedi.

18.2

ἡ μὲν οὖν πρώτη σύρραξις οὐκ ἔσχεν ὠθισμὸν οὐδὲ ἀγῶνα πολύν, ἀλλὰ οἵ τε Θηβαῖοι ταχὺ τοὺς Ὀρχομενίους ἐτρέψαντο καὶ τοὺς Ἀργείους ὁ Ἀγησίλαος· ἐπεὶ δὲ ἀκούσαντες ἀμφότεροι τὰ εὐώνυμα πιέζεσθαι καὶ φεύγειν ἀνέστρεψαν, ἐνταῦθα τῆς νίκης ἀκινδύνου παρούσης, εἰ τῆς κατὰ στόμα μάχης ὑφέσθαι τοῖς Θηβαίοις ἠθέλησε καὶ παίειν ἑπόμενος παραλλάξαντας, ὑπὸ θυμοῦ καὶ φιλονεικίας ἐναντίος ἐχώρει τοῖς ἀνδράσιν, ὤσασθαι κατὰ κράτος βουλόμενος.

18.3Onlar da aynı güçle karşıladı. Bütün ordu boyunca sert bir savaş oldu, en sertiyse kendisinin elli kişiyle durduğu yerdeydi. Bu gençlerin hırsı krala tam zamanında yetişti ve onu kurtardı. Coşkuyla dövüşüp önüne atılarak onu yaralanmaktan koruyamadılar; ama silahlarının arasından vücuduna pek çok mızrak ve kılıç darbesi aldıktan sonra onu güçlükle diri olarak çekip aldılar, önünde sıkı saf tutup çok düşman öldürdüler, çoğu da düştü.

18.3

οἱ δὲ οὐχ ἧττον ἐρρωμένως ἐδέξαντο, καὶ μάχη γίνεται διʼ ὅλου μὲν ἰσχυρὰ τοῦ στρατεύματος, ἰσχυροτάτη δὲ κατʼ ἐκεῖνον αὐτὸν ἐν τοῖς πεντήκοντα τεταγμένον, ὧν εἰς καιρὸν ἔοικεν ἡ φιλοτιμία τῷ βασιλεῖ γενέσθαι καὶ σωτήριος, ἀγωνιζόμενοι γὰρ ἐκθύμως καὶ προκινδυνεύοντες ἄτρωτον μὲν αὐτὸν οὐκ ἐδυνήθησαν φυλάξαι, πολλὰς δὲ διὰ τῶν ὅπλων δεξάμενον εἰς τὸ σῶμα πληγὰς δόρασι καὶ ξίφεσι μόλις ἀνήρπασαν ζῶντα, καὶ συμφράξαντες πρὸ αὐτοῦ πολλοὺς μὲν ἀνῄρουν, πολλοὶ δὲ ἔπιπτον.

18.4Thebailıları önden püskürtmek çok zor olunca, başta yapmak istemedikleri şeyi yapmak zorunda kaldılar: falanksı açıp onlara yol verdiler. Thebailılar geçip daha düzensiz ilerleyince peşlerinden gidip yandan koşarak vurdular. Yine de bozguna uğratamadılar; Thebailılar kendileri yenilmediği için savaştan gururla Helikon'a çekildiler.

18.4

ὡς δὲ μέγα ἔργον ἦν ὤσασθαι προτροπάδην τοὺς Θηβαίους, ἠναγκάσθησαν ὅπερ ἐξ ἀρχῆς οὐκ ἐβούλοντο ποιῆσαι. διέστησαν γὰρ αὐτοῖς τὴν φάλαγγα καὶ διέσχον, εἶτα ἀτακτότερον ἤδη πορευομένους, ὡς διεξέπεσον, ἀκολουθοῦντες καὶ παραθέοντες ἐκ πλαγίων ἔπαιον. οὐ μὴν ἐτρέψαντό γε, ἀλλʼ ἀπεχώρησαν οἱ Θηβαῖοι πρὸς τὸν Ἑλικῶνα, μέγα τῇ μάχῃ φρονοῦντες, ὡς ἀήττητοι καθʼ αὑτοὺς γεγονότες. # Bölüm 19

19.119. Bölüm

Agesilaos vücudu pek çok yarayla perişan olduğu hâlde, çadırına gitmeden önce sedyeyle falanksa taşındı ve ölülerin safların içine toplandığını gördü. Düşmanlardan tapınağa sığınanların hepsinin serbest bırakılmasını emretti.

19.1

Ἀγησίλαος δέ, καίπερ ὑπὸ τραυμάτων πολλῶν κακῶς τὸ σῶμα διακείμενος, οὐ πρότερον ἐπὶ σκηνὴν ἀπῆλθεν ἢ φοράδην ἐνεχθῆναι πρὸς τήν φάλαγγα καὶ τοὺς νεκροὺς ἰδεῖν ἐντὸς τῶν ὅπλων συγκεκομισμένους, ὅσοι μέντοι τῶν πολεμίων εἰς τὸ ἱερὸν κατέφυγον, πάντας ἐκέλευσεν ἀφεθῆναι.

19.2Çünkü yakında Itonia Athena'nın tapınağı vardır; önünde, eskiden Boiotialıların Sparton komutasında burada Atinalıları yenip Tolmides'i öldürdükten sonra diktikleri zafer anıtı durur. Agesilaos gün doğunca Thebailıların yeniden dövüşüp dövüşmeyeceğini sınamak istedi: askerlerine çelenk takmalarını, flütçülere çalmalarını, galip gelmiş gibi zafer anıtı dikip süslemelerini emretti.

19.2

πλησίον γὰρ ὁ νεώς ἐστιν ὁ τῆς Ἰτωνίας Ἀθηνᾶς, καὶ πρὸ αὐτοῦ τρόπαιον ἕστηκεν, ὃ πάλαι Βοιωτοὶ Σπάρτωνος στρατηγοῦντος ἐνταῦθα νικήσαντες Ἀθηναίους καὶ Τολμίδην ἀποκτείναντες ἔστησαν, ἅμα δʼ ἡμέρᾳ βουλόμενος ἐξελέγξαι τοὺς Θηβαίους ὁ Ἀγησίλαος, εἰ διαμαχοῦνται, στεφανοῦσθαι μὲν ἐκέλευσε τοὺς στρατιώτας, αὐλεῖν δὲ τοὺς αὐλητάς, ἱστάναι δὲ καὶ κοσμεῖν τρόπαιον ὡς νενικηκότας.

19.3Düşmanlar ölülerini almak için izin istemeye elçi gönderince ateşkes yaptı. Zaferini böylece kesinleştirdikten sonra Pythia oyunları sırasında Delphoi'ye gitti, tanrı için tören alayını yönetti ve Asya ganimetlerinin yüz talantı bulan onda birini sundu.

19.3

ὡς δὲ ἔπεμψαν οἱ πολέμιοι νεκρῶν ἀναίρεσιν αἰτοῦντες, ἐσπείσατο, καὶ τήν νίκην οὕτως ἐκβεβαιωσάμενος εἰς Δελφοὺς ἀπεκομίσθη, Πυθίων ἀγομένων, καὶ τήν τε πομπὴν ἐπετέλει τῷ θεῷ καὶ τήν δεκάτην ἀπέθυε τῶν ἐκ τῆς Ἀσίας λαφύρων ἑκατὸν ταλάντων γενομένην.

19.4Evine dönünce yaşayışı ve geçimiyle hemen vatandaşlarının sevgisini ve hayranlığını kazandı. Çünkü komutanların çoğu gibi yabancı ülkeden değişmiş, başka âdetlere kapılmış, evdeki şeylerden hoşnutsuz ve geçimsiz olarak dönmedi; Eurotas'ı hiç geçmemiş insanlar gibi mevcut olana saygı ve sevgi gösterdi.

19.4

ἐπεὶ δὲ ἀπενόστησεν οἴκαδε, προσφιλὴς μὲν ἦν εὐθὺς τοῖς πολίταις καὶ περίβλεπτος ἀπὸ τοῦ βίου καὶ τῆς διαίτης· οὐ γάρ, ὥσπερ οἱ πλεῖστοι τῶν στρατηγῶν, καινὸς ἐπανῆλθεν ἀπὸ τῆς ξένης καὶ κεκινημένος ὑπʼ ἀλλοτρίων ἐθῶν, καὶ δυσκολαίνων πρὸς τὰ οἴκοι καὶ ζυγομαχῶν, ἀλλὰ ὁμοίως τοῖς μηδεπώποτε τὸν Εὐρώταν διαβεβηκόσι τὰ παρόντα τιμῶν καὶ στέργων

19.5Ne sofrasını değiştirdi ne yıkanışını, ne karısının bakımını ne silahlarının süsünü ne de evinin döşemesini. Kapılarını da öyle çok eski hâliyle bıraktı ki Aristodemos'un taktığı kapıların aynısı sanılırdı. Ksenophon, kızının kannathronunun da ötekilerinkinden hiç gösterişli olmadığını söyler. Kannathron, kızların törenlerde taşındığı, griffon ve keçi-geyik biçiminde tahta arabalara denir.

19.5

οὐ δεῖπνον ἤλλαξεν, οὐ λουτρόν, οὐ θεραπείαν γυναικός, οὐχ ὅπλων κόσμον, οὐκ οἰκίας κατασκευήν, ἀλλὰ καὶ τὰς θύρας ἀφῆκεν οὕτως οὔσας σφόδρα παλαιάς, ὡς δοκεῖν εἶναι, ταύτας ἐκείνας ἃς ἐπέθηκεν Ἀριστόδημος, καὶ τὸ κάνναθρόν, φησιν ὁ Ξενοφῶν οὐδέν τι σεμνότερον εἶναι τῆς ἐκείνου θυγατρὸς ἢ τῶν ἄλλων. κάνναθρα δὲ καλοῦσιν εἴδωλα γρυπῶν ξύλινα καὶ τραγελάφων ἐν οἷς κομίζουσι τὰς παῖδας ἐν ταῖς πομπαῖς.

19.6Ksenophon, Agesilaos'un kızının adını yazmamıştır. Dikaiarkhos da ne Agesilaos'un kızını ne Epameinondas'ın annesini bildiğimize kızmıştır. Biz ise Lakon kayıtlarında Agesilaos'un karısının Kleora, kızlarının Eupolia ve Proauga diye anıldığını bulduk. Mızrağı bugün de Lakedaimon'da görülebilir; ötekilerden hiçbir farkı yoktur.

19.6

ὁ μὲν οὖν Ξενοφῶν ὄνομα τῆς Ἀγησιλάου θυγατρὸς οὐ γέγραφε, καὶ ὁ Δικαίαρχος ἐπηγανάκτησεν ὡς μήτε τήν Ἀγησιλάου θυγατέρα μήτε τήν Ἐπαμινώνδου μητέρα γινωσκόντων ἡμῶν ἡμεῖς δὲ εὕρομεν ἐν ταῖς Λακωνικαῖς ἀναγραφαῖς ὀνομαζομένην γυναῖκα μὲν Ἀγησιλάου Κλεόραν, θυγατέρας δὲ Εὐπωλίαν καὶ Πρόαυγαν. ἔστι δὲ καὶ λόγχην ἰδεῖν αὐτοῦ κειμένην ἄχρι νῦν ἐν Λακεδαίμονι, μηδὲν τῶν ἄλλων διαφέρουσαν.

20.120. Bölüm

Yine de bazı vatandaşların at yetiştirmekle kendilerini bir şey sandığını ve büyüklendiğini görünce, kız kardeşi Kyniska'yı Olympia'daki yarışlara bir araba sokmaya ikna etti; Yunanlara bu zaferin hiçbir aretē gerektirmediğini, yalnızca zenginlik ve masraf işi olduğunu göstermek istiyordu.

20.1

οὐ μὴν ἀλλὰ ὁρῶν ἐνίους τῶν πολιτῶν ἀπὸ ἱπποτροφίας δοκοῦντας εἶναι τινας καὶ μέγα φρονοῦντας, ἔπεισε τὴν ἀδελφὴν Κυνίσκαν ἅρμα καθεῖσαν Ὀλυμπίασιν ἀγωνίσασθαι, βουλόμενος ἐνδείξασθαι τοῖς Ἕλλησιν ὡς οὐδεμιᾶς ἐστιν ἀρετῆς, ἀλλὰ πλούτου καὶ δαπάνης ἡ νίκη.

20.2Yanında bulunan ve çok değer verdiği bilge Ksenophon'a, oğullarını getirtip Lakedaimon'da yetiştirmesini söylüyordu; orada derslerin en güzelini, yönetilmeyi ve yönetmeyi öğreneceklerdi. Lysandros öldükten sonra, onun Asya'dan döner dönmez Agesilaos'a karşı kurduğu büyük bir gizli cemiyet olduğunu keşfetti ve sağlığında nasıl bir vatandaş olduğunu herkese göstermeye girişti.

20.2

Ξενοφῶντα δὲ τὸν σοφὸν ἔχων μεθʼ ἑαυτοῦ σπουδαζόμενον ἐκέλευε τοὺς παῖδας ἐν Λακεδαίμονι τρέφειν μεταπεμψάμενον, ὡς μαθησομένους τῶν μαθημάτων τὸ κάλλιστον, ἄρχεσθαι καὶ ἄρχειν. τοῦ δὲ Λυσάνδρου τετελευτηκότος εὑρὼν ἑταιρείαν πολλὴν συνεστῶσαν, ἣν ἐκεῖνος εὐθὺς ἐπανελθὼν ἀπὸ τῆς Ἀσίας συνέστησεν ἐπὶ τὸν Ἀγησίλαον, ὥρμησεν αὐτὸν ἐξελέγχειν οἷος ἦν ζῶν πολίτης·

20.3Geride kalan bir kitapta, Halikarnassoslu Kleon'un kaleme aldığı ve Lysandros'un halk önünde okuyacağı, düzeni değiştirmeye ve yeni bir yönetim kurmaya dair bir nutuk bulup okuyunca bunu ortaya çıkarmak istedi. Fakat Yaşlılar Meclisi üyelerinden biri nutku okuyup ikna gücünden korktu ve ona, Lysandros'u mezarından çıkarmak yerine nutku da onunla birlikte gömmesini öğütledi; Agesilaos bu öğüde uydu ve sesini çıkarmadı.

20.3

καὶ λόγον ἀναγνοὺς ἐν βιβλίῳ ἀπολελειμμένον, ὃν ἔγραψε μὲν Κλέων ὁ Ἁλικαρνασσεύς, ἔμελλε δὲ λέγειν ἀναλαβὼν ὁ Λύσανδρος ἐν τῷ δήμῳ περὶ πραγμάτων καινῶν καὶ μεταστάσεως τοῦ πολιτεύματος, ἠθέλησεν εἰς μέσον ἐξενεγκεῖν. ἐπεὶ δέ τις τῶν γερόντων τὸν λόγον ἀναγνοὺς καὶ φοβηθεὶς τὴν δεινότητα συνεβούλευσε μὴ τὸν Λύσανδρον ἀνορύττειν, ἀλλὰ τὸν λόγον μᾶλλον αὐτῷ συγκατορύττειν, ἐπείσθη καὶ καθησύχαζε.

20.4Kendisine karşı çıkanlara ise açıkça zarar vermiyordu. Aralarından bazılarının sürekli komutan ve yönetici olarak gönderilmesini sağlıyor, böylece makam ele geçince ne kadar kötü ve açgözlü olduklarını gözler önüne seriyordu. Sonra yargılandıklarında yine onların yardımına koşup yanlarında mücadele ediyor, hasımlarını dost edinip kendi tarafına çekiyordu. Sonunda karşısında hiçbir rakip kalmadı.

20.4

τοὺς δὲ ὑπεναντιουμένους αὐτῷ φανερῶς μὲν οὐκ ἔβλαπτε, διαπραττόμενος δὲ πέμπεσθαί τινας ἀεί στρατηγοὺς καὶ ἄρχοντας ἐξ αὐτῶν, ἐπεδείκνυε γενομένους ἐν ταῖς ἐξουσίαις πονηροὺς καὶ πλεονέκτας, εἶτα κρινομένοις πάλιν αὖ βοηθῶν καὶ συναγωνιζόμενος, οἰκείους ἐκ διαφόρων ἐποιεῖτο καὶ μεθίστη πρὸς αὑτόν, ὥστε μηθένα ἀντίπαλον εἶναι.

20.5Öteki kral Agesipolis'e gelince, babası sürgündü, kendisi henüz bir delikanlıydı, tabiatça da yumuşak ve ölçülüydü; bu yüzden devlet işlerine pek karışmıyordu. Agesilaos yine de onu avucunun içine almayı ihmal etmedi. Krallar, şehirde oldukları zaman aynı phidition'a, yani ortak sofraya gider, birlikte yerlerdi.

20.5

ὁ γὰρ ἕτερος βασιλεὺς Ἀγησίπολις, ἅτε δὴ πατρὸς μὲν ὢν φυγάδος, ἡλικίᾳ δὲ παντάπασι μειράκιον, φύσει. δὲ πρᾷος καὶ κόσμιος, οὐ πολλὰ τῶν πολιτικῶν ἔπραττεν. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῦτον ἐποιεῖτο χειροήθη. συσσιτοῦσι γὰρ οἱ βασιλεῖς εἰς τὸ αὐτὸ φοιτῶντες φιδίτιον, ὅταν ἐπιδημῶσιν.

20.6Agesipolis'in de kendisi gibi aşka düşkün olduğunu bildiğinden, hep yaşı yerinde güzel gençlerden söz açıyor, delikanlıyı bu yola sürüklüyor, ona aşkında ortak oluyor ve yardım ediyordu. Lakon aşklarında ayıp bir şey yoktu; Lykurgos'un hayatında yazıldığı gibi, bu aşklarda büyük bir hayâ, onur tutkusu ve aretē gıptası vardı.

20.6

εἰδὼς οὖν ἔνοχον ὄντα τοῖς ἐρωτικοῖς τὸν Ἀγησίπολιν, ὥσπερ ἦν αὐτός, ἀεί τινος ὑπῆρχε λόγου περὶ τῶν ἐν ὥρᾳ· καὶ προῆγε τὸν νεανίσκον εἰς ταὐτὸ καὶ συνήρα καὶ συνέπραττε, τῶν Λακωνικῶν ἐρώτων οὐδὲν αἰσχρόν, αἰδῶ δὲ πολλὴν καὶ φιλοτιμίαν καὶ ζῆλον ἀρετῆς ἐχόντων, ὡς ἐν τοῖς περὶ Λυκούργου γέγραπται.

21.121. Bölüm

Şehirde en büyük nüfuza sahip olan Agesilaos, anne bir kardeşi Teleutias'ın donanmanın başına getirilmesini sağladı. Korinthos'a sefer ederek uzun duvarları karadan kendisi aldı, gemilerle de Teleutias [...]. O sırada Korinthos Argosluların elindeydi ve İsthmia oyunlarını onlar düzenliyordu. Agesilaos ansızın çıkageldi; tanrıya daha yeni kurban kesmiş olan Argoslular bütün hazırlıklarını bırakıp kaçtı.

21.1

μέγιστον οὖν δυνάμενος ἐν τῇ πόλει διαπράττεται Τελευτίαν τὸν ὁμομήτριον ἀδελφὸν ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ γενέσθαι, καί στρατευσάμενος εἰς Κόρινθον αὐτὸς μὲν ᾕρει κατὰ γῆν τὰ μακρὰ τείχη, ταῖς δὲ ναυσὶν ὁ Τελευτίας […] Ἀργείων δὲ τὴν Κόρινθον ἐχόντων τότε καί τὰ Ἴσθμια συντελούντων, ἐπιφανεὶς ἐκείνους μὲν ἐξήλασεν ἄρτι τῷ θεῷ τεθυκότας, τὴν παρα σκευὴν ἅπασαν ἀπολιπόντας·

21.2Orada bulunan Korinthoslu sürgünler ondan yarışları yönetmesini isteyince bunu kabul etmedi, ama onlar yarışları düzenleyip yürütürken kalıp güvenliklerini sağladı. O ayrıldıktan sonra Argoslular İsthmia oyunlarını yeniden yaptı; kimileri bir kez daha kazandı, kimileri de önce kazanmış, sonra yenilmiş olarak kaydedildi.

21.2

ἐπεὶ δὲ τῶν Κορινθίων ὅσοι φυγάδες ἔτυχον παρόντες ἐδεήθησαν αὐτοῦ τὸν ἀγῶνα διαθεῖναι, τοῦτο μὲν Οὐκ ἐποίησεν, αὐτῶν δὲ ἐκείνων διατιθέντων καί συντελούντων παρέμεινε καί παρέσχεν ἀσφάλειαν. ὕστερον δὲ ἀπελθόντος αὐτοῦ πάλιν ὑπʼ Ἀργείων ἤχθη τὰ Ἴσθμια, καί τινες μὲν ἐνίκησαν πάλιν, εἰσὶ δὲ οἳ νενικηκότες πρότερον, ἡττημένοι δὲ ὕστερον, ἀνεγράφησαν.

21.3Agesilaos buna bakarak, yarışları yönetmeyi bu kadar önemli ve büyük bir şey sayıp da uğruna savaşmayı göze alamayan Argosluların kendi korkaklıklarını itiraf ettiklerini söyledi. Kendisi ise bu tür işlere karşı ölçülü olmak gerektiğini düşünürdü. Memleketindeki koroları ve yarışmaları süsleyip güzelleştirir, hepsinde büyük bir heves ve gayretle hazır bulunur, ne oğlanların ne kızların yarışını kaçırırdı; ama başkalarının hayran olduğu şeyleri tanımıyormuş gibi görünürdü.

21.3

ἐπὶ τούτῳ δὲ πολλὴν ἀπέφηνε δειλίαν κατηγορεῖν ἑαυτῶν τοὺς Ἀργείους ὁ Ἀγησίλαος, εἰ σεμνὸν οὕτω καί μέγα τὴν ἀγωνοθεσίαν ἡγούμενοι μάχεσθαι περὶ αὐτῆς Οὐκ ἐτόλμησαν. αὐτὸς δὲ πρὸς ταῦτα πάντα μετρίως ᾤετο δεῖν ἔχειν, καί τοὺς μὲν οἴκοι χοροὺς καί ἀγῶνας ἐπεκόσμει καί συμπαρῆν ἀεὶ φιλοτιμίας καί σπουδῆς μεστὸς ὢν καί οὔτε παίδων οὔτε παρθένων ἁμίλλης ἀπολειπόμενος, ἃ δὲ τοὺς ἄλλους ἑώρα θαυμάζοντας ἐδόκει μηδὲ γινώσκειν.

21.4Bir keresinde, Yunanlar arasında adı sanı duyulmuş ve herkesin peşinden koştuğu tragedya oyuncusu Kallippides önce karşısına çıkıp selam verdi, sonra çalımla onun yanında yürüyenlerin arasına katılıp kendini gösterdi; kralın kendisine iltifatla söze başlayacağını sanıyordu. Sonunda dayanamayıp "Beni tanımıyor musun, kralım?" dedi. Agesilaos ona şöyle bir bakıp "Sen şu deikēliktas Kallippidas değil misin?" diye sordu. Lakedaimonlular soytarılara bu adı verir.

21.4

καί ποτε Καλλιππίδης ὁ τῶν τραγῳδιῶν ὑποκριτής, ὄνομα καί δόξαν ἔχων ἐν τοῖς Ἕλλησι καὶ σπουδαζόμενος ὑπὸ πάντων, πρῶτον μὲν ἀπήντησεν αὐτῷ καί προσεῖπεν, ἔπειτα σοβαρῶς εἰς τοὺς συμπεριπατοῦντας ἐμβαλὼν ἑαυτὸν ἐπεδείκνυτο νομίζων ἐκεῖνον ἄρξειν τινὸς φιλοφροσύνης, τέλος δὲ εἶπεν· οὐκ ἐπιγινώσκεις με, ὦ βασιλεῦ; κἀκεῖνος ἀποβλέψας πρὸς αὐτὸν εἶπεν, ἀλλὰ οὐ σύγε ἐσσὶ Καλλιππίδας ὁ δεικηλίκτας; οὕτω δὲ Λακεδαιμόνιοι τοὺς μίμους καλοῦσι.

21.5Bir başka sefer bülbül taklidi yapan bir adamı dinlemeye çağrılınca "Ben bülbülün kendisini dinledim" diyerek reddetti. Hekim Menekrates, ümit kesilmiş bazı hastaları iyileştirince kendisine Zeus denmeye başlamıştı ve bu lakabı bayağı bir şekilde kullanıyordu. Agesilaos'a bile "Menekrates Zeus'tan Kral Agesilaos'a selam" diye yazmaya cüret edince, Agesilaos şu cevabı yazdı: "Kral Agesilaos'tan Menekrates'e şifalar."

21.5

παρακαλούμενος δὲ πάλιν ἀκοῦσαι τοῦ τὴν ἀηδόνα μιμουμένου, παρῃτήσατο φήσας, αὐτᾶς ἄκουκα. τοῦ δὲ ἰατροῦ Μενεκράτους, ἐπεὶ κατατυχὼν ἔν τισιν ἀπεγνωσμέναις θεραπείαις Ζεὺς ἐπεκλήθη, φορτικῶς ταύτῃ χρωμένου τῇ προσωνυμίᾳ καί δὴ καί πρὸς ἐκεῖνον ἐπιστεῖλαι τολμήσαντος οὕτως· Μενεκράτης Ζεὺς βασιλεῖ Ἀγησιλάῳ χαίρειν, ἀντέγραψε· βασιλεὺς Ἀγησίλαος Μενεκράτει ὑγιαίνειν.

22.122. Bölüm

Agesilaos Korinthos topraklarında oyalandığı, Heraion'u almış olarak askerlerin ganimeti ve esirleri götürmesini seyrettiği sırada, Thebai'den dostluk görüşmesi için elçiler geldi. Bu şehirden her zaman nefret ederdi, o an ona hakaret etmeyi de yararlı buluyordu; bu yüzden karşısına çıkan elçileri görmüyor, duymuyor gibi davrandı.

22.1

διατρίβοντος δὲ περὶ τήν Κορινθίων αὐτοῦ καὶ τὸ Ἡραῖον εἰληφότος καὶ τὰ αἰχμάλωτα τοὺς στρατιώτας ἄγοντας καὶ φέροντας ἐπιβλέποντος, ἀφίκοντο πρέσβεις ἐκ Θηβῶν περὶ φιλίας. ὁ δὲ μισῶν μὲν ἀεὶ τήν πόλιν, οἰόμενος δὲ τότε καὶ συμφέρειν ἐνυβρίσαι, προσεποιεῖτο μήτε ὁρᾶν αὐτοὺς μήτε ἀκούειν ἐντυγχανόντων.

22.2Ama kibrinin cezası denecek bir şey başına geldi: Thebaililer daha ayrılmadan bazı kimseler gelip bir moranın Iphikrates tarafından kılıçtan geçirildiğini haber verdi. Bu, Lakedaimonluların başına uzun zamandır gelmiş en büyük felaketti. Birçok yiğit adam kaybetmişlerdi; üstelik hoplitler peltastlara, Lakedaimonlular paralı askerlere yenilmişti.

22.2

ἔπαθε δὲ πρᾶγμα νεμεσητόν· οὔπω γὰρ ἀπηλλαγμένων τῶν Θηβαίων ἧκόν τινες ἀπαγγέλλοντες αὐτῷ τήν μόραν ὑπό Ἰφικράτους κατακεκόφθαι. καὶ πάθος τοῦτο μέγα διὰ πολλοῦ χρόνου συνέπεσεν αὐτοῖς πολλοὺς γὰρ ἄνδρας ἀγαθοὺς ἀπέβαλον κρατηθέντας ὑπό τε πελταστῶν ὁπλίτας καὶ μισθοφόρων Λακεδαιμονίους.

22.3Agesilaos yardıma koşmak üzere hemen fırladı; fakat iş işten geçtiğini öğrenince yeniden Heraion'a döndü ve Boiotialıları ancak o zaman huzuruna çağırıp görüştü. Onlar da hakarete hakaretle karşılık verdi: Barıştan hiç söz etmediler, yalnızca Korinthos'a geçmelerine izin verilmesini istediler. Agesilaos öfkelenip şöyle dedi: "Dostlarınızı başarılarıyla övünürken görmek istiyorsanız, bunu yarın hiç tehlikesiz yapabilirsiniz."

22.3

ἀνεπήδησε μὲν οὖν εὐθὺς ὁ Ἀγησίλαος ὡς βοηθήσων· ἐπεὶ δὲ ἔγνω διαπεπραγμένους, αὖθις εἰς τὸ Ἡραῖον ἧκε, καὶ τοὺς Βοιωτοὺς τότε προσελθεῖν κελεύσας, ἐχρημάτιζεν. ὡς δὲ ἀνθυβρίζοντες ἐκεῖνοι τῆς μὲν εἰρήνης οὐκ ἐμέμνηντο, παρεθῆναι δὲ ἠξίουν εἰς Κόρινθον, ὀργισθεὶς ὁ Ἀγησίλαος εἶπεν εἴγε βούλεσθε τοὺς φίλους ὑμῶν ἰδεῖν μέγα φρονοῦντας ἐφʼ οἷς εὐτυχοῦσιν, αὔριον ἀσφαλῶς ὑμῖν τοῦτο ὑπάρξει.

22.4Ertesi gün elçileri yanına alıp Korinthos topraklarını yakıp yıktı ve şehrin ta önüne kadar geldi. Korinthosluların kendilerini savunmaya cesaret edemediğini böylece gösterdikten sonra elçileri saldı. Sonra moradan sağ kalan adamları alıp Lakedaimon'a götürdü; kendilerinden nefret eden, kötülüklerini isteyen Arkadyalılar sevinmesin diye yola gün doğmadan çıkıyor, konaklamayı da ancak hava karardıktan sonra yapıyordu.

22.4

καὶ παραλαβὼν αὐτοὺς τῇ ὑστεραίᾳ τήν τε χώραν τῶν Κορινθίων ἔκοπτε καὶ πρὸς τήν πόλιν αὐτὴν προσῆλθεν. οὕτω δὲ τοὺς Κορινθίους ἐξελέγξας ἀμύνεσθαι μὴ τολμῶντας, ἀφῆκε τήν πρεσβείαν. αὐτὸς δὲ τοὺς περιλελειμμένους ἄνδρας ἐκ τῆς μόρας ἀναλαβὼν ἀπῆγεν εἰς Λακεδαίμονα, πρὸ ἡμέρας ποιούμενος τὰς ἀναζεύξεις καὶ πάλιν σκοταίους τὰς καταλύσεις, ὅπως οἱ μισοῦντες καὶ βασκαίνοντες τῶν Ἀρκάδων μὴ ἐπιχαίρωσιν·

22.5Bundan sonra Akhaialıları memnun etmek için onlarla birlikte ordusuyla Akarnania'ya geçti, büyük ganimet topladı ve Akarnanialıları savaşta yendi. Akhaialılar kışı orada geçirip düşmanın ekim yapmasını engellemesini rica edince tam tersini yapacağını söyledi: Toprakları yaza kadar ekili kalırsa savaştan daha çok korkacaklardı. Nitekim öyle oldu; üzerlerine yeniden sefer ilan edilince Akhaialılarla uzlaştılar.

22.5

ἐκ τούτου χαριζόμενος τοῖς Ἀχαιοῖς διέβαινεν εἰς Ἀκαρνανίαν στρατιᾷ μετʼ αὐτῶν, καὶ πολλὴν μὲν ἠλάσατο λείαν, μάχῃ δὲ τοὺς Ἀκαρνᾶνας ἐνίκησε. δεομένων δὲ τῶν Ἀχαιῶν ὅπως τὸν χειμῶνα παραμείνας ἀφέληται τὸν σπόρον τῶν πολεμίων, τοὐναντίον ἔφη ποιήσειν· μᾶλλον γὰρ φοβηθήσεσθαι τὸν πόλεμον αὐτούς, ἐὰν ἐσπαρμένην τήν γῆν εἰς ὥρας ἔχωσιν ὃ καὶ συνέβη, παραγγελλομένης γὰρ αὖθις ἐπʼ αὐτοὺς στρατείας διηλλάγησαν τοῖς Ἀχαιοῖς.

23.123. Bölüm

Konon ile Pharnabazos, Kral'ın donanmasıyla denizlere hâkim olup Lakonia kıyılarını yağmalıyor, Pharnabazos'un verdiği parayla Atina'nın surları da yeniden yapılıyordu. Bunun üzerine Lakedaimonlular Kral'la barış yapmaya karar verip Antalkidas'ı Tiribazos'a gönderdiler. Böylece Asya'da yaşayan ve uğruna Agesilaos'un savaştığı Yunanları, son derece utanç verici ve kanunsuz bir şekilde Kral'a teslim ediyorlardı.

23.1

ἐπεὶ δὲ Κόνων καὶ Φαρνάβαζος τῷ βασιλέως ναυτικῷ θαλαττοκρατοῦντες ἐπόρθουν τὰ παράλια τῆς Λακωνικῆς, ἐτειχίσθη δὲ καὶ τὸ ἄστυ τῶν Ἀθηναίων Φαρναβάζου χρήματα δόντος, ἔδοξε τοῖς Λακεδαιμονίοις εἰρήνην ποιεῖσθαι πρὸς βασιλέα· καὶ πέμπουσιν Ἀνταλκίδαν πρὸς Τιρίβαζον, αἴσχιστα καὶ παρανομώτατα τοὺς τὴν Ἀσίαν κατοικοῦντας Ἕλληνας, ὑπὲρ ὧν ἐπολέμησεν Ἀγησίλαος, βασιλεῖ παραδιδόντες.

23.2Bu yüzden bu kötü şöhrete en az ortak olan Agesilaos oldu. Çünkü Antalkidas onun düşmanıydı ve barışı ne pahasına olursa olsun sağlamaya çalışıyordu; savaşın Agesilaos'u büyüttüğünü, onu en ünlü ve en güçlü adam yaptığını görüyordu. Yine de Lakedaimonluların Medlerden yana olduğunu söyleyen birine, asıl Medlerin Lakonlardan yana olduğu cevabını verdi.

23.2

ὅθεν ἥκιστα συνέβη τῆς κακοδοξίας ταύτης Ἀγησιλάῳ μετασχεῖν. ὁ γὰρ Ἀνταλκίδας ἐχθρὸς ἦν αὐτῷ, καὶ τὴν εἰρήνην ἐξ ἅπαντος ἔπραττεν ὡς τοῦ πολέμου τὸν Ἀγησίλαον αὔξοντος καὶ ποιοῦντος ἐνδοξότατον καὶ μέγιστον. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν εἰπόντα τοὺς Λακεδαιμονίους μηδίζειν ὁ Ἀγησίλαος ἀπεκρίνατο μᾶλλον τοὺς Μήδους λακωνίζειν.

23.3Barışı kabul etmek istemeyenleri tehdit edip onlara savaş ilan ederek hepsini Pers'in hükmüne uymaya zorladı. Bunu en çok Thebaililer yüzünden yapıyordu; Boiotia'yı bağımsız bırakmak zorunda kalınca zayıf düşeceklerdi. Sonraki olaylar bunu açıkça gösterdi. Phoibidas, barış ve antlaşma yürürlükteyken Kadmeia'yı ele geçirerek korkunç bir iş yapmıştı; bütün Yunanlar öfkeliydi, Spartalılar da durumdan rahatsızdı.

23.3

τοῖς δὲ μὴ βουλομένοις δέχεσθαι τὴν εἰρήνην ἀπειλῶν καὶ καταγγέλλων πόλεμον ἠνάγκασεν ἐμμένειν ἅπαντας οἷς ὁ Πέρσης ἐδικαίωσε, μάλιστα διὰ τοὺς Θηβαίους, ὅπως αὐτόνομον τὴν Βοιωτίαν ἀφέντες ἀσθενέστεροι γένωνται. δῆλον δὲ τοῦτο τοῖς ὕστερον ἐποίησεν, ἐπεὶ γὰρ Φοιβίδας ἔργον εἰργάσατο δεινὸν ἐν σπονδαῖς καὶ εἰρήνῃ τὴν Καδμείαν καταλαβών, καὶ πάντες μὲν ἠγανάκτουν οἱ Ἕλληνες, χαλεπῶς δὲ ἔφερον οἱ Σπαρτιᾶται,

23.4Hele Agesilaos'la arası kötü olanlar, şüpheyi ona çevirmek için Phoibidas'a bu işi kimin emriyle yaptığını öfkeyle soruyordu. Agesilaos ise Phoibidas'ı savunmaktan çekinmedi ve açıkça şunu söyledi: Bakılması gereken, yapılan işin bir yararı olup olmadığıdır; Lakedaimon'a yararlı olan şeyler, kimse emretmese bile kendiliğinden yapılsa yeridir.

23.4

καὶ μάλιστα οἱ διαφερόμενοι τῷ Ἀγησιλάῳ μετʼ ὀργῆς ἐπυνθάνοντο τοῦ Φοιβίδου τίνος ταῦτα κελεύσαντος ἔπραξεν, εἰς ἐκεῖνον τὴν ὑπόνοιαν τρέποντες, οὐκ ὤκνησε τῷ Φοιβίδᾳ βοηθῶν λέγειν ἀναφανδὸν ὅτι δεῖ τὴν πρᾶξιν αὐτήν, εἴ τι χρήσιμον ἔχει, σκοπεῖν· τὰ γὰρ συμφέροντα τῇ Λακεδαίμονι καλῶς ἔχειν αὐτοματίζεσθαι, κἂν μηδεὶς κελεύσῃ.

23.5Oysa sözde her yerde adaletin aretēlerin başında geldiğini söylerdi: Adalet olmadıkça cesaretin hiçbir faydası yoktu, herkes adil olsa cesarete hiç ihtiyaç kalmazdı. "Büyük Kral böyle uygun görüyor" diyenlere de şöyle demişti: "Benden daha adil değilse, nesi benden büyük?" Üstünlüğü, krallara yaraşır bir ölçü olan adaletle ölçmek gerektiğini düşünmekte haklıydı ve güzel düşünüyordu.

23.5

καίτοι τῷ λόγῳ πανταχοῦ τὴν δικαιοσύνην ἀπέφαινε πρωτεύειν τῶν ἀρετῶν· ἀνδρείας μὲν γὰρ οὐδὲν ὄφελος εἶναι, μὴ παρούσης δικαιοσύνης, εἰ δὲ δίκαιοι πάντες γένοιντο, μηδὲν ἀνδρείας δεήσεσθαι. πρὸς δὲ τοὺς λέγοντας ὅτι ταῦτα δοκεῖ τῷ μεγάλῳ βασιλεῖ, τί δʼ ἐκεῖνος ἐμοῦ, εἶπε, μείζων, εἰ μὴ καὶ δικαιότερος; ὀρθῶς καὶ καλῶς οἰόμενος δεῖν τῷ δικαίῳ καθάπερ μέτρῳ βασιλικῷ μετρεῖσθαι τὴν ὑπεροχὴν τοῦ μείζονος.

23.6Barış yapıldıktan sonra Kral ona misafirlik ve dostluk teklif eden bir mektup gönderdiğinde kabul etmedi; ortak dostluğun yeteceğini, o sürdükçe özel bir dostluğa hiç gerek olmayacağını söyledi. Ama eylemlerinde bu görüşe artık bağlı kalmadı; pek çok kez şan hırsına ve rekabet tutkusuna, en çok da Thebaililere duyduğu husumete kapılıp sürüklendi.

23.6

ἣν δὲ τῆς εἰρήνης γενομένης ἔπεμψεν αὐτῷ περὶ ξενίας καὶ φιλίας ἐπιστολὴν ὁ βασιλεύς, οὐκ ἔλαβεν, εἰπὼν ἐξαρκεῖν τὴν κοινὴν φιλίαν, καὶ μηδὲν ἰδίας δεήσεσθαι μενούσης ἐκείνης, ἐν δὲ τοῖς ἔργοις οὐκέτι ταύτην διαφυλάττων τὴν δόξαν, ἀλλὰ τῇ φιλοτιμίᾳ καὶ τῇ φιλονεικίᾳ πολλαχοῦ συνεκφερόμενος, καὶ μάλιστα τῇ πρὸς Θηβαίους,

23.7Yalnız Phoibidas'ı kurtarmakla kalmadı, şehri de bu haksızlığı üstlenmeye ve Kadmeia'yı kendi elinde tutmaya, Thebai'nin yönetimini de Phoibidas'ın içeri girip akropolü ele geçirmesine aracılık eden Arkhias ile Leontidas'a vermeye ikna etti.

23.7

οὐ μόνον ἔσωσε τὸν Φοιβίδαν, ἀλλὰ καὶ τὴν πόλιν ἔπεισεν εἰς αὑτὴν ἀναδέξασθαι τὸ ἀδίκημα καὶ κατέχειν τὴν Καδμείαν διʼ ἑαυτῆς, τῶν δὲ πραγμάτων καὶ τῆς πολιτείας Ἀρχίαν καὶ Λεοντίδαν ἀποδεῖξαι κυρίους, διʼ ὧν ὁ Φοιβίδας εἰσῆλθε καὶ κατέλαβε τὴν ἀκρόπολιν.

24.124. Bölüm

Bütün bunlardan daha o zaman, yapılan işin eli Phoibidas'ın, aklı Agesilaos'un olduğu şüphesi doğmuştu; sonraki olaylar da bu suçlamayı kesinleştirdi. Thebaililer garnizonu kovup şehri kurtarınca, Agesilaos onları, isimde polemarkhos, gerçekte tiran olan Arkhias ile Leontidas'ı öldürmekle suçlayıp onlara savaş açtı.

24.1

ἦν μὲν οὖν εὐθὺς ἐκ τούτων ὑπόνοια Φοιβίδου μὲν ἔργον εἶναι, βούλευμα δὲ Ἀγησιλάου τὸ πεπραγμένον· αἱ δὲ ὕστερον πράξεις ὁμολογουμένην ἐποίησαν τὴν αἰτίαν. ὡς γὰρ ἐξέβαλον οἱ Θηβαῖοι τὴν φρουρὰν καί τὴν πόλιν ἠλευθέρωσαν, ἐγκαλῶν αὐτοῖς ὅτι τὸν Ἀρχίαν καὶ τὸν Λεοντίδαν ἀπεκτόνεσαν, ἔργῳ μὲν τυράννους, λόγῳ δὲ πολεμάρχους ὄντας, ἐξήνεγκε πόλεμον πρὸς αὐτούς.

24.2Agesipolis ölmüş olduğundan o sırada kral olan Kleombrotos bir orduyla Boiotia'ya gönderildi. Agesilaos ise bu komutanlıktan kaçındı: Ergenlik çağından itibaren kırk yıl geçmişti, kanunlar gereği askerlikten muaftı. Kısa süre önce Phliuslularla sürgünler uğruna savaşmıştı; şimdi de Thebaililere tiranlar uğruna kötülük ederken görülmekten utanıyordu.

24.2

καὶ Κλεόμβροτος ἤδη βασιλεύων Ἀγησιπόλιδος τεθνηκότος, εἰς Βοιωτίαν ἐπέμφθη μετὰ δυνάμεως· ὁ γὰρ Ἀγησίλαος, ὡς ἔτη τεσσαράκοντα γεγονὼς ἀφʼ ἥβης καί στρατείας ἔχων ἄφεσιν ὑπὸ τῶν νόμων, ἔφυγε τὴν στρατηγίαν ἐκείνην, αἰσχυνόμενος εἰ Φλιασίοις ὀλίγον ἔμπροσθεν ὑπὲρ φυγάδων πεπολεμηκώς, αὖθις ὀφθήσεται Θηβαίους κακῶς ποιῶν διὰ τοὺς τυράννους.

24.3Lakon asıllı Sphodrias adında biri vardı; Agesilaos'a karşı olan hiziptendi ve Thespiai'ye harmost atanmıştı. Cesaretsiz bir adam değildi, şan hırsından da yoksun değildi, ama aklı başında olmaktan çok hep umutlarla doluydu. Büyük bir ad kazanmak istiyordu; Phoibidas'ın Thebai'deki cüretiyle ün ve şöhret kazandığını düşünerek, karadan beklenmedik bir saldırıyla Peiraieus'u kendi başına ele geçirir ve Atinalıları denizden koparırsa bunun çok daha güzel ve parlak bir iş olacağına inandı.

24.3

ἦν δέ τις Λάκων Σφοδρίας ἐκ τῆς ὑπεναντίας στάσεως τῷ Ἀγησιλάῳ τεταγμένος ἐν Θεσπιαῖς ἁρμοστής, οὐκ ἄτολμος μὲν οὐδʼ ἀφιλότιμος ἀνήρ, ἀεὶ δʼ · ἐλπίδων μᾶλλον ἢ φρενῶν ἀγαθῶν μεστός, οὗτος ἐπιθυμῶν ὀνόματος μεγάλου, καί τὸν Φοιβίδαν νομίζων ἔνδοξον γεγονέναι καί περιβόητον ἀπὸ τοῦ περὶ Θήβας τολμήματος, ἐπείσθη πολὺ κάλλιον εἶναι καί λαμπρότερον εἰ τὸν Πειραιᾶ καταλάβοι διʼ ἑαυτοῦ καί τῶν Ἀθηναίων ἀφέλοιτο τὴν θάλασσαν, ἐκ γῆς ἀπροσδοκήτως ἐπελθών.

24.4Bunun, boiotarkhlar Pelopidas ile Melon'un kurduğu bir tuzak olduğu söylenir. Lakonlardan yanaymış gibi davranan adamları gizlice göndermişler; bunlar Sphodrias'ı böyle büyük bir işe layık tek kişi diye övüp yücelterek onu gaza getirmişti. Böylece, Phoibidas'ınki kadar haksız ve kanunsuz, ama onun cüretinden de şansından da yoksun bir işe girişti.

24.4

λέγουσι δὲ τοῦτο μηχάνημα γενέσθαι τῶν περὶ Πελοπίδαν καί Μέλωνα βοιωταρχῶν. ὑπέπεμψαν γὰρ ἀνθρώπους λακωνίζειν προσποιουμένους, οἳ τὸν Σφοδρίαν ἐπαινοῦντες καί μεγαλύνοντες ὡς ἔργου τηλικούτου μόνον ἄξιον, ἐπῆραν καί παρώρμησεν ἀνελέσθαι πρᾶξιν ἄδικον μὲν ὁμοίως ἐκείνῃ καί παράνομον, τόλμης δὲ καί τύχης ἐνδεᾶ γενομένην.

24.5Geceleyin Peiraieus'a ulaşmayı umuyordu, ama gün ağarması onu Thria ovasında yakaladı. Eleusis'teki bazı tapınaklardan yükselen bir ışık gören askerlerin ürperdiği ve dehşete kapıldığı anlatılır. Kendisinin de artık gizlenemeyeceğini anlayınca cesareti kırıldı; önemsiz bir yağmadan sonra utanç içinde, adı sanı duyulmadan Thespiai'ye döndü.

24.5

ἡμέρα γὰρ αὐτὸν ἐν τῷ Θριασίῳ πεδίῳ κατέλαβε καί κατέλαμψεν ἐλπίσαντα νυκτὸς προσμίξειν τῷ Πειραιεῖ· καί φῶς ἀφʼ ἱερῶν τινων Ἐλευσινόθεν ἰδόντας λέγουσι φρῖξαι καί περιφόβους γενέσθαι τοὺς στρατιώτας. αὐτὸς δὲ τοῦ θράσους ἐξέπεσεν, ὡς οὐκέτι λαθεῖν ἦν, καί τινα βραχεῖαν ἁρπαγὴν θέμενος αἰσχρῶς ἀνεχώρησε καί ἀδόξως εἰς τὰς Θεσπιάς.

24.6Bunun üzerine Atina'dan Sparta'ya şikâyetçiler gönderildi. Ama yöneticilerin Sphodrias'ı suçlamak için onlara hiç ihtiyacı olmadığını, onu ölüm cezası istemiyle yargıya çağırmış olduklarını gördüler. Sphodrias duruşmaya gelmemeye karar verdi. Vatandaşların öfkesinden korkuyordu: Atinalılardan utanıyorlardı ve haksızlığa ortak görünmemek için kendilerini haksızlığa uğrayanlardan göstermek istiyorlardı.

24.6

ἐκ δὲ τούτου κατήγοροι μὲν ἐπέμφθησαν εἰς Σπάρτην ἐξ Ἀθηνῶν, εὗρον δὲ κατηγορίας μηδὲν ἐπὶ τὸν Σφοδρίαν δεομένους τοὺς ἄρχοντας, ἀλλὰ θανάτου κρίσιν αὐτῷ προειρηκότας, ἣν ἐκεῖνος ὑπομένειν ἀπέγνω, φοβούμενος τὴν ὀργὴν τῶν πολιτῶν αἰσχυνομένων τοὺς Ἀθηναίους καί βουλομένων συναδικεῖσθαι δοκεῖν, ἵνα μὴ συναδικεῖν δοκῶσιν.

25.125. Bölüm

Sphodrias'ın Kleonymos adında bir oğlu vardı. Henüz çocuk yaşta ve yüzü güzel olan bu delikanlıya, Kral Agesilaos'un oğlu Arkhidamos âşıktı. Babası yüzünden tehlikede olan Kleonymos'un sıkıntısını elbette paylaşıyordu, ama ona açıkça destek olup yardım edemiyordu; çünkü Sphodrias, Agesilaos'un hasımlarındandı.

25.1

εἶχεν οὖν υἱὸν ὁ Σφοδρίας Κλεώνυμον, οὗ παιδὸς ὄντος ἔτι καὶ καλοῦ τὴν ὄψιν Ἀρχίδαμος ὁ Ἀγησιλάου τοῦ βασιλέως υἱὸς ἤρα. καὶ τότε συνηγωνία μὲν ὡς εἰκὸς αὐτῷ κινδυνεύοντι περὶ τὸν πατρός, συμπράττειν δὲ φανερῶς καὶ βοηθεῖν οὐκ εἶχεν ἦν γὰρ ὁ Σφοδρίας ἐκ τῶν διαφόρων τοῦ Ἀγησιλάου.

25.2Kleonymos yanına gelip yalvararak, ağlayarak, Agesilaos'u kendilerine karşı yumuşatmasını istedi; en çok ondan korkuyorlardı. Arkhidamos üç dört gün babasından çekindiği ve korktuğu için sessizce onun peşinden dolaştı. Sonunda duruşma yaklaşınca cesaretini toplayıp Agesilaos'a, Kleonymos'un babası için kendisine yalvardığını söyledi.

25.2

τοῦ δὲ Κλεωνύμου προσελθόντος αὐτῷ καὶ μετὰ δεήσεως καὶ δακρύων ἐντυχόντος, ὅπως τὸν Ἀγησίλαον εὔνουν παράσχῃ, μάλιστα γὰρ ἐκεῖνον αὐτοῖς φοβερὸν εἶναι, τρεῖς μὲν ἢ τέσσαρας ἡμέρας αἰδούμενος τὸν πατέρα καὶ δεδιὼς σιωπῇ παρηκολούθει· τέλος δὲ τῆς κρίσεως ἐγγὺς οὔσης ἐτόλμησεν εἰπεῖν πρὸς τὸν Ἀγησίλαον ὅτι Κλεώνυμος αὐτοῦ δεηθείη περὶ τοῦ πατρός·

25.3Agesilaos, Arkhidamos'un âşık olduğunu biliyordu ve buna engel olmamıştı; çünkü Kleonymos daha çocukluğundan beri, herkesten çok, değerli bir adam olacağı beklenen biriydi. Ama o gün oğlunun yalvarışına rağmen ona iyi ya da insanca bir şey ummak için en küçük bir sebep vermedi; neyin güzel ve uygun olacağını düşüneceğini söyleyip gitti.

25.3

ὁ δὲ Ἀγησίλαος εἰδὼς ἐρῶντα τὸν Ἀρχίδαμον οὐκ ἔπαυσεν ἦν γὰρ ὁ Κλεώνυμος εὐθὺς ἐκ παίδων ἐπίδοξος, εἴ τις καὶ ἄλλος, ἀνὴρ ἔσεσθαι σπουδαῖος. οὐ μὴν ἐνέδωκέ τι τότε χρηστὸν ἢ φιλάνθρωπον ἐλπίσαι δεομένῳ τῷ παιδί, σκέψεσθαι δὲ φήσας ὅ τι καλῶς ἔχοι καὶ πρεπόντως, ἀπῆλθεν.

25.4Arkhidamos utancından, önceden günde birkaç kez yaptığı hâlde, Kleonymos'un yanına gitmeyi bıraktı. Bunun üzerine Sphodrias'ın yakınları da onun durumundan büsbütün ümit kesti. Sonra Agesilaos'un dostlarından Etymokles onlarla bir sohbette Agesilaos'un fikrini açığa vurdu: Agesilaos yapılan işi son derece kötülüyordu, ama Sphodrias'ı başka bakımlardan iyi bir adam sayıyor, şehrin böyle askerlere ihtiyacı olduğunu görüyordu.

25.4

αἰδούμενος οὖν ὁ Ἀρχίδαμος ἐξέλειπε τὸ προσιέναι τῷ Κλεωνύμῳ, καίπερ εἰωθὼς πολλάκις τοῦτο τῆς ἡμέρας ποιεῖν πρότερον. ἐκ δὲ τούτου κἀκεῖνοι τὰ κατὰ τὸν Σφοδρίαν μᾶλλον ἀπέγνωσαν, ἄχρι οὗ τῶν Ἀγησιλάου φίλων Ἐτυμοκλῆς ἔν τινι κοινολογίᾳ πρὸς αὐτοὺς ἀπεγύμνωσε τὴν γνώμην τοῦ Ἀγησιλάου· τὸ μὲν γὰρ ἔργον ὡς ἔνι μάλιστα ψέγειν αὐτόν, ἄλλως γε μὴν ἄνδρα τὸν Σφοδρίαν ἀγαθὸν ἡγεῖσθαι καὶ τὴν πόλιν ὁρᾶν τοιούτων στρατιωτῶν δεομένην.

25.5Agesilaos oğlunu memnun etmek için dava hakkında hep böyle konuşuyordu. Böylece Kleonymos, Arkhidamos'un gayretini hemen anladı, Sphodrias'ın dostları da artık cesaretle onun yardımına koştu. Agesilaos çocuklarına da son derece düşkündü. Hakkında şöyle bir oyun hikâyesi anlatılır: Çocukları küçükken evde bir kamışı at yapıp üstüne biner, onlarla oynarmış. Dostlarından biri onu bu hâlde görünce, kendisi de çocuk babası olana kadar kimseye söylememesini rica etmiş.

25.5

τούτους γὰρ ὁ Ἀγησίλαος ἑκάστοτε τοὺς λόγους ἐποιεῖτο περὶ τῆς δίκης, τῷ παιδὶ χαρίζεσθαι βουλόμενος, ὥστε καὶ τὸν Κλεώνυμον εὐθὺς αἰσθάνεσθαι τὴν σπουδὴν τοῦ Ἀρχιδάμου καὶ τοὺς φίλους τοὺς τοῦ Σφοδρίου θαρροῦντας ἤδη βοηθεῖν. ἦν δὲ καὶ φιλότεκνος ὁ Ἀγησίλαος διαφερόντως· καὶ περὶ ἐκείνου τὸ τῆς παιδιᾶς λέγουσιν, ὅτι μικροῖς τοῖς παιδίοις οὖσι κάλαμον περιβεβηκὼς ὥσπερ ἵππον οἴκοι συνέπαιζεν, ὀφθεὶς δὲ ὑπό τινος τῶν φίλων παρεκάλει μηδενὶ φράσαι, πρὶν ἂν καὶ αὐτὸς πατὴρ παίδων γένηται.

26.126. Bölüm

Sphodrias aklandı; Atinalılar da bunu duyunca savaşa yöneldi. Agesilaos'un adı çok kötüye çıktı: Yersiz ve çocukça bir arzu uğruna adil bir yargılamaya engel olduğu, şehri de Yunanlara karşı bu denli büyük kanunsuzluklara ortak ettiği düşünülüyordu.

26.1

ἀπολυθέντος δὲ τοῦ Σφοδρίου, καὶ τῶν Ἀθηναίων, ὡς ἐπύθοντο, πρὸς πόλεμον τραπομένων, σφόδρα κακῶς ὁ Ἀγησίλαος ἤκουσε, διʼ ἐπιθυμίαν ἄτοπον καὶ παιδαριώδη δοκῶν ἐμποδὼν γεγονέναι κρίσει δικαίᾳ, καὶ τὴν πόλιν παραίτιον ἀπειργάσθαι παρανομημάτων τηλικούτων εἰς τοὺς Ἕλληνας.

26.2Kleombrotos'un Thebaililerle savaşmaya hevesli olmadığını görünce, daha önce askerlik konusunda arkasına sığındığı kanunu bir yana bırakıp bizzat Boiotia'ya girdi; Thebaililere zarar verdi, onlardan da zarar gördü. Hatta bir keresinde yaralandığında Antalkidas ona şöyle demişti: "Thebaililerden ders ücretini güzelce alıyorsun; ne savaşmak isteyen ne savaşmasını bilen adamlara savaşı öğrettin."

26.2

ἐπεὶ δὲ τὸν Κλεόμβροτον οὐχ ἑώρα πρόθυμον ὄντα πολεμεῖν τοῖς Θηβαίοις, οὕτω δὴ χαίρειν τὸν νόμον ἐάσας ᾧ πρόσθεν ἐχρῆτο περὶ τῆς στρατείας, αὐτὸς εἰς Βοιωτίαν ἐνέβαλεν ἤδη καὶ κακῶς ἐποίει τοὺς Θηβαίους καὶ πάλιν ἀντέπασχεν, ὥστε καὶ τρωθέντος αὐτοῦ ποτε τὸν Ἀνταλκίδαν εἰπεῖν· ἦ καλὰ τὰ διδασκάλια παρὰ Θηβαίων ἀπολαμβάνεις, μὴ βουλομένους μηδὲ ἐπισταμένους μάχεσθαι διδάξας.

26.3Gerçekten de Thebaililerin o dönemde tarihlerinin en savaşçı hâline geldiği söylenir; Lakedaimonluların üzerlerine düzenlediği sayısız sefer onlar için âdeta talim olmuştu. Eski Lykurgos da üç rhētra denen kanunlarda, savaşmayı öğrenmesinler diye aynı düşmanların üzerine sık sık sefer edilmesini bu yüzden yasaklamıştı. Agesilaos, Lakedaimonluların müttefiklerine de ağır gelmeye başlamıştı; Thebaililerin yok olmasını kamusal bir şikâyet yüzünden değil, kişisel bir öfke ve rekabet yüzünden istediği düşünülüyordu.

26.3

τῷ γὰρ ὄντι Θηβαίους αὐτοὺς ἑαυτῶν πολεμικωτάτους τότε γενέσθαι φασί, ταῖς πολλαῖς στρατείαις τῶν Λακεδαιμονίων ἐπʼ αὐτοὺς ὥσπερ ἐγγυμνασαμένους, διὸ καὶ Λυκοῦργος ὁ παλαιὸς ἐν ταῖς καλουμέναις τρισὶ ῥήτραις ἀπεῖπε μὴ πολλάκις ἐπὶ τοὺς αὐτοὺς στρατεύειν, ὅπως μὴ πολεμεῖν μανθάνωσιν. ἦν δὲ καὶ τοῖς συμμάχοις τῶν Λακεδαιμονίων ἐπαχθὴς ὁ Ἀγησίλαος, ὡς διʼ οὐδὲν ἔγκλημα δημόσιον, ἀλλὰ θυμῷ τινι καὶ φιλονεικίᾳ τοὺς Θηβαίους ἀπολέσαι ζητῶν.

26.4Müttefikler, her yıl oraya buraya sürüklenip harap olmaya, bu kadar kalabalık bir ordu olarak bir avuç insanın peşinden gitmeye hiç gerek olmadığını söylüyordu. Agesilaos'un, onların kalabalık olduğu iddiasını çürütmek için şu hileye başvurduğu anlatılır: Bütün müttefiklerin birbirine karışarak oturmasını, Lakedaimonluların ise ayrı bir yerde kendi başlarına oturmasını emretti.

26.4

οὐδὲν οὖν ἔλεγον δεόμενοι φθείρεσθαι δεῦρο κἀκεῖσε καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτόν, ὀλίγοις τοσοῦτοι συνακολουθοῦντες· ἔνθα δὲ δὴ λέγεται τὸν Ἀγησίλαον, ἐξελέγξαι βουλόμενον αὐτῶν τὸ πλῆθος, τόδε μηχανήσασθαι. πάντας ἐκέλευσε καθίσαι τοὺς συμμάχους μετʼ ἀλλήλων ἀναμεμιγμένους, ἰδίᾳ δὲ τοὺς Λακεδαιμονίους ἐφʼ ἑαυτῶν.

26.5Sonra tellala önce çömlekçilerin ayağa kalkmasını ilan ettirdi. Onlar kalkınca ikinci olarak demircileri, sonra sırayla marangozları, duvarcıları ve öteki zanaatların her birini çağırttı. Neredeyse bütün müttefikler ayağa kalktı, Lakedaimonlulardan ise hiç kimse kalkmadı; çünkü onlara zanaatla uğraşmak ya da bayağı bir iş öğrenmek yasaktı. Agesilaos o zaman gülerek şöyle dedi: "Görüyorsunuz ya arkadaşlar, biz sizden ne kadar çok asker gönderiyoruz."

26.5

εἶτα ἐκήρυττε τοὺς κεραμεῖς ἀνίστασθαι πρῶτον ὡς δὲ ἀνέστησαν οὗτοι, δεύτερον ἐκήρυττε τοὺς χαλκεῖς, εἶτα τέκτονας ἐφεξῆς καὶ οἰκοδόμους καὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν ἑκάστην. πάντες οὖν ὀλίγου δεῖν ἀνέστησαν οἱ σύμμαχοι, τῶν δὲ Λακεδαιμονίων οὐδείς· ἀπείρητο γὰρ αὐτοῖς τέχνην ἐργάζεσθαι καὶ μανθάνειν βάναυσον. οὕτω δὴ γελάσας ὁ Ἀγησίλαος, ὁρᾶτε, εἶπεν, ὦ ἄνδρες, ὅσῳ πλείονας ὑμῶν στρατιώτας ἐκπέμπομεν ἡμεῖς.

27.127. Bölüm

Ordusunu Thebai'den geri götürürken, Megara'da akropoldeki yönetim binasına çıkarken sağlam bacağına kramp ve şiddetli bir ağrı girdi. Bacak şişip kanla dolmuş gibi göründü, ardından aşırı bir iltihaplanma başladı.

27.1

ἐν δὲ Μεγάροις, ὅτε τὴν στρατιὰν ἀπῆγεν ἐκ Θηβῶν, ἀναβαίνοντος αὐτοῦ πρὸς τὸ ἀρχεῖον εἰς τὴν ἀκρόπολιν, σπάσμα καὶ πόνον ἰσχυρὸν ἔλαβε τὸ ὑγιὲς σκέλος· ἐκ δὲ τούτου διογκωθὲν μεστὸν αἵματος ἔδοξε γεγονέναι, καὶ φλεγμονὴν ὑπερβάλλουσαν παρεῖχεν.

27.2Syrakusalı bir hekim ayak bileğinin altındaki damarı açınca ağrılar dindi; ama kan durdurulamadan bol bol akınca Agesilaos derin bir baygınlığa düştü ve ciddi bir tehlike atlattı. Yine de kanama o zaman durdu. Lakedaimon'a taşındı ve uzun süre hasta, sefere çıkamayacak durumda kaldı.

27.2

ἰατροῦ δέ τινος Συρακουσίου τὴν ὑπὸ τῷ σφυρῷ φλέβα σχάσαντος, αἱ μὲν ἀλγηδόνες ἔληξαν, αἵματος δὲ πολλοῦ φερομένου καὶ ῥέοντος ἀνεπισχέτως λιποψυχία πολλὴ καὶ κίνδυνος ὀξὺς ἀπʼ αὐτῆς περιέστη τὸν Ἀγησίλαον. οὐ μὴν ἀλλὰ τότε γε τὴν φορὰν τοῦ αἵματος ἔπαυσε· καὶ κομισθεὶς εἰς Λακεδαίμονα πολὺν χρόνον ἔσχεν ἀρρώστως καὶ πρὸς τὰς στρατείας ἀδυνάτως.

27.3Bu süre içinde Spartalılar karada ve denizde birçok yenilgiye uğradı. En büyüğü Tegyra'daki yenilgiydi; orada ilk kez meydan muharebesinde Thebaililere mağlup oldular. Bunun üzerine herkes, herkesle barış yapmaya karar verdi ve Yunanistan'ın dört bir yanından elçiler uzlaşma için Lakedaimon'da toplandı.

27.3

ἐν δὲ τῷ χρόνῳ τούτῳ πολλὰ συνέβη πταίσματα τοῖς Σπαρτιάταις καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν ὧν ἦν τὸ περὶ Τεγύρας μέγιστον, ὅπου πρῶτον ἐκ παρατάξεως κρατηθέντες ὑπὸ Θηβαίων ἡττήθησαν. ἔδοξεν οὖν πᾶσι θέσθαι πρὸς πάντας εἰρήνην· καὶ συνῆλθον ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος πρέσβεις εἰς Λακεδαίμονα ποιησόμενοι τὰς διαλύσεις.

27.4Bunlardan biri, terbiyesi ve felsefesiyle ünlü olan, ama henüz komutanlık sınavı vermemiş bulunan Epameinondas'tı. Bütün ötekilerin Agesilaos'un önünde eğildiğini görünce, yalnız o çekinmeden vakurca konuştu; Thebai için değil, bütün Yunanistan için ortak bir nutuk söyledi. Savaşın, öteki herkesin çektiği sıkıntılarla Sparta'yı büyüttüğünü gösterdi; barışın eşitlik ve adalet üzerine kurulmasını istedi, çünkü ancak herkes eşit olursa kalıcı olacaktı.

27.4

ὧν εἷς ἦν Ἐπαμεινώνδας, ἀνὴρ ἔνδοξος ἐπὶ παιδείᾳ καὶ φιλοσοφίᾳ, στρατηγίας δὲ πεῖραν οὔπω δεδωκώς. οὗτος ὁρῶν τοὺς ἄλλους ἅπαντας ὑποκατακλινομένους τῷ Ἀγησιλάῳ, μόνος ἐχρήσατο φρονήματι παρρησίαν ἔχοντι, καὶ διεξῆλθε λόγον, οὐχ ὑπὲρ Θηβαίων, ἀλλὰ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος ὁμοῦ κοινόν, τὸν μὲν πόλεμον ἀποδεικνύων αὔξοντα τὴν Σπάρτην ἐξ ὧν ἅπαντες οἱ λοιποὶ κακῶς πάσχουσι, τὴν δὲ εἰρήνην ἰσότητι καὶ τῷ δικαίῳ κτᾶσθαι κελεύων οὕτω γὰρ αὐτὴν διαμενεῖν, ἴσων ἁπάντων γενομένων.

28.128. Bölüm

Agesilaos, Yunanların ona olağanüstü hayran kaldığını ve onu can kulağıyla dinlediğini görünce, Boiotia'nın bağımsız olmasını adil ve eşitliğe uygun bulup bulmadığını sordu. Epameinondas hemen ve cesurca karşı soruyla cevap verdi: Peki Agesilaos, Lakonia'nın bağımsız olmasını adil buluyor muydu? Agesilaos öfkeyle ayağa fırlayıp Boiotia'yı bağımsız bırakıp bırakmayacağını açıkça söylemesini istedi.

28.1

ὁρῶν οὖν ὁ Ἀγησίλαος ὑπερφυῶς ἀγαμένους καὶ προσέχοντας αὐτῷ τοὺς Ἕλληνας, ἠρώτησεν εἰ νομίζει δίκαιον εἶναι καὶ ἴσον αὐτονομεῖσθαι τὴν Βοιωτίαν. ἀντερωτήσαντος δὲ τοῦ Ἐπαμεινώνδου ταχὺ καὶ τεθαρρηκότως εἰ κἀκεῖνος οἴεται δίκαιον αὐτονομεῖσθαι τὴν Λακωνικήν, ἀναπηδήσας ὁ Ἀγησίλαος μετʼ ὀργῆς ἐκέλευσε λέγειν σαφῶς αὐτὸν εἰ τὴν Βοιωτίαν ἀφίησιν αὐτόνομον.

28.2Epameinondas aynı soruyu tekrarlayıp Lakonia'yı bağımsız bırakıp bırakmayacağını sorunca Agesilaos öyle sertleşti ve bu bahaneye öyle sevindi ki, Thebaililerin adını hemen barış antlaşmasından sildi ve onlara savaş ilan etti. Öteki Yunanlara da uzlaşıp dağılmalarını, çözülebilecek anlaşmazlıkları barışa, çözülemeyecekleri savaşa bırakmalarını söyledi; çünkü bütün anlaşmazlıkları temizleyip çözmek zordu.

28.2

τὸ δὲ αὐτὸ τοῦτο πάλιν τοῦ Ἐπαμεινώνδου φήσαντος, εἰ τὴν Λακωνικὴν ἀφίησιν αὐτόνομον, οὕτω τραχέως ἔσχεν ὁ Ἀγησίλαος καὶ τὴν πρόφασιν ἠγάπησεν ὡς εὐθὺς ἐξαλεῖψαι τὸ τῶν Θηβαίων ὄνομα τῆς εἰρήνης καὶ προειπεῖν πόλεμον αὐτοῖς τοὺς δὲ ἄλλους Ἕλληνας διαλλαγέντας ἐκέλευσεν ἀπιέναι, τὰ μὲν ἀκεστὰ τῆς εἰρήνης, τὰ δὲ ἀνήκεστα τοῦ πολέμου ποιοῦντας. ἔργον γὰρ ἦν πάσας ἐκκαθᾶραι καὶ διαλῦσαι τὰς ἀμφιλογίας.

28.3O sırada Kleombrotos bir orduyla Phokis'te bulunuyordu. Ephorlar hemen adam gönderip ordusunu Thebaililerin üzerine sürmesini emrettiler. Müttefikleri de haberciler salarak topladılar; bunlar isteksizdi, savaştan bıkmıştı, ama Lakedaimonlulara karşı çıkmaya da söz dinlememeye de henüz cesaret edemiyordu.

28.3

ἔτυχε δὲ κατʼ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ἐν Φωκεῦσιν ὢν ὁ Κλεόμβροτος μετὰ δυνάμεως, εὐθὺς οὖν ἔπεμπον οἱ ἔφοροι κελεύοντες αὐτὸν ἐπὶ Θηβαίους ἄγειν τὸ στράτευμα· καὶ τοὺς συμμάχους περιπέμποντες ἤθροιζον, ἀπροθύμους μὲν ὄντας καὶ βαρυνομένους τὸν πόλεμον, οὔπω δὲ θαρροῦντας ἀντιλέγειν οὐδὲ ἀπειθεῖν τοῖς Λακεδαιμονίοις.

28.4Epameinondas'ın hayatında yazıldığı gibi birçok uğursuz işaret belirdi; Lakon Prothoos da sefere karşı çıktı. Ama Agesilaos vazgeçmedi, savaşı zorla yaptırdı. Bütün Yunanistan yanlarındayken ve Thebaililer antlaşmanın dışında kalmışken onlardan intikam almanın tam zamanı olduğunu umuyordu.

28.4

πολλῶν δὲ σημείων μοχθηρῶν γενομένων, ὡς ἐν τῷ περὶ Ἐπαμεινώνδου γέγραπται, καὶ Προθόου τοῦ Λάκωνος ἐναντιουμένου πρὸς τὴν στρατείαν, οὐκ ἀνῆκεν ὁ Ἀγησίλαος, ἀλλʼ ἐξέπραξε τὸν πόλεμον, ἐλπίζων αὐτοῖς μὲν τῆς Ἑλλάδος ὅλης ὑπαρχούσης, ἐκσπόνδων δὲ τῶν Θηβαίων γενομένων, καιρὸν εἶναι δίκην λαβεῖν παρʼ αὐτῶν.

28.5Bu seferin akıldan çok öfkeyle yapıldığını zamanlaması gösterir. Antlaşma Lakedaimon'da Skirophorion ayının on dördünde yapıldı, Hekatombaion'un beşinde ise Leuktra'da yenildiler; arada yirmi gün vardı. Bin Lakedaimonlu, Kral Kleombrotos ve çevresindeki en yiğit Spartalılar öldü.

28.5

δηλοῖ δὲ τὸ σὺν ὀργῇ μᾶλλον ἢ λογισμῷ γενέσθαι τὴν στρατείαν ἐκείνην ὁ καιρός, τῇ γὰρ τετράδι ἐπὶ δέκα τοῦ Σκιροφοριῶνος μηνὸς ἐποιήσαντο τὰς σπονδὰς ἐν Λακεδαίμονι, τῇ δὲ πέμπτῃ τοῦ Ἑκατομβαιῶνος ἡττήθησαν ἐν Λεύκτροις ἡμερῶν εἴκοσι διαγενομένων. ἀπέθανον δὲ χίλιοι Λακεδαιμονίων καὶ Κλεόμβροτος ὁ βασιλεὺς καὶ περὶ αὐτὸν οἱ κράτιστοι τῶν Σπαρτιατῶν.

28.6Bunların arasında Sphodrias'ın güzel oğlu Kleonymos da vardı; kralın önünde üç kez düştüğü, üç kez kalkıp Thebaililerle çarpıştığı ve sonunda öldüğü söylenir.

28.6

ἐν οἷς καὶ Κλεώνυμόν φασι τὸν Σφοδρίου τὸν καλὸν τρὶς πεσόντα πρὸ τοῦ βασιλέως καὶ τοσαυτάκις ἐξαναστάντα καὶ μαχόμενον τοῖς Θηβαίοις ἀποθανεῖν.

29.129. Bölüm

Lakedaimonlular beklenmedik bir yenilgiye uğramış, Thebaililer ise Yunanlarla savaşan hiçbir Yunan şehrine nasip olmamış umulmadık bir zafer kazanmıştı. Yine de insan mağlup şehrin aretēsine, galip şehrinkinden daha az gıpta ve hayranlık duymazdı.

29.1

συμβάντος δὲ τοῖς τε Λακεδαιμονίοις πταίσματος ἀπροσδοκήτου καὶ τοῖς Θηβαίοις παρὰ δόξαν εὐτυχήματος οἷον οὐ γέγονεν ἄλλοις Ἕλλησι πρὸς Ἕλληνας ἀγωνισαμένοις, οὐδὲν ἄν τις ἧττον ἐζήλωσε τῆς ἀρετῆς καὶ ἠγάσθη τὴν ἡττημένην πόλιν ἢ τὴν νικῶσαν.

29.2Ksenophon iyi adamların şarap ve eğlence başındaki sözlerinin ve hâllerinin bile anılmaya değer bir yanı olduğunu söyler ve doğru söyler. Ama iyi insanların talihin darbeleri karşısında vakarla yaptıkları ve söyledikleri, bundan daha az değil, daha da çok üzerinde durulup seyredilmeye değer. Şehir o sırada bayram yapıyordu ve yabancılarla doluydu; Gymnopaidia kutlanıyor, tiyatroda korolar yarışıyordu. Felaket haberini getirenler Leuktra'dan işte o sırada geldi.

29.2

ὁ μὲν γὰρ Ξενοφῶν φησι τῶν ἀγαθῶν ἀνδρῶν ἔχειν τι καὶ τὰς ἐν οἴνῳ καὶ παιδιᾷ φωνὰς καὶ διατριβὰς ἀξιομνημόνευτον, ὀρθῶς λέγων· ἔστι δὲ οὐχ ἧττον, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἄξιον κατανοεῖν καὶ θεᾶσθαι τῶν ἀγαθῶν ἃ παρὰ τὰς τύχας πράττουσι καὶ λέγουσι διευσχημονοῦντες. ἔτυχε μὲν γὰρ ἡ πόλις ἑορτὴν ἄγουσα καὶ ξένων οὖσα μεστή· γυμνοπαιδίαι γὰρ ἦσαν ἀγωνιζομένων χορῶν ἐν τῷ θεάτρῳ· παρῆσαν δʼ · ἀπὸ Λεύκτρων οἱ τὴν συμφορὰν ἀπαγγέλλοντες.

29.3Ephorlar, işlerin mahvolduğu ve hegemonyanın yitirildiği hemen anlaşıldığı hâlde, ne bir korunun sahneden çekilmesine ne şehrin bayram görünümünün değişmesine izin verdiler. Ölenlerin adlarını evlere, yakınlarına gönderdiler; kendileri seyir ve koro yarışıyla ilgilenmeyi sürdürdüler.

29.3

οἱ δὲ ἔφοροι, καίπερ εὐθὺς ὄντος καταφανοῦς ὅτι διέφθαρται τὰ πράγματα καὶ τὴν ἀρχὴν ἀπολωλέκασιν, οὔτε χορὸν ἐξελθεῖν εἴασαν οὔτε τὸ σχῆμα τῆς ἑορτῆς μεταβαλεῖν τὴν πόλιν, ἀλλὰ κατʼ οἰκίαν τῶν τεθνεώτων τοῖς προσήκουσι τὰ ὀνόματα πέμψαντες, αὐτοὶ τὰ περὶ τὴν θέαν καὶ τὸν ἀγῶνα τῶν χορῶν ἔπραττον.

29.4Gün ağarıp kimin sağ, kimin ölü olduğu herkesçe bilinince, ölenlerin babaları, akrabaları ve yakınları çarşıya indi; yüzleri parlak, gurur ve sevinç içinde birbirlerinin elini sıkıyorlardı. Sağ kalanların yakınları ise yastaymış gibi evlerinde kadınlarla oturuyordu; zorunlu olarak dışarı çıkan olursa duruşuyla, sesiyle, bakışıyla mahcup ve sinmiş görünüyordu.

29.4

ἅμα δὲ ἡμέρᾳ φανερῶν ἤδη γεγονότων πᾶσι τῶν σωζομένων καὶ τῶν τεθνεώτων, οἱ μὲν τῶν τεθνεώτων πατέρες καὶ κηδεσταὶ καὶ οἰκεῖοι καταβαίνοντες εἰς ἀγορὰν ἀλλήλους ἐδεξιοῦντο λιπαροὶ τὰ πρόσωπα, φρονήματος μεστοὶ καὶ γήθους, οἱ δὲ τῶν σωζομένων, ὥσπερ ἐπὶ πένθει, μετὰ τῶν γυναικῶν οἴκοι διέτριβον, εἰ δέ τις ὑπʼ ἀνάγκης προέλθοι, καὶ σχήματι καὶ φωνῇ καὶ βλέμματι ταπεινὸς ἐφαίνετο καὶ συνεσταλμένος.

29.5Kadınlarda bu daha da çok görülür ve duyulurdu: Oğlunu savaştan sağ bekleyen anne kederli ve sessizdi; düştüğü söylenenlerin anneleri ise hemen tapınaklara koşuyor, neşe ve gururla birbirlerini ziyaret ediyordu.

29.5

ἔτι δὲ μᾶλλον τῶν γυναικῶν ἰδεῖν ἦν καὶ πυθέσθαι τὴν μὲν ζῶντα προσδεχομένην υἱὸν ἀπὸ τῆς μάχης κατηφῆ καὶ σιωπηλήν, τὰς δὲ τῶν πεπτωκέναι λεγομένων ἔν τε τοῖς ἱεροῖς εὐθὺς ἀναστρεφομένας, καὶ πρὸς ἀλλήλας ἱλαρῶς καὶ φιλοτίμως βαδιζούσας.

30.130. Bölüm

Yine de müttefikler ayrılırken ve zaferiyle gururlanan Epameinondas'ın Peloponnesos'a saldırması beklenirken, çoğu kimsenin aklına Agesilaos'un topallığına dair kehanetler geldi. Büyük bir karamsarlık ve tanrılara karşı bir ürküntü yayıldı: Şehir, ayağı sağlam olanı krallıktan atıp topal ve sakat birini seçtiği için bu hâle düşmüştü. Tanrının onlara her şeyden çok dikkat edip sakınmalarını öğütlediği şey de buydu.

30.1

οὐ μὴν ἀλλὰ τοῖς πολλοῖς, ὡς ἀφίσταντο μὲν οἱ σύμμαχοι, προσεδοκᾶτο δὲ νενικηκὼς Ἐπαμεινώνδας καὶ μεγαλοφρονῶν ἐμβαλεῖν εἰς Πελοπόννησον, ἔννοια τῶν χρησμῶν ἐνέπεσε τότε, πρὸς τὴν χωλότητα τοῦ Ἀγησιλάου, καὶ δυσθυμία πολλὴ καὶ πτοία πρὸς τὸ θεῖον, ὡς διὰ τοῦτο πραττούσης κακῶς τῆς πόλεως, ὅτι τὸν ἀρτίποδα τῆς βασιλείας ἐκβαλόντες εἵλοντο χωλὸν καὶ πεπηρωμένον· ὃ παντὸς μᾶλλον αὐτοὺς ἐδίδασκε φράζεσθαι καὶ φυλάττεσθαι τὸ δαιμόνιον.

30.2Fakat başka bakımlardan gücü, aretēsi ve şöhreti sayesinde Agesilaos'u yalnız kral ve savaş komutanı olarak değil, devlet işlerinde çıkmaza düştüklerinde hekim ve hakem olarak da kullanıyorlardı. Savaşta korkaklık edenler vardı (bunlara tresantes, yani "korkup kaçanlar" derler). Kanunların öngördüğü onursuzluğu bunlara uygulamaktan çekiniyorlardı; çünkü hem çok hem nüfuzluydular, onlardan bir ayaklanma gelmesinden korkuluyordu.

30.2

διὰ δὲ τὴν ἄλλην δύναμιν αὐτοῦ καὶ ἀρετὴν καὶ δόξαν οὐ μόνον ἐχρῶντο βασιλεῖ καὶ στρατηγῷ τῶν κατὰ πόλεμον, ἀλλὰ καὶ τῶν πολιτικῶν ἀποριῶν ἰατρῷ καὶ διαιτητῇ, τοῖς ἐν τῇ μάχῃ καταδειλιάσασιν, οὓς αὐτοὶ τρέσαντας ὀνομάζουσιν, ὀκνοῦντες τὰς ἐκ τῶν νόμων ἀτιμίας προσάγειν, πολλοῖς οὖσι καὶ δυνατοῖς, φοβούμενοι νεωτερισμὸν ἀπʼ αὐτῶν.

30.3Bu kişiler yalnız her türlü yönetimden men edilmekle kalmaz, onlara kız vermek ya da onlardan kız almak da ayıp sayılır; karşılaşan herkes dilerse onları dövebilir. Onlar da buna katlanır; kirli ve pejmürde dolaşırlar, renkli yamalar dikilmiş eski pelerinler giyerler, sakallarının bir kısmını tıraş edip bir kısmını uzatırlar.

30.3

οὐ γὰρ μόνον ἀρχῆς ἀπείργονται πάσης, ἀλλὰ καὶ δοῦναί τινι τούτων γυναῖκα καὶ λαβεῖν ἄδοξόν ἐστι· παίει δὲ ὁ βουλόμενος αὐτοὺς τῶν ἐντυγχανόντων. οἱ δὲ καρτεροῦσι περιϊόντες αὐχμηροὶ καὶ ταπεινοί, τρίβωνάς τε προσερραμμένους χρώματος βαπτοῦ φοροῦσι, καὶ ξυρῶνται μέρος τῆς ὑπήνης, μέρος δὲ τρέφουσι.

30.4Çok sayıda askere ihtiyaç duyan şehirde bu kadar adamı bu hâlde bırakmak vahim bir şeydi; bu yüzden Agesilaos'u kanun koyucu seçtiler. O ise hiçbir şey eklemeden, çıkarmadan, değiştirmeden Lakedaimon halkının önüne çıktı ve kanunların bugünlük uyumasına izin verilmesi gerektiğini, bugünden sonra ise yeniden yürürlükte olacağını söyledi. Böylece hem kanunları şehre hem de adamları haklarıyla birlikte kazandırdı.

30.4

δεινὸν οὖν ἦν τοιούτους ἐν τῇ πόλει περιορᾶν πολλοὺς οὐκ ὀλίγων δεομένῃ στρατιωτῶν, καὶ νομοθέτην αἱροῦνται τὸν Ἀγησίλαον. ὁ δὲ μήτε προσθείς τι μήτε ἀφελὼν μήτε μεταγράψας εἰσῆλθεν εἰς τὸ πλῆθος τῶν Λακεδαιμονίων καὶ φήσας ὅτι τούς νόμους δεῖ σήμερον ἐᾶν καθεύδειν, ἐκ δὲ τῆς σήμερον ἡμέρας κυρίους εἶναι πρὸς τὸ λοιπόν, ἅμα τούς τε νόμους τῇ πόλει καὶ τούς ἄνδρας ἐπιτίμους ἐφύλαξε.

30.5Gençlerin içinde bulunduğu karamsarlığı ve keyifsizliği gidermek isteyerek Arkadia'ya girdi. Düşmanla çarpışmaktan dikkatle kaçındı, ama Mantineialıların küçük bir kasabasını alıp ülkelerini akınla geçince şehre umut, hafiflik ve neşe verdi; demek ki her şey büsbütün kaybedilmemişti.

30.5

βουλόμενος δὲ τὴν παροῦσαν ἀθυμίαν καὶ κατήφειαν ἀφελεῖν τῶν νέων ἐνέβαλεν εἰς Ἀρκαδίαν, καὶ μάχην μὲν ἰσχυρῶς ἐφυλάξατο συνάψαι τοῖς ἐναντίοις, ἑλὼν δὲ πολίχνην τινὰ τῶν Μαντινέων καὶ τὴν χώραν ἐπιδραμών, ἐλαφροτέραν ἐποίησε ταῖς ἐλπίσι καὶ ἡδίω τὴν πόλιν, ὡς οὐ παντάπασιν ἀπεγνωσμένην.

31.131. Bölüm

Bundan sonra Epameinondas müttefikleriyle birlikte Lakonia'ya geldi; kırk binden az olmayan hopliti vardı. Hafif silahlı ve silahsız pek çok kişi de yağma için peşlerine takılmıştı; Lakonia'ya saldıran kalabalığın toplamı yetmiş bini buluyordu.

31.1

ἐκ δὲ τούτου παρῆν εἰς τὴν Λακωνικὴν ὁ Ἐπαμεινώνδας μετὰ τῶν συμμάχων, οὐκ ἐλάττονας ἔχων τετρακισμυρίων ὁπλιτῶν, πολλοὶ δὲ καὶ ψιλοὶ καὶ ἄνοπλοι πρὸς ἁρπαγὴν συνηκολούθουν, ὥστε μυριάδας ἑπτὰ τοῦ σύμπαντος ὄχλου συνεισβαλεῖν εἰς τὴν Λακωνικήν.

31.2Dorların Lakedaimon'a yerleşmesinden bu yana altı yüz yıldan az olmayan bir zaman geçmişti; bütün bu süre içinde ülkede ilk kez düşman görülüyordu. Daha önce kimse buna cesaret edememişti. Şimdi hiç yağmalanmamış, el değmemiş bir ülkeye girip ırmağa ve şehre kadar her yeri yakıp yağmalıyorlardı; karşılarına çıkan yoktu.

31.2

ἦν μὲν δὴ χρόνος οὐκ ἐλάττων ἐτῶν ἑξακοσίων ἀφʼ οὗ κατῴκουν τὴν Λακεδαίμονα Δωριεῖς· ἐν δὲ τούτῳ παντὶ τότε πρῶτον ὤφθησαν ἐν τῇ χώρᾳ πολέμιοι, πρότερον δὲ οὐδεὶς ἐτόλμησεν ἀλλὰ ἀδῄωτον καὶ ἄθικτον οὖσαν ἐμβαλόντες ἐπυρπόλουν καὶ διήρπαζον ἄχρι τοῦ ποταμοῦ καὶ τῆς πόλεως, μηδενὸς ἐπεξιόντος.

31.3Çünkü Agesilaos, Theopompos'un dediği gibi, savaşın böyle büyük bir selinin ve dalgasının karşısında Lakedaimonluların çarpışmasına izin vermedi. Şehrin ortasını ve en önemli noktalarını hoplitlerle çevirip Thebaililerin tehditlerine ve böbürlenmelerine katlandı. Thebaililer onu adıyla çağırıyor, savaşı alevlendirip bütün bu kötülüklere sebep olan kişi olarak ülkesi için çarpışmaya davet ediyordu.

31.3

γὰρ Ἀγησίλαος οὐκ εἴα πρός τοσοῦτον, ὥς φησι Θεόπομπος, ῥεῦμα καὶ κλύδωνα πολέμου μάχεσθαι τοὺς Λακεδαιμονίους, ἀλλὰ τῆς πόλεως τὰ μέσα καὶ κυριώτατα τοῖς ὁπλίταις περιεσπειραμένος ἐκαρτέρει τὰς ἀπειλὰς καὶ τὰς μεγαλαυχίας τῶν Θηβαίων, προκαλουμένων ἐκεῖνον ὀνομαστὶ καὶ διαμάχεσθαι περὶ τῆς χώρας κελευόντων, ὃς τῶν κακῶν αἴτιός ἐστιν ἐκκαύσας τὸν πόλεμον.

31.4Agesilaos'u bunlardan daha az üzmeyen şey, şehirdeki gürültü, çığlıklar ve koşuşturmalardı: Yaşlılar olup bitene dayanamıyor, kadınlar sakin duramıyor, düşmanın naraları ve ateşi karşısında büsbütün akıllarını yitiriyordu.

31.4

οὐχ ἧττον δὲ τούτων ἐλύπουν τὸν Ἀγησίλαον οἱ κατὰ τὴν πόλιν θόρυβοι καὶ κραυγαὶ καὶ διαδρομαὶ τῶν τε πρεσβυτέρων δυσανασχετούντων τὰ γινόμενα καὶ τῶν γυναικῶν οὐ δυναμένων ἡσυχάζειν, ἀλλὰ παντάπασιν ἐκφρόνων οὐσῶν πρός τε τὴν κραυγὴν καὶ τὸ πῦρ τῶν πολεμίων.

31.5Şöhret meselesi de onu üzüyordu: Şehri en büyük ve en güçlü hâlde teslim almıştı, şimdi ise itibarının sarsıldığını ve övüncünün kırıldığını görüyordu. Kendisi de sık sık Lakon kadınının hiç düşman dumanı görmediğini söyleyerek bununla övünmüştü. Antalkidas da, cesaret konusunda kendisiyle tartışan bir Atinalı "Ama biz sizi Kephisos'tan çok kez kovaladık" deyince, sözünü kesip "Biz ise sizi Eurotas'tan hiç kovalamadık" demiş.

31.5

ἠνία δὲ καὶ τὸ τῆς δόξης αὐτόν, ὅτι τὴν πόλιν μεγίστην παραλαβὼν καὶ δυνατωτάτην, ἑώρα συνεσταλμένον αὐτῆς τὸ ἀξίωμα καὶ τὸ αὔχημα κεκολουμένον, ᾧ καὶ αὐτὸς ἐχρήσατο πολλάκις, εἰπὼν ὅτι γυνὴ Λάκαινα καπνὸν οὐχ ἑώρακε πολέμιον, λέγεται δὲ καὶ Ἀνταλκίδας, Ἀθηναίου τινὸς ἀμφισβητοῦντος ὑπὲρ ἀνδρείας πρός αὐτὸν καὶ εἰπόντος, ἡμεῖς μέντοι πολλάκις ὑμᾶς ἀπὸ τοῦ Κηφισοῦ ἐδιώξαμεν, ὑποτυχεῖν, ἀλλʼ Ἡμεῖς γε οὐδέποτε ὑμᾶς ἀπὸ τοῦ Εὐρώτα.

31.6Sıradan bir Spartalı da Argoslu birine benzer bir cevap vermişti. Argoslu "Sizden çok kişi Argolis'te yatıyor" deyince, o da "Sizden ise Lakonia'da hiç kimse yatmıyor" demişti.

31.6

παραπλησίως δὲ καὶ πρός τὸν Ἀργεῖον ἀπεκρίνατο τῶν ἀσημοτέρων τις Σπαρτιατῶν· ὁ μὲν γὰρ εἶπε· πολλοὶ ὑμῶν ἐν τῇ Ἀργολίδι κεῖνται ὁ δὲ ἀπήντησεν ὑμῶν δέ γε οὐδεὶς ἐν τῇ Λακωνικῇ.

32.132. Bölüm

O sırada ephor olan Antalkidas'ın dehşete kapılıp çocuklarını gizlice Kythera'ya gönderdiği söylenir. Agesilaos ise düşman ırmağı geçip şehre zorla girmeye kalkışınca öbür yerleri bırakıp ordusunu şehrin ortasındaki yüksek kesimlerin önüne dizdi.

32.1

τότε μέντοι τὸν Ἀνταλκίδαν φασὶν ἔφορον ὄντα τοὺς παῖδας εἰς Κύθηρα ὑπεκθέσθαι, περίφοβον γενόμενον. ὁ δὲ Ἀγησίλαος, ἐπιχειρούντων διαβαίνειν τὸν ποταμὸν τῶν πολεμίων καὶ βιάζεσθαι πρὸς τὴν πόλιν, ἐκλιπὼν τὰ λοιπὰ παρετάξατο πρὸ τῶν μέσων καὶ ὑψηλῶν.

32.2Eurotas kar yağdığı için her zamankinden çok daha taşkındı; akıntı, sertliğinden çok soğukluğuyla Thebaililere zorluk çıkarıyordu. Birileri Agesilaos'a falanksın önünde yürüyen Epameinondas'ı gösterdi. Agesilaos'un onu uzun süre gözleriyle izlediği ve yalnızca şunu söylediği anlatılır: "Ah, büyük işler peşindeki adam!"

32.2

ἐρρύη δὲ πλεῖστος ἑαυτοῦ καὶ μέγιστος τότε ὁ Εὐρώτας, χιόνων γενομένων, καὶ τὸ ῥεῦμα μᾶλλον ὑπὸ ψυχρότητος ἢ τραχύτητος ἐγένετο σκληρὸν καὶ χαλεπὸν τοῖς Θηβαίοις. πορευόμενον δὲ πρῶτον τῆς φάλαγγος τὸν Ἐπαμεινώνδαν ἐδείκνυσάν τινες τῷ Ἀγησιλάῳ· κἀκεῖνος, ὡς λέγεται, πολὺν χρόνον ἐμβλέψας αὐτῷ καὶ συμπαραπέμψας τὴν ὄψιν οὐδὲν ἢ τοσοῦτον μόνον εἶπεν ὢ τοῦ μεγαλοπράγμονος ἀνθρώπου.

32.3Epameinondas şehrin içinde çarpışıp zafer anıtı dikmek için can atıyordu, ama Agesilaos'u dışarı çekmeyi de savaşa razı etmeyi de başaramadı; geri çekilip ülkeyi yağmalamaya koyuldu. Bu sırada Lakedaimon'da eskiden beri içten içe kötü niyet besleyen iki yüz kadar adam bir araya gelip, Artemis tapınağının bulunduğu, korunaklı ve zor alınır bir yer olan Issorion'u ele geçirdi.

32.3

ἐπεὶ δὲ φιλοτιμούμενος ὁ Ἐπαμεινώνδας ἐν τῇ πόλει μάχην συνάψαι καὶ στῆσαι τρόπαιον οὐκ ἴσχυσεν ἐξαγαγεῖν οὐδὲ προκαλέσασθαι τὸν Ἀγησίλαον, ἐκεῖνος μὲν ἀναζεύξας πάλιν ἐπόρθει τὴν χώραν, ἐν δὲ Λακεδαίμονι τῶν πάλαι τινὲς ὑπούλων καὶ πονηρῶν ὡς διακόσιοι συστραφέντες κατελάβοντο τὸ Ἰσσώριον, οὗ τὸ τῆς Ἀρτέμιδος ἱερόν ἐστιν, εὐερκῆ καὶ δυσεκβίαστον τόπον.

32.4Lakedaimonlular hemen üzerlerine saldırmak isteyince, bir ayaklanmadan korkan Agesilaos ötekilere sakin durmalarını emretti. Kendisi üzerinde yalnız mantosuyla, tek bir kölesiyle onlara yaklaştı ve emri yanlış anladıklarını bağırarak söyledi: Onlara burada ve hep birlikte toplanmalarını söylememişti; kimine orada (başka bir yeri gösteriyordu), kimine de şehrin bir başka yerinde toplanmalarını söylemişti.

32.4

ἐφʼ οὓς βουλομένων εὐθὺς ὠθεῖσθαι τῶν Λακεδαιμονίων, φοβηθεὶς τὸν νεωτερισμὸν ὁ Ἀγησίλαος ἐκέλευσε τοὺς μὲν ἄλλους ἡσυχίαν ἄγειν, αὐτὸς δὲ ἐν ἱματίῳ καὶ μεθʼ ἑνὸς οἰκέτου προσῄει, βοῶν ἄλλως ἀκηκοέναι τοῦ προστάγματος αὐτούς· οὐ γὰρ ἐνταῦθα κελεῦσαι συνελθεῖν οὐδὲ πάντας, ἀλλὰ τοὺς μὲν ἐκεῖ ʽδείξας ἕτερον τόπον, τοὺς δὲ ἀλλαχόσε τῆς πόλεως.

32.5Onlar bunu duyunca, fark edilmediklerini sanıp sevindiler ve dağılarak onun gösterdiği yerlere çekildiler. Agesilaos hemen başkalarını getirtip Issorion'u tuttu, o gruptakilerden on beş kadarını da tutuklayıp gece öldürttü.

32.5

οἱ δὲ ἀκούσαντες ἥσθησαν οἰόμενοι λανθάνειν, καὶ διαστάντες ἐπὶ τοὺς τόπους οὓς ἐκεῖνος ἐκέλευσεν ἀπεχώρουν. ὁ δὲ τὸ μὲν Ἰσσώριον εὐθὺς μεταπεμψάμενος ἑτέρους κατέσχε, τῶν δὲ συστάντων ἐκείνων περὶ πεντεκαίδεκά τινας συλλαβὼν νυκτὸς ἀπέκτεινεν.

32.6Daha büyük bir komplo da haber verildi: Spartalı adamlar yönetimi değiştirmek için gizlice bir evde toplanıyordu. Böyle bir kargaşada onları yargılamak da imkânsızdı, komplo kurmalarına göz yummak da. Agesilaos ephorlarla görüşüp bunları da yargısız öldürttü; oysa daha önce hiçbir Spartalı yargılanmadan idam edilmemişti.

32.6

ἄλλη δὲ μείζων ἐμηνύθη συνωμοσία καὶ σύνοδος ἀνδρῶν Σπαρτιατῶν ἐπὶ πράγμασι νεωτέροις εἰς οἰκίαν κρύφα συνερχομένων, οὓς καὶ κρίνειν ἄπορον ἦν ἐν ταραχῇ τοσαύτῃ καὶ περιορᾶν ἐπιβουλεύοντας. ἀπέκτεινεν οὖν καὶ τούτους μετὰ τῶν ἐφόρων βουλευσάμενος ὁ Ἀγησίλαος ἀκρίτους, οὐδενὸς δίχα δίκης τεθανατωμένου πρότερον Σπαρτιατῶν.

32.7Silah altına alınan perioikoilerden ve helotlardan birçoğu şehirden kaçıp düşmana geçiyor, bu da herkesin moralini iyice bozuyordu. Agesilaos hizmetkârlara, seher vakti yatakları dolaşıp kaçanların silahlarını almalarını ve saklamalarını öğretti; böylece kaç kişi gittiği bilinmeyecekti.

32.7

ἐπεὶ δὲ πολλοὶ τῶν συντεταγμένων εἰς τὰ ὅπλα περιοίκων καὶ εἱλώτων ἀπεδίδρασκον ἐκ τῆς πόλεως πρὸς τοὺς πολεμίους, καὶ τοῦτο πλείστην ἀθυμίαν παρεῖχεν, ἐδίδαξε τοὺς ὑπηρέτας περὶ ὄρθρον ἐπιφοιτᾶν ταῖς στιβάσι καὶ τὰ ὅπλα τῶν ἀποκεχωρηκότων λαμβάνειν καὶ ἀποκρύπτειν, ὅπως ἀγνοῆται τὸ πλῆθος.

32.8Thebaililerin Lakonia'dan çekilişini kimileri kış bastırmasına ve Arkadyalıların düzensizce dağılıp gitmeye başlamasına bağlar; kimileri ise tam üç ay kalıp ülkenin büyük kısmını yağmaladıktan sonra çekildiklerini söyler. Theopompos'a göre ise boiotarkhlar ayrılmaya karar vermişken, Spartalı Phrixos, Agesilaos'tan çekilme bedeli olarak on talent getirmişti; böylece çoktan kararlaştırdıkları şeyi yaparken üstüne bir de düşmandan yol harçlığı almış oldular.

32.8

ἀναχωρῆσαι δὲ τοὺς Θηβαίους ἐκ τῆς Λακωνικῆς οἱ μὲν ἄλλοι λέγουσι χειμώνων γενομένων καὶ τῶν Ἀρκάδων ἀρξαμένων ἀπιέναι καὶ διαρρεῖν ἀτάκτως, οἱ δὲ τρεῖς μῆνας ἐμμεμενηκότας ὅλους καὶ τὰ πλεῖστα τῆς χώρας διαπεπορθηκότας· Θεόπομπος δέ φησιν, ἤδη τῶν βοιωταρχῶν ἐγνωκότων ἀπαίρειν, ἀφικέσθαι πρὸς αὐτοὺς Φρίξον, ἄνδρα Σπαρτιάτην, παρὰ Ἀγησιλάου δέκα τάλαντα κομίζοντα τῆς ἀναχωρήσεως μισθόν, ὥστε τὰ πάλαι δεδογμένα πράττουσιν αὐτοῖς ἐφόδιον παρὰ τῶν πολεμίων προσπεριγενέσθαι.

33.133. Bölüm

Başkalarının bunu nasıl bilmediğini, yalnız Theopompos'un nasıl fark ettiğini bilmiyorum. Ama Sparta'nın o zaman kurtulmasının sebebinin Agesilaos olduğunda herkes birleşir; çünkü yaradılışındaki rekabet ve şan hırsını bir yana bırakıp işleri sakınarak yürüttü.

33.1

τοῦτο μὲν οὖν οὐκ οἶδα ὅπως ἠγνόησαν οἱ ἄλλοι, μόνος δὲ Θεόπομπος ᾔσθετο. τοῦ δὲ σωθῆναι τήν Σπάρτην τότε πάντες αἴτιον ὁμολογοῦσι γενέσθαι τὸν Ἀγησίλαον, ὅτι τῶν ἐμφύτων αὐτῷ παθῶν, φιλονεικίας καὶ φιλοτιμίας, ἀποστάς, ἐχρήσατο τοῖς πράγμασιν ἀσφαλῶς.

33.2Yine de şehrin gücünü ve şöhretini bu yenilgiden sonra geri getiremedi. Sağlıklı, ama hep çok sıkı ve titiz bir perhize alışmış bir beden gibi, tek bir hata, tek bir sarsıntı şehrin bütün bahtını devirdi. Bu da sebepsiz değildi. Barış, aretē ve uyum için en iyi şekilde düzenlenmiş bir yönetime, Lykurgos'un mesut yaşayacak bir şehrin hiç ihtiyaç duymayacağına inandığı zorba hâkimiyetleri ve egemenlikleri eklediler; tökezlemeleri bundandı.

33.2

οὐ μέντοι τήν γε δύναμιν καὶ τήν δόξαν ἐδυνήθη τῆς πόλεως ἀναλαβεῖν ἐκ τοῦ πταίσματος, ἀλλʼ ὥσπερ σώματος ὑγιεινοῦ, λίαν δὲ ἀκριβεῖ καὶ κατησκημένῃ κεχρημένου διαίτῃ παρὰ πάντα τὸν χρόνον, ἁμαρτία μία καὶ ῥοπὴ τήν πᾶσαν ἔκλινεν εὐτυχίαν τῆς πόλεως· οὐκ ἀλόγως. πρὸς γὰρ εἰρήνην καὶ ἀρετὴν καὶ ὁμόνοιαν ἄριστα συντεταγμένῳ· πολιτεύματι προσαγαγόντες ἀρχὰς καὶ δυναστείας βιαίους, ὧν οὐδενὸς ἡγεῖτο δεῖσθαι πόλιν εὐδαιμόνως βιωσομένην ὁ Λυκοῦργος, ἐσφάλησαν.

33.3Agesilaos artık yaşlılıktan seferlere çıkmayı bırakmıştı. Oğlu Arkhidamos ise Sicilya'dan tiranın gönderdiği yardım kuvvetiyle Arkadyalıları "gözyaşsız savaş" denen savaşta yendi; yanındakilerden hiç kimse düşmedi, düşmandan ise pek çok kişi öldürüldü. Şehrin zayıflığını en açık gösteren de bu zafer oldu.

33.3

αὐτὸς μὲν οὖν ὁ Ἀγησίλαος ἤδη πρὸς τάς στρατείας ἀπειρήκει διὰ τὸ γῆρας, Ἀρχίδαμος δὲ ὁ υἱὸς αὐτοῦ, τήν ἐκ Σικελίας ἥκουσαν παρὰ τοῦ τυράννου βοήθειαν ἔχων, ἐνίκησεν Ἀρκάδας τήν λεγομένην ἄδακρυν μάχην οὐδεὶς γὰρ ἔπεσε τῶν μετʼ αὐτοῦ, συχνοὺς δὲ τῶν ἐναντίων ἀνεῖλεν. αὕτη μάλιστα τήν ἀσθένειαν ἤλεγξεν ἡ νίκη τῆς πόλεως.

33.4Çünkü önceden düşmanı yenmeyi öyle alışılmış ve kendilerine yakışan bir iş sayarlardı ki, şehirde tanrılara zafer için bir horozdan fazlasını kurban etmez, savaşanlar övünmez, haberi alanlar aşırı sevinmezdi. Thukydides'in anlattığı Mantineia savaşından sonra bile yöneticiler, zaferi ilk haber veren adama müjde olarak ortak sofradan bir parça et göndermiş, başka hiçbir şey vermemişti.

33.4

πρότερον μὲν γὰρ οὕτω σύνηθες ἡγοῦντο καὶ προσῆκον ἔργον αὐτοῖς εἶναι τὸ νικᾶν τοὺς πολεμίους, ὥστε μήτε θύειν τοῖς θεοῖς πλὴν ἀλεκτρυόνα νικητήριον ἐν τῇ πόλει, μήτε μεγαληγορεῖν τοὺς ἀγωνισαμένους, μήτε ὑπερχαίρειν τοὺς πυνθανομένους, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐν Μαντινείᾳ μάχης γενομένης, ἣν Θουκυδίδης γέγραφε, τῷ πρώτῳ φράσαντι τήν νίκην οἱ ἄρχοντες ἐκ φιδιτίου κρέας ἔπεμψαν εὐαγγέλιον, ἄλλο δὲ οὐδέν·

33.5Oysa şimdi savaş haberi gelip Arkhidamos yaklaşırken kimse yerinde duramadı. Önce babası sevinç gözyaşlarıyla onu karşılamaya çıktı, ardından yöneticiler; yaşlılar ve kadınlar kalabalığı ırmağa indi, ellerini uzatıp tanrılara şükrediyordu. Sanki Sparta hak etmediği ayıpları üzerinden atmış, ışığı yeniden eskisi gibi parlak görüyordu. Çünkü önceden erkeklerin uğradıkları yenilgilerden utanıp karılarının bile yüzüne bakamadıkları söylenir.

33.5

τότε δὲ τῆς μάχης ἀγγελθείσης καὶ τοῦ Ἀρχιδάμου προσιόντος οὐδεὶς ἐκαρτέρησεν, ἀλλὰ πρῶτος ὁ πατὴρ ἀπήντα δακρύων ὑπὸ χαρᾶς καὶ μετʼ ἐκεῖνον τὰ ἀρχεῖα, τῶν δὲ πρεσβυτέρων καὶ τῶν γυναικῶν τὸ πλῆθος ἐπὶ τὸν ποταμὸν κατῄει, τάς τε χεῖρας ὀρεγόντων καὶ θεοκλυτούντων, ὥσπερ ἀπεωσμένης τὰ παρʼ ἀξίαν ὀνείδη τῆς Σπάρτης καὶ λαμπρὸν αὖθις ἐξ ἀρχῆς τὸ φῶς ὁρώσης· ἐπεὶ πρότερόν γέ φασιν οὐδὲ ταῖς γυναιξὶν ἀντιβλέπειν τοὺς ἄνδρας αἰσχυνομένους ἐφʼ οἷς ἔπταισαν.

34.134. Bölüm

Epameinondas ve adamları Messene'yi kurup eski vatandaşlar dört bir yandan oraya akın ederken, Spartalılar buna karşı savaşmaya cesaret edemedi, engel de olamadı. Ama Agesilaos'a kızıyor, içerliyorlardı: Genişliği Lakonia'dan aşağı kalmayan, verimliliğiyle Yunanistan'da birinci gelen bir ülkeyi bunca zaman elde tutup ürününü yemişken, onun krallığı döneminde kaybetmişlerdi.

34.1

οἰκιζομένης δὲ Μεσσήνης ὑπὸ τῶν περὶ τὸν Ἐπαμεινώνδαν, καὶ τῶν ἀρχαίων πολιτῶν πανταχόθεν εἰς αὐτὴν συμπορευομένων, διαμάχεσθαι μὲν οὐκ ἐτόλμων οὐδὲ κωλύειν ἐδύναντο, χαλεπῶς δὲ καὶ βαρέως πρὸς τὸν Ἀγησίλαον εἶχον, ὅτι χώραν οὔτε πλήθει τῆς Λακωνικῆς ἐλάττονα καὶ πρωτεύουσαν ἀρετῇ τῆς Ἑλληνικῆς ἔχοντες καὶ καρπούμενοι χρόνον τοσοῦτον ἐπὶ τῆς ἐκείνου βασιλείας ἀπολωλέκασι.

34.2Bu yüzden Agesilaos Thebaililerin önerdiği barışı kabul etmedi. Fiilen hâkim olanlara ülkeyi sözle de bırakmak istemiyor, inatlaşıyordu; ama ülkeyi geri alamadı, üstüne bir savaş hilesine düşüp az kalsın Sparta'yı da kaybediyordu.

34.2

διὸ καὶ προτεινομένην ὑπὸ τῶν Θηβαίων τὴν εἰρήνην ὁ Ἀγησίλαος οὐκ ἐδέξατο. μὴ βουλόμενος δὲ τῷ λόγῳ προέσθαι τοῖς ἔργῳ κρατοῦσι τὴν χώραν, ἀλλὰ φιλονεικῶν, ἐκείνην μὲν οὐκ ἀπέλαβε, μικροῦ δὲ τὴν Σπάρτην προσαπέβαλε καταστρατηγηθείς.

34.3Mantineialılar yeniden Thebaililerden ayrılıp Lakedaimonluları çağırınca, Epameinondas Agesilaos'un ordusuyla yola çıkıp yaklaştığını öğrendi. Mantineialılardan gizli olarak geceleyin Tegea'dan ayrıldı ve orduyu doğruca Lakedaimon'a sürdü; Agesilaos'u atlatıp savunmasız şehri ansızın ele geçirmesine ramak kaldı.

34.3

ἐπεὶ γὰρ οἱ Μαντινεῖς αὖθις ἀπέστησαν τῶν Θηβαίων καὶ μετεπέμποντο τοὺς Λακεδαιμονίους, αἰσθόμενος ὁ Ἐπαμεινώνδας τὸν Ἀγησίλαον ἐξεστρατευμένον μετὰ τῆς δυνάμεως καὶ προσιόντα, λαθὼν τοὺς Μαντινεῖς ἀνέζευξε νυκτὸς ἐκ Τεγέας ἄγων ἐπʼ αὐτὴν τὴν Λακεδαίμονα τὸ στράτευμα, καὶ μικρὸν ἐδέησε παραλλάξας τὸν Ἀγησίλαον ἔρημον ἐξαίφνης καταλαβεῖν τὴν πόλιν.

34.4Kallisthenes'e göre Thespiaili Euthynos, Ksenophon'a göre ise bir Giritli durumu Agesilaos'a bildirdi. Agesilaos şehirdekileri uyarmak için hemen bir atlı gönderdi, çok geçmeden kendisi de Sparta'ya ulaştı. Biraz sonra Thebaililer Eurotas'ı geçip şehre saldırdı; Agesilaos yaşından beklenmeyecek bir güçle savunma yaptı.

34.4

Εὐθύνου δὲ Θεσπιέως, ὡς Καλλισθένης φησίν, ὡς δὲ Ξενοφῶν, Κρητός τινος, ἐξαγγείλαντος τῷ Ἀγησιλάῳ, ταχὺ προπέμψας ἱππέα τοῖς ἐν τῇ πόλει φράσοντα, μετʼ οὐ πολὺ καὶ αὐτὸς παρῆλθεν εἰς τὴν Σπάρτην. ὀλίγῳ δὲ ὕστερον οἱ Θηβαῖοι διέβαινον τὸν Εὐρώταν καὶ προσέβαλλον τῇ πόλει, μάλα ἐρρωμένως τοῦ Ἀγησιλάου καὶ παρʼ ἡλικίαν ἐπαμύνοντος.

34.5Çünkü artık zamanın, daha önceki gibi güvenlik ve sakınma değil, gözü karalık ve cüret zamanı olduğunu görüyordu. Bunlara başka hiçbir zaman güvenmemiş, başvurmamıştı; ama o gün tehlikeyi yalnız bunlarla savuşturdu, şehri Epameinondas'ın elinden kaptı, zafer anıtı dikti ve Lakedaimonluların yurda beslenme borçlarını en güzel şekilde ödediklerini çocuklara ve kadınlara gösterdi.

34.5

οὐ γὰρ, ὡς πρότερον, ἀσφαλείας ἑώρα τὸν καιρὸν ὄντα καὶ φυλακῆς, ἀλλὰ μᾶλλον ἀπονοίας καὶ τόλμης, οἷς τὸν ἄλλον χρόνον οὐδέποτε πιστεύσας οὐδὲ χρησάμενος, τότε μόνοις ἀπεώσατο τὸν κίνδυνον, ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ Ἐπαμεινώνδου τὴν πόλιν ἐξαρπάσας, καὶ στήσας τρόπαιον, καὶ τοῖς παισὶ καὶ ταῖς γυναιξὶν ἐπιδείξας τὰ κάλλιστα τροφεῖα τῇ πατρίδι τοὺς Λακεδαιμονίους ἀποδιδόντας,

34.6Arkhidamos en önde savaşıyor, ruhunun gücü ve bedeninin çevikliğiyle göz kamaştırıyordu; dar sokaklardan hızla geçip savaşın sıkışan noktalarına koşuyor, her yerde birkaç adamla düşmana karşı duruyordu. Phoibidas'ın oğlu Isidas ise bana kalırsa yalnız vatandaşlara değil, düşmanlara da görülmemiş, hayranlık verici bir manzara sundu.

34.6

ἐν δὲ πρώτοις τὸν Ἀρχίδαμον ἀγωνιζόμενον ὑπερηφάνως τῇ τε ῥώμῃ τῆς ψυχῆς καὶ τῇ κουφότητι τοῦ σώματος, ὀξέως ἐπὶ τὰ θλιβόμενα τῆς μάχης διαθέοντα διὰ τῶν στενωπῶν καὶ πανταχοῦ μετʼ ὀλίγων ἀντερείδοντα τοῖς πολεμίοις· Ἰσίδαν δὲ δοκῶ, τὸν Φοιβίδου υἱόν, οὐ τοῖς πολίταις μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς πολεμίοις θέαμα φανῆναι καινὸν καὶ ἀγαστόν.

34.7Yüzüyle ve boyuyla göze çarpan biriydi; çocukluktan erkekliğe geçerken insanın en güzel çiçek açtığı çağdaydı. Çıplaktı, ne silahı ne giysisi vardı, bedenini yağla ovmuştu. Bir elinde mızrak, öbüründe kılıçla evinden fırladı, savaşanların arasından geçip düşmanın ortasına daldı, önüne geleni vurup deviriyordu.

34.7

ἦν μὲν γὰρ ἐκπρεπὴς τὸ εἶδος καὶ τὸ μέγεθος τοῦ σώματος, ὥραν δὲ ἐν ᾗ τὸ ἥδιστον ἀνθοῦσιν ἄνθρωποι παριόντες εἰς ἄνδρας ἐκ παίδων εἶχε, γυμνὸς δὲ καὶ ὅπλων τῶν σκεπὸν τῶν καὶ ἱματίων, λίπα χρισάμενος τὸ σῶμα, καὶ τῇ μὲν ἔχων χειρὶ λόγχην, τῇ δὲ ξίφος, ἐξήλατο τῆς οἰκίας, καὶ διὰ μέσων τῶν μαχομένων ὠσάμενος ἐν τοῖς πολεμίοις ἀνεστρέφετο, παίων τὸν προστυχόντα καὶ καταβάλλων.

34.8Kimse onu yaralayamadı; ya aretēsi için bir tanrı onu koruyordu ya da düşmanlara insandan büyük ve üstün bir varlık gibi görünmüştü. Anlatıldığına göre ephorlar bunun üzerine önce ona çelenk taktı, sonra silahsız tehlikeye atılmaya cüret ettiği için bin drahmi para cezası verdi.

34.8

ἐτρώθη δὲ ὑπʼ οὐδενός, εἴτε θεοῦ διʼ ἀρετὴν φυλάττοντος αὐτόν, εἴτε μεῖζόν τι καὶ κρεῖττον ἀνθρώπου φανεὶς τοῖς ἐναντίοις. ἐπὶ τούτῳ δὲ λέγεται τοὺς ἐφόρους στεφανώσαντας αὐτὸν εἶτα χιλίων δραχμῶν ἐπιβαλεῖν ζημίαν, ὅτι χωρὶς ὅπλων διακινδυνεύειν ἐτόλμησεν.

35.135. Bölüm

Birkaç gün sonra Mantineia yakınlarında savaştılar. Epameinondas ön safları yenmiş, takibi sürdürüp hızlandırırken, Lakon Antikrates karşısına çıkıp ona vurdu; Dioskurides'in bildirdiğine göre mızrakla. Ama Lakedaimonlular Antikrates'in soyundan gelenlere bugün hâlâ Makhairion der, çünkü kılıçla (makhaira) vurmuştu.

35.1

ὀλίγαις δὲ ὕστερον ἡμέραις περὶ τὴν Μαντίνειαν ἐμαχέσαντο, καὶ τὸν Ἐπαμεινώνδαν ἤδη κρατοῦντα τῶν πρώτων, ἔτι δὲ ἐγκείμενον καὶ κατασπεύδοντα τὴν δίωξιν, Ἀντικράτης Λάκων ὑποστὰς ἔπαισε δόρατι μέν, ὡς Διοσκουρίδης ἱστόρηκε, Λακεδαιμόνιοι δὲ Μαχαιρίωνας ἔτι νῦν τοὺς ἀπογόνους τοῦ Ἀντικράτους καλοῦσιν, ὡς μαχαίρᾳ πατάξαντος.

35.2Epameinondas'tan sağken öyle korkmuşlardı ki Antikrates'e hayran kaldılar, onu baş tacı ettiler; ona onurlar ve hediyeler, soyuna da vergi muafiyeti verilmesine karar verdiler. Antikrates'in soyundan Kallikrates bu muafiyete bugün de sahiptir. Savaştan ve Epameinondas'ın ölümünden sonra Yunanlar kendi aralarında barış yapınca, Agesilaos ve adamları, bir şehirleri olmadığı gerekçesiyle Messenialıları yeminin dışında bırakmaya çalıştı.

35.2

οὕτω γὰρ ἐθαύμασαν καὶ ὑπερηγάπησαν αὐτὸν φόβῳ τοῦ Ἐπαμεινώνδου ζῶντος, ὥστε τιμὰς μὲν ἐκείνῳ καὶ δωρεὰς ψηφίσασθαι, γένει δʼ ἀτέλειαν, ἣν ἔτι καὶ καθʼ ἡμᾶς ἔχει Καλλικράτης, εἷς τῶν Ἀντικράτους ἀπογόνων. μετὰ δὲ τὴν μάχην καὶ τὸν θάνατον τοῦ Ἐπαμεινώνδου γενομένης εἰρήνης τοῖς Ἕλλησι πρὸς αὑτούς, ἀπήλαυνον οἱ περὶ τὸν Ἀγησίλαον τοῦ ὅρκου τοὺς Μεσσηνίους, ὡς πόλιν οὐκ ἔχοντας.

35.3Ama ötekilerin hepsi onları kabul edip yeminlerini alınca Lakedaimonlular barıştan ayrıldı; Messenia'yı geri alma umuduyla yalnız başlarına savaşmaya devam ettiler. Agesilaos zorba, inatçı ve savaşa doymayan biri olarak görülüyordu. Ortak barışı her yolla baltalıyor, erteliyor, öte yandan para sıkıntısı yüzünden şehirdeki dostlarını rahatsız etmek, borç almak ve yardım toplamak zorunda kalıyordu.

35.3

ἐπεὶ δὲ οἱ λοιποὶ πάντες ἐδέχοντο καὶ τοὺς ὅρκους ἐλάμβανον παρʼ αὐτῶν, ἀπέστησαν οἱ Λακεδαιμόνιοι, καὶ μόνοις αὐτοῖς πόλεμος ἦν ἐλπίζουσιν ἀναλήψεσθαι τὴν Μεσσηνίαν. βίαιος οὖν ἐδόκει καὶ ἀτενὴς καὶ πολέμων ἄπληστος ὁ Ἀγησίλαος εἶναι, τὰς μὲν κοινὰς διαλύσεις πάντα τρόπον ὑπορύττων καὶ ἀναβάλλων, πάλιν δὲ ὑπὸ χρημάτων ἀπορίας ἀναγκαζόμενος ἐνοχλεῖν τοῖς κατὰ πόλιν φίλοις καὶ δανείζεσθαι καὶ συνερανίζεσθαι,

35.4Oysa iş bu noktaya gelmişken bu kötülüklerden kurtulmak gerekirdi; bu kadar büyük bir hâkimiyeti, şehirleri, karayı ve denizi elden çıkardıktan sonra Messene'deki mülkler ve gelirler için çırpınmamalıydı.

35.4

δέον ἀπηλλάχθαι κακῶν εἰς τοῦτο περιήκοντι τῷ καιρῷ, καὶ μὴ τὴν ἅπασαν ἀρχὴν τοσαύτην γενομένην ἀφεικότα καὶ πόλεις καὶ γῆν καὶ θάλατταν, ὑπὲρ τῶν ἐν Μεσσήνῃ κτημάτων καὶ προσόδων σφαδάζειν.

36.136. Bölüm

Mısırlı Tachos'un hizmetine komutan olarak girmesi adını daha da kötüye çıkardı. Yunanistan'ın en iyisi sayılan ve dünyayı şöhretiyle dolduran bir adamın, Kral'a başkaldırmış bir barbara bedenini kiralamasını, adını ve şöhretini para karşılığında satmasını, paralı asker ve ücretli kumandan gibi iş görmesini yakıştıramıyorlardı.

36.1

ἔτι δὲ μᾶλλον ἠδόξησε Τάχῳ τῷ Αἰγυπτίῳ στρατηγὸν ἐπιδοὺς ἑαυτόν· οὐ γὰρ ἠξίουν ἄνδρα τῆς Ἑλλάδος ἄριστον κεκριμένον καὶ δόξης ἐμπεπληκότα τὴν οἰκουμένην, ἀποστάτῃ βασιλέως, ἀνθρώπῳ βαρβάρῳ, χρῆσαι τὸ σῶμα καὶ τοὔνομα καὶ τὴν δόξαν ἀποδόσθαι χρημάτων, ἔργα μισθοφόρου καὶ ξεναγοῦ διαπραττόμενον.

36.2Seksen yaşını aşmış, bütün bedeni yaralarla doğranmış bir adam Yunanların özgürlüğü uğruna o güzel ve göz alıcı komutanlığı yeniden üstlenseydi bile, bu hırs büsbütün kusursuz sayılmazdı. Çünkü güzel olanın kendine özgü bir zamanı ve mevsimi vardır; daha doğrusu güzel şeyleri çirkinlerden ayıran ölçüdür.

36.2

κεἰ γὰρ ὑπὲρ ὀγδοήκοντα γεγονὼς ἔτη καὶ πᾶν ὑπὸ τραυμάτων τὸ σῶμα κατακεκομμένος ἐκείνην αὖθις ἀνεδέξατο τὴν καλὴν καὶ περίβλεπτον ἡγεμονίαν ὑπὲρ τῆς τῶν Ἑλλήνων ἐλευθερίας, οὐ πάμπαν ἄμεμπτον εἶναι τὴν φιλοτιμίαν· τοῦ γὰρ καλοῦ καιρὸν οἰκεῖον εἶναι καὶ ὥραν, μᾶλλον δὲ ὅλως τὰ καλὰ τῶν αἰσχρῶν τῷ μετρίῳ διαφέρειν.

36.3Agesilaos ise bunlara aldırmıyordu. Hiçbir kamu görevini şanına aşağı görmüyor, asıl kendine yakışmayan şeyin şehirde işsiz güçsüz yaşayıp oturarak ölümü beklemek olduğunu düşünüyordu. Bu yüzden Tachos'un gönderdiği parayla paralı askerler topladı, gemileri doldurdu ve yola çıktı; daha önceki gibi yanında otuz Spartalı danışman vardı.

36.3

οὐ μὴν ἐφρόντιζε τούτων ὁ Ἀγησίλαος, οὐδὲ ᾤετο παρʼ ἀξίαν εἶναι λειτούργημα δημόσιον οὐδέν, ἀλλὰ μᾶλλον ἀνάξιον ἑαυτοῦ τὸ ζῆν ἄπρακτον ἐν τῇ πόλει καὶ καθῆσθαι περιμένοντα τὸν θάνατον, ὅθεν ἀθροίσας μισθοφόρους ἀφʼ ὧν ὁ Τάχως αὐτῷ χρημάτων ἔπεμψε, καὶ πλοῖα πληρώσας, ἀνήχθη, τριάκοντα συμβούλους ἔχων μεθʼ ἑαυτοῦ Σπαρτιάτας, ὡς πρότερον.

36.4Mısır'a varınca, kralın en önde gelen komutanları ve görevlileri hemen gemiye gelip ona saygılarını sundu. Öteki Mısırlılar arasında da Agesilaos'un adı ve şöhreti yüzünden büyük bir heves ve beklenti vardı; herkes onu görmeye koştu.

36.4

ἐπεὶ δὲ κατέπλευσεν εἰς τὴν Αἴγυπτον, εὐθὺς οἱ πρῶτοι τῶν βασιλικῶν ἡγεμόνων καὶ διοικητῶν ἐβάδιζον ἐπὶ ναῦν θεραπεύοντες αὐτόν, ἦν δὲ καὶ τῶν ἄλλων Αἰγυπτίων σπουδή τε μεγάλη καὶ προσδοκία διὰ τοὔνομα καὶ τὴν δόξαν τοῦ Ἀγησιλάου, καὶ συνετρόχαζον ἅπαντες ἐπὶ τὴν θέαν.

36.5Ama ortada hiçbir ihtişam, hiçbir debdebe yoktu; deniz kenarında otların üstüne uzanmış, ufak tefek, sıradan görünüşlü, kaba ve eski bir manto giymiş yaşlı bir adam vardı. Alaya başladılar, gülüp eğleniyor, doğum sancısı çeken dağın sonunda fare doğurduğu masalının bu olduğunu söylüyorlardı.

36.5

ὡς δὲ ἑώρων λαμπρότητα μὲν καὶ κατασκευὴν οὐδεμίαν, ἄνθρωπον δὲ πρεσβύτην κατακείμενον ἔν τινι πόᾳ παρὰ τὴν θάλασσαν, εὐτελῆ καὶ μικρὸν τὸ σῶμα, τραχὺ καὶ φαῦλον ἱμάτιον ἀμπεχόμενον, σκώπτειν αὐτοῖς καὶ γελωτοποιεῖν ἐπῄει, καὶ λέγειν ὅτι τοῦτο ἦν τὸ μυθολογούμενον ὠδίνειν ὄρος, εἶτα μῦν ἀποτεκεῖν.

36.6Getirilen hediyeler arasından unu, danaları ve kazları alıp şekerlemeleri, pastaları ve kokuları geri çevirince tuhaflığına daha da şaştılar. Kabul etmesi için zorlayıp yalvarınca, götürüp helotlara vermelerini söyledi. Theophrastos'a göre ise, çelenk yapımında kullanılan papirüsü, çelenklerin sadeliği ve zarafeti yüzünden beğenmiş ve yola çıkarken kraldan isteyip almıştı.

36.6

ἔτι δὲ μᾶλλον αὐτὸν τὴν ἀτοπίαν ἐθαύμασαν, ὅτε ξενίων προσκομισθέντων καὶ προσαχθέντων ἄλευρα μὲν καὶ μόσχους καὶ χῆνας ἔλαβε, τραγήματα δὲ καὶ πέμματα καὶ μύρα διωθεῖτο, καὶ βιαζομένων λαβεῖν καὶ λιπαρούντων ἐκέλευσε τοῖς εἵλωσι διδόναι κομίζοντας. τῇ μέντοι στεφανωτρίδι βύβλῳ φησὶν αὐτὸν ἡσθέντα Θεόφραστος διὰ τὴν λιτότητα καὶ καθαριότητα τῶν στεφάνων αἰτήσασθαι καὶ λαβεῖν, ὅτε ἀπέπλει, παρὰ τοῦ βασιλέως.

37.137. Bölüm

O sırada sefere hazırlanan Tachos'un yanına gitti, ama umduğu gibi bütün ordunun komutanı atanmadı; yalnız paralı askerlerin başına geçirildi. Donanmanın komutanı Atinalı Khabrias, tümünün başkomutanı ise bizzat Tachos'tu.

37.1

τότε δὲ συμμίξας τῷ Τάχῳ παρασκευαζομένῳ πρὸς τὴν στρατείαν, οὐχ, ὥσπερ ἤλπιζεν, ἁπάσης στρατηγὸς ἀπεδείχθη τῆς δυνάμεως, ἀλλὰ τῶν μισθοφόρων μόνων, τὸν δὲ ναυτικοῦ Χαβρίας ὁ Ἀθηναῖος· ἡγεμὼν δὲ συμπάντων αὐτὸς ἦν ὁ Τάχως.

37.2Agesilaos'u ilk üzen bu oldu. Sonra Mısırlının öteki kibirine ve boşboğazlığına, ağırına gitse de, katlanmak zorunda kaldı. Onunla Fenikelilerin üzerine sefere çıktı; şanına ve tabiatına aykırı olarak boyun eğiyor, sabrediyor, fırsat kolluyordu.

37.2

καὶ τοῦτο πρῶτον ἠνίασε τὸν Ἀγησίλαον· ἔπειτα τὴν ἄλλην ἀλαζονείαν καὶ κενοφροσύνην τοῦ Αἰγυπτίου βαρυνόμενος ἠναγκάζετο φέρειν καὶ συνεξέπλευσεν ἐπὶ τοὺς Φοίνικας αὐτῷ, παρὰ τὴν ἀξίαν τὴν ἑαυτοῦ καὶ τὴν φύσιν ὑπείκων καὶ καρτερῶν, ἄχρι οὗ καιρὸν ἔλαβε.

37.3Tachos'un yeğeni olan ve ordunun bir kısmını elinde tutan Nektanabis ayaklandı. Mısırlılar tarafından kral ilan edilince Agesilaos'a haber gönderip yardım istedi; aynı şeyi Khabrias'tan da rica etti, ikisine de büyük hediyeler vaat etti.

37.3

Νεκτάναβις γὰρ ἀνεψιὸς ὢν τοῦ Τάχω καὶ μέρος ἔχων ὑφʼ ἑαυτῷ τῆς δυνάμεως ἀπέστη· καὶ βασιλεὺς ὑπὸ τῶν Αἰγυπτίων ἀναγορευθεὶς διεπέμπετο πρὸς τὸν Ἀγησίλαον ἀξιῶν αὐτῷ βοηθεῖν τὰ δʼ αὐτὰ καὶ τὸν Χαβρίαν παρεκάλει, μεγάλας ὑπισχνούμενος ἀμφοτέροις δωρεάς.

37.4Tachos bunu öğrenip onlara yalvarmaya başlayınca Khabrias, Agesilaos'u da ikna edip teselli ederek Tachos'la dostluğu sürdürmeye çalıştı. Agesilaos ise şöyle dedi: "Sen, Khabrias, buraya kendi başına geldiğin için kendi aklına göre hareket edebilirsin. Ama beni Mısırlılara komutan olarak vatanım verdi. Müttefik olarak gönderildiğim kimselere karşı savaşmam, vatanım yeniden emretmedikçe doğru olmaz."

37.4

αἰσθομένου δὲ ταῦτα τοῦ Τάχω καὶ τραπομένου πρὸς δέησιν αὐτῶν, ὁ μὲν Χαβρίας ἐπειρᾶτο καὶ τὸν Ἀγησίλαον ἐν τῇ φιλίᾳ τοῦ Τάχω πείθων καὶ παραμυθούμενος κατέχειν, ὁ δὲ Ἀγησίλαος εἶπεν ὅτι σοὶ μέν, ὦ Χαβρία, κατὰ σεαυτὸν ἀφιγμένῳ χρῆσθαι τοῖς ἑαυτοῦ λογισμοῖς ἔξεστιν, ἐγὼ δὲ ὑπὸ τῆς πατρίδος ἐδόθην Αἰγυπτίοις στρατηγός, οὐκ οὖν ἂν ἔχοι μοι καλῶς οἷς ἐπέμφθην σύμμαχος πολεμεῖν, ἐὰν μὴ πάλιν ἡ πατρὶς κελεύσῃ.

37.5Bunları söyledikten sonra Sparta'ya, Tachos'u kötüleyip Nektanabis'i övecek adamlar gönderdi. O ikisi de Lakedaimonlulara ricacılar yolladı; biri eskiden beri müttefik ve dost olduğunu, öteki şehre karşı daha iyi niyetli ve istekli olacağını söylüyordu. Lakedaimonlular bunları dinledikten sonra Mısırlılara açıkça bu işi Agesilaos'un halledeceği cevabını verdi; Agesilaos'a ise Sparta'nın çıkarına olanı yapmasını yazdılar.

37.5

ταῦτα δὲ εἰπὼν ἔπεμψεν εἰς Σπάρτην; ἄνδρας, οἳ τοῦ μὲν Τάχω κατηγορήσειν, ἐπαινέσεσθαι δὲ τὸν Νεκτάναβιν ἔμελλον. ἔπεμψαν δὲ κἀκεῖνοι δεόμενοι τῶν Λακεδαιμονίων, ὁ μὲν ὡς πάλαι σύμμαχος γεγονὼς καὶ φίλος, ὁ δὲ ὡς εὔνους καὶ προθυμότερος περὶ τὴν πόλιν ἐσόμενος. ἀκούσαντες οὖν οἱ Λακεδαιμόνιοι τοῖς μὲν Αἰγυπτίοις ἀπεκρίναντο φανερῶς Ἀγησιλάῳ περὶ τούτων μελήσειν, ἐκείνῳ δὲ ἐπέστειλαν ὁρᾶν κελεύοντες ὅπως πράξει τὸ τῇ Σπάρτῃ συμφέρον.

37.6Bunun üzerine Agesilaos paralı askerleri alıp Tachos'tan Nektanabis'in yanına geçti; tuhaf ve yakışıksız bir davranışın üstünü vatanının çıkarıyla örttü. Bu bahane kaldırılsa işin en doğru adı ihanetti. Ama Lakedaimonlular güzel olanın birinci payını vatanın çıkarına verir; Sparta'yı büyüteceğine inandıkları şeyden başka adalet bilmez, öğrenmezler.

37.6

οὕτω δὴ λαβὼν τοὺς μισθοφόρους ὁ Ἀγησίλαος ἀπὸ τοῦ Τάχω μετέστη πρὸς τὸν Νεκτάναβιν, ἀτόπου καὶ ἀλλοκότου πράγματος παρακαλύμματι τῷ συμφέροντι τῆς πατρίδος χρησάμενος· ἐπεὶ ταύτης γε τῆς προφάσεως ἀφαιρεθείσης τὸ δικαιότατον ὄνομα τῆς πράξεως ἦν προδοσία. Λακεδαιμόνιοι δὲ τὴν πρώτην τοῦ καλοῦ μερίδα τῷ τῆς πατρίδος συμφέροντι διδόντες οὔτε μανθάνουσιν οὔτε ἐπίστανται δίκαιον ἄλλο πλὴν ὃ τὴν Σπάρτην αὔξειν νομίζουσιν.

38.138. Bölüm

Askerlerinden yoksun kalan Tachos kaçtı. Mendes'ten başka biri kral ilan edilerek Nektanabis'e karşı ayaklandı, yüz bin kişi toplayıp üzerine yürüdü. Nektanabis, Agesilaos'a cesaret vermek için düşmanın sayıca çok, ama derme çatma bir zanaatkâr takımı olduğunu, acemiliklerinden ötürü ciddiye alınmayacağını söyledi.

38.1

ὁ μέν οὖν Τάχως ἐρημωθεὶς τῶν μισθοφόρων ἔφυγεν, ἐκ δὲ Μένδητος ἕτερος ἐπανίσταται τῷ Νεκτανάβιδι βασιλεὺς ἀναγορευθείς· καὶ συναγαγὼν δέκα μυριάδας ἀνθρώπων ἐπῄει. θαρσύνοντος δὲ τοῦ Νεκτανάβιδος τὸν Ἀγησίλαον, καὶ λέγοντος ὅτι πολλοὶ μέν εἰσιν οἱ πολέμιοι, μιγάδες δὲ Καὶ βάναυσοι Καὶ διʼ ἀπειρίαν εὐκαταφρόνητοι,

38.2Agesilaos şu cevabı verdi: "Ben onların sayısından değil, kolay aldatılmayan bu acemilik ve cehaletten korkuyorum. Aldatmacalar, karşılık vermeye hazırlanan, bir şeyler sezip bekleyen adamları şaşırtır; hiçbir şey beklemeyen ve sezmeyen ise tuzak kurana tutunacak yer vermez, tıpkı hareketsiz duran güreşçinin rakibine açık vermediği gibi." Bundan sonra Mendesli de Agesilaos'u yoklamak için adam gönderdi.

38.2

καὶ μὴν οὐ τὸ πλῆθος αὐτῶν, ὁ Ἀγησίλαος εἶπεν, ἀλλὰ τὴν ἀπειρίαν φοβοῦμαι καὶ τὴν ἀμαθίαν ὡς δυσεξαπάτητον. αἱ γὰρ ἀπάται τὸ παράδοξον ἐπάγουσι τοῖς πρὸς ἄμυναν ὑπονοοῦσι Καὶ προσδοκῶσι τρεπομένοις, ὁ δὲ μὴ προσδοκῶν μηδὲ ὑπονοῶν μηδὲν οὐ δίδωσι τῷ παραλογιζομένῳ λαβήν, ὥσπερ οὐδὲ τῷ παλαίοντι ῥοπὴν ὁ μὴ κινούμενος. ἐκ τούτου Καὶ ὁ Μενδήσιος ἔπεμπε πειρῶν τὸν Ἀγησίλαον.

38.3Nektanabis korktu. Agesilaos en kısa zamanda çarpışmayı, savaştan anlamayan ama kalabalıklarıyla çevreleyip hendek kazabilecek, pek çok noktada önceden davranabilecek insanlara zaman tanımamayı öğütleyince ondan daha da şüphelenip korktu ve surları sağlam, çevresi geniş bir şehre çekildi.

38.3

ἔδεισεν οὖν ὁ Νεκτάναβις, Καὶ κελεύοντος αὐτοῦ διαμάχεσθαι τὴν ταχίστην Καὶ μὴ χρόνῳ πολεμεῖν πρὸς ἀνθρώπους ἀπείρους ἀγῶνος, πολυχειρίᾳ δὲ περιελθεῖν Καὶ περιταφρεῦσαι Καὶ φθάσαι πολλὰ Καὶ προλαβεῖν δυναμένους, ἔτι μᾶλλον ἐν ὑποψίᾳ Καὶ φόβῳ γενόμενος πρὸς αὐτὸν ἀπεχώρησεν εἰς πόλιν εὐερκῆ Καὶ μέγαν ἔχουσαν περίβολον.

38.4Agesilaos kendisine güvenilmemesine kızdı ve içerledi; ama yeniden karşı tarafa geçmekten de bir şey yapmadan dönmekten de utandığından onu izleyip surların içine girdi.

38.4

ὁ δὲ Ἀγησίλαος ἠγανάκτει μέν ἀπιστούμενος Καὶ βαρέως ἔφερεν, αἰσχυνόμενος δὲ Καὶ πάλιν μεταστῆναι πρὸς τὸν ἕτερον Καὶ τελέως ἀπελθεῖν ἄπρακτος, ἠκολούθησε Καὶ συνεισῆλθεν εἰς τὸ τεῖχος.

39.139. Bölüm

Düşmanlar gelip şehrin çevresine hendek kazmaya başlayınca Mısırlı bu kez kuşatmadan korkup savaşmak istedi; Yunanlar da buna çok hevesliydi, çünkü orada yiyecek yoktu. Agesilaos buna izin vermiyor, engel oluyordu; Mısırlılardan öncekinden de kötü sözler işitiyor, kralın haini deniyordu. Ama iftiralara artık daha sabırla katlanıyor, savaş hilesi için uygun anı gözlüyordu.

39.1

ἐπελθόντων δὲ τῶν πολεμίων καὶ περιταφρευόντων τὴν πόλιν, αὖθις αὖ δείσας τὴν πολιορκίαν ὁ Αἰγύπτιος ἐβούλετο μάχεσθαι καὶ τοὺς Ἕλληνας μάλα συμπροθυμουμένους εἶχεν· οὐ γὰρ ἦν ἐν τῷ χωρίῳ σῖτος, ὁ δὲ Ἀγησίλαος οὐκ ἐῶν, ἀλλὰ κωλύων ἤκουε μὲν ἔτι μᾶλλον κακῶς ἢ πρότερον ὑπὸ τῶν Αἰγυπτίων καὶ προδότης ἀπεκαλεῖτο τοῦ βασιλέως, ἔφερε δὲ πρᾳότερον ἤδη τὰς διαβολὰς καὶ προσεῖχε τῷ καιρῷ τοῦ στρατηγήματος.

39.2Hile şuydu: Düşmanlar onları büsbütün kapatmak için surların çevresine dışarıdan derin bir hendek kazıyordu. Şehri çember gibi dolanan hendeğin iki ucu birleşmek üzereyken Agesilaos akşamı bekledi, Yunanlara silahlanmalarını emretti ve Mısırlıya gidip şöyle dedi: "Delikanlı, kurtuluş zamanı işte bu; bu fırsatı bozmaktan korktuğum için zamanı gelmeden söylemiyordum.

39.2

ἦν δὲ τοιόνδε. τάφρον ἔξωθεν ἦγον οἱ πολέμιοι περὶ τὸ τεῖχος βαθεῖαν ὡς παντάπασιν ἀποκλείσοντες αὐτούς, ὡς οὖν ἐγγὺς ἦσαν αἱ τελευταὶ τοῦ ὀρύγματος ἀπαντῶντος αὑτῷ καὶ περιϊόντος ἐν κύκλῳ τὴν πόλιν, ἑσπέραν ἀναμείνας γενέσθαι καὶ κελεύσας ἐξοπλίζεσθαι τοὺς Ἕλληνας ἔλεγεν ἐλθὼν πρὸς τὸν Αἰγύπτιον· ὁ μὲν τῆς σωτηρίας, ὦ νεανία, καιρὸς οὗτός ἐστιν, ὃν ἐγὼ διαφθεῖραι φοβούμενος οὐκ ἔφραζον πρὶν ἐλθεῖν.

39.3Düşmanlar güvenliğimizi kendi elleriyle hazırladılar. Kazdıkları bu büyük hendeğin bitmiş kısmı onların kalabalığına engel oluyor, kalan boşluk ise bize onlarla eşit ve adil şartlarda çarpışma imkânı veriyor. Hadi şimdi, yiğit bir adam olmaya bak, bizimle birlikte koş; hem kendini hem orduyu kurtar.

39.3

ἐπεὶ δὲ ἡμῖν οἱ πολέμιοι τὴν ἀσφάλειαν αὐτοὶ διὰ τῶν χειρῶν παρεσκευάκασι, τοσαύτην ὀρυξάμενοι τάφρον, ἧς τὸ μὲν ἐξειργασμένον ἐκείνοις ἐμποδών ἐστι τοῦ πλήθους, τὸ δὲ διαλεῖπον ἡμῖν δίδωσιν ἴσῳ καὶ δικαίῳ μέτρῳ διαμάχεσθαι πρὸς αὐτούς, φέρε νῦν, προθυμηθεὶς ἀνὴρ ἀγαθὸς γενέσθαι καὶ μεθʼ ἡμῶν ἐπισπόμενος δρόμῳ σῶζε σεαυτὸν ἅμα καὶ τὴν στρατιάν.

39.4Karşımızdaki düşmanlar bize dayanamaz, ötekiler de hendek yüzünden bize zarar veremez." Nektanabis, Agesilaos'un ustalığına hayran kaldı, kendini Yunanların ortasına attı, saldırıp karşısındakileri kolayca bozguna uğrattı. Agesilaos Nektanabis'i bir kez söz dinler hâle getirince aynı savaş hilesini, bir güreş oyunu gibi, düşmana yeniden uyguladı.

39.4

ἡμᾶς γὰρ οἱ μὲν κατὰ στόμα τῶν πολεμίων οὐχ ὑπομενοῦσιν, οἱ δὲ ἄλλοι διὰ τὴν τάφρον οὐ βλάψουσιν. ἐθαύμασεν οὖν ὁ Νεκτάναβις τοῦ Ἀγησιλάου τὴν δεινότητα, καὶ δοὺς ἑαυτὸν εἰς μέσα τὰ τῶν Ἑλλήνων ὅπλα καὶ προσπεσὼν ἐτρέψατο ῥᾳδίως τοὺς ἀντιστάντας. ὡς δὲ ἅπαξ ἔλαβε πειθόμενον αὑτῷ τὸν Νεκτάναβιν ὁ Ἀγησίλαος, αὖθις ἐπῆγε τὸ αὐτὸ στρατήγημα καθάπερ πάλαισμα τοῖς πολεμίοις.

39.5Kimi zaman geri çekilip onları peşinden sürükleyerek, kimi zaman yan hareketler yaparak kalabalıklarını iki yandan derin kanalların aktığı bir yere itti. İki kanalın arasını falanksın cephesiyle doldurup tuttu; böylece kuşatıp çevirme imkânı kalmayan düşmanın savaşan sayısını kendi sayısına eşitledi. Düşmanlar uzun süre dayanamayıp bozuldu; çoğu öldürüldü, kaçanlar dağılıp gitti.

39.5

τὰ μὲν γὰρ ὑποφεύγων καὶ ὑπάγων, τὰ δὲ ἀντιπεριχωρῶν, ἐμβάλλει τὸ πλῆθος αὐτῶν εἰς τόπον ἔχοντα διώρυχα βαθεῖαν ἐξ ἑκατέρας πλευρᾶς παραρρέουσαν, ὧν τὸ μέσον ἐμφράξας καὶ καταλαβὼν τῷ μετώπῳ τῆς φάλαγγος ἐξίσωσε πρὸς τοὺς μαχομένους τῶν πολεμίων τὸ πλῆθος, οὐκ ἔχοντας περιδρομὴν καὶ κύκλωσιν. ὅθεν οὐ πολὺν χρόνον ἀντιστάντες ἐτράποντο· καὶ πολλοὶ μὲν ἀνῃρέθησαν, οἱ δὲ φεύγοντες ἐσκεδάσθησαν καὶ διερρύησαν.

40.140. Bölüm

Bundan sonra Mısırlının işleri iyi gidiyor, durumu sağlama alınmış görünüyordu. Agesilaos'a sevgi ve dostlukla yanında kalıp kışı birlikte geçirmesini rica etti. Ama Agesilaos memleketteki savaşa dönmek için acele ediyordu; şehrin paraya muhtaç olduğunu, paralı asker beslediğini biliyordu. Nektanabis onu onurla ve görkemle uğurladı; başka onur ve hediyelerin yanı sıra savaş için iki yüz otuz talent gümüş verdi.

40.1

ἐκ δὲ τούτου καλῶς μὲν εἶχε τὰ πράγματα καὶ βεβαίως τῷ Αἰγυπτίῳ πρὸς ἀσφάλειαν ἀγαπῶν δὲ καὶ φιλοφρονούμενος ἐδεῖτο μεῖναι καὶ συνδιαχειμάσαι μετʼ αὐτοῦ τὸν Ἀγησίλαον. ὁ δὲ ὥρμητο πρὸς τὸν οἴκοι πόλεμον, εἰδὼς χρημάτων δεομένην τὴν πόλιν καὶ ξενοτροφοῦσαν. προὔπεμψεν οὖν αὐτὸν ἐντίμως καὶ μεγαλοπρεπῶς, ἄλλας τε λαβόντα τιμὰς καὶ δωρεὰς καὶ πρὸς τὸν πόλεμον ἀργυρίου διακόσια καὶ τριάκοντα τάλαντα.

40.2Kış gelmişti. Gemilerle kıyıyı izleyerek Libya boyunca ilerledi ve Menelaos Limanı denen ıssız bir yere vardığında öldü. Seksen dört yıl yaşamış, Sparta'da kırk bir yıl krallık etmiş, bunun otuz yıldan fazlasında herkesten büyük ve güçlü olmuş, Leuktra savaşına kadar neredeyse bütün Yunanistan'ın önderi ve kralı sayılmıştı.

40.2

χειμῶνος δὲ ὄντος ἤδη τῆς γῆς ἐχόμενος ταῖς ναυσὶ καὶ παρὰ τὴν Λιβύην εἰς χωρίον ἔρημον κομισθείς, ὃ καλοῦσι Μενελάου λιμένα, θνήσκει, βιώσας μὲν ὀγδοήκοντα καὶ τέσσαρα ἔτη, βασιλεύσας δὲ τῆς Σπάρτης ἑνὶ τῶν τεσσαράκοντα πλέον, καὶ τούτων ὑπὲρ τριάκοντα πάντων μέγιστος καὶ δυνατώτατος γενόμενος καὶ σχεδὸν ὅλης τῆς Ἑλλάδος ἡγεμὼν καὶ βασιλεὺς νομισθεὶς ἄχρι τῆς ἐν Λεύκτροις μάχης.

40.3Lakon âdetine göre, yabancı ülkede ölen başka kişilerin cesetleri orada gömülüp bırakılır, kralların cesetleri ise memlekete getirilirdi. Yanındaki Spartalılar, bal bulunmadığından cesedi eritilmiş balmumuna kaplayıp Lakedaimon'a götürdü. Krallığı oğlu Arkhidamos devraldı; krallık bu soyda Agis'e kadar sürdü. Agesilaos'tan sonra beşinci kuşaktan olan Agis, atalarının düzenini yeniden kurmaya girişince Leonidas tarafından öldürüldü.

40.3

ἔθους δὲ ὄντος Λακωνικοῦ τῶν μὲν ἄλλων ἐπὶ ξένης ἀποθανόντων αὐτοῦ τὰ σώματα κηδεύειν καὶ ἀπολείπειν, τὰ δὲ τῶν βασιλέων οἴκαδε κομίζειν, οἱ παρόντες Σπαρτιᾶται κηρὸν ἐπιτήξαντες τῷ νεκρῷ, μέλιτος οὐ παρόντος, ἀπῆγον εἰς Λακεδαίμονα, τὴν δὲ βασιλείαν Ἀρχίδαμος ὁ υἱὸς αὐτοῦ παρέλαβε, καὶ διέμεινε τῷ γένει μέχρις Ἄγιδος, ὃν ἐπιχειροῦντα τὴν πάτριον ἀναλαβεῖν πολιτείαν ἀπέκτεινε Λεωνίδας πέμπτον ἀπʼ Ἀγησιλάου γεγονότα.

20.120. Bölüm

Yine de bazı vatandaşların at yetiştirmekle kendilerini bir şey sandığını ve büyüklendiğini görünce, kız kardeşi Kyniska'yı Olympia'daki yarışlara bir araba sokmaya ikna etti; Yunanlara bu zaferin hiçbir aretē gerektirmediğini, yalnızca zenginlik ve masraf işi olduğunu göstermek istiyordu.

20.1

οὐ μὴν ἀλλὰ ὁρῶν ἐνίους τῶν πολιτῶν ἀπὸ ἱπποτροφίας δοκοῦντας εἶναι τινας καὶ μέγα φρονοῦντας, ἔπεισε τὴν ἀδελφὴν Κυνίσκαν ἅρμα καθεῖσαν Ὀλυμπίασιν ἀγωνίσασθαι, βουλόμενος ἐνδείξασθαι τοῖς Ἕλλησιν ὡς οὐδεμιᾶς ἐστιν ἀρετῆς, ἀλλὰ πλούτου καὶ δαπάνης ἡ νίκη.

20.2Yanında bulunan ve çok değer verdiği bilge Ksenophon'a, oğullarını getirtip Lakedaimon'da yetiştirmesini söylüyordu; orada derslerin en güzelini, yönetilmeyi ve yönetmeyi öğreneceklerdi. Lysandros öldükten sonra, onun Asya'dan döner dönmez Agesilaos'a karşı kurduğu büyük bir gizli cemiyet olduğunu keşfetti ve sağlığında nasıl bir vatandaş olduğunu herkese göstermeye girişti.

20.2

Ξενοφῶντα δὲ τὸν σοφὸν ἔχων μεθʼ ἑαυτοῦ σπουδαζόμενον ἐκέλευε τοὺς παῖδας ἐν Λακεδαίμονι τρέφειν μεταπεμψάμενον, ὡς μαθησομένους τῶν μαθημάτων τὸ κάλλιστον, ἄρχεσθαι καὶ ἄρχειν. τοῦ δὲ Λυσάνδρου τετελευτηκότος εὑρὼν ἑταιρείαν πολλὴν συνεστῶσαν, ἣν ἐκεῖνος εὐθὺς ἐπανελθὼν ἀπὸ τῆς Ἀσίας συνέστησεν ἐπὶ τὸν Ἀγησίλαον, ὥρμησεν αὐτὸν ἐξελέγχειν οἷος ἦν ζῶν πολίτης·

20.3Geride kalan bir kitapta, Halikarnassoslu Kleon'un kaleme aldığı ve Lysandros'un halk önünde okuyacağı, düzeni değiştirmeye ve yeni bir yönetim kurmaya dair bir nutuk bulup okuyunca bunu ortaya çıkarmak istedi. Fakat Yaşlılar Meclisi üyelerinden biri nutku okuyup ikna gücünden korktu ve ona, Lysandros'u mezarından çıkarmak yerine nutku da onunla birlikte gömmesini öğütledi; Agesilaos bu öğüde uydu ve sesini çıkarmadı.

20.3

καὶ λόγον ἀναγνοὺς ἐν βιβλίῳ ἀπολελειμμένον, ὃν ἔγραψε μὲν Κλέων ὁ Ἁλικαρνασσεύς, ἔμελλε δὲ λέγειν ἀναλαβὼν ὁ Λύσανδρος ἐν τῷ δήμῳ περὶ πραγμάτων καινῶν καὶ μεταστάσεως τοῦ πολιτεύματος, ἠθέλησεν εἰς μέσον ἐξενεγκεῖν. ἐπεὶ δέ τις τῶν γερόντων τὸν λόγον ἀναγνοὺς καὶ φοβηθεὶς τὴν δεινότητα συνεβούλευσε μὴ τὸν Λύσανδρον ἀνορύττειν, ἀλλὰ τὸν λόγον μᾶλλον αὐτῷ συγκατορύττειν, ἐπείσθη καὶ καθησύχαζε.

20.4Kendisine karşı çıkanlara ise açıkça zarar vermiyordu. Aralarından bazılarının sürekli komutan ve yönetici olarak gönderilmesini sağlıyor, böylece makam ele geçince ne kadar kötü ve açgözlü olduklarını gözler önüne seriyordu. Sonra yargılandıklarında yine onların yardımına koşup yanlarında mücadele ediyor, hasımlarını dost edinip kendi tarafına çekiyordu. Sonunda karşısında hiçbir rakip kalmadı.

20.4

τοὺς δὲ ὑπεναντιουμένους αὐτῷ φανερῶς μὲν οὐκ ἔβλαπτε, διαπραττόμενος δὲ πέμπεσθαί τινας ἀεί στρατηγοὺς καὶ ἄρχοντας ἐξ αὐτῶν, ἐπεδείκνυε γενομένους ἐν ταῖς ἐξουσίαις πονηροὺς καὶ πλεονέκτας, εἶτα κρινομένοις πάλιν αὖ βοηθῶν καὶ συναγωνιζόμενος, οἰκείους ἐκ διαφόρων ἐποιεῖτο καὶ μεθίστη πρὸς αὑτόν, ὥστε μηθένα ἀντίπαλον εἶναι.

20.5Öteki kral Agesipolis'e gelince, babası sürgündü, kendisi henüz bir delikanlıydı, tabiatça da yumuşak ve ölçülüydü; bu yüzden devlet işlerine pek karışmıyordu. Agesilaos yine de onu avucunun içine almayı ihmal etmedi. Krallar, şehirde oldukları zaman aynı phidition'a, yani ortak sofraya gider, birlikte yerlerdi.

20.5

ὁ γὰρ ἕτερος βασιλεὺς Ἀγησίπολις, ἅτε δὴ πατρὸς μὲν ὢν φυγάδος, ἡλικίᾳ δὲ παντάπασι μειράκιον, φύσει. δὲ πρᾷος καὶ κόσμιος, οὐ πολλὰ τῶν πολιτικῶν ἔπραττεν. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῦτον ἐποιεῖτο χειροήθη. συσσιτοῦσι γὰρ οἱ βασιλεῖς εἰς τὸ αὐτὸ φοιτῶντες φιδίτιον, ὅταν ἐπιδημῶσιν.

20.6Agesipolis'in de kendisi gibi aşka düşkün olduğunu bildiğinden, hep yaşı yerinde güzel gençlerden söz açıyor, delikanlıyı bu yola sürüklüyor, ona aşkında ortak oluyor ve yardım ediyordu. Lakon aşklarında ayıp bir şey yoktu; Lykurgos'un hayatında yazıldığı gibi, bu aşklarda büyük bir hayâ, onur tutkusu ve aretē gıptası vardı.

20.6

εἰδὼς οὖν ἔνοχον ὄντα τοῖς ἐρωτικοῖς τὸν Ἀγησίπολιν, ὥσπερ ἦν αὐτός, ἀεί τινος ὑπῆρχε λόγου περὶ τῶν ἐν ὥρᾳ· καὶ προῆγε τὸν νεανίσκον εἰς ταὐτὸ καὶ συνήρα καὶ συνέπραττε, τῶν Λακωνικῶν ἐρώτων οὐδὲν αἰσχρόν, αἰδῶ δὲ πολλὴν καὶ φιλοτιμίαν καὶ ζῆλον ἀρετῆς ἐχόντων, ὡς ἐν τοῖς περὶ Λυκούργου γέγραπται.

21.121. Bölüm

Şehirde en büyük nüfuza sahip olan Agesilaos, anne bir kardeşi Teleutias'ın donanmanın başına getirilmesini sağladı. Korinthos'a sefer ederek uzun duvarları karadan kendisi aldı, gemilerle de Teleutias [...]. O sırada Korinthos Argosluların elindeydi ve İsthmia oyunlarını onlar düzenliyordu. Agesilaos ansızın çıkageldi; tanrıya daha yeni kurban kesmiş olan Argoslular bütün hazırlıklarını bırakıp kaçtı.

21.1

μέγιστον οὖν δυνάμενος ἐν τῇ πόλει διαπράττεται Τελευτίαν τὸν ὁμομήτριον ἀδελφὸν ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ γενέσθαι, καί στρατευσάμενος εἰς Κόρινθον αὐτὸς μὲν ᾕρει κατὰ γῆν τὰ μακρὰ τείχη, ταῖς δὲ ναυσὶν ὁ Τελευτίας […] Ἀργείων δὲ τὴν Κόρινθον ἐχόντων τότε καί τὰ Ἴσθμια συντελούντων, ἐπιφανεὶς ἐκείνους μὲν ἐξήλασεν ἄρτι τῷ θεῷ τεθυκότας, τὴν παρα σκευὴν ἅπασαν ἀπολιπόντας·

21.2Orada bulunan Korinthoslu sürgünler ondan yarışları yönetmesini isteyince bunu kabul etmedi, ama onlar yarışları düzenleyip yürütürken kalıp güvenliklerini sağladı. O ayrıldıktan sonra Argoslular İsthmia oyunlarını yeniden yaptı; kimileri bir kez daha kazandı, kimileri de önce kazanmış, sonra yenilmiş olarak kaydedildi.

21.2

ἐπεὶ δὲ τῶν Κορινθίων ὅσοι φυγάδες ἔτυχον παρόντες ἐδεήθησαν αὐτοῦ τὸν ἀγῶνα διαθεῖναι, τοῦτο μὲν Οὐκ ἐποίησεν, αὐτῶν δὲ ἐκείνων διατιθέντων καί συντελούντων παρέμεινε καί παρέσχεν ἀσφάλειαν. ὕστερον δὲ ἀπελθόντος αὐτοῦ πάλιν ὑπʼ Ἀργείων ἤχθη τὰ Ἴσθμια, καί τινες μὲν ἐνίκησαν πάλιν, εἰσὶ δὲ οἳ νενικηκότες πρότερον, ἡττημένοι δὲ ὕστερον, ἀνεγράφησαν.

21.3Agesilaos buna bakarak, yarışları yönetmeyi bu kadar önemli ve büyük bir şey sayıp da uğruna savaşmayı göze alamayan Argosluların kendi korkaklıklarını itiraf ettiklerini söyledi. Kendisi ise bu tür işlere karşı ölçülü olmak gerektiğini düşünürdü. Memleketindeki koroları ve yarışmaları süsleyip güzelleştirir, hepsinde büyük bir heves ve gayretle hazır bulunur, ne oğlanların ne kızların yarışını kaçırırdı; ama başkalarının hayran olduğu şeyleri tanımıyormuş gibi görünürdü.

21.3

ἐπὶ τούτῳ δὲ πολλὴν ἀπέφηνε δειλίαν κατηγορεῖν ἑαυτῶν τοὺς Ἀργείους ὁ Ἀγησίλαος, εἰ σεμνὸν οὕτω καί μέγα τὴν ἀγωνοθεσίαν ἡγούμενοι μάχεσθαι περὶ αὐτῆς Οὐκ ἐτόλμησαν. αὐτὸς δὲ πρὸς ταῦτα πάντα μετρίως ᾤετο δεῖν ἔχειν, καί τοὺς μὲν οἴκοι χοροὺς καί ἀγῶνας ἐπεκόσμει καί συμπαρῆν ἀεὶ φιλοτιμίας καί σπουδῆς μεστὸς ὢν καί οὔτε παίδων οὔτε παρθένων ἁμίλλης ἀπολειπόμενος, ἃ δὲ τοὺς ἄλλους ἑώρα θαυμάζοντας ἐδόκει μηδὲ γινώσκειν.

21.4Bir keresinde, Yunanlar arasında adı sanı duyulmuş ve herkesin peşinden koştuğu tragedya oyuncusu Kallippides önce karşısına çıkıp selam verdi, sonra çalımla onun yanında yürüyenlerin arasına katılıp kendini gösterdi; kralın kendisine iltifatla söze başlayacağını sanıyordu. Sonunda dayanamayıp "Beni tanımıyor musun, kralım?" dedi. Agesilaos ona şöyle bir bakıp "Sen şu deikēliktas Kallippidas değil misin?" diye sordu. Lakedaimonlular soytarılara bu adı verir.

21.4

καί ποτε Καλλιππίδης ὁ τῶν τραγῳδιῶν ὑποκριτής, ὄνομα καί δόξαν ἔχων ἐν τοῖς Ἕλλησι καὶ σπουδαζόμενος ὑπὸ πάντων, πρῶτον μὲν ἀπήντησεν αὐτῷ καί προσεῖπεν, ἔπειτα σοβαρῶς εἰς τοὺς συμπεριπατοῦντας ἐμβαλὼν ἑαυτὸν ἐπεδείκνυτο νομίζων ἐκεῖνον ἄρξειν τινὸς φιλοφροσύνης, τέλος δὲ εἶπεν· οὐκ ἐπιγινώσκεις με, ὦ βασιλεῦ; κἀκεῖνος ἀποβλέψας πρὸς αὐτὸν εἶπεν, ἀλλὰ οὐ σύγε ἐσσὶ Καλλιππίδας ὁ δεικηλίκτας; οὕτω δὲ Λακεδαιμόνιοι τοὺς μίμους καλοῦσι.

21.5Bir başka sefer bülbül taklidi yapan bir adamı dinlemeye çağrılınca "Ben bülbülün kendisini dinledim" diyerek reddetti. Hekim Menekrates, ümit kesilmiş bazı hastaları iyileştirince kendisine Zeus denmeye başlamıştı ve bu lakabı bayağı bir şekilde kullanıyordu. Agesilaos'a bile "Menekrates Zeus'tan Kral Agesilaos'a selam" diye yazmaya cüret edince, Agesilaos şu cevabı yazdı: "Kral Agesilaos'tan Menekrates'e şifalar."

21.5

παρακαλούμενος δὲ πάλιν ἀκοῦσαι τοῦ τὴν ἀηδόνα μιμουμένου, παρῃτήσατο φήσας, αὐτᾶς ἄκουκα. τοῦ δὲ ἰατροῦ Μενεκράτους, ἐπεὶ κατατυχὼν ἔν τισιν ἀπεγνωσμέναις θεραπείαις Ζεὺς ἐπεκλήθη, φορτικῶς ταύτῃ χρωμένου τῇ προσωνυμίᾳ καί δὴ καί πρὸς ἐκεῖνον ἐπιστεῖλαι τολμήσαντος οὕτως· Μενεκράτης Ζεὺς βασιλεῖ Ἀγησιλάῳ χαίρειν, ἀντέγραψε· βασιλεὺς Ἀγησίλαος Μενεκράτει ὑγιαίνειν.

22.122. Bölüm

Agesilaos Korinthos topraklarında oyalandığı, Heraion'u almış olarak askerlerin ganimeti ve esirleri götürmesini seyrettiği sırada, Thebai'den dostluk görüşmesi için elçiler geldi. Bu şehirden her zaman nefret ederdi, o an ona hakaret etmeyi de yararlı buluyordu; bu yüzden karşısına çıkan elçileri görmüyor, duymuyor gibi davrandı.

22.1

διατρίβοντος δὲ περὶ τήν Κορινθίων αὐτοῦ καὶ τὸ Ἡραῖον εἰληφότος καὶ τὰ αἰχμάλωτα τοὺς στρατιώτας ἄγοντας καὶ φέροντας ἐπιβλέποντος, ἀφίκοντο πρέσβεις ἐκ Θηβῶν περὶ φιλίας. ὁ δὲ μισῶν μὲν ἀεὶ τήν πόλιν, οἰόμενος δὲ τότε καὶ συμφέρειν ἐνυβρίσαι, προσεποιεῖτο μήτε ὁρᾶν αὐτοὺς μήτε ἀκούειν ἐντυγχανόντων.

22.2Ama kibrinin cezası denecek bir şey başına geldi: Thebaililer daha ayrılmadan bazı kimseler gelip bir moranın Iphikrates tarafından kılıçtan geçirildiğini haber verdi. Bu, Lakedaimonluların başına uzun zamandır gelmiş en büyük felaketti. Birçok yiğit adam kaybetmişlerdi; üstelik hoplitler peltastlara, Lakedaimonlular paralı askerlere yenilmişti.

22.2

ἔπαθε δὲ πρᾶγμα νεμεσητόν· οὔπω γὰρ ἀπηλλαγμένων τῶν Θηβαίων ἧκόν τινες ἀπαγγέλλοντες αὐτῷ τήν μόραν ὑπό Ἰφικράτους κατακεκόφθαι. καὶ πάθος τοῦτο μέγα διὰ πολλοῦ χρόνου συνέπεσεν αὐτοῖς πολλοὺς γὰρ ἄνδρας ἀγαθοὺς ἀπέβαλον κρατηθέντας ὑπό τε πελταστῶν ὁπλίτας καὶ μισθοφόρων Λακεδαιμονίους.

22.3Agesilaos yardıma koşmak üzere hemen fırladı; fakat iş işten geçtiğini öğrenince yeniden Heraion'a döndü ve Boiotialıları ancak o zaman huzuruna çağırıp görüştü. Onlar da hakarete hakaretle karşılık verdi: Barıştan hiç söz etmediler, yalnızca Korinthos'a geçmelerine izin verilmesini istediler. Agesilaos öfkelenip şöyle dedi: "Dostlarınızı başarılarıyla övünürken görmek istiyorsanız, bunu yarın hiç tehlikesiz yapabilirsiniz."

22.3

ἀνεπήδησε μὲν οὖν εὐθὺς ὁ Ἀγησίλαος ὡς βοηθήσων· ἐπεὶ δὲ ἔγνω διαπεπραγμένους, αὖθις εἰς τὸ Ἡραῖον ἧκε, καὶ τοὺς Βοιωτοὺς τότε προσελθεῖν κελεύσας, ἐχρημάτιζεν. ὡς δὲ ἀνθυβρίζοντες ἐκεῖνοι τῆς μὲν εἰρήνης οὐκ ἐμέμνηντο, παρεθῆναι δὲ ἠξίουν εἰς Κόρινθον, ὀργισθεὶς ὁ Ἀγησίλαος εἶπεν εἴγε βούλεσθε τοὺς φίλους ὑμῶν ἰδεῖν μέγα φρονοῦντας ἐφʼ οἷς εὐτυχοῦσιν, αὔριον ἀσφαλῶς ὑμῖν τοῦτο ὑπάρξει.

22.4Ertesi gün elçileri yanına alıp Korinthos topraklarını yakıp yıktı ve şehrin ta önüne kadar geldi. Korinthosluların kendilerini savunmaya cesaret edemediğini böylece gösterdikten sonra elçileri saldı. Sonra moradan sağ kalan adamları alıp Lakedaimon'a götürdü; kendilerinden nefret eden, kötülüklerini isteyen Arkadyalılar sevinmesin diye yola gün doğmadan çıkıyor, konaklamayı da ancak hava karardıktan sonra yapıyordu.

22.4

καὶ παραλαβὼν αὐτοὺς τῇ ὑστεραίᾳ τήν τε χώραν τῶν Κορινθίων ἔκοπτε καὶ πρὸς τήν πόλιν αὐτὴν προσῆλθεν. οὕτω δὲ τοὺς Κορινθίους ἐξελέγξας ἀμύνεσθαι μὴ τολμῶντας, ἀφῆκε τήν πρεσβείαν. αὐτὸς δὲ τοὺς περιλελειμμένους ἄνδρας ἐκ τῆς μόρας ἀναλαβὼν ἀπῆγεν εἰς Λακεδαίμονα, πρὸ ἡμέρας ποιούμενος τὰς ἀναζεύξεις καὶ πάλιν σκοταίους τὰς καταλύσεις, ὅπως οἱ μισοῦντες καὶ βασκαίνοντες τῶν Ἀρκάδων μὴ ἐπιχαίρωσιν·

22.5Bundan sonra Akhaialıları memnun etmek için onlarla birlikte ordusuyla Akarnania'ya geçti, büyük ganimet topladı ve Akarnanialıları savaşta yendi. Akhaialılar kışı orada geçirip düşmanın ekim yapmasını engellemesini rica edince tam tersini yapacağını söyledi: Toprakları yaza kadar ekili kalırsa savaştan daha çok korkacaklardı. Nitekim öyle oldu; üzerlerine yeniden sefer ilan edilince Akhaialılarla uzlaştılar.

22.5

ἐκ τούτου χαριζόμενος τοῖς Ἀχαιοῖς διέβαινεν εἰς Ἀκαρνανίαν στρατιᾷ μετʼ αὐτῶν, καὶ πολλὴν μὲν ἠλάσατο λείαν, μάχῃ δὲ τοὺς Ἀκαρνᾶνας ἐνίκησε. δεομένων δὲ τῶν Ἀχαιῶν ὅπως τὸν χειμῶνα παραμείνας ἀφέληται τὸν σπόρον τῶν πολεμίων, τοὐναντίον ἔφη ποιήσειν· μᾶλλον γὰρ φοβηθήσεσθαι τὸν πόλεμον αὐτούς, ἐὰν ἐσπαρμένην τήν γῆν εἰς ὥρας ἔχωσιν ὃ καὶ συνέβη, παραγγελλομένης γὰρ αὖθις ἐπʼ αὐτοὺς στρατείας διηλλάγησαν τοῖς Ἀχαιοῖς.

23.123. Bölüm

Konon ile Pharnabazos, Kral'ın donanmasıyla denizlere hâkim olup Lakonia kıyılarını yağmalıyor, Pharnabazos'un verdiği parayla Atina'nın surları da yeniden yapılıyordu. Bunun üzerine Lakedaimonlular Kral'la barış yapmaya karar verip Antalkidas'ı Tiribazos'a gönderdiler. Böylece Asya'da yaşayan ve uğruna Agesilaos'un savaştığı Yunanları, son derece utanç verici ve kanunsuz bir şekilde Kral'a teslim ediyorlardı.

23.1

ἐπεὶ δὲ Κόνων καὶ Φαρνάβαζος τῷ βασιλέως ναυτικῷ θαλαττοκρατοῦντες ἐπόρθουν τὰ παράλια τῆς Λακωνικῆς, ἐτειχίσθη δὲ καὶ τὸ ἄστυ τῶν Ἀθηναίων Φαρναβάζου χρήματα δόντος, ἔδοξε τοῖς Λακεδαιμονίοις εἰρήνην ποιεῖσθαι πρὸς βασιλέα· καὶ πέμπουσιν Ἀνταλκίδαν πρὸς Τιρίβαζον, αἴσχιστα καὶ παρανομώτατα τοὺς τὴν Ἀσίαν κατοικοῦντας Ἕλληνας, ὑπὲρ ὧν ἐπολέμησεν Ἀγησίλαος, βασιλεῖ παραδιδόντες.

23.2Bu yüzden bu kötü şöhrete en az ortak olan Agesilaos oldu. Çünkü Antalkidas onun düşmanıydı ve barışı ne pahasına olursa olsun sağlamaya çalışıyordu; savaşın Agesilaos'u büyüttüğünü, onu en ünlü ve en güçlü adam yaptığını görüyordu. Yine de Lakedaimonluların Medlerden yana olduğunu söyleyen birine, asıl Medlerin Lakonlardan yana olduğu cevabını verdi.

23.2

ὅθεν ἥκιστα συνέβη τῆς κακοδοξίας ταύτης Ἀγησιλάῳ μετασχεῖν. ὁ γὰρ Ἀνταλκίδας ἐχθρὸς ἦν αὐτῷ, καὶ τὴν εἰρήνην ἐξ ἅπαντος ἔπραττεν ὡς τοῦ πολέμου τὸν Ἀγησίλαον αὔξοντος καὶ ποιοῦντος ἐνδοξότατον καὶ μέγιστον. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν εἰπόντα τοὺς Λακεδαιμονίους μηδίζειν ὁ Ἀγησίλαος ἀπεκρίνατο μᾶλλον τοὺς Μήδους λακωνίζειν.

23.3Barışı kabul etmek istemeyenleri tehdit edip onlara savaş ilan ederek hepsini Pers'in hükmüne uymaya zorladı. Bunu en çok Thebaililer yüzünden yapıyordu; Boiotia'yı bağımsız bırakmak zorunda kalınca zayıf düşeceklerdi. Sonraki olaylar bunu açıkça gösterdi. Phoibidas, barış ve antlaşma yürürlükteyken Kadmeia'yı ele geçirerek korkunç bir iş yapmıştı; bütün Yunanlar öfkeliydi, Spartalılar da durumdan rahatsızdı.

23.3

τοῖς δὲ μὴ βουλομένοις δέχεσθαι τὴν εἰρήνην ἀπειλῶν καὶ καταγγέλλων πόλεμον ἠνάγκασεν ἐμμένειν ἅπαντας οἷς ὁ Πέρσης ἐδικαίωσε, μάλιστα διὰ τοὺς Θηβαίους, ὅπως αὐτόνομον τὴν Βοιωτίαν ἀφέντες ἀσθενέστεροι γένωνται. δῆλον δὲ τοῦτο τοῖς ὕστερον ἐποίησεν, ἐπεὶ γὰρ Φοιβίδας ἔργον εἰργάσατο δεινὸν ἐν σπονδαῖς καὶ εἰρήνῃ τὴν Καδμείαν καταλαβών, καὶ πάντες μὲν ἠγανάκτουν οἱ Ἕλληνες, χαλεπῶς δὲ ἔφερον οἱ Σπαρτιᾶται,

23.4Hele Agesilaos'la arası kötü olanlar, şüpheyi ona çevirmek için Phoibidas'a bu işi kimin emriyle yaptığını öfkeyle soruyordu. Agesilaos ise Phoibidas'ı savunmaktan çekinmedi ve açıkça şunu söyledi: Bakılması gereken, yapılan işin bir yararı olup olmadığıdır; Lakedaimon'a yararlı olan şeyler, kimse emretmese bile kendiliğinden yapılsa yeridir.

23.4

καὶ μάλιστα οἱ διαφερόμενοι τῷ Ἀγησιλάῳ μετʼ ὀργῆς ἐπυνθάνοντο τοῦ Φοιβίδου τίνος ταῦτα κελεύσαντος ἔπραξεν, εἰς ἐκεῖνον τὴν ὑπόνοιαν τρέποντες, οὐκ ὤκνησε τῷ Φοιβίδᾳ βοηθῶν λέγειν ἀναφανδὸν ὅτι δεῖ τὴν πρᾶξιν αὐτήν, εἴ τι χρήσιμον ἔχει, σκοπεῖν· τὰ γὰρ συμφέροντα τῇ Λακεδαίμονι καλῶς ἔχειν αὐτοματίζεσθαι, κἂν μηδεὶς κελεύσῃ.

23.5Oysa sözde her yerde adaletin aretēlerin başında geldiğini söylerdi: Adalet olmadıkça cesaretin hiçbir faydası yoktu, herkes adil olsa cesarete hiç ihtiyaç kalmazdı. "Büyük Kral böyle uygun görüyor" diyenlere de şöyle demişti: "Benden daha adil değilse, nesi benden büyük?" Üstünlüğü, krallara yaraşır bir ölçü olan adaletle ölçmek gerektiğini düşünmekte haklıydı ve güzel düşünüyordu.

23.5

καίτοι τῷ λόγῳ πανταχοῦ τὴν δικαιοσύνην ἀπέφαινε πρωτεύειν τῶν ἀρετῶν· ἀνδρείας μὲν γὰρ οὐδὲν ὄφελος εἶναι, μὴ παρούσης δικαιοσύνης, εἰ δὲ δίκαιοι πάντες γένοιντο, μηδὲν ἀνδρείας δεήσεσθαι. πρὸς δὲ τοὺς λέγοντας ὅτι ταῦτα δοκεῖ τῷ μεγάλῳ βασιλεῖ, τί δʼ ἐκεῖνος ἐμοῦ, εἶπε, μείζων, εἰ μὴ καὶ δικαιότερος; ὀρθῶς καὶ καλῶς οἰόμενος δεῖν τῷ δικαίῳ καθάπερ μέτρῳ βασιλικῷ μετρεῖσθαι τὴν ὑπεροχὴν τοῦ μείζονος.

23.6Barış yapıldıktan sonra Kral ona misafirlik ve dostluk teklif eden bir mektup gönderdiğinde kabul etmedi; ortak dostluğun yeteceğini, o sürdükçe özel bir dostluğa hiç gerek olmayacağını söyledi. Ama eylemlerinde bu görüşe artık bağlı kalmadı; pek çok kez şan hırsına ve rekabet tutkusuna, en çok da Thebaililere duyduğu husumete kapılıp sürüklendi.

23.6

ἣν δὲ τῆς εἰρήνης γενομένης ἔπεμψεν αὐτῷ περὶ ξενίας καὶ φιλίας ἐπιστολὴν ὁ βασιλεύς, οὐκ ἔλαβεν, εἰπὼν ἐξαρκεῖν τὴν κοινὴν φιλίαν, καὶ μηδὲν ἰδίας δεήσεσθαι μενούσης ἐκείνης, ἐν δὲ τοῖς ἔργοις οὐκέτι ταύτην διαφυλάττων τὴν δόξαν, ἀλλὰ τῇ φιλοτιμίᾳ καὶ τῇ φιλονεικίᾳ πολλαχοῦ συνεκφερόμενος, καὶ μάλιστα τῇ πρὸς Θηβαίους,

23.7Yalnız Phoibidas'ı kurtarmakla kalmadı, şehri de bu haksızlığı üstlenmeye ve Kadmeia'yı kendi elinde tutmaya, Thebai'nin yönetimini de Phoibidas'ın içeri girip akropolü ele geçirmesine aracılık eden Arkhias ile Leontidas'a vermeye ikna etti.

23.7

οὐ μόνον ἔσωσε τὸν Φοιβίδαν, ἀλλὰ καὶ τὴν πόλιν ἔπεισεν εἰς αὑτὴν ἀναδέξασθαι τὸ ἀδίκημα καὶ κατέχειν τὴν Καδμείαν διʼ ἑαυτῆς, τῶν δὲ πραγμάτων καὶ τῆς πολιτείας Ἀρχίαν καὶ Λεοντίδαν ἀποδεῖξαι κυρίους, διʼ ὧν ὁ Φοιβίδας εἰσῆλθε καὶ κατέλαβε τὴν ἀκρόπολιν.

24.124. Bölüm

Bütün bunlardan daha o zaman, yapılan işin eli Phoibidas'ın, aklı Agesilaos'un olduğu şüphesi doğmuştu; sonraki olaylar da bu suçlamayı kesinleştirdi. Thebaililer garnizonu kovup şehri kurtarınca, Agesilaos onları, isimde polemarkhos, gerçekte tiran olan Arkhias ile Leontidas'ı öldürmekle suçlayıp onlara savaş açtı.

24.1

ἦν μὲν οὖν εὐθὺς ἐκ τούτων ὑπόνοια Φοιβίδου μὲν ἔργον εἶναι, βούλευμα δὲ Ἀγησιλάου τὸ πεπραγμένον· αἱ δὲ ὕστερον πράξεις ὁμολογουμένην ἐποίησαν τὴν αἰτίαν. ὡς γὰρ ἐξέβαλον οἱ Θηβαῖοι τὴν φρουρὰν καί τὴν πόλιν ἠλευθέρωσαν, ἐγκαλῶν αὐτοῖς ὅτι τὸν Ἀρχίαν καὶ τὸν Λεοντίδαν ἀπεκτόνεσαν, ἔργῳ μὲν τυράννους, λόγῳ δὲ πολεμάρχους ὄντας, ἐξήνεγκε πόλεμον πρὸς αὐτούς.

24.2Agesipolis ölmüş olduğundan o sırada kral olan Kleombrotos bir orduyla Boiotia'ya gönderildi. Agesilaos ise bu komutanlıktan kaçındı: Ergenlik çağından itibaren kırk yıl geçmişti, kanunlar gereği askerlikten muaftı. Kısa süre önce Phliuslularla sürgünler uğruna savaşmıştı; şimdi de Thebaililere tiranlar uğruna kötülük ederken görülmekten utanıyordu.

24.2

καὶ Κλεόμβροτος ἤδη βασιλεύων Ἀγησιπόλιδος τεθνηκότος, εἰς Βοιωτίαν ἐπέμφθη μετὰ δυνάμεως· ὁ γὰρ Ἀγησίλαος, ὡς ἔτη τεσσαράκοντα γεγονὼς ἀφʼ ἥβης καί στρατείας ἔχων ἄφεσιν ὑπὸ τῶν νόμων, ἔφυγε τὴν στρατηγίαν ἐκείνην, αἰσχυνόμενος εἰ Φλιασίοις ὀλίγον ἔμπροσθεν ὑπὲρ φυγάδων πεπολεμηκώς, αὖθις ὀφθήσεται Θηβαίους κακῶς ποιῶν διὰ τοὺς τυράννους.

24.3Lakon asıllı Sphodrias adında biri vardı; Agesilaos'a karşı olan hiziptendi ve Thespiai'ye harmost atanmıştı. Cesaretsiz bir adam değildi, şan hırsından da yoksun değildi, ama aklı başında olmaktan çok hep umutlarla doluydu. Büyük bir ad kazanmak istiyordu; Phoibidas'ın Thebai'deki cüretiyle ün ve şöhret kazandığını düşünerek, karadan beklenmedik bir saldırıyla Peiraieus'u kendi başına ele geçirir ve Atinalıları denizden koparırsa bunun çok daha güzel ve parlak bir iş olacağına inandı.

24.3

ἦν δέ τις Λάκων Σφοδρίας ἐκ τῆς ὑπεναντίας στάσεως τῷ Ἀγησιλάῳ τεταγμένος ἐν Θεσπιαῖς ἁρμοστής, οὐκ ἄτολμος μὲν οὐδʼ ἀφιλότιμος ἀνήρ, ἀεὶ δʼ · ἐλπίδων μᾶλλον ἢ φρενῶν ἀγαθῶν μεστός, οὗτος ἐπιθυμῶν ὀνόματος μεγάλου, καί τὸν Φοιβίδαν νομίζων ἔνδοξον γεγονέναι καί περιβόητον ἀπὸ τοῦ περὶ Θήβας τολμήματος, ἐπείσθη πολὺ κάλλιον εἶναι καί λαμπρότερον εἰ τὸν Πειραιᾶ καταλάβοι διʼ ἑαυτοῦ καί τῶν Ἀθηναίων ἀφέλοιτο τὴν θάλασσαν, ἐκ γῆς ἀπροσδοκήτως ἐπελθών.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…