İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Paralel Hayatlar: Crassus

Κράσσος

1.11. Bölüm

Marcus Crassus'un babası censorluk yapmış ve zafer alayı kazanmış bir adamdı, ama kendisi iki kardeşiyle küçük bir evde büyüdü. Kardeşleri, anne babaları sağken evliydi, hepsi aynı sofraya otururdu. Yaşayışında itidalli ve ölçülü olmasının en önemli sebebi de bu gibi görünür. Kardeşlerinden biri ölünce dul karısıyla evlendi, çocuklarını da ondan oldu. Bu konuda da hiçbir Romalıdan aşağı kalmayan, düzenli bir hayat sürdü.

1.1

Μᾶρκος δὲ Κράσσος ἦν τιμητικοῦ καὶ θριαμβικοῦ πατρός, ἐτράφη δʼ ἐν οἰκίᾳ μικρᾷ μετὰ δυοῖν ἀδελφῶν. καὶ τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ γυναῖκες ἦσαν ἔτι τῶν γονέων ζώντων, καὶ πάντες ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐφοίτων τράπεζαν, ὅθεν οὐχ ἥκιστα δοκεῖ καὶ διὰ τοῦτο σώφρων καὶ μέτριος γενέσθαι περὶ τὴν δίαιταν. ἀποθανόντος δὲ τοῦ ἑτέρου τῶν ἀδελφῶν τῇ γυναικὶ συνῴκησε καὶ τοὺς παῖδας ἐξ ἐκείνης ἔσχεν, οὐδενὸς ἧττον καὶ περὶ ταῦτα Ῥωμαίων εὔτακτος γενόμενος.

1.2Yine de ileri yaşlarında Vesta rahibelerinden Licinnia ile ilişkisi olduğu suçlamasıyla karşılaştı. Licinnia, Plotius adında birinin açtığı davadan beraat etti. Kadının güzel bir bahçeli evi vardı; Crassus bunu ucuza almak istiyordu. Bu yüzden sürekli kadının çevresinde dolaşıp ona yaltaklanıyor, kuşku da oradan doğuyordu. Bir bakıma para hırsı onu zina suçlamasından kurtardı ve yargıçlar beraat ettirdi. Ama mülkü ele geçirmeden Licinnia'nın yakasını bırakmadı.

1.2

καίτοι προϊὼν καθʼ ἡλικίαν αἰτίαν ἔσχε Λικιννίᾳ συνιέναι τῶν Ἑστιάδων μιᾷ παρθένων· καὶ δίκην ἔφυγεν ἡ Λικιννία Πλωτίου τινὸς διώκοντος. ἦν δὲ προάστειον αὐτῇ καλόν, ὃ βουλόμενος λαβεῖν ὀλίγης τιμῆς ὁ Κράσσος καὶ διὰ τοῦτο προσκείμενος ἀεὶ τῇ γυναικὶ καὶ θεραπεύων, εἰς τὴν ὑποψίαν ἐκείνην ἐνέπεσε καὶ τρόπον τινὰ τῇ φιλοπλουτίᾳ τὴν αἰτίαν τῆς φθορᾶς ἀπολυσάμενος ὑπὸ τῶν δικαστῶν ἀφείθη, τὴν δὲ Λικιννίαν οὐκ ἀνῆκε πρότερον ἢ τοῦ κτήματος κρατῆσαι.

2.12. Bölüm

Romalılar, Crassus'un pek çok aretēsini tek bir kusurun, para hırsının gölgelediğini söyler. Görünüşe göre bu kusur, içindeki kusurların en güçlüsü olarak ötekileri silip süpürmüştür. Para hırsının en büyük kanıtı olarak kazanma yöntemini ve servetinin büyüklüğünü gösterirler.

2.1

Ῥωμαῖοι μὲν οὖν λέγουσι πολλαῖς ἀρεταῖς τοῦ Κράσσου κακίαν μόνην ἐπισκοτῆσαι τὴν φιλοπλουτίαν· ἔοικε δὲ μία πασῶν ἐρρωμενεστέρα τῶν ἐν αὐτῷ κακιῶν γενομένη τὰς ἄλλας ἀμαυρῶσαι. τεκμήρια δὲ τῆς φιλοπλουτίας αὑτοῦ μέγιστα ποιοῦνται τόν τε τρόπον τοῦ πορισμοῦ καὶ τῆς οὐσίας τὸ μέγεθος.

2.2Başlangıçta üç yüz talanttan fazlası yoktu. Sonra konsüllüğü sırasında onda birini Herakles'e adadı, halka ziyafet verdi, üç ay boyunca her Romalıya kendi cebinden tahıl sağladı. Yine de Parth seferinden önce kendi kendine yaptığı hesapta servetinin değerini yedi bin yüz talant buldu.

2.2

τριακοσίων γὰρ οὐ πλείω κεκτημένος ἐν ἀρχῇ ταλάντων, εἶτα παρὰ τὴν ὑπατείαν ἀποθύσας μὲν τῷ Ἡρακλεῖ τὴν δεκάτην καὶ τόν δῆμον ἑστιάσας, τρεῖς δὲ μῆνας ἑκάστῳ Ῥωμαίων σιτηρέσιον ἐκ τῶν αὑτοῦ παρασχών, ὅμως πρὸ τῆς ἐπὶ Πάρθους στρατείας αὐτὸς αὐτῷ θέμενος ἐκλογισμὸν τῆς οὐσίας εὗρεν ἑκατὸν ταλάντων τίμημα πρὸς ἑπτακισχιλίοις.

2.3Bunun çoğunu, doğrusu kötü söylemek gerekirse, ateşten ve savaştan topladı; kamu felaketlerini en büyük gelir kaynağı yaptı. Sulla Roma'yı alıp öldürttüklerinin mallarını satışa çıkardığında, bunları ganimet sayıp öyle adlandırıyor ve lekeyi olabildiğince çok ve güçlü adama bulaştırmak istiyordu. Crassus ne hediye almaktan ne satın almaktan geri durdu.

2.3

τὰ δὲ πλεῖστα τούτων, εἰ δεῖ μετὰ βλασφημίας εἰπεῖν τὸ ἀληθές, ἐκ πυρὸς συνήγαγε καὶ πολέμου, ταῖς κοιναῖς ἀτυχίαις προσόδῳ τῇ μεγίστῃ χρησάμενος. ὅτε γὰρ Σύλλας ἑλὼν τὴν πόλιν ἐπώλει τὰς οὐσίας τῶν ἀνῃρημένων ὑπʼ αὐτοῦ, λάφυρα καὶ νομίζων καὶ ὀνομάζων, καὶ βουλόμενος ὅτι πλείστοις καὶ κρατίστοις προσομόρξασθαι τὸ ἄγος, οὔτε λαμβάνων οὔτʼ ὠνούμενος ἀπεῖπε.

2.4Ayrıca Roma'nın yerleşik ve kaderi hâline gelmiş belalarını, yangınları ve binaların ağırlığı ve kalabalığı yüzünden çökmeleri görüyordu. Mimar ve inşaatçı köleler satın aldı. Sayıları beş yüzü geçince yanan binaları ve yanmakta olanlara komşu binaları satın almaya başladı. Sahipleri korku ve belirsizlik içinde bunları çok ucuza bırakıyordu. Böylece Roma'nın en büyük kısmı onun eline geçti.

2.4

πρὸς δὲ τούτοις ὁρῶν τὰς συγγενεῖς καὶ συνοίκους τῆς Ῥώμης κῆρας ἐμπρησμοὺς καὶ συνιζήσεις διὰ βάρος καὶ πλῆθος οἰκοδομημάτων, ἐωνεῖτο δούλους ἀρχιτέκτονας καὶ οἰκοδόμους, εἶτʼ ἔχων τούτους ὑπὲρ πεντακοσίους ὄντας, ἐξηγόραζε τὰ καιόμενα καὶ γειτνιῶντα τοῖς καιομένοις, διὰ φόβον καὶ ἀδηλότητα τῶν δεσποτῶν ἀπʼ ὀλίγης τιμῆς προϊεμένων, ὥστε τῆς Ῥώμης τὸ πλεῖστον μέρος ὑπʼ αὐτῷ γενέσθαι.

2.5Bu kadar zanaatkârı olduğu hâlde kendi evinden başka bir şey yaptırmadı. Yapıya meraklı olanların rakibe gerek kalmadan kendi kendilerini yıktığını söylerdi. Sayısız gümüş madeni, pek değerli arazileri ve bunlarda çalışanları vardı, ama bütün bunlar kölelerinin değeri yanında hiç sayılabilirdi.

2.5

τοσούτους δὲ κεκτημένος τεχνίτας οὐδὲν ᾠκοδόμησεν αὐτὸς ἢ τὴν ἰδίαν οἰκίαν, ἀλλʼ ἔλεγε τοὺς φιλοικοδόμους αὐτοὺς ὑφʼ ἑαυτῶν καταλύεσθαι χωρὶς ἀνταγωνιστῶν, ὄντων δʼ αὐτῷ παμπόλλων ἀργυρείων, πολυτιμήτου δὲ χώρας καὶ τῶν ἐργαζομένων ἐν αὐτῇ, ὅμως ἄν τις ἡγήσαιτο μηδὲν εἶναι ταῦτα πάντα πρὸς τὴν τῶν οἰκετῶν τιμήν·

2.6Çünkü o kadar çok ve o kadar nitelikli kölesi vardı: okuyucular, kâtipler, para ayarcıları, kâhyalar, sofracılar. Kendileri öğrenirken başlarında durur, onlarla ilgilenir, öğretirdi. Efendinin en çok ilgileneceği şeyin ev idaresinin canlı aletleri olan köleler olduğuna inanırdı.

2.6

τοσούτους ἐκέκτητο καὶ τοιούτους, ἀναγνώστας, ὑπογραφεῖς, ἀργυρογνώμονας, διοικητάς, τραπεζοκόμους, αὐτὸς ἐπιστατῶν μανθάνουσι καὶ προσέχων καὶ διδάσκων καὶ ὅλως νομίζων τῷ δεσπότῃ προσήκειν μάλιστα τὴν περὶ τοὺς οἰκέτας ἐπιμέλειαν ὡς ὄργανα ἔμψυχα τῆς οἰκονομικῆς.

2.7Bu konuda Crassus haklıydı; onun söylediği gibi, öteki her şeyi kölelerle, köleleri de bizzat yönetmek gerektiğini düşünüyorsa. Çünkü ev idaresinin cansız şeylerde para kazanma sanatı, insanlarda ise siyaset sanatı olduğunu görüyoruz. Ama servetiyle bir ordu besleyemeyen kimseyi zengin saymaması ve böyle söylemesi doğru değildi.

2.7

καὶ τοῦτο μὲν ὀρθῶς ὁ Κράσσος, εἴπερ, ὡς ἔλεγεν, ἡγεῖτο τὰ μὲν ἄλλα διὰ τῶν οἰκετῶν χρῆναι, τοὺς δὲ οἰκέτας διʼ αὑτοῦ κυβερνᾶν τὴν γὰρ οἰκονομικήν ἐν ἀψύχοις χρηματιστικὴν οὖσαν, ἐν ἀνθρώποις πολιτικὴν γιγνομένην ὁρῶμεν ἐκεῖνο δὲ οὐκ εὖ, τὸ μηδένα νομίζειν μηδὲ φάσκειν εἶναι πλούσιον, ὃς οὐ δύναται τρέφειν ἀπὸ τῆς οὐσίας στρατόπεδον

2.8(Çünkü Arkhidamos'un dediği gibi savaş belli ölçüde beslenmez, bu yüzden savaş için servetin sınırı yoktur.) Bu görüş Marius'unkinden çok uzaktı. Marius adam başına on dört plethron toprak dağıtmış, daha fazlasını isteyenleri görünce "Geçinmeye yeten toprağı az sayan hiçbir Romalı olmasın" demişti.

2.8

(ὁ γὰρ πόλεμος οὐ τεταγμένα σιτεῖται, κατὰ τόν Ἀρχίδαμον, ὥσθʼ ὁ πρὸς πόλεμον πλοῦτος ἀόριστος), καὶ πολὺ τῆς Μαρίου γνώμης ἀπηρτημένως. ἐκεῖνος γὰρ, ἐπεὶ κατʼ ἄνδρα νείμας ἑκάστῳ δέκα καὶ τέσσαρα πλέθρα γῆς ἔγνω πλέον ἐπιζητοῦντας, μηδείς, ἔφη, γένοιτο Ῥωμαίων ὀλίγην ἡγούμενος τὴν τρέφειν ἀρκοῦσαν.

3.13. Bölüm

Crassus yabancılara karşı da cömertti. Evi herkese açıktı. Dostlarına faizsiz borç verirdi, ama süre dolunca sert bir şekilde geri isterdi; bu karşılıksız borç, büyük faizlerden daha ağır gelirdi. Yemeklerinde davetliler çoğunlukla halktan, sıradan insanlardı. Sadeliğin yanındaki temizlik ve güler yüz, görkemden daha hoş bir tat verirdi.

3.1

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ περὶ ξένους ἦν φιλότιμος ὁ Κράσσος· ἀνέῳκτο γὰρ ἡ οἰκία πᾶσι, καὶ τοῖς φίλοις ἐδάνειζεν ἄνευ τόκων, ἀπῄτει δʼ ἀποτόμως τοῦ χρόνου παρελθόντος εἰς ὃν ἐδάνεισε, καὶ τὸ προῖκα πολλῶν ἐγίνετο τόκων ἐπαχθέστερον. ἐν δὲ τοῖς δείπνοις ἡ μὲν κλῆσις ἦν ὡς τὰ πολλὰ δημοτικὴ καὶ λαώδης, ἡ δʼ εὐτέλεια τὴν καθαριότητα καὶ τὴν φιλοφροσύνην ἡδίονα τοῦ πολυτελοῦς εἶχε.

3.2Söz terbiyesinde en çok hitabet sanatına ve bunun çoğunluk için yararlı olan yanına çalıştı. En iyi konuşan Romalılardan biri oldu, özeni ve emeğiyle tabiatça en yetenekli olanları geride bıraktı. Söylendiğine göre ne kadar küçük ve önemsiz olursa olsun hiçbir davaya hazırlıksız gitmezdi. Pompeius, Caesar ve Cicero'nun çoğu kez ayağa kalkmaktan çekindiği davalarda savunmayı o üstlenirdi. Bu yüzden özenli ve yardımsever biri olarak daha çok seviliyordu.

3.2

παιδείας δὲ τῆς περὶ λόγον μάλιστα μὲν τὸ ῥητορικὸν καὶ χρειῶδες εἰς πολλοὺς ἤσκησε, καὶ γενόμενος δεινὸς εἰπεῖν ἐν τοῖς μάλιστα· Ῥωμαίων ἐπιμελείᾳ καὶ πόνῳ τοὺς εὐφυεστάτους ὑπερέβαλεν. οὐδεμίαν γὰρ οὕτω δίκην φασὶ μικράν οὐδʼ εὐκαταφρόνητον γενέσθαι πρὸς ἣν ἀπαράσκευος ἦλθεν, ἀλλὰ καὶ Πομπηΐου πολλάκις ὀκνοῦντος καὶ Καίσαρος ἐξαναστῆναι καὶ Κικέρωνος, ἐκεῖνος ἀνεπλήρου τὴν συνηγορίαν. καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον ἤρεσκεν ὡς ἐπιμελὴς καὶ βοηθητικός.

3.3Selamlaşmalarda ve hitaplarda gösterdiği insancıl, halkçı tavır da hoş karşılanırdı. Ne kadar tanınmamış ve aşağı olursa olsun selam veren hiçbir Romalıya adıyla karşılık vermeden geçmezdi. Söylendiğine göre tarih bilgisi de genişti, biraz felsefe ile de uğraşmış, Aristoteles'in öğretilerine bağlanmıştı. Bu konuda hocası Aleksandros'tu; bu adam Crassus'la yakınlığıyla uysallığının ve yumuşaklığının ispatını vermişti.

3.3

ἤρεσκε δὲ καὶ τὸ περὶ τὰς δεξιώσεις καὶ προσαγορεύσεις φιλάνθρωπον αὐτοῦ καὶ δημοτικόν. οὐδενὶ γὰρ οὕτως ἀπήντησε Ῥωμαίων ἀδόξῳ καὶ ταπεινῷ Κράσσος ὃν ἀσπασάμενον οὐκ ἀντιπροσηγόρευσεν ἐξ ὀνόματος, λέγεται δὲ καὶ πολυμαθὴς καθʼ ἱστορίαν γενέσθαι, καί τι καὶ φιλοσοφῆσαι τοῖς Ἀριστοτέλους λόγοις προσθέμενος, ὧν διδάσκαλον εἶχεν Ἀλέξανδρον, ἄνθρωπον εὐκολίας καὶ πρᾳότητος ἀπόδειξιν διδόντα τὴν πρὸς Κράσσον συνήθειαν.

3.4Çünkü Crassus'un yanına geldiğinde mi daha yoksul olduğu, geldikten sonra mı yoksullaştığı kolay kolay söylenemezdi. Dostlarından yalnız o, Crassus'un yolculuklarında hep yanında bulunurdu; yol için bir örtü alır, dönünce bu örtü geri istenirdi. Ama bunlar sonraki yıllara ait.

3.4

οὐ γὰρ ἦν ἀποφήνασθαι ῥᾳδίως πότερον προσῆλθεν αὐτῷ πενέστερος ἢ προσελθὼν ἐγένετο. μόνος γοῦν ἀεὶ τῶν φίλων αὐτῷ συναποδημῶν στέγαστρον ἐλάμβανεν εἰς τὴν ὁδόν καὶ τοῦτʼ ἐπανελθὼν ἀπῃτεῖτο. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὕστερον.

4.14. Bölüm

Cinna ile Marius üstün gelince vatanın iyiliği için değil, açıkça en iyi adamları yok etmek için döndükleri hemen anlaşıldı. Yakalananlar öldürüldü; bunlar arasında Crassus'un babası ve kardeşi de vardı. Kendisi henüz çok gençti, o anki tehlikeden kurtuldu. Ama her yandan kuşatıldığını, zorbaların kendisini avladığını anlayınca üç dostunu ve on hizmetkârını alıp büyük bir hızla İspanya'ya kaçtı. Babasının komutanlığı sırasında orada bulunmuş, dostlar edinmişti.

4.1

ἐπεὶ δὲ Κίννας καὶ Μάριος κρατήσαντες εὐθὺς ἦσαν ἔνδηλοι κατιόντες οὐκ ἐπʼ ἀγαθῷ τῆς πατρίδος, ἐπʼ ἀναιρέσει δʼ ἄντικρυς καὶ ὀλέθρῳ τῶν ἀρίστων, οἱ μέν ἐγκαταληφθέντες ἀπέθνῃσκον, ὧν ἦν καὶ ὁ πατὴρ Κράσσου καὶ ὁ ἀδελφός, αὐτὸς δὲ νέος ὢν παντάπασι τὸ μέν αὐτίκα δεινὸν ἐξέφυγε, πάντῃ δὲ περιβαλλόμενον ἑαυτὸν αἰσθανόμενος καὶ κυνηγετούμενον ὑπὸ τῶν τυράννων τρεῖς φίλους ἀναλαβὼν καὶ θεράποντας δέκα, τάχει δʼ ὑπερβάλλοντι χρησάμενος εἰς Ἰβηρίαν ἔφυγε, γεγονὼς πάλαι στρατηγοῦντος τοῦ πατρὸς αὐτόθι καὶ φίλους πεποιημένος.

4.2Herkesi korku içinde, Marius'un zalimliğinden sanki başlarında duruyormuş gibi titriyor bulunca kimseye görünmeye cesaret edemedi. Vibius Pacianus'un deniz kıyısındaki bir çiftliğine gidip oradaki büyükçe bir mağaraya saklandı. Erzak da tükenince Vibius'un nabzını yoklamak için bir köle gönderdi.

4.2

εὑρὼν δὲ πάντας περιδεεῖς καὶ τὴν ὠμότητα τὴν Μαρίου καθάπερ ἐφεστῶτος αὐτοῖς τρέμοντας, οὐδενὶ γενέσθαι φανερὸς ἐθάρρησεν, ἀλλʼ εἰς ἀγροὺς ἐμβαλὼν παραλίους Οὐιβίου Πακιανοῦ σπήλαιον ἔχοντας εὐμέγεθες, ἔκρυψεν ἑαυτόν, πρὸς δὲ τὸν Οὐίβιον ἔπεμψεν ἕνα δοῦλον ἀποπειρώμενος, ἤδη καὶ τῶν ἐφοδίων ἐπιλιπόντων.

4.3Vibius onun kurtulduğunu duyunca sevindi. Yanındakilerin sayısını ve yeri öğrendi, ama kendisi görünmedi. Çiftliğin kâhyasını yakına getirip her gün hazırlanmış yemek götürmesini, kayanın yanına bırakıp sessizce dönmesini, merak edip araştırmamasını söyledi. Merak ederse ölüm, sadakatle yardım ederse azatlık vaat etti.

4.3

ὁ δὲ Οὐίβιος ἀκούσας ἥσθη τε σῳζομένῳ καὶ πυθόμενος τὸ πλῆθος τῶν σὺν αὐτῷ καὶ τὸν τόπον αὐτὸς μέν οὐκ ἦλθεν εἰς ὄψιν, τὸν δὲ τῶν χωρίων ἐπίτροπον προσαγαγὼν ἐγγὺς ἐκέλευσε καθʼ ἡμέραν δεῖπνον πεποιημένον κομίζειν, καὶ τιθέντα παρὰ τὴν πέτραν ἀπέρχεσθαι σιωπῇ καὶ μὴ πολυπραγμονεῖν μηδʼ ἐξετάζειν, προειπὼν πολυπραγμονοῦντι θάνατον, συμπράττοντι δὲ τοῦτο πιστῶς ἐλευθερίαν.

4.4Mağara denizden uzak değildir. Çevresinde birbirine yaklaşan uçurumlar, içeriye giden dar ve belli belirsiz bir geçit bırakır. İçeri girince şaşırtıcı bir yükseklik açılır; genişliğine de büyük kavislerle birbirine açılan oyuklar vardır.

4.4

τὸ δὲ σπήλαιον οὐκ ἄπωθεν μέν ἐστι θαλάσσης, κρημνοὶ δὲ περὶ αὐτὸ συμφερόμενοι λεπτὴν καὶ ἀσαφῆ παραπέμπουσι λαύραν ἄγουσαν εἴσω, παρελθόντι δʼ ὕψος τε θαυμαστὸν ἀναπέπταται, καὶ κατʼ εὖρος ἔχει κόλπους διʼ ἀλλήλων ἀνοιγομένους μεγάλαις περιφερείαις.

4.5Ne suyu eksiktir ne ışığı. Uçurumun yanında tatlı bir kaynak akar, kayanın kendiliğinden yarıkları dışarıdan gelen ışığı en çok alan yerdedir, böylece gündüzleri yer aydınlanır. İçerideki hava damlasız ve temizdir, çünkü sık kaya rutubeti ve sızıntıyı kaynağa doğru sıkıştırır.

4.5

ἀμοιρεῖ δʼ οὔτε ὕδατος οὔτε φωτός, ἀλλὰ πηγὴ μέν ἡδίστου νάματος ὑπορρεῖ παρὰ τὸν κρημνόν, αὐτοφυεῖς δὲ ῥωχμοὶ τῆς πέτρας ᾗ μάλιστα περιπίπτει τὸ φῶς ἔξωθεν ὑπολαμβάνουσι, καὶ καταλάμπεται ἡμέρας τὸ χωρίον, ὁ δʼ ἐντὸς ἀὴρ ἀστάλακτος καὶ καθαρός, πυκνότητι τῆς πέτρας τὸ νοτερὸν καὶ ἀποτηκόμενον εἰς τὴν πηγὴν ἐκπιεζούσης.

5.15. Bölüm

Crassus burada kalırken adam her gün yiyecek getiriyordu. Kendisi onları görmüyor, tanımıyordu; ama onlar onu görüyor, tanıyor ve vakti gözetliyorlardı. Yemek bol bol, yalnız ihtiyaç için değil, keyif için de hazırlanıyordu.

5.1

ἐνταῦθα διατρίβοντι τῷ Κράσσῳ τὰ ἐπιτήδεια καθʼ ἡμέραν ἐφοίτα κομίζων ὁ ἄνθρωπος, αὐτὸς μὲν οὐχ ὁρῶν ἐκείνους οὐδὲ γινώσκων, ὑπʼ ἐκείνων δὲ καθορώμενος εἰδότων καί παραφυλαττόντων τὸν καιρόν. ἦν δʼ ἄφθονα καί πρὸς ἡδονήν, οὐ μόνον χρείαν, ποιούμενα τὰ πρὸς τὸ δεῖπνον.

5.2Çünkü Vibius, Crassus'a her türlü güler yüzle hizmet etmeye karar vermişti. Onun çok genç olduğunu düşündü, yaşına uygun hazlardan da mahrum bırakılmaması gerektiğine karar verdi; yalnız ihtiyacını karşılamak, yardımı istekle değil zorunlu olarak yapmak olurdu. Bu yüzden güzel iki hizmetçi kadını alıp denize gitti, yere gelince onlara yukarı çıkan yolu gösterip korkmadan içeri girmelerini söyledi.

5.2

ἐγνώκει γὰρ ὁ Οὐίβιος ἁπάσῃ φιλοφροσύνῃ θεραπεύειν τὸν Κράσσον, ᾧ γε καί τὸ τῆς ὥρας ἐν νῷ λαβεῖν ἐπῆλθεν, ὡς παντάπασι νεανίας εἴη καί τι καί ταῖς καθʼ ἡλικίαν ἡδοναῖς αὐτοῦ χαριστέον, ἐπεὶ τήν γε χρείαν ἀναγκαίως μᾶλλον ἢ προθύμως ὑπουργοῦντος εἶναι, δύο δὴ θεραπαινίδας εὐπρεπεῖς ἀναλαβὼν ἐβάδιζεν ἐπὶ τήν θάλασσαν, ὡς δʼ ἦλθεν ἐπὶ τὸν τόπον, δείξας τήν ἄνοδον ἐκέλευεν εἴσω πορεύεσθαι καί θαρρεῖν.

5.3Crassus ve yanındakiler onları görünce yerin ortaya çıktığından korktular, ne istediklerini ve kim olduklarını sordular. Kadınlar öğretildiği gibi burada saklanan efendilerini aradıklarını söyleyince Crassus, Vibius'un şakasını ve dostluğunu anladı, kızları yanına aldı.

5.3

οἱ δὲ περὶ τὸν Κράσσον ἰδόντες προσερχομένας ἔδεισαν μὴ καταφανὲς καὶ γνώριμον εἴη τὸ χωρίον ἀνέκρινον οὖν αὐτάς τί βούλονται καί τίνες εἰσίν. ὡς δʼ ἀπεκρίναντο δεδιδαγμέναι δεσπότην ζητεῖν ἐνταῦθα κρυπτόμενον, μαθὼν ὁ Κράσσος τοῦ Οὐιβίου τήν πρὸς αὐτὸν παιδιὰν καί φιλοφροσύνην ἀνέλαβε τὰς παιδίσκας·

5.4Geri kalan süre boyunca yanında kaldılar, ihtiyaçlarını Vibius'a bildirip haber taşıdılar. Fenestella bunlardan birini yaşlanmış olarak kendisi gördüğünü, onun bu olayları sık sık hevesle anlattığını yazar.

5.4

καί συνῆσαν αὐτῷ τὸν λοιπὸν χρόνον, ὧν ἐδεῖτο φράζουσαι καί διαγγέλλουσαι πρὸς τὸν Οὐίβιον. τούτων φησὶ τήν ἑτέραν ἤδη πρεσβῦτιν οὖσαν ὁ Φαινεστέλλας ἰδεῖν αὐτός, καί πολλάκις ἀκοῦσαι μεμνημένης ταῦτα καί διεξιούσης προθύμως.

6.16. Bölüm

Crassus sekiz ay böyle gizlenerek yaşadı. Cinna'nın öldüğünü öğrenince ortaya çıktı, çevresine pek çok insan toplandı. Bunlardan iki bin beş yüz kişi seçip şehirleri dolaştı. Birçok yazara göre Malaka'yı da yağmaladı; ama kendisinin bunu inkâr ettiği ve söyleyenlerle tartıştığı anlatılır.

6.1

ὁ δὲ Κράσσος ὀκτὼ μῆνας οὕτω διαγαγὼν καὶ διακλαπείς, ἅμα τῷ πυθέσθαι τὴν Κίννα τελευτὴν φανερὸς γενόμενος, συνδραμόντων πρὸς αὑτὸν οὐκ ὀλίγων ἀνθρώπων, ἐπιλεξάμενος δισχιλίους καὶ πεντακοσίους ἐπήρχετο τὰς πόλεις· καὶ μίαν γε διήρπασε Μαλάκην, ὡς πολλοὶ γεγράφασιν, αὐτὸν δέ φασιν ἀρνεῖσθαι καὶ διαμάχεσθαι πρὸς τοὺς λέγοντας.

6.2Sonra gemiler toplayıp Libya'ya geçti ve ünlü bir adam olan, küçümsenmeyecek bir ordu toplamış Metellus Pius'un yanına gitti. Orada uzun kalmadı, Metellus'la anlaşmazlığa düşüp Sulla'ya gitti ve yanında en çok saygı görenlerden biri oldu. Sulla İtalya'ya geçince yanındaki bütün gençleri işe koşmak istedi, her birini bir işle görevlendirdi. Asker toplamak için Marsların ülkesine gönderilen Crassus muhafız istedi, çünkü yol düşmanın yanından geçiyordu.

6.2

ἐκ τούτου συναγαγὼν πλοῖα καὶ διαπεράσας εἰς Λιβύην ἀφίκετο πρὸς Μέτελλον Πίον, ἔνδοξον ἄνδρα, συνειλοχότα στρατιὰν οὐκ εὐκαταφρόνητον. οὐ πολὺν δὲ χρόνον ἐνταῦθα παρέμεινεν, ἀλλὰ στασιάσας τῷ Μετέλλῳ πρὸς Σύλλαν ἀπῆρε, και συνὴν ἐν τοῖς μάλιστα τιμώμενος, ἐπεὶ δὲ διαβὰς εἰς Ἰταλίαν ὁ Σύλλας πάντας ἐβούλετο τοὺς σὺν αὐτῷ νέους ἔχειν ἐνεργοὺς καὶ πρὸς ἄλλην ἄλλον ἔταττε πρᾶξιν, ἀποστελλόμενος εἰς Μαρσοὺς ἐπὶ στρατιὰν ὁ Κράσσος ᾔτει φύλακας· ἡ γὰρ πάροδος ἦν παρὰ τοὺς πολεμίους.

6.3Sulla öfkeyle ve sert bir şekilde şöyle dedi: "Sana muhafız olarak babanı, kardeşini, dostlarını, akrabalarını veriyorum; onlar kanunsuz ve haksız yere öldürüldüler, ben de katillerini cezalandırıyorum." Crassus bundan etkilenip kışkırtılarak hemen yola çıktı, düşmanın arasından güçlükle geçti, kalabalık bir kuvvet topladı ve savaşlarda Sulla'ya canla başla hizmet etti.

6.3

εἰπόντος δὲ τοῦ Σύλλα σὺν ὀργῇ καὶ σφόδρα πρὸς αὐτόν, δίδωμί σοι φύλακας τὸν πατέρα, τὸν ἀδελφόν, τοὺς φίλους, τοὺς συγγενεῖς, ὧν παρανόμως καὶ ἀδίκως ἀναιρεθέντων ἐγὼ μετέρχομαι τοὺς φονεῖς, οὕτω παθών τι καὶ παροξυνθεὶς ὁ Κράσσος εὐθὺς ἐξῆλθε, καὶ διὰ τῶν πολεμίων ὠσάμενος εὐρώστως δύναμίν τε συχνὴν ἤθροισε καὶ πρόθυμον αὑτὸν ἐν τοῖς ἀγῶσι τῷ Σύλλᾳ παρεῖχεν.

6.4Söylendiğine göre Pompeius'la şöhret yarışı ve hırs ilk kez bu olaylar sırasında başladı. Pompeius yaşça ondan küçüktü, babası da Roma'da itibarını yitirmiş, vatandaşlarının en büyük nefretine uğramıştı. Ama o olaylarda parlayıp büyük bir adam olarak öne çıktı. Öyle ki Sulla, yaşlılara ve eşitlerine pek nadir gösterdiği saygıyı ona gösteriyor, geldiğinde ayağa kalkıyor, başını açıyor ve ona imperator diye hitap ediyordu.

6.4

ἀπʼ ἐκείνων δὲ τῶν πράξεων λέγουσιν αὐτῷ πρῶτον ἐγγενέσθαι τὴν πρὸς Πομπήιον ὑπὲρ δόξης ἅμιλλαν καὶ φιλοτιμίαν. ὁ γὰρ Πομπήιος ἡλικίᾳ τε λειπόμενος αὐτοῦ καὶ πατρὸς γεγονὼς ἀδοξήσαντος ἐν Ῥώμῃ καὶ μισηθέντος ἔσχατον μῖσος ὑπὸ τῶν πολιτῶν, ἐν ἐκείνοις τοῖς πράγμασιν ἐξέλαμψε καὶ διεφάνη μέγας, ὥστε Σύλλαν, ἃ πρεσβυτέροις καὶ ἰσοτίμοις οὐ πάνυ πολλάκις παρεῖχεν, ὑπεξανίστασθαι προσιόντος αὐτοῦ καὶ κεφαλὴν ἀποκαλύπτεσθαι καὶ προσειπεῖν αὐτοκράτορα.

6.5Bu Crassus'u yakıyor, kışkırtıyordu. Haksız yere geride kalmıyordu: tecrübesi yetersizdi, işlerinin güzelliğini de iki doğuştan belası, kazanç hırsı ve cimrilik siliyordu. Umbria'nın Tuder şehrini aldığında paranın çoğunu kendine ayırdığı sanıldı ve Sulla'ya şikâyet edildi.

6.5

ταῦτα διέκαιε καὶ παρώξυνε τὸν Κράσσον οὐκ ἀλόγως ἐλασσούμενον. Ἐμπειρίᾳς τε γὰρ ἐνδεὴς ἦν καὶ τῶν πράξεων αὐτοῦ τὴν χάριν ἀφῄρουν αἱ συγγενεῖς κῆρες ἐπιφερόμεναι, φιλοκέρδεια καὶ μικρολογία. καὶ γὰρ πόλιν Ὀμβρικὴν Τουδερτίαν ἑλών ἔδοξε πλεῖστα τῶν χρημάτων σφετερίσασθαι, καὶ διεβλήθη πρὸς Σύλλαν.

6.6Ama bütün savaşların en büyüğü ve sonuncusu olan Roma önündeki savaşta Sulla'nın kanadı geri itilip ezilirken sağ kanatta Crassus galip geldi, düşmanı geceye kadar kovaladıktan sonra Sulla'ya haber gönderip askerlerine yemek istedi ve başarısını bildirdi. Ama proskripsiyonlar ve müsaderelerde yine adı kötüye çıktı; büyük mülkleri ucuza satın alıyor, bağışlar istiyordu.

6.6

ἀλλʼ ἔν γε τῷ περὶ τὴν Ῥώμην ἀγῶνι πάντων γενομένῳ μεγίστῳ καὶ τελευταίῳ Σύλλας μὲν ἡττήθη, τῶν κατʼ αὑτὸν ὠσθέντων καὶ συντριβέντων, Κράσσος δὲ τὸ δεξιὸν κέρας ἔχων ἐνίκησε καὶ μέχρι νυκτὸς διώξας τοὺς πολεμίους ἔπεμψε πρὸς Σύλλαν, δεῖπνον αἰτῶν τοῖς στρατιώταις καὶ τὸ κατόρθωμα φράζων. ἐν δὲ ταῖς προγραφαῖς καὶ δημεύσεσι πάλιν κακῶς ἤκουσεν, ὠνούμενός τε τιμῆς βραχείας μεγάλα πράγματα καὶ δωρεὰς αἰτῶν.

6.7Bruttium'da da Sulla'nın emri olmadan yalnız para kazanmak için birini proskripsiyon listesine yazdığı söylenir. Bu yüzden Sulla onu kınayıp artık hiçbir devlet işinde kullanmadı. Oysa Crassus herkesi dalkavuklukla kazanmakta çok ustaydı, kendisi de dalkavuklukla herkesin eline kolayca düşerdi. Onun hakkında şu tuhaflık da anlatılır: kazanca en düşkün adam olduğu hâlde kendine benzeyenlerden en çok nefret eder, onlara sövüp sayardı.

6.7

ἐν δὲ Βρεττίοις λέγεται καὶ προγράψαι τινὰ οὐ Σύλλα κελεύσαντος, ἀλλʼ ἐπὶ χρηματισμῷ, διʼ ὃ καὶ Σύλλαν καταγνόντα πρὸς μηθὲν ἔτι χρῆσθαι δημόσιον αὐτῷ. καίτοι δεινότατος ἦν Κράσσος πάντας ἀνθρώπους κολακείᾳ κατεργάσασθαι, πάλιν δʼ αὐτὸς ὑπὸ πάντων διὰ κολακείας εὐάλωτος, ἴδιον δὲ κἀκεῖνο περὶ αὐτοῦ λέγεται, φιλοκερδέστατον ὄντα μάλιστα μισεῖν καὶ λοιδορεῖν τοὺς ὁμοίους.

7.17. Bölüm

Pompeius'un başarıları Crassus'u kahrediyordu: komutanlıklarda parlıyor, senatoya girmeden zafer alayı düzenliyor, vatandaşları ona Magnus, yani “Büyük” diyordu. Bir keresinde biri “Pompeius Magnus geliyor” deyince Crassus gülüp “Ne kadar büyük?” diye sormuştu.

7.1

ἠνία δὲ Πομπήιος αὑτὸν εὐημερῶν ἐν ἡγεμονίαις καί πρὶν ἢ βουλῆς μεταλαβεῖν θριαμβεύων καὶ Μᾶγνος, ὅπερ ἐστὶ μέγας, ὑπὸ τῶν πολιτῶν ἀναγορευθείς, καί ποτε καί φήσαντός τινος ὡς Πομπήιος Μᾶγνος πρόσεισι, γελάσας ἠρώτησεν ὀπηλίκος.

7.2Savaş işlerinde ona yetişemeyeceğini anlayınca siyasete girdi. Gayretiyle, mahkemelerde savunmalar üstlenerek, borç vererek, halktan bir şey isteyenlerin adaylığını destekleyip yanlarında görünerek Pompeius'un sayısız büyük seferle kazandığı güce ve şöhrete rakip bir güç ve şöhret edindi.

7.2

ἀπογνοὺς δὲ τοῖς πολεμικοῖς ἐξισώσασθαι πρὸς ἐκεῖνον, ὑπεδύετο τὴν πολιτείαν, σπουδαῖς καί συνηγορίαις καί δανεισμοῖς καί τῷ συμπαραγγέλλειν καί συνεξετάζεσθαι τοῖς δεομένοις τι τοῦ δήμου κτώμενος δύναμιν ἀντίπαλον καί δόξαν ᾗ Πομπήιος εἶχεν ἀπὸ πολλῶν καί μεγάλων στρατειῶν.

7.3Aralarında tuhaf bir durum vardı. Pompeius Roma'da yokken, seferleri sayesinde adı da nüfuzu da Crassus'tan büyüktü; ama şehirdeyken çoğu zaman ondan geri kalıyordu. Çünkü yaşantısındaki ağırbaşlılık ve gösteriş yüzünden kalabalıktan kaçar, forumdan uzak durur, kendisine başvuranların ancak birkaçına, o da pek istekli olmadan yardım ederdi; nüfuzunu kendi işleri için dipdiri saklamak istiyordu.

7.3

καί πρᾶγμα συνέβαινεν αὐτοῖς ἴδιον. μεῖζον γὰρ ἦν ἀπόντος ὄνομα τοῦ Πομπηίου καί κράτος ἐν τῇ πόλει διὰ τὰς στρατείας· παρὼν δὲ πολλάκις ἠλαττοῦτο τοῦ Κράσσου, διὰ τὸν ὄγκον καί τὸ πρόσχημα τοῦ βίου φεύγων τὰ πλήθη καί ἀναδυόμενος ἐξ ἀγορᾶς, καί τῶν δεομένων ὀλίγοις καί μὴ πάνυ προθύμως βοηθῶν, ὡς ἀκμαιοτέραν ἔχοι τὴν δύναμιν ὑπὲρ αὑτοῦ χρώμενος.

7.4Crassus ise herkesin işine her zaman yarardı. Seyrek görünen, ulaşılması güç biri değildi, hep işlerin göbeğindeydi; bu yakınlığı ve insanlığıyla Pompeius'un vakarını geride bırakıyordu. Heybetli görünüşün, ikna edici konuşmanın, cana yakın bir çehrenin ikisinde de aynı ölçüde bulunduğu söylenir.

7.4

ὁ δὲ Κράσσος ἐνδελεχὲς τὸ χρήσιμον ἔχων καί σπάνιος οὐκ ὢν οὐδὲ δυσπρόσοδος, ἀλλʼ ἐν μέσαις ἀεὶ ταῖς σπουδαῖς ἀναστρεφόμενος, τῷ κοινῷ καί φιλανθρώπῳ περιεγίνετο τῆς ἐκείνου σεμνότητος, σώματος δὲ ἀξίωμα καί λόγου πειθὼ καί προσώπου χάριν ἀγωγὸν ἀμφοτέροις ὁμοίως προσεῖναι λέγουσιν.

7.5Ama bu rekabet Crassus'u düşmanlığa ya da kötü niyete sürüklemedi. Pompeius'un da Caesar'ın da kendisinden çok itibar görmesine içerliyordu, yine de bu hırsına husumet ya da art niyet karıştırmazdı. Oysa Caesar, Asya'da korsanlara esir düşüp gözetim altında tutulurken “Crassus, esir düştüğümü duyunca ne kadar sevineceksin!” diye bağırmıştı.

7.5

οὐ μέντοι πρὸς ἔχθραν τινὰ τὸν Κράσσον ἢ κακόνοιαν ἐξήνεγκεν οὗτος ὁ ζῆλος, ἀλλὰ καί Πομπηίῳ καί Καίσαρι τιμωμένοις μὲν ὑπὲρ αὑτὸν ἤχθετο, τῇ δὲ φιλοτιμίᾳ ταύτῃ δυσμένειαν ἢ κακοήθειαν οὐ συνῆπτε· καίτοι Καῖσαρ ὑπὸ λῃστῶν ἁλοὺς ἐν Ἀσίᾳ καὶ φρουρούμενος ἀνεβόησεν· ἡλίκης, ὦ Κράσσε, χαρᾶς ἀπολαύσεις πυθόμενος τὴν ἐμὴν ἅλωσιν.

7.6Yine de sonraları dostça geçindiler. Bir defasında Caesar praetor olarak İspanya'ya gitmek üzereyken parası yoktu ve alacaklıları üstüne çullanmış, sefer hazırlıklarına el koyuyordu. Crassus buna göz yummadı; sekiz yüz otuz talanta kefil olarak onu kurtardı.

7.6

ἀλλʼ ὕστερόν γε φιλικῶς ἀλλήλοις προσεφέροντο· καί ποτε τῷ Καίσαρι μέλλοντι μὲν εἰς Ἰβηρίαν ἐξιέναι στρατηγῷ, χρήματα δʼ οὐκ ἔχοντι τῶν δανειστῶν ἐπιπεσόντων καί τῆς παρασκευῆς ἐπιλαμβανομένων ὁ Κράσσος οὐ περιεῖδεν, ἀλλʼ ἀπήλλαξεν ὑποθεὶς αὑτὸν ἔγγυον τριάκοντα καί ὀκτακοσίων ταλάντων.

7.7Genel olarak Roma üç güç arasında bölünmüştü: Pompeius'unki, Caesar'ınki ve Crassus'unki. Cato'nun şöhreti gücünden büyüktü, hayranlık uyandırıyordu ama etkisi daha azdı. Şehirde aklı başında, yerleşik düzenden yana olan kesim Pompeius'a yakınlık gösteriyor, atak ve kolayca sürüklenen kesim Caesar'ın vaatlerinin peşinden gidiyordu. Crassus ise ortada durup ikisinden de yararlanıyordu.

7.7

καθόλου δὲ τῆς Ῥώμης εἰς τρεῖς νενεμημένης δυνάμεις, τὴν Πομπηίου, τὴν Καίσαρος, τὴν Κράσσου Κάτωνος γὰρ ἡ δόξα μείζων ἦν τῆς δυνάμεως, καί τὸ θαυμαζόμενον πλέον ἴσχυεν, ἡ μὲν ἔμφρων καί καθεστῶσα μερὶς ἐν τῇ πόλει Πομπήιον ἐθεράπευε, τὸ δʼ ὀξὺ καί φερόμενον μετʼ εὐχερείας ταῖς Καίσαρος ἐλπίσιν ἐπηκολούθει, Κράσσος δὲ μέσος ὢν ἀμφοτέραις ἐχρῆτο,

7.8Siyasette sayısız kez saf değiştirdi; ne güvenilir bir dost ne de barışmaz bir düşmandı. Çıkarı gerektirdi mi hem minnetinden hem öfkesinden kolayca vazgeçerdi. Bu yüzden aynı insanları da aynı kanunları da çoğu kez kısa bir süre içinde hem savunduğu hem de onlara karşı çıktığı görüldü.

7.8

καί πλείστας μεταβολὰς ἐν τῇ πολιτείᾳ μεταβαλλόμενος οὔτε φίλος ἦν βέβαιος οὔτε ἀνήκεστος ἐχθρός, ἀλλὰ ῥᾳδίως καί χάριτος καί ὀργῆς ἐξέπιπτεν ὑπὸ τοῦ συμφέροντος, ὥστε πολλάκις μὲν ἀνθρώπων, πολλάκις δὲ νόμων ἐν ὀλίγῳ φανῆναι τῶν αὐτῶν συνήγορος καί ἀντίδικος.

7.9Gücünü hem sevilmesine hem de korkutmasına borçluydu, korkutmasına da hiç az değil. Nitekim çağının yöneticilerine ve halk önderlerine en çok başağrısı çıkaran Sicinnius'a biri neden yalnız Crassus'u rahat bırakıp ona ilişmediğini sorduğunda şu cevabı vermişti: “Boynuzunda ot var.” Romalılar, karşılaşanlar sakınsın diye toslayan öküzün boynuzuna ot sararlardı.

7.9

ἴσχυε δὲ καί χάριτι καί φόβῳ, φόβῳ δʼ οὐκ ἔλαττον. ὁ γοῦν πλεῖστα πράγματα παρασχὼν τοῖς καθʼ αὑτὸν ἄρχουσι καί δημαγωγοῖς, Σικίννιος, πρὸς τὸν εἰπόντα τί δὴ μόνον οὐ σπαράττει τὸν Κράσσον, ἀλλὰ παρίησι, χόρτον αὑτὸν ἔχειν ἔφησεν ἐπὶ τοῦ κέρατος, εἰώθεισαν δὲ Ῥωμαῖοι τὸν κυρίττοντα τῶν βοῶν ὑπὲρ τοῦ φυλάττεσθαι τοὺς ἐντυγχάνοντας χόρτῳ περιελίσσειν τὸ κέρας.

8.18. Bölüm

Gladyatörlerin ayaklanması ve İtalya'yı yağmalaması, ki çoğu kişi buna Spartacus savaşı der, şöyle başladı. Lentulus Batiatus adında biri Capua'da gladyatör yetiştiriyordu. Bunların çoğu Galya'lı ve Trakyalıydı; suç işledikleri için değil, kendilerini satın alanın haksızlığı yüzünden kapatılmış, zorla dövüştürülüyorlardı.

8.1

ἡ δὲ τῶν μονομάχων ἐπανάστασις καὶ λεηλασία τῆς Ἰταλίας, ἣν οἱ πολλοὶ Σπαρτάκειον πόλεμον ὀνομάζουσιν, ἀρχὴν ἔλαβεν ἐκ τοιαύτης αἰτίας. Λέντλου τινὸς Βατιάτου μονομάχους ἐν Καπύῃ τρέφοντος, ὧν οἱ πολλοὶ Γαλάται καὶ Θρᾷκες ἦσαν, ἐξ αἰτιῶν οὐ πονηρῶν, ἀλλʼ ἀδικίᾳ τοῦ πριαμένου συνειρχθέντες ὑπʼ ἀνάγκης ἐπὶ τῷ μονομαχεῖν,

8.2İki yüz kişi kaçmaya karar verdi. Ama durum ihbar edilince, bunu sezip davranan yetmiş sekiz kişi bir mutfaktan satırları ve şişleri kapıp dışarı fırladı. Yolda, gladyatör silahlarını başka bir şehre taşıyan arabalara rastladılar, silahları yağmalayıp kuşandılar. Sonra sağlam bir yeri ele geçirip üç önder seçtiler. Bunların ilki Spartacus'tu. Nomad soyundan bir Trakyalıydı; yalnız büyük bir yürekle bedence güçlü değildi, zekâsı ve yumuşak huyuyla da talihinin ötesinde biriydi, soyundan beklenmeyecek ölçüde Yunanlı gibiydi.

8.2

ἐβουλεύσαντο μὲν διακόσιοι φεύγειν, γενομένης δὲ μηνύσεως οἱ προαισθόμενοι καὶ φθάσαντες ὀγδοήκοντα δυεῖν δέοντες ἔκ τινος ὀπτανείου κοπίδας ἀράμενοι καὶ ὀβελίσκους ἐξεπήδησαν, ἐντυχόντες δὲ κατὰ τὴν ὁδὸν ἁμάξαις ὅπλα κομιζούσαις μονομάχων εἰς ἑτέραν πόλιν ἀφήρπασαν καὶ ὡπλίσαντο· καὶ τόπον τινὰ καρτερὸν καταλαβόντες ἡγεμόνας εἵλοντο τρεῖς, ὧν πρῶτος ἦν Σπάρτακος, ἀνὴρ Θρᾷξ τοῦ Νομαδικοῦ γένους, οὐ μόνον φρόνημα μέγα καὶ ῥώμην ἔχων, ἀλλὰ καὶ συνέσει καὶ πρᾳότητι τῆς τύχης ἀμείνων καὶ τοῦ γένους Ἑλληνικώτερος.

8.3Anlatıldığına göre satılmak üzere Roma'ya ilk getirildiğinde uyurken yüzüne bir yılanın dolandığı görülmüş. Spartacus'un aynı kavimden olan karısı, kâhin ve Dionysos ayinlerinin esrimesine kapılmış bir kadındı. Bunun, Spartacus'un büyük ve korkunç bir güce erişeceğinin, sonunda da talihi yâr olacağının işareti olduğunu söyledi. Bu kadın o sırada da yanındaydı ve onunla birlikte kaçıyordu.

8.3

τούτῳ δὲ λέγουσιν, ὅτε πρῶτον εἰς Ῥώμην ὤνιος ἤχθη, δράκοντα κοιμωμένῳ περιπεπλεγμένον φανῆναι περὶ τὸ πρόσωπον, ἡ γυνὴ δʼ ὁμόφυλος οὖσα τοῦ Σπαρτάκου, μαντικὴ δὲ καὶ κάτοχος τοῖς περὶ τὸν Διόνυσον ὀργιασμοῖς, ἔφραζε τὸ σημεῖον εἶναι μεγάλης καὶ φοβερᾶς περὶ αὐτὸν εἰς εὐτυχὲς τέλος ἐσομένης δυνάμεως· ἣ καὶ τότε συνῆν αὐτῷ καὶ συνέφευγε.

9.19. Bölüm

Önce Capua'dan üzerlerine gelenleri püskürttüler, ele geçirdikleri bol miktarda gerçek savaş silahını sevinçle kuşanıp gladyatör silahlarını onursuz ve barbarca diye fırlatıp attılar. Sonra Roma'dan praetor Clodius üç bin askerle gönderildi. Clodius onları, yalnızca bir tek dar ve sarp yolla çıkılan bir dağda kuşattı ve bu yolu tutup beklemeye başladı.

9.1

καὶ πρῶτον μὲν τούς ἐκ Καπύης ἐλθόντας ὠσάμενοι καὶ πολλῶν ὅπλων ἐπιλαβόμενοι πολεμιστηρίων ἄσμενοι ταῦτα μετελάμβανον, ἀπορρίψαντες ὡς ἄτιμα καὶ βάρβαρα τὰ τῶν μονομάχων ἔπειτα Κλωδίου στρατηγοῦ μετὰ τρισχιλίων πεμφθέντος ἐκ Ῥώμης καὶ πολιορκοῦντος αὐτοὺς ἐν ὄρει μίαν ἔχοντι καὶ χαλεπὴν καὶ στενὴν ἄνοδον, ἣν ὁ Κλώδιος ἐφρούρει,

9.2Dağın geri kalanı dik uçurumlar ve kaygan kayalıklardı, ama tepesinde bol miktarda yabanî asma bitiyordu. Asiler bunların işe yarar dallarını kestiler, onları örerek sağlam ve uzun merdivenler yaptılar; bunlar yukarıdan bağlanınca uçurum boyunca sarkıp düzlüğe kadar ulaşıyordu. Biri hariç hepsi bu merdivenlerden güvenle indi. Geride kalan da silahlar için beklemişti; diğerleri inince silahları aşağı saldı, hepsini attıktan sonra da en son kendisi inip kurtuldu.

9.2

τὰ δʼ ἄλλα κρημνοὺς ἀποτόμους καὶ λισσάδας, ἄμπελον δὲ πολλὴν ἀγρίαν ἐπιπολῆς πεφυκυῖαν, ἔτεμνον τῶν κλημάτων τὰ χρήσιμα, καὶ συμπλέκοντες ἐξ αὐτῶν κλιμακίδας εὐτόνους καὶ βαθείας, ὥστʼ ἄνωθεν ἀνηρτημένας παρὰ τὸ κρημνῶδες ἅπτεσθαι τῶν ἐπιπέδων, κατέβαινον ἀσφαλῶς διʼ αὐτῶν πλὴν ἑνός. οὗτος δὲ τῶν ὅπλων ἕνεκα μείνας, ἐπεὶ κατέβησαν, ἠφίει κάτω τὰ ὅπλα καὶ βαλὼν ἅπαντα τελευταῖος ἀπεσῴζετο καὶ αὐτός.

9.3Romalıların bundan haberi yoktu. Asiler dolanıp onları arkadan sardı, ansızın bastırıp dehşete düşürdü; Romalılar kaçınca ordugâhı da ele geçirdiler. Oradaki sığırtmaçlarla çobanların birçoğu da onlara katıldı; bunlar kavgacı, ayağına çabuk adamlardı. Asiler kimini silahlandırdı, kimini de öncü ve hafif asker olarak kullandı.

9.3

ταῦτʼ ἠγνόουν οἱ Ῥωμαῖοι· διὸ καὶ περιελθόντες αὐτοὺς ἐξέπληξαν τῷ αἰφνιδίῳ, καὶ φυγῆς γενομένης ἔλαβον τὸ στρατόπεδον. καὶ προσεγίνοντο πολλοὶ τῶν αὐτόθι βοτήρων καὶ ποιμένων αὐτοῖς, πλῆκται καὶ ποδώκεις ἄνδρες, ὧν τούς μὲν ὥπλιζον, τοῖς δὲ προδρόμοις καὶ ψιλοῖς ἐχρῶντο.

9.4Onların üzerine ikinci olarak praetor Publius Varinus gönderildi. Asiler önce onun yardımcı komutanlarından Furius'u ve yanındaki iki bin askeri savaşta bozguna uğrattılar. Sonra Varinus'a danışman ve yardımcı olarak büyük bir kuvvetle gönderilen Cossinius'u Spartacus gözetledi, Salinae yakınlarında yıkanırken az kalsın yakalıyordu.

9.4

δεύτερος ἐκπέμπεται πρὸς αὐτοὺς στρατηγὸς Πούπλιος Βαρῖνος, οὗ πρῶτα μὲν ὑποστράτηγόν τινα Φούριον ἔχοντα δισχιλίους στρατιώτας ἐτρέψαντο συμβαλόντες· ἔπειτα σύμβουλον αὐτῷ καὶ συνάρχοντα Κοσσίνιον ἀποσταλέντα μετὰ πολλῆς δυνάμεως ἐπιτηρήσας ὁ Σπάρτακος λουόμενον περὶ Σαλίνας, μικρὸν ἐδέησε συναρπάσαι.

9.5Cossinius güçlükle, canını zor kurtardı. Spartacus derhal ağırlıklarını ele geçirdi, adamı adım adım kovalayarak büyük bir kıyımla ordugâhını da aldı; Cossinius da düştü. Birçok başka savaşta praetor Varinus'u da yendi, sonunda liktorlarını ve atını bile ele geçirdi. Artık büyük ve korkulan bir güçtü, ama aklı başındaydı: Roma'nın gücünü alt edeceğini ummuyor, ordusunu Alplere doğru götürüyordu. Dağları aşıp herkesin kendi yurduna, kiminin Trakya'ya, kiminin Galya'ya dönmesi gerektiğini düşünüyordu.

9.5

χαλεπῶς δὲ καὶ μόλις ἐκφυγόντος εὐθὺς μὲν ἐκράτησε τῆς ἀποσκευῆς, ἐκ ποδὸς δὲ κατέχων καὶ διώκων φόνῳ πολλῷ τὸ στρατόπεδον εἷλεν. ἔπεσε δὲ καὶ Κοσσίνιος. αὐτὸν δὲ τὸν στρατηγὸν ἄλλαις μάχαις πολλαῖς καταγωνισάμενος, τέλος δὲ τούς τε ῥαβδούχους καὶ τὸν ἵππον αὐτοῦ λαβὼν, ἤδη μὲν μέγας καὶ φοβερός ἦν, ἐφρόνει δὲ τὰ εἰκότα, καὶ μὴ προσδοκῶν ὑπερβαλέσθαι τὴν Ῥωμαίων δύναμιν ἦγεν ἐπὶ τὰς Ἄλπεις τὸν στρατόν, οἰόμενος δεῖν ὑπερβαλόντας αὐτὰς ἐπὶ τὰ οἰκεῖα χωρεῖν, τούς μὲν εἰς Θρᾴκην, τούς δʼ εἰς Γαλατίαν.

9.6Ama adamları sayıca güçlü olduklarından kendilerine fazla güveniyor, ona uymuyor, İtalya'yı dolaşıp yağmalıyorlardı. Artık senatoyu rahatsız eden, bu ayaklanmanın yakışıksızlığı ve utancı değildi; korkudan, tehlikeden ötürü en çetin ve en büyük savaşlardan biriymiş gibi iki konsülü de birden gönderdiler.

9.6

οἱ δὲ πλήθει τε ὄντες ἰσχυροὶ καὶ μέγα φρονοῦντες οὐχ ὑπήκουον, ἀλλʼ ἐπόρθουν ἐπιπορευόμενοι τὴν Ἰταλίαν. οὐκέτʼ οὖν τὸ παρʼ ἀξίαν καὶ τὸ αἰσχρὸν ἠνώχλει τῆς ἀποστάσεως τὴν σύγκλητον, ἀλλὰ δὴ διὰ φόβον τε καὶ κίνδυνον ὡς πρὸς ἕνα τῶν δυσκολωτάτων πολέμων καὶ μεγίστων ἀμφοτέρους ἐξέπεμπον τούς ὑπάτους.

9.7Bunlardan Gellius, küstahlık ve kibir yüzünden Spartacus'unkilerden ayrılan Germen birliğine ansızın saldırıp tamamını yok etti. Lentulus ise Spartacus'u büyük ordularla kuşatmıştı; ama Spartacus üzerlerine atılıp savaşa tutuştu, yardımcı komutanları yendi ve bütün ağırlıklarını ele geçirdi. Alplere doğru ilerlerken karşısına Po boyu Galyasının valisi Cassius on bin askerle çıktı; yapılan savaşta yenilip birçok adamını yitirdi, kendisi de güç bela kurtuldu.

9.7

ὧν Γέλλιος μὲν τὸ Γερμανικόν ὕβρει καὶ φρονήματι τῶν Σπαρτακείων ἀποσχισθέν ἐξαίφνης ἐμπεσὼν ἅπαν διέφθειρε, Λέντλου δὲ τὸν Σπάρτακον μεγάλοις στρατοπέδοις περιλαβόντος ὁρμήσας ὁμόσε καὶ μάχην συνάψας ἐκράτησε μὲν τῶν πρεσβευτῶν, ἔλαβε δὲ τὴν ἀποσκευὴν ἅπασαν, ὠθουμένῳ δʼ αὐτῷ πρὸς τὰς Ἄλπεις Κάσσιος ὁ τῆς περὶ Πάδον Γαλατίας στρατηγὸς ἔχων μυρίους ἀπήντησε· καὶ γενομένης μάχης κρατηθεὶς καὶ πολλοὺς ἀποβαλών μόλις αὐτὸς ἐξέφυγε.

10.110. Bölüm

Senato bunları duyunca öfkeyle konsüllere bir kenara çekilmelerini emretti ve savaşın komutanlığına Crassus'u seçti. Soylulardan birçoğu da onun şöhreti ve dostluğu yüzünden seferine katıldı. Crassus, Spartacus'un o yöne doğru geleceğini düşünerek karşılamak üzere Picenum sınırında bekledi; yardımcısı Mummius'u iki lejyonla dolambaçlı yoldan gönderip düşmanı izlemesini, ama çarpışmaya girmemesini, çatışmaya bile kalkışmamasını emretti.

10.1

ταῦθʼ ἡ βουλὴ πυθομένη τοὺς μὲν ὑπάτους πρὸς ὀργὴν ἐκέλευσεν ἡσυχίαν ἄγειν, Κράσσον δὲ τοῦ πολέμου στρατηγὸν εἵλετο καὶ πολλοὶ διὰ δόξαν αὐτῷ καὶ φιλίαν συνεστράτευον τῶν ἐπιφανῶν, αὐτὸς μὲν οὖν ὑπέμεινε πρὸ τῆς Πικηνίδος ὡς τὸν Σπάρτακον ἐκεῖ φερόμενον δεξόμενος, Μόμμιον δὲ πρεσβευτὴν ἄγοντα δύο τάγματα κύκλῳ περιέπεμψεν, ἕπεσθαι κελεύσας τοῖς πολεμίοις, συμπλέκεσθαι δὲ μὴ μηδὲ ἁψιμαχεῖν.

10.2Ama Mummius, umutlanır umutlanmaz savaşa girdi ve yenildi. Çok adam öldü, çoğu da silahlarını atıp kaçarak kurtuldu. Crassus, Mummius'u sert karşıladı. Askerleri yeniden silahlandırırken silahlarını koruyacaklarına dair onlardan kefil istedi. Önce kaçan ve en çok korkaklık gösteren beş yüz kişiyi elli onluğa ayırdı, her onluktan kurada kendisine kısmet çıkan birini öldürttü. Uzun zamandır uygulanmayan, atalardan kalma bir cezayı askerlere yeniden tatbik ediyordu.

10.2

ὁ δʼ ἅμα τῷ πρῶτον ἐπʼ ἐλπίδος γενέσθαι μάχην θέμενος ἡττήθη· καὶ πολλοὶ μὲν ἔπεσον, πολλοὶ δὲ ἄνευ τῶν ὅπλων φεύγοντες ἐσώθησαν. ὁ δὲ Κράσσος αὐτόν τε τὸν Μόμμιον ἐδέξατο τραχέως, καὶ τοὺς στρατιώτας ὁπλίζων αὖθις ἐγγυητὰς ᾔτει τῶν ὅπλων, ὅτι φυλάξουσι, πεντακοσίους δὲ τοὺς πρώτους, καὶ μάλιστα τοὺς τρέσαντας, εἰς πεντήκοντα διανείμας δεκάδας ἀφʼ ἑκάστης ἀπέκτεινεν ἕνα τὸν κλήρῳ λαχόντα, πάτριόν τι τοῦτο διὰ πολλῶν χρόνων κόλασμα τοῖς στρατιώταις ἐπαγαγών.

10.3Çünkü bu ölüm biçimi utanç da taşır, ceza herkesin gözü önünde verilirken ürkütücü ve iç karartıcı pek çok şey yapılır. Adamlarını böylece kendine getirdikten sonra düşmanın üzerine yürüdü. Spartacus ise Lucania üzerinden denize doğru çekildi. Boğazda Kilikyalı korsan gemilerine rastlayınca Sicilya'ya geçmeye, adaya iki bin adam çıkarıp orada, sönmesinin üzerinden daha fazla zaman geçmemiş olan ve yeniden tutuşmak için küçük bir kıvılcım bekleyen köle savaşını alevlendirmeye girişti.

10.3

καὶ γὰρ αἰσχύνη τοῦ θανάτου τῷ τρόπῳ πρόσεστι, καὶ δρᾶται πολλὰ φρικώδη καὶ σκυθρωπὰ περὶ τὴν κόλασιν ἁπάντων θεωμένων. οὕτω δʼ ἐπιστρέψας τοὺς ἄνδρας ἦγεν ἐπὶ τοὺς πολεμίους. ὁ δὲ Σπάρτακος ὑπεξεχώρει διὰ Λευκανίας εἰς τὴν θάλασσαν ἐν δὲ πορθμῷ λῃστρίσι Κιλίσσαις ἐπιτυχὼν ὥρμησεν ἅψασθαι Σικελίας καὶ δισχιλίους ἄνδρας ἐμβαλὼν εἰς τὴν νῆσον αὖθις ἐκζωπυρῆσαι τὸν δουλικὸν ἐκεῖ πόλεμον, οὔπω πολὺν χρόνον ἀπεσβηκότα καὶ μικρῶν πάλιν ὑπεκκαυμάτων δεόμενον.

10.4Ama Kilikyalılar onunla anlaştılar, armağanlarını aldılar, sonra onu aldatıp açıldılar. Bunun üzerine Spartacus kıyıdan geri dönüp ordusunu Rhegion yarımadasına yerleştirdi. Crassus üzerine geldi. Yerin yapısı ne yapılması gerektiğini gösteriyordu; kıstağı duvarla kesmeye girişti. Bununla hem askerlerini aylaklıktan kurtarmış hem de düşmanı erzaktan yoksun bırakmış olacaktı.

10.4

ὁμολογήσαντες δὲ οἱ Κίλικες αὐτῷ καὶ δῶρα λαβόντες ἐξηπάτησαν καὶ ἀπέπλευσαν. οὕτω δὴ πάλιν ἀπὸ θαλάσσης ἀναζεύξας ἐκάθισε τὸν στρατὸν εἰς τὴν Ῥηγίνων χερρόνησον. ἐπελθὼν δʼ ὁ Κράσσος, καὶ τοῦ τόπου τὴν φύσιν ὁρῶν ὑφηγουμένην τὸ δέον, ὥρμησεν ἀποτειχίσαι τὸν ἰσθμόν, ἅμα καὶ τὴν σχολὴν τῶν στρατιωτῶν ὑφαιρῶν καὶ τὴν εὐπορίαν τῶν πολεμίων.

10.5Büyük ve güç bir işti, ama beklenmedik biçimde kısa zamanda bitirdi. Kıstak boyunca denizden denize üç yüz stadionluk, eni de derinliği de on beş ayaklık bir hendek kazdırdı; hendeğin üstüne de yüksekliği ve sağlamlığıyla şaşırtıcı bir duvar yaptırdı.

10.5

μέγα μὲν οὖν ἦν καὶ χαλεπὸν τὸ ἔργον, ἤνυσε δὲ καὶ κατειργάσατο παρὰ δόξαν ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ, τάφρον ἐμβαλὼν ἐκ θαλάσσης εἰς θάλασσαν διὰ τοῦ αὐχένος σταδίων τριακοσίων, εὖρος δὲ καὶ βάθος ἴσον πεντεκαίδεκα ποδῶν ὑπὲρ δὲ τῆς τάφρου τεῖχος ἔστησεν ὕψει καὶ ῥώμῃ θαυμαστόν.

10.6Spartacus önce bunları umursamadı, küçümsedi. Ama yağma tükenmeye başlayıp dışarı çıkmak isteyince duvarla kuşatıldığını, yarımadadan da alınacak hiçbir şey kalmadığını gördü. Karlı bir gece ve fırtınalı bir hava kollayıp hendeğin küçük bir bölümünü toprak, kereste ve ağaç dallarıyla doldurdu, ordusunun üçte birini böylece karşıya geçirdi.

10.6

ὧν ὁ Σπάρτακος ἡμέλει καὶ κατεφρόνει τὸ πρῶτον ὡς δὲ τῆς λείας ἐπιλειπούσης προϊέναι βουλόμενος συνεῖδε τὸν ἀποτειχισμόν καὶ λαμβάνειν οὐδὲν ἦν ἐκ τῆς χερρονήσου, νύκτα νιφετώδη καὶ πνεῦμα τι χειμέριον παραφυλάξας ἔχωσε τῆς τάφρου μέρος οὐ πολὺ γῇ καὶ ὕλῃ καὶ κλάδοις δένδρων, ὥστε τῆς στρατιᾶς περαιῶσαι τὸ τρίτον.

11.111. Bölüm

Crassus, Spartacus'un aklına Roma üzerine yürümek gelir diye korktu. Ama sonra birçoğunun anlaşmazlık yüzünden ondan ayrılıp Lucania gölünün yanında ayrı ordugâh kurduğunu öğrenince yüreklendi; bu gölün suyunun zaman zaman tatlılaştığı, sonra yine tuzlanıp içilmez hâle geldiği söylenir. Crassus bunların üzerine gidip onları göl kıyısından sürdü, ama Spartacus aniden çıkıp kaçışı durdurunca kıyımını ve takibini sürdüremedi.

11.1

ἐφοβήθη μὲν οὖν ὁ Κράσσος μὴ λάβοι τις ὁρμὴ τὸν Σπάρτακον ἐπὶ τὴν Ῥώμην ἐλαύνειν, ἐθάρρησε δὲ πολλῶν ἐκ διαφορᾶς ἀποστάντων αὐτοῦ καὶ στρατοπεδευσαμένων καθʼ αὑτοὺς ἐπὶ Λευκανίδος λίμνης, ἥν φασι τρέπεσθαι διὰ χρόνου γινομένην γλυκεῖαν καὶ αὖθις ἁλμυρὰν καὶ ἄποτον. τούτοις ἐπελθὼν ὁ Κράσσος ἐξέωσε μὲν ἀπὸ τῆς λίμνης, ἀφῃρέθη δὲ τὸν φόνον καὶ τὴν δίωξιν αὐτῶν ἐπιφανέντος ὀξέως τοῦ Σπαρτάκου καὶ τὴν φυγὴν ἐπιστήσαντος.

11.2Crassus daha önce senatoya yazıp Lucullus'un Trakya'dan, Pompeius'un İspanya'dan çağrılması gerektiğini bildirmişti; şimdi buna pişman oldu ve onlar gelmeden savaşı bitirmek için acele etti. Başarının kendisinin değil, sonradan gelip yardım edenin sayılacağını biliyordu. Önce ayrılıp kendi başlarına savaşanlara, yani Gaius Cannicius ile Castus'un adamlarına saldırmaya karar verdi ve bir tepeyi önceden tutmaları için altı bin adam gönderdi, fark edilmemeye çalışmalarını emretti.

11.2

γεγραφὼς δὲ τῇ βουλῇ πρότερον ὡς χρὴ καὶ Λούκουλλον ἐκ Θρᾴκης καλεῖν καὶ Πομπήιον ἐξ Ἰβηρίας, μετενόει, καὶ πρὶν ἥκειν ἐκείνους ἔσπευδε διαπράξασθαι τὸν πόλεμον, εἰδὼς ὅτι τοῦ προσγενομένου καὶ βοηθήσαντος, οὐκ αὐτοῦ τὸ κατόρθωμα δόξει. πρῶτον μὲν οὖν διαγνοὺς τοῖς ἀφεστῶσι καὶ κατʼ ἰδίαν στρατευομένοις, ὧν ἀφηγοῦντο Γάιος Καννίκιος καὶ Κάστος, ἐπιθέσθαι, λόφον τινὰ προκαταληψομένους ἄνδρας ἑξακισχιλίους ἀπέστειλε, λανθάνειν πειρᾶσθαι κελεύσας.

11.3Bunlar miğferlerini örterek görünmemeye çalıştılar, ama düşman için kurban kesen iki kadın onları gördü. Crassus ortaya çıkıp savaşların en şiddetlisini vermeseydi tehlikeye düşeceklerdi. Bu savaşta on iki bin üç yüz kişiyi öldürdü, ama bunlardan yalnızca ikisinin sırtında yara buldu; öbürlerinin hepsi saflarında durup Romalılarla çarpışarak ölmüştü.

11.3

οἱ δʼ ἐπειρῶντο μὲν τὴν αἴσθησιν ἀποκρύπτειν τὰ κράνη καταμπέχοντες, ὀφθέντες δʼ ὑπὸ δυεῖν γυναικῶν προθυομένων τοῖς πολεμίοις ἐκινδύνευσαν, εἰ μὴ Κράσσος ὀξέως ἐπιφανεὶς μάχην ἔθετο πασῶν καρτερωτάτην, ἐν ᾗ τριακοσίους ἐπὶ δισχιλίοις καὶ μυρίοις καταβαλὼν δύο μόνους εὗρε κατὰ νώτου τετρωμένους, οἱ δʼ ἄλλοι πάντες ἑστῶτες ἐν τάξει καὶ μαχόμενοι τοῖς Ῥωμαίοις ἀπέθανον.

11.4Bu yenilgiden sonra Spartacus Petelia dağlarına doğru çekildi. Crassus'un subaylarından Quintus ile quaestor Scrofa peşine takıldılar. Spartacus geri dönünce Romalılar büyük bir bozguna uğradı, yaralı quaestoru güç bela kurtarıp kaçtılar. Spartacus'u mahveden de bu başarı oldu, çünkü kaçak kölelerin başı döndü.

11.4

Σπαρτάκῳ δὲ μετὰ τὴν τούτων ἧτταν ἀναχωροῦντι πρὸς τὰ ὄρη τὰ Πετηλῖνα, Κόιντος τῶν περὶ Κράσσον ἡγεμόνων καὶ Σκρώφας ταμίας ἐξαπτόμενοι παρηκολούθουν. ἐπιστρέψαντος δὲ γίνεται φυγὴ μεγάλη τῶν Ῥωμαίων, καὶ μόλις τρωθέντα τὸν ταμίαν ἁρπάσαντες ἀπεσώθησαν. τοῦτο τὸν Σπάρτακον ἀπώλεσε τὸ κατόρθωμα, φρονήματος ἐπιγενομένου τοῖς δραπέταις.

11.5Artık savaştan kaçmaya razı olmuyor, önderlerine itaat etmiyorlardı. Yürüyüş sırasında silahlarıyla onları sarıp orduyu Lucania üzerinden geri, Romalıların üzerine götürmeye zorladılar. Böylece Crassus'un istediği şeyi yapıyorlardı, çünkü Pompeius'un yaklaştığı haberi gelmişti ve çoğu kişi daha şimdiden seçim kampanyası yapar gibi savaşın zaferinin ona ait olması gerektiğini söylüyordu: gelir gelmez çarpışıp savaşı bitirecekti. Crassus da kesin savaşı vermek için acele ederek düşmanın yanına ordugâh kurdu ve hendek kazdırmaya başladı. Köleler dışarı fırlayıp burada çalışanlara saldırıyordu.

11.5

οὐκέτι γὰρ ἠξίουν φυγομαχεῖν οὐδʼ ἐπείθοντο τοῖς ἄρχουσιν, ἀλλʼ ἤδη καθʼ ὁδὸν ὄντας ἐν τοῖς ὅπλοις περισχόντες ἠνάγκασαν αὖθις ὀπίσω διὰ τῆς Λευκανίας ἄγειν ἐπὶ τοὺς Ῥωμαίους, εἰς ταὐτὸ τῷ Κράσσῳ σπεύδοντες. ἤδη γὰρ ὁ Πομπήιος προσιὼν ἀπηγγέλλετο· καὶ δὴ ἀρχαιρεσιάζοντες ἦσαν οὐκ ὀλίγοι τὴν νίκην ἐκείνῳ τοῦ πολέμου προσήκειν ἐλθόντα γὰρ εὐθὺς μαχεῖσθαι καὶ καταλύσειν τὸν πόλεμον. ἐπειγόμενος οὖν διαγωνίσασθαι καὶ παραστρατοπεδεύσας τοῖς πολεμίοις ὤρυττε τάφρον, πρὸς ἣν ἐκπηδῶντες οἱ δοῦλοι προσεμάχοντο τοῖς ἐργαζομένοις.

11.6İki taraftan da yardıma koşanların sayısı giderek arttı. Spartacus kaçınılmaz olanı görüp bütün ordusunu savaş düzenine soktu. Önce atını getirdiler; kılıcını çekip “Kazanırsam düşmanın güzel atlarından çok olur, yenilirsem de ata ihtiyacım kalmaz” dedi ve atı boğazladı. Sonra doğrudan Crassus'a doğru, sayısız silahın ve yaranın arasından ilerledi. Ona ulaşamadı, ama karşısına çıkan iki centurionu öldürdü.

11.6

ἀεὶ δὲ πλειόνων ἑκατέρωθεν ἐκβοηθούντων ὁρῶν τὴν ἀνάγκην ὁ Σπάρτακος ἅπαν παρέταξε τὸ στράτευμα. καὶ πρῶτον μὲν τοῦ ἵππου προσαχθέντος αὐτῷ σπασάμενος τὸ ξίφος καὶ εἰπών ὅτι νικῶν μὲν ἔχοι πολλοὺς ἵππους καὶ καλοὺς τῶν πολεμίων, ἡττώμενος δὲ οὐ δεῖται, κατέσφαξε τὸν ἵππον· ἔπειτα πρὸς Κράσσον αὐτὸν ὠθούμενος διὰ πολλῶν ὅπλων καὶ τραυμάτων ἐκείνου μὲν οὐκ ἔτυχεν, ἑκατοντάρχας δὲ δύο συμπεσόντας ἀνεῖλε.

11.7Sonunda yanındakiler kaçtı; o ise yerinden kıpırdamadan, çevresini saran kalabalığa karşı kendini savunurken parçalandı. Crassus talihten iyi yararlanmış, ordusunu ustalıkla yönetmiş, kendini de tehlikeye atmıştı; yine de bu başarı Pompeius'un şöhretine karışmaktan kurtulamadı. Çünkü kaçıp kurtulanlar Pompeius'un önüne düşüp yok edildi. Bu yüzden Pompeius senatoya yazıp kaçak köleleri meydan savaşında Crassus'un yendiğini, ama savaşı kökünden kendisinin kazıdığını bildirdi.

11.7

τέλος δὲ φυγόντων τῶν περὶ αὐτόν, αὐτὸς ἑστὼς καὶ κυκλωθεὶς ὑπὸ πολλῶν ἀμυνόμενος κατεκόπη. Κράσσου δὲ τῇ τύχῃ χρησαμένου καὶ στρατηγήσαντος ἄριστα καὶ τὸ σῶμα τῷ κινδύνῳ παρασχόντος, ὅμως οὐ διέφυγε τὸ κατόρθωμα τὴν Πομπηΐου δόξαν. οἱ γὰρ διαφυγόντες ἐμπεσόντες αὐτῷ διεφθάρησαν, ὥστε καὶ γράψαι πρὸς τὴν σύγκλητον ὅτι μάχῃ μὲν τοὺς δραπέτας φανερᾷ Κράσσος νενίκηκεν, αὐτὸς δὲ τοῦ πολέμου τὴν ῥίζαν ἀνῄρηκε.

11.8Pompeius Sertorius'a ve İspanya'ya karşı kazandıkları için görkemli bir zafer alayı yaptı. Crassus ise büyük zafer alayını istemeye kendisi bile kalkışmadı; ovatio denen yaya alayını bile, bir köle savaşı için yapması onursuz ve yakışıksız sayıldı. Bu alayın öbüründen farkı ve adının kaynağı Marcellus'un hayatında yazılıdır.

11.8

Πομπήιος μὲν οὖν ἀπὸ Σερτωρίου καὶ Ἰβηρίας ἐπιφανῶς ἐθριάμβευσε, Κράσσος δὲ τὸν μὲν μέγαν θρίαμβον οὐδʼ αὐτὸς αἰτεῖν ἐπεχείρησεν, ἐδόκει δὲ καὶ τὸν πεζόν, ὀούαν δὲ καλούμενον, ἀγεννῶς καὶ παρʼ ἀξίαν ἐπὶ δουλικῷ πολέμῳ θριαμβεῦσαι. τί δʼ οὗτος ἐκείνου διαφέρει, καὶ περὶ τῆς κλήσεως, ἐν τῷ Μαρκέλλου βίῳ γέγραπται.

12.112. Bölüm

Bundan sonra Pompeius'un doğrudan konsüllüğe çağrıldığı sırada Crassus, onunla birlikte konsül olmayı umuyor, yine de ondan bunu rica etmekten çekinmiyordu. Pompeius bu ricayı memnuniyetle kabul etti, çünkü Crassus'u bir şekilde hep kendisine minnet borçlu kılmak istiyordu. Onun için büyük bir gayretle çalıştı ve sonunda halk önünde konuşurken, seçilecek meslektaşı için de konsüllüğün kendisi kadar minnettar olacağını söyledi.

12.1

μετὰ δὲ ταῦτα τοῦ Πομπηίου αὐτόθεν ἐπὶ τὴν ὑπατείαν καλουμένου, ἐλπίδας ἔχων ὁ Κράσσος συνάρξειν ὅμως οὐκ ὤκνησε τοῦ Πομπηίου δεηθῆναι. δεξάμενος δὲ τὴν χρείαν ἀσμένως ἐκεῖνος ἐπεθύμει γὰρ ἁμῶς γέ πως ἀεὶ χάριτός τινος ὀφειλέτην λαβεῖν τὸν Κράσσον ἐσπούδασε προθύμως, καὶ τέλος εἶπεν ἐκκλησιάζων ὡς οὐκ ἐλάττονα περὶ τοῦ συνάρχοντος ἕξει χάριν ἢ περὶ τῆς ἀρχῆς.

12.2Ama göreve başlayınca bu dostlukta kalmadılar. Neredeyse her konuda anlaşmazlığa düştüler, her şeyde birbirlerine güçlük çıkarıp rekabet ettiler, konsüllüklerini kısır ve verimsiz kıldılar. Yalnız Crassus, Herakles'e büyük bir kurban sunup halka on bin sofrada ziyafet verdi ve üç aylık tahıl dağıttı.

12.2

οὐ μὴν ἔμειναν ἐπὶ ταύτης τῆς φιλοφροσύνης εἰς τὴν ἀρχὴν καταστάντες, ἀλλʼ ὀλίγου δεῖν περὶ πάντων διαφερόμενοι καὶ πάντα δυσκολαίνοντες ἀλλήλοις καὶ φιλονεικοῦντες ἀπολίτευτον καὶ ἄπρακτον αὑτοῖς τὴν ὑπατείαν ἐποίησαν, πλὴν ὅτι Κράσσος Ἡρακλεῖ μεγάλην θυσίαν ποιησάμενος εἱστίασε τὸν δῆμον ἀπὸ μυρίων τραπεζῶν καὶ σῖτον ἐμέτρησεν εἰς τρίμηνον.

12.3Görevlerinin sonuna doğru bir gün halk toplantısındayken Onatius Aurelius adında, Roma atlısı olmakla birlikte tanınmış biri olmayan, köylü yaşantılı sıradan bir adam kürsüye çıktı ve uykusunda gördüğü bir rüyayı anlattı: “Zeus bana göründü ve herkesin önünde şunu söylememi emretti: Konsüllerin dost olmadan görevlerini bırakmalarına göz yummayın.”

12.3

ἤδη δὲ τῆς ἀρχῆς αὑτοῖς τελευτώσης ἔτυχον μὲν ἐκκλησιάζοντες, ἀνὴρ δέ τις οὐ τῶν ἐπιφανῶν, ἱππεὺς Ῥωμαίων, ἀγροῖκος δὲ τῷ βίῳ καὶ ἰδιώτης, Ὀνότιος Αὐρήλιος, ἀναβὰς ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ προελθὼν ὄψιν διηγεῖτο κατὰ τοὺς ὕπνους αὐτῷ γενομένην. ὁ γὰρ Ζεύς, ἔφη, μοι φανεὶς προσέταξεν εἰς κοινὸν εἰπεῖν ὅπως μὴ πρότερον περιίδητε τοὺς ὑπάτους ἀποθέσθαι τὴν ἀρχὴν ἢ φίλους γενέσθαι.

12.4Adam bunları söyleyince halk onlardan barışmalarını istedi. Pompeius olduğu yerde durup kıpırdamadı; Crassus ise elini ilk uzatıp ona şöyle dedi: “Vatandaşlar, henüz sakalı çıkmamışken Büyük diye andığınız, senatoda bile değilken zafer alayı oyladığınız Pompeius'a dostluk ve yakınlıkta ilk adımı atmakla kendimi küçültmüş ya da kendime yakışmayan bir şey yapmış olduğumu sanmıyorum.”

12.4

ταῦτα λέγοντος τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ δήμου διαλλάττεσθαι κελεύοντος, ὁ μὲν Πομπήιος ἡσυχίαν ἦγεν ἑστώς, ὁ δὲ Κράσσος ἐμβαλὼν τὴν δεξιὰν αὐτῷ πρότερος, οὐδέν, εἶπεν, ὦ ἄνδρες, οἶμαι, πολῖται, ταπεινὸν πράττειν οὐδʼ ἀνάξιον ἐμαυτοῦ καταρχόμενος εὐνοίας καὶ φιλίας πρὸς Πομπήϊον, ὃν ὑμεῖς μήπω γενειῶντα Μέγαν ἀνηγορεύσατε καὶ μήπω μετέχοντι βουλῆς ἐψηφίσασθε θρίαμβον.

13.113. Bölüm

Crassus'un konsüllüğünden anılmaya değer olan bunlardı. Sansörlüğü ise hiçbir sonuca ulaşmadan, işsiz güçsüz geçti: ne senatoyu denetledi, ne atlıları gözden geçirdi, ne de vatandaşların nüfus sayımını yaptı. Oysa meslektaşı Romalıların en yumuşak huylusu Lutatius Catulus'tu. Ama anlatıldığına göre Crassus Mısır'ı Roma'ya haraca bağlamak gibi tehlikeli ve zorbaca bir siyasete girişince Catulus şiddetle karşı çıktı; bu yüzden aralarında anlaşmazlık çıkınca görevlerinden kendi istekleriyle çekildiler.

13.1

ἡ μέν οὖν ὑπατεία τοῦ Κράσσου ταῦτʼ ἔσχεν ἄξια μνήμης, ἡ δὲ τιμητεία παντάπασιν ἀτελὴς καὶ ἄπρακτος αὐτῷ διῆλθεν, οὔτε γὰρ βουλῆς ἐξέτασιν οὔθʼ ἱππέων ἐπίσκεψιν οὔτʼ ἀποτίμησιν πολιτῶν ἐποιήσατο, καίτοι συνάρχοντα Ῥωμαίων ἔχοντι τὸν πρᾳότατον Λουτάτιον Κάτλον. ἀλλά φασιν ἐπὶ δεινὸν ὁρμήσαντι τῷ Κράσσῳ πολίτευμα καὶ βίαιον, Αἴγυπτον ποιεῖν ὑποτελῆ Ῥωμαίοις, ἀντιβῆναι τὸν Κάτλον ἐρρωμένως ἐκ δὲ τούτου γενομένης διαφορᾶς ἑκόντας ἀποθέσθαι τὴν ἀρχήν.

13.2Az kalsın Roma'yı altüst edecek olan büyük Catilina olaylarında Crassus'tan da şüphelenildi; hatta bir adam çıkıp onun adını suç ortakları arasında saydı, ama kimse inanmadı.

13.2

ἐν δὲ τοῖς περὶ Κατιλίναν πράγμασι μεγάλοις καὶ μικροῦ δεήσασιν ἀνατρέψαι τὴν Ῥώμην, ἥψατο μέν τις ὑπόνοια τοῦ Κράσσου καὶ προσῆλθεν ἄνθρωπος ὀνομάζων ἀπὸ τῆς συνωμοσίας, οὐδεὶς δὲ ἐπίστευσεν.

13.3Gene de Cicero bir konuşmasında suçu Crassus ile Caesar'a yüklemeye çalıştığı açıkça görülür. Ama bu konuşma ikisinin de ölümünden sonra yayımlandı. Cicero Konsüllüğüm Üzerine adlı eserinde ise Crassus'un geceleyin Catilina'nın planlarını anlatan bir mektup getirerek yanına geldiğini söyler; bu, komployu artık kesinleştirmiş olduğunu gösterir.

13.3

ὅμως δʼ ὁ Κικέρων ἔν τινι λόγῳ φανερός ἦν Κράσσῳ καὶ Καίσαρι τὴν αἰτίαν προστριβόμενος. ἀλλʼ οὗτος μέν ὁ λόγος ἐξεδόθη μετὰ τὴν ἀμφοῖν τελευτήν, ἐν δὲ τῷ Περὶ ὑπατείας ὁ Κικέρων νύκτωρ φησὶ τὸν Κράσσον ἀφικέσθαι πρὸς αὐτόν ἐπιστολὴν κομίζοντα τὰ περὶ τὸν Κατιλίναν ἐξηγουμένην, ὡς ἤδη βεβαιοῦντα τὴν συνωμοσίαν.

13.4Crassus bundan ötürü Cicero'dan hep nefret etti, ama ona açıkça zarar vermesine oğlu engel oluyordu. Çünkü edebiyata ve bilgiye düşkün olan Publius, Cicero'ya bağlıydı; o yargılanırken onunla birlikte giysisini değiştirmiş, başka gençlerin de aynı şeyi yapmasını sağlamıştı. Sonunda babasını ikna edip onunla dost etti.

13.4

ὁ δʼ οὖν Κράσσος ἀεὶ μέν ἐμίσει τὸν Κικέρωνα διὰ τοῦτο, τοῦ δὲ βλάπτειν ἀναφανδὸν ἐμποδὼν εἶχε τὸν υἱόν. ὁ γὰρ Πόπλιος ὢν φιλολόγος καὶ φιλομαθὴς ἐξήρτητο τοῦ Κικέρωνος, ὥστε καὶ συμμεταβαλεῖν αὐτῷ τὴν ἐσθῆτα κρινομένῳ καὶ τοὺς ἄλλους νέους ταὐτὰ ποιοῦντας παρασχεῖν. τέλος δὲ τὸν πατέρα πείσας φίλον ἐποίησεν.

14.114. Bölüm

Caesar eyaletinden döndüğünde konsüllüğe aday olmaya hazırlanıyordu ve Crassus ile Pompeius'un yine birbirleriyle anlaşmazlık içinde olduğunu görüyordu. Birinden yardım isteyerek öbürünü düşman edinmek istemiyor, ikisi de desteklemezse başaramayacağını da biliyordu.

14.1

ὁ δὲ Καῖσαρ ὡς ἐπανῆλθεν ἀπὸ τῆς ἐπαρχίας, παρασκευαζόμενος ὑπατείαν μετιέναι καὶ Κράσσον ὁρῶν καὶ Πομπήιον αὖθις ἐν διαφοραῖς πρὸς ἀλλήλους ὄντας, οὔτε θατέρου δεηθεὶς ἐβούλετο λαβεῖν ἐχθρὸν τὸν ἕτερον, οὔτε μηδετέρου συνεργοῦντος ἤλπιζε κατορθώσειν.

14.2Bu yüzden onları barıştırmaya çalıştı. Üstelerine düşüp birbirlerini yıprattıkça Cicero'ları, Catulus'ları, Cato'ları büyüttüklerini anlatıyor, dostluklarını ve taraftarlarını birleştirip şehri tek güçle, tek görüşle yönetirlerse bu adamların esamesi okunmayacağını söylüyordu. Onları ikna edip barıştırdı, bir araya getirdi ve üçünden karşı konulmaz bir güç kurdu. Bu güçle Roma senatosunun da halkının da hükmünü bitirdi; ama ötekileri birbiri sayesinde büyütmedi, onlar sayesinde kendini en büyük yaptı.

14.2

ἔπραττεν οὖν διαλλαγὰς αὐτοῖς προσκείμενος καὶ διδάσκων ὡς καταλύοντες ἀλλήλους αὔξουσι Κικέρωνας καὶ Κάτλους καὶ Κάτωνας, ὧν οὐδεὶς λόγος, ἂν ἐκεῖνοι συνενεγκόντες εἰς ταὐτὸ τὰς φιλίας καὶ τὰς ἑταιρείας ἑνὶ κράτει καὶ μιᾷ γνώμῃ τήν πόλιν ἄγωσιν. πείσας δὲ καὶ διαλλάξας συνήγαγε καὶ συνέστησεν ἐκ τῶν τριῶν ἰσχὺν ἄμαχον, ᾗ κατέλυσε Ῥωμαίων τήν βουλὴν καὶ τὸν δῆμον, οὐκ ἐκείνους διʼ ἀλλήλων μείζονας, ἀλλὰ διʼ ἐκείνων ἑαυτὸν μέγιστον ἀπεργασάμενος.

14.3İkisinin de desteğiyle yükselip hemen görkemli bir şekilde konsül seçildi. Konsüllüğü sırasında ona ordu komutanlığı oylayıp Galya'yı teslim ettiler, âdeta bir kaleye yerleştirdiler; ona verdikleri görevi güvence altına alarak geri kalanı kendi aralarında rahatça paylaşacaklarını sanıyorlardı.

14.3

εὐθὺς γὰρ ἀρθεὶς ὑπʼ ἀμφοτέρων ὕπατος ἀπεδείχθη λαμπρῶς. ὑπατεύοντι δʼ αὐτῷ ψηφισάμενοι στρατευμάτων ἡγεμονίαν καὶ Γαλατίαν ἐγχειρίσαντες ὥσπερ εἰς ἀκρόπολιν κατέστησαν, οἰόμενοι καθʼ ἡσυχίαν νεμήσεσθαι τὰ λοιπὰ πρὸς ἀλλήλους ἐκείνῳ βεβαιοῦντες ἣν ἔλαχεν ἀρχήν.

14.4Pompeius bunu sınırsız iktidar hırsıyla yapıyordu. Crassus'un eski hastalığı olan servet tutkusuna ise yeni bir sevda eklenmişti: Caesar'ın başarıları karşısında zafer anıtlarına ve alaylarına duyduğu kıskançlık. Yalnızca bunlarda geride kaldığı, başka her şeyde önde olduğu için bu hırs onu bırakmadı ve şerefsiz bir ölüme, halkın başına gelen felaketlere sürüklenene kadar dinmedi.

14.4

Πομπήιος μὲν οὖν ὑπὸ φιλαρχίας ἀμέτρου ταῦτʼ ἔπραττε· τῶν δὲ Κράσσου νοσημάτων τὸ ἀρχαῖον ἡ φιλοπλουτία καινὸν ἔρωτα προσλαβοῦσα καὶ ζῆλον ἐπὶ ταῖς Καίσαρος ἀριστείαις τροπαίων καὶ θριάμβων, οἷς γε μόνοις ἐλαττοῦσθαι προὔχοντα τοῖς ἄλλοις, αὐτὸν οὐκ ἀνῆκεν οὐδʼ ἐλώφησε πρὶν εἰς ὄλεθρον ἀκλεῆ καὶ δημοσίας συμφορὰς τελευτῆσαι.

14.5Caesar, Galya'dan Luca şehrine inince Romalılardan birçok kişi oraya gitti. Pompeius ile Crassus da onunla baş başa görüşüp işleri daha sıkı ele almaya, bütün iktidarı kendi ellerinde toplamaya karar verdiler: Caesar silah başında kalacak, Pompeius ile Crassus da başka eyaletler ve ordular alacaktı.

14.5

Καίσαρος γὰρ εἰς Λοῦκαν πόλιν ἐκ Γαλατίας καταβάντος ἄλλοι τε πολλοὶ Ῥωμαίων ἀφίκοντο, καὶ Πομπήιος καὶ Κράσσος ἰδίᾳ συγγενόμενοι πρὸς αὐτὸν ἔγνωσαν ἐγκρατέστερον ἔχεσθαι τῶν πραγμάτων καὶ πᾶσαν ὑφʼ ἑαυτοῖς ποιεῖσθαι τήν ἡγεμονίαν, Καίσαρος μὲν ἐν τοῖς ὅπλοις μένοντος, ἄλλας δὲ ἐπαρχίας καὶ στρατεύματα Πομπηίου καὶ Κράσσου λαβόντων.

14.6Bunun tek yolu ikinci bir konsüllüğe aday olmaktı. Bu adaylıkta Caesar da dostlarına mektup yazarak, askerlerinden birçoğunu oy vermek üzere göndererek onlara yardım edecekti.

14.6

ἐνταῦθα δʼ ὁδὸς ἦν μία δευτέρας ὑπατείας αἴτησις ἣν μετιόντων ἐκείνων ἔδει συμπράττειν Καίσαρα, τοῖς τε φίλοις γράφοντα καὶ τῶν στρατιωτῶν πέμποντα πολλοὺς ἀρχαιρεσιάσοντας.

15.115. Bölüm

Bu anlaşmayla Crassus ve Pompeius Roma'ya dönünce hemen şüphe uyandırdılar. Toplantının hayra alâmet olmadığı yolunda herkesin ağzında bir söz dolaşıyordu. Senatoda Marcellinus ile Domitius, Pompeius'a konsüllüğe aday olup olmayacağını sorduklarında, “Belki olurum, belki olmam” diye cevap verdi. Yine sorulduğunda, adil vatandaşlar için aday olacağını, adil olmayanlar için olmayacağını söyledi.

15.1

ἐπὶ τούτοις οἱ περὶ Κράσσον εἰς Ῥώμην ἐπανελθόντες εὐθὺς ἦσαν ὕποπτοι, καί πολὺς ἐχώρει διὰ πάντων λόγος οὐκ ἐπʼ ἀγαθῷ γεγονέναι τὴν σύνοδον αὐτῶν, ἐν δὲ τῇ βουλῇ Μαρκελλίνου καί Δομιτίου Πομπήιον ἐρωτώντων εἰ μέτεισιν ὑπατείαν, ἀπεκρίνατο τυχὸν μὲν μετιέναι, τυχὸν δὲ μὴ μετιέναι· καί πάλιν ἐρωτώμενος ἔφη μετιέναι τοῖς δικαίοις πολίταις, μὴ μετιέναι δὲ τοῖς ἀδίκοις.

15.2Bu cevaplar kibirli ve şişkin bulununca Crassus daha ölçülü konuşup şehrin yararınaysa bu göreve aday olacağını, değilse olmayacağını söyledi. Bu yüzden bazıları konsüllüğe aday olmaya cesaret etti, aralarında Domitius da vardı. Ama Pompeius ile Crassus adaylıklarını açıkça ortaya koyunca öbürleri korkup çekildi. Domitius'a ise yakını ve dostu olan Cato cesaret verdi; umudundan vazgeçmemesini, ortak özgürlük için savaştığını söyleyerek onu kışkırttı. Pompeius ile Crassus'un istediği konsüllük değil tiranlıktı; yapılan şey de bir makam istemek değil, eyaletleri ve orduları kapmaktı.

15.2

τούτου δὲ δόξαντος ὑπερηφάνους ἀποκρίσεις καί τετυφωμένας ποιεῖσθαι μετριώτερον ὁ Κράσσος εἶπεν, εἰ τῇ πόλει συμφέρει, μετιέναι τὴν ἀρχήν, εἰ δὲ μή, ποιεῖσθαι. διὸ καί τινες ἐθάρρησαν ὑπατείαν μετελθεῖν, ὧν ἦν καί Δομίτιος. γενομένων δὲ φανερῶν ἐκείνων ἐν ταῖς παραγγελίαις οἱ μὲν ἄλλοι δείσαντες ἀπέστησαν, Δομίτιον δὲ Κάτων οἰκεῖον ὄντα καί φίλον ἐθάρρυνεν ἐγκελευόμενος καί παρορμῶν ἔχεσθαι τῆς ἐλπίδος ὡς ὑπερμαχοῦντα τῆς κοινῆς ἐλευθερίας· οὐ γὰρ ὑπατείας Πομπήιον δεῖσθαι καί Κράσσον, ἀλλὰ τυραννίδος, οὐδʼ ἀρχῆς αἴτησιν, ἀλλʼ ἁρπαγὴν ἐπαρχιῶν καί στρατοπέδων εἶναι τὰ πραττόμενα.

15.3Cato böyle söylüyor ve böyle düşünüyordu. Domitius'u neredeyse zorla foruma götürdü, birçok kişi de yanlarında toplandı. Şaşıranlar da az değildi: “Bu adamların neden ikinci bir konsüllüğe ihtiyacı var? Neden yine birbirleriyle? Neden başkalarıyla değil? Aramızda Crassus'la, Pompeius'la birlikte görev yapmayı elbette hak eden çok adam var.”

15.3

ταῦτα δὲ καί λέγων οὕτω καί φρονῶν ὁ Κάτων μονονοὺ βίᾳ προῆγεν εἰς ἀγορὰν τὸν Δομίτιον, καί συνίσταντο πολλοὶ πρὸς αὐτούς, καί τὸ θαυμάζον οὐκ ὀλίγον ἦν, τί δὴ δευτέρας οὗτοι χρῄζουσιν ὑπατείας; τί δὲ πάλιν μετʼ αλλήλων; τί δʼ οὐ μεθʼ ἑτέρων; πολλοὶ δʼ εἰσὶν ἄνδρες ἡμῖν οὐκ ἀνάξιοι δήπου Κράσσῳ καί Πομπηίῳ συνάρχειν.

15.4Bunun üzerine Pompeius ve yandaşları korkuya kapılarak en edepsiz, en zorbaca hiçbir şeyden çekinmediler. Hepsinden öte, Domitius geceleyin adamlarıyla foruma inerken ona pusu kurdular; önünde meşale taşıyan adamı öldürdüler, Cato'nun da aralarında bulunduğu birçok kişiyi yaraladılar. Onları kaçırıp eve kapattıktan sonra konsül ilan edildiler.

15.4

ἐκ τούτου δείσαντες οἱ περὶ Πομπήϊον οὐδενὸς ἀπείχοντο τῶν ἀκοσμοτάτων καί βιαιοτάτων, ἀλλὰ πρὸς πᾶσι τοῖς ἄλλοις λόχον ὑφέντες τῷ Δομιτίῳ νυκτὸς ἔτι μετὰ τῶν ἄλλων κατερχομένῳ κτείνουσι μὲν τὸν ἀνέχοντα τὸ φῶς πρὸ αὐτοῦ, συντιτρώκουσι δὲ πολλούς, ὧν ἦν καί Κάτων, τρεψάμενοι δὲ καί κατακλείσαντες εἰς τὴν οἰκίαν ἐκείνους ἀνηγορεύθησαν ὕπατοι·

15.5Çok geçmeden yine silahlarla kürsüyü çevirdiler, Cato'yu forumdan attılar, karşı çıkan bazı kişileri öldürdüler. Caesar'ın görev süresini beş yıl daha uzattılar, kendileri için de eyaletlerden Suriye ile iki İspanya'yı oylattılar. Kura çekildiğinde Suriye Crassus'a, İspanya Pompeius'a çıktı.

15.5

καί μετʼ οὐ πολὺν χρόνον αὖθις ὅπλοις περισχόντες τὸ βῆμα καί τὸν Κάτωνα τῆς ἀγορᾶς ἐκβαλόντες καί τινας ὑποστάντας ἀποκτείναντες, Καίσαρι μὲν ἄλλην ἐπέδοσαν πενταετίαν τῆς ἀρχῆς, αὑτοῖς δὲ τῶν ἐπαρχιῶν ἐψηφίσαντο Συρίαν καὶ Ἰβηρίας συναμφοτέρας. κληρουμένων δὲ Συρίαν ἔλαχε Κράσσος, τὰ δʼ Ἰβηρικὰ Πομπήιος.

16.116. Bölüm

Kura herkesin hoşuna gitmişti. Çünkü halkın çoğu Pompeius'un şehirden uzaklaşmasını istemiyordu, Pompeius da karısına âşık olduğu için zamanının çoğunu burada geçirecekti. Crassus ise kurası çıkar çıkmaz, başına gelen en parlak talihin bu olduğunu düşündüğünü sevincinden belli ediyordu. Yabancıların arasında ve kalabalıkta bile güçlükle sakin durabiliyor, yakınlarına yaşına ve tabiatına yakışmayan boş, çocukça laflar ediyordu; oysa hayatı boyunca hiç de övüngen ya da kibirli biri olmamıştı.

16.1

ἦν δὲ οὐκ ἀκούσιος ὁ κλῆρος ἅπασιν. οἵ τε γὰρ πολλοὶ Πομπήϊον μὴ μακρὰν εἶναι τῆς πόλεως ἐβούλοντο, καὶ Πομπήϊος ἐρῶν τῆς γυναικὸς αὐτόθι τὰ πολλὰ διατρίβειν ἔμελλε, Κράσσος δὲ ὑπὸ χαρᾶς εὐθὺς ἐκπεσόντι τῷ κλήρῳ καταφανὴς ἦν οὐδὲν εὐτύχημα λαμπρότερον ἑαυτῷ γεγονέναι τοῦ παρόντος ἡγούμενος, ὡς μόλις ἐν ἀλλοτρίοις καὶ πολλοῖς ἡσυχίαν ἄγειν, πρὸς δὲ τοὺς συνήθεις πολλὰ κενὰ καὶ μειρακιώδη λέγειν παρʼ ἡλικίαν τὴν ἑαυτοῦ καὶ φύσιν, ἥκιστα κομπαστὴς ἢ σοβαρὸς τῷ βίῳ γεγονώς.

16.2O zaman büsbütün şımarmış, aklını yitirmişti. Başarısının sınırı olarak Suriye'yi, hatta Parthları bile yeterli görmüyor, Lucullus'un Tigranes'e, Pompeius'un Mithridates'e karşı yaptıklarının çocuk oyuncağı olduğunu göstereceğini düşünüyor, umutlarıyla Baktria'ya, Hindistan'a ve dış denize kadar uzanıyordu.

16.2

τότε δʼ ἐπηρμένος κομιδῇ καὶ διεφθαρμένος οὐ Συρίαν οὐδὲ Πάρθους ὅρον ἐποιεῖτο τῆς εὐπραξίας, ἀλλʼ ὡς παιδιὰν ἀποφανῶν τὰ Λουκούλλου πρὸς Τιγράνην καὶ Πομπηΐου πρὸς Μιθριδάτην, ἄχρι Βακτρίων καὶ Ἰνδῶν καὶ τῆς ἔξω θαλάσσης ἀνῆγεν ἑαυτὸν ταῖς ἐλπίσι.

16.3Oysa bu konuda çıkarılan kanunda Parth savaşından söz edilmiyordu. Ama herkes Crassus'un bu savaş için yanıp tutuştuğunu biliyordu; Caesar da Galya'dan yazıp bu girişimini övüyor, onu savaşa kışkırtıyordu. Halk tribunu Ateius onun yola çıkmasına engel olacaktı. Kendilerine hiçbir haksızlık etmemiş, üstelik antlaşmalı olduğumuz insanlara savaş açmak için gidilmesine öfkelenen birçok kişi de toplanıyordu. Crassus korkup Pompeius'tan yanında bulunup kendisini uğurlamasını rica etti.

16.3

καίτοι τῷ γραφέντι περὶ τούτων νόμῳ Παρθικὸς πόλεμος οὐ προσῆν. ᾔδεσαν δὲ πάντες ὅτι πρὸς τοῦτο Κράσσος ἐπτόηται· καὶ Καῖσαρ ἐκ Γαλατίας ἔγραφεν αὐτῷ τὴν ὁρμὴν ἐπαινῶν καὶ παροξύνων ἐπὶ τὸν πόλεμον. ἐπεὶ δὲ δημαρχῶν Ἀτήιος ἔμελλε πρὸς τὴν ἔξοδον ἐναντιώσεσθαι, καὶ συνίσταντο πολλοὶ χαλεπαίνοντες εἴ τις ἀνθρώποις οὐδὲν ἀδικοῦσιν, ἀλλʼ ἐνσπόνδοις, πολεμήσων ἄπεισι, δείσας ὁ Κράσσος ἐδεήθη Πομπηΐου παραγενέσθαι καὶ συμπροπέμψαι·

16.4Çünkü Pompeius'un halk üzerindeki itibarı büyüktü. O zaman da karşı çıkıp bağırmaya hazırlanan birçok kişi vardı, ama onu önden yürürken görünce neşeli bakışı ve yüzüyle yatıştı, sessizce yana çekilip yol verdiler. Ateius onları karşıladı, önce sözle engellemeye çalıştı, gitmemesi için tanrılar adına çağrıda bulundu, sonra da hizmetkârına Crassus'u yakalayıp tutmasını emretti.

16.4

μέγα γὰρ ἦν ἐκείνου τὸ πρὸς τὸν ὄχλον ἀξίωμα· καὶ τότε παρεσκευασμένους πολλοὺς ἐνίστασθαι καὶ καταβοᾶν ὁρώμενος πρὸ αὐτοῦ φαιδρῷ βλέμματι καὶ προσώπῳ κατεπράυνεν ὁ Πομπήιος, ὥσθʼ ὑπείκειν σιωπῇ διʼ αὐτῶν προϊοῦσιν. ὁ δʼ Ἀτήιος ἀπαντήσας πρῶτον μὲν ἀπὸ φωνῆς ἐκώλυε καὶ διεμαρτύρετο μὴ βαδίζειν, ἔπειτα τὸν ὑπηρέτην ἐκέλευεν ἁψάμενον τοῦ σώματος κατέχειν.

16.5Ama öbür tribunlar buna izin vermeyince hizmetkâr Crassus'u bıraktı. Ateius da şehir kapısına koşup orada yanan bir mangal koydu. Crassus oraya geldiğinde üzerine buhur atıp içki sunarak korkunç, tüyler ürpertici lanetler okumaya başladı, bu lanetlerin içinde adı duyulmamış korkunç tanrılar çağırıp adlarını saydı.

16.5

ἄλλων δὲ δημάρχων οὐκ ἐώντων, ὁ μὲν ὑπηρέτης ἀφῆκε τὸν Κράσσον, ὁ δʼ Ἀτήιος προδραμὼν ἐπὶ τὴν πύλην ἔθηκεν ἐσχαρίδα καιομένην, καὶ τοῦ Κράσσου γενομένου κατʼ αὐτήν ἐπιθυμιῶν καὶ κατασπένδων ἀρὰς ἐπηρᾶτο δεινὰς μὲν αὐτὰς καὶ φρικώδεις, δεινοὺς δέ τινας θεοὺς καὶ ἀλλοκότους ἐπʼ αὐταῖς καλῶν καὶ ὀνομάζων·

16.6Romalılar bu gizli ve eski lanetlerin öyle bir gücü olduğunu söylerler ki bunlara uğrayan kimse kurtulamaz, onları okuyan da kötü durumlara düşer; bu yüzden herhangi bir konuda, herhangi birinin ağzından okunmazlar. O zaman da Ateius'u, uğruna Crassus'a öfkelendiği şehre böyle lanetler ve böyle büyük bir dinî korku saldığı için kınadılar.

16.6

ταύτας φασὶ Ῥωμαῖοι τὰς ἀρὰς ἀποθέτους καὶ παλαιὰς τοιαύτην ἔχειν δύναμιν ὡς περιφυγεῖν μηδένα τῶν ἐνσχεθέντων αὐταῖς, κακῶς δὲ πράσσειν καὶ τὸν χρησάμενον, ὅθεν οὐκ ἐπὶ τοῖς τυχοῦσιν αὐτὰς οὐδʼ ὑπὸ πολλῶν ἀρᾶσθαι. καὶ τότʼ οὖν ἐμέμφοντο τὸν Ἀτήιον, εἰ διʼ ἣν ἐχαλέπαινε τῷ Κράσσῳ πόλιν, εἰς αὐτήν ἀρὰς ἀφῆκε καὶ δεισιδαιμονίαν τοσαύτην.

17.117. Bölüm

Crassus Brundisium'a geldi. Deniz henüz kışın fırtınalarıyla dalgalıyken bile beklemeden yola çıktı, gemilerinin birçoğunu kaybetti. Kalan kuvvetini toplayıp karadan Galatya üzerinden hızla ilerledi. Burada iyice yaşlanmış Kral Deiotarus'u yeni bir şehir kurarken gördü ve ona takıldı: “Kralım, günün on ikinci saatinde inşaata başlıyorsun.” Galat gülerek şöyle dedi:

17.1

ὁ δὲ Κράσσος εἰς Βρεντέσιον ἦλθεν. ἔτι δʼ ἀστατούσης χειμῶσι τῆς θαλάσσης οὐ περιέμεινεν, ἀλλʼ ἀνήχθη καὶ συχνὰ τῶν πλοίων ἀπέβαλε, τὴν δʼ ἄλλην ἀναλαβὼν δύναμιν ἠπείγετο πεζῇ διὰ Γαλατίας, εὑρὼν δὲ τὸν βασιλέα Δηιόταρον πάνυ μὲν ὄντα γηραιὸν ἤδη, κτίζοντα δὲ νέαν πόλιν, ἐπέσκωψεν εἰπών ὦ βασιλεῦ, δωδεκάτης ὥρας οἰκοδομεῖν ἄρχῃ . γελάσας δʼ ὁ Γαλάτης·

17.2“Sen de, komutan, gördüğüm kadarıyla Parthların üzerine pek sabahleyin yürümüyorsun.” Crassus altmış yaşını geçmişti ve yüzü yaşından daha ihtiyar görünüyordu. Oraya vardığında olaylar önce umutlarının gerektirdiği gibi gelişti. Fırat'a kolayca köprü kurdu, ordusunu güvenle geçirdi, Mezopotamya'da kendi isteğiyle yanına geçen birçok şehri ele geçirdi.

17.2

ἀλλʼ οὐδʼ αὐτός, εἶπεν, ὦ αὐτόκρατορ, ὡς ὁρῶ, πρωὶ λίαν ἐπὶ Πάρθους ἐλαύνεις. ἦν δʼ ὁ Κράσσος ἑξήκοντα μὲν ἔτη παραλλάττων, πρεσβύτερος δὲ τὴν ὄψιν ἢ καθʼ ἡλικίαν. ἀφικόμενον δʼ αὐτὸν ἐδέξατο τὰ πράγματα τῆς ἐλπίδος ἀξίως τὸ πρῶτον. καὶ γὰρ ἔζευξε ῥᾳδίως τὸν Εὐφράτην καὶ διήγαγε τὸν στρατὸν ἀσφαλῶς, καὶ πόλεις πολλὰς ἐν τῇ Μεσοποταμίᾳ κατέσχεν ἑκουσίως προσθεμένας.

17.3Ama tiranı Apollonios olan bir şehirde yüz askeri öldürüldü. Kuvvetlerini oraya sürüp şehri ele geçirdi, malları yağmaladı, halkı köle olarak sattı. Yunanlılar bu şehre Zenodotia diyordu. Bu zaferi üzerine ordusunun kendisini imperator olarak selamlamasını kabul etmesi büyük utanç oldu; böyle küçük bir kazanca sevinmekle basit biri olduğunu, daha büyük işlerden de umudunu kestiğini gösterdi.

17.3

ἐν μιᾷ δʼ, ἧς Ἀπολλώνιός ἐτυράννει, στρατιωτῶν ἑκατὸν ἀναιρεθέντων ἐπαγαγὼν τὴν δύναμιν αὐτοῖς καὶ κρατήσας διήρπασε τὰ χρήματα καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἀπέδοτο· Ζηνοδοτίαν ἐκάλουν τὴν πόλιν οἱ Ἕλληνες. ἐπὶ ταύτης ἀλούσης δεξάμενος αὐτοκράτωρ ὑπὸ τῆς στρατιᾶς ἀναγορευθῆναι πολλὴν ὦφλεν αἰσχύνην, καὶ ταπεινὸς ἐφάνη καὶ περὶ τὰ μείζονα δύσελπις οὕτω πλεονέκτημα μικρὸν ἠγαπηκώς.

17.4Kendisine katılan şehirlere yedi bin piyade ve bin atlıdan oluşan garnizonlar yerleştirip kışı geçirmek ve Galya'dan Caesar'ın yanından gelecek oğlunu karşılamak için Suriye'ye çekildi. Oğlu yararlıklarıyla ödüllendirilmişti ve bin seçme atlıyla geliyordu. Crassus'un ilk hatası, seferin kendisinden sonra yaptığı en büyük hata buydu: ilerleyip Parthlara hep düşman olan Babil ile Seleukeia'yı tutması gerekirken düşmana hazırlanması için zaman verdi.

17.4

ἐμβαλὼν δὲ φρουρὰς ταῖς προσκεχωρηκυίαις πόλεσιν, ὧν ἀριθμὸς ἧν ἑπτακισχίλιοι πεζοί χίλιοι δʼ ἱππεῖς, ἀνεχώρησεν αὐτός ἐν Συρίᾳ διαχειμάσων καὶ δεξόμενος αὐτόθι τὸν υἱόν ἥκοντα παρὰ Καίσαρος ἐκ Γαλατίας αὐτόν τε κεκοσμημένον ἀριστείοις καὶ χιλίους ἱππεῖς ἐπιλέκτους ἄγοντα. τοῦτο πρῶτον ἁμαρτεῖν ἔδοξεν ὁ Κράσσος μετά γε τὴν στρατείαν αὐτήν μέγιστον ἁμάρτημα τῶν γενομένων, ὅτι πρόσω χωρεῖν δέον ἔχεσθαί τε Βαβυλῶνος καὶ Σελευκείας, δυσμενῶν ἀεὶ Πάρθοις πόλεων, χρόνον ἐνέδωκε τοῖς πολεμίοις παρασκευῆς.

17.5Sonra Suriye'de geçirdiği zamanın komutanlıktan çok tüccarlığa benzediğinden yakınıldı. Silahları sayıp askerler arasında talim yarışmaları düzenleyeceğine şehirlerin gelirlerini hesaplıyor, Hierapolis tanrıçasının hazinesini günlerce terazilerle tartıyordu. Halklardan ve hükümdarlardan asker yazmalarını istiyor, sonra para verenleri bundan muaf tutuyordu. Bunlar yüzünden itibarı sarsıldı, küçümsenmeye başladı.

17.5

ἔπειτα τὰς ἐν Συρίᾳ διατριβὰς ᾐτιῶντο χρηματιστικὰς μᾶλλον οὔσας ἢ στρατηγικάς· οὐ γὰρ ὅπλων ἀριθμὸν ἐξετάζων οὐδὲ γυμνασιῶν ποιούμενος ἁμίλλας, ἀλλὰ προσόδους πόλεων ἐκλογιζόμενος καὶ τὰ χρήματα τῆς ἐν Ἱεραπόλει θεοῦ σταθμοῖς καὶ τρυτάναις μεταχειριζόμενος ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, ἐπιγράφων δὲ καὶ δήμοις καὶ δυνάσταις στρατιωτῶν καταλόγους, εἶτʼ ἀνιεὶς ἀργύριον διδόντας, ἠδόξει καὶ κατεφρονεῖτο τούτοις.

17.6İlk kötü işaret de bu tanrıçadan geldi. Kimileri ona Aphrodite der, kimileri Hera, kimileri de her şeye nemden ilkeleri ve tohumları veren sebep ve tabiat olduğuna, insanlara bütün iyiliklerin başlangıcını gösterdiğine inanırlar. Tapınaktan çıkarlarken genç Crassus kapıda tökezleyip düştü, ardından babası da onun üzerine yıkıldı.

17.6

γίνεται δὲ πρῶτον αὐτῷ σημεῖον ἀπὸ τῆς θεοῦ ταύτης, ἣν οἱ μὲν Ἀφροδίτην, οἱ δὲ Ἥραν, οἱ δὲ τὴν ἀρχὰς καὶ σπέρματα πᾶσιν ἐξ ὑγρῶν παρασχοῦσαν αἰτίαν καὶ φύσιν νομίζουσι, καὶ τὴν πάντων εἰς ἀνθρώπους ἀρχὴν ἀγαθῶν καταδείξασαν. ἐξιόντων γὰρ ἐκ τοῦ ἱεροῦ πρῶτος ἐσφάλη κατὰ τὰς πύλας ὁ νεανίας Κράσσος, εἶτʼ ἐπʼ αὐτῷ περιπεσὼν ὁ πρεσβύτερος.

18.118. Bölüm

Crassus ordusunu kışlaklardan toplamaya başladığı sırada Arsakes'ten elçiler geldi. Getirdikleri kısa bir haberdi: ordu Romalılar tarafından gönderildiyse savaş amansız ve uzlaşmaz olacaktı; ama duydukları gibi Crassus vatanının isteği dışında, kendi kazancı için Parthlara silah çekmiş ve toprak işgal etmişse Arsakes ölçülü davranacak, Crassus'un yaşlılığına acıyacak, muhafız olmaktan çok esir durumundaki askerleri Romalılara geri verecekti.

18.1

ἤδη δὲ τὰς δυνάμεις ἐκ τῶν χειμαδίων συναθροίζοντος αὐτοῦ πρέσβεις ἀφίκοντο παρʼ Ἀρσάκου βραχύν τινα λόγον κομίζοντες, ἔφασαν γάρ, εἰ μὲν ὑπὸ Ῥωμαίων ὁ στρατὸς ἀπέσταλται, πόλεμον ἄσπονδον εἶναι καί ἀδιάλλακτον, εἰ δὲ τῆς πατρίδος ἀκούσης, ὡς πυνθάνονται, Κράσσος ἰδίων ἕνεκα κερδῶν ὅπλα Πάρθοις ἐπενήνοχε καί χώραν κατείληφε, μετριάζειν Ἀρσάκην καὶ τὸ μὲν Κράσσου γῆρας οἰκτείρειν, ἀφιέναι δὲ Ῥωμαίοις τοὺς ἄνδρας, οὓς ἔχει φρουρουμένους μᾶλλον ἢ φρουροῦντας·

18.2Crassus buna karşılık, cevabını Seleukeia'da vereceğini söyleyerek böbürlendi. Elçilerin en yaşlısı Vagises gülüp avucunu açtı, ortasını gösterdi: “Crassus, sen Seleukeia'yı görmeden önce burada kıl biter.” Elçiler Kral Hyrodes'e savaşılması gerektiğini söylemek üzere döndüler. Romalıların garnizon koyduğu Mezopotamya şehirlerinden de canlarını tehlikeye atarak kaçıp kurtulanlar kaygı verici haberler getirdiler.

18.2

πρὸς ταῦτα Κράσσου κομπάσαντος ὡς ἐν Σελευκείᾳ δώσει τὰς ἀποκρίσεις, γελάσας ὁ πρεσβύτατος τῶν πρέσβεων Οὐαγίσης καί τῆς χειρὸς ὑπτίας δείξας τὸ μέσον ἐντεῦθεν, εἶπεν, ὦ Κράσσε, φύσονται τρίχες πρότερον ἢ σὺ ὄψει Σελεύκειαν. οὗτοι μὲν οὖν ἀπήλαυνον ὡς βασιλέα Ὑρώδην πολεμητέα φράσοντες, ἐκ δὲ τῶν πόλεων ἃς ἐφρούρουν Ῥωμαῖοι τῆς Μεσοποταμίας, παραβόλως τινὲς διεκπεσόντες ἄξια φροντίδων ἀνήγγελλον,

18.3Düşmanın kalabalığını ve şehirlere saldırılarındaki savaşları kendi gözleriyle görmüşlerdi. Böyle durumlarda hep olduğu gibi anlattıkları her şey daha korkunçtu: bu adamlar kovaladı mı kaçılmıyor, kaçtı mı yakalanmıyordu; okları görülmemiş türdendi, gözün izleyeceğinden hızlı gidiyor, atan görünmeden yoluna çıkan her şeyi deliyordu; zırhlı atlıların silahlarından kimi her şeyi delecek, kimi hiçbir şeye boyun eğmeyecek biçimde yapılmıştı.

18.3

αὐτόπται μὲν γεγονότες τοῦ τε πλήθους τῶν πολεμίων καί τῶν ἀγώνων ὧν ἠγωνίσαντο προσμαχόμενοι ταῖς πόλεσιν, οἷα δὲ φιλεῖ πάντα πρὸς τὸ δεινότερον ἐξαγγέλλοντες, ὡς ἄφυκτοι μὲν οἱ ἄνδρες διώκοντες, ἄληπτοι δὲ φεύγοντες, βέλη δὲ καινὰ προθέοντα τῆς ὄψεως καί πρὶν ὀφθῆναι τὸν βάλλοντα χωροῦντα διὰ τοῦ προστυχόντος, τῶν δὲ καταφράκτων ὅπλα τὰ μὲν διὰ παντὸς ὠθεῖσθαι, τὰ δὲ πρὸς μηδὲν ἐνδιδόναι πεποιημένα.

18.4Askerler bunları duyunca cesaretleri kırıldı. Parthların Lucullus'un gezdire gezdire kendilerini bıktırdığı Ermenilerden, Kapadokyalılardan farkı olmadığına inanmışlardı. Savaşın en güç yanının uzun yürüyüş ve yakın çarpışmaya girmeyecek insanları kovalamak olacağını sanıyorlardı. Şimdi ise beklemedikleri bir mücadele ve büyük bir tehlikeyle karşılaşacaklarını düşünüyorlardı. Bu yüzden komutanlardan bazıları Crassus'un durup işin bütünü hakkında yeniden görüşme açması gerektiğine inanıyordu. Bunlardan biri quaestor Cassius'tu.

18.4

ταῦτα τῶν στρατιωτῶν ἀκουόντων τὸ θράσος ὑπέπιπτεν. πεπεισμένοι γὰρ οὐδὲν Ἀρμενίων διαφέρειν Πάρθους οὐδὲ Καππαδοκῶν, οὓς ἄγων καί φέρων Λούκουλλος ἀπεῖπε, καί τοῦ πολέμου τὸ χαλεπώτατον ἡγούμενοι μακρὰν ὁδὸν ἔσεσθαι καὶ δίωξιν ἀνθρώπων εἰς χεῖρας οὐκ ἀφιξομένων, παρʼ ἐλπίδας ἀγῶνα καί κίνδυνον μέγαν προσεδόκων, ὥστε καί τῶν ἐν τέλει τινὰς οἴεσθαι δεῖν ἐπισχόντα τὸν Κράσσον αὖθις ὑπὲρ τῶν ὅλων γνώμην προθέσθαι. τούτων ἦν Κάσσιος ὁ ταμίας.

18.5Kâhinler de kurbanlarda Crassus için hep kötü, kolay giderilemeyecek işaretler çıktığını gizlice bildiriyorlardı. Ama o ne bunlara, ne de acele etmekten başka bir şey öğütleyenlere kulak veriyordu.

18.5

ἡσυχῇ δὲ παρεδήλουν καί οἱ μάντεις ὡς ἀεὶ πονηρὰ σημεῖα καί δυσέκθυτα προφαίνοιτο τῷ Κράσσῳ διὰ τῶν ἱερῶν, ἀλλʼ οὔτε τούτοις προσεῖχεν οὔτε τοῖς ἕτερόν τι πλὴν ἐπείγεσθαι παραινοῦσιν.

19.119. Bölüm

Ona en çok güven veren de Ermeni kralı Artavasdes oldu. Altı bin atlıyla ordugâha geldi; bunlar kralın muhafızları ve maiyeti olarak anılıyordu. Üstelik on bin zırhlı atlı ve masrafını kendisi karşılayacağı otuz bin piyade daha vaat ediyordu.

19.1

οὐχ ἥκιστα δʼ αὐτὸν Ἀρταβάζης ὁ Ἀρμενίων βασιλεὺς ἐπέρρωσεν· ἦλθε γὰρ εἰς τὸ στρατόπεδον μεθʼ ἑξακισχιλίων ἱππέων. καὶ οὗτοι μὲν ἐλέγοντο φύλακες καὶ προπομποὶ βασιλέως· ἑτέρους δὲ μυρίους ὑπισχνεῖτο καταφράκτους καὶ τρισμυρίους πεζοὺς οἰκοσίτους.

19.2Crassus'u Ermenistan üzerinden Parthia'ya girmeye ikna etmeye çalıştı: burada yalnız ordusu onun sağlayacağı bol erzak içinde yürümekle kalmayacak, Parthların tek gücü olan süvarilere karşı önüne çok sayıda dağ, sıra sıra tepeler, atların güç yürüyeceği yerler koyarak güvenle ilerleyecekti. Crassus onun gayretine ve yardımının görkemine şöyle böyle sevindi, ama Mezopotamya üzerinden gideceğini, çünkü orada birçok değerli Romalı bıraktığını söyledi.

19.2

ἔπειθε δὲ Κράσσον ἐμβαλεῖν διʼ Ἀρμενίας εἰς τὴν Παρθίαν· οὐ γὰρ μόνον ἐν ἀφθόνοις διάξειν τὴν στρατιὰν αὐτοῦ παρέχοντος, ἀλλὰ καὶ πορεύσεσθαι διʼ ἀσφαλείας, ὄρη πολλὰ καὶ λόφους συνεχεῖς καὶ χωρία δύσιππα πρὸς τὴν ἵππον, ἣ μόνη Πάρθων ἀλκή, προβαλλόμενον. ὁ δὲ τὴν προθυμίαν αὐτοῦ καὶ τὴν λαμπρότητα τῆς βοηθείας μετρίως ἠγάπησε, βαδιεῖσθαι δʼ ἔφη διὰ Μεσοποταμίας, ὅπου πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς Ῥωμαίων ἄνδρας ἀπέλιπεν.

19.3Ermeni kralı bunun üzerine ayrıldı. Crassus ordusunu Zeugma'dan geçirirken çevresinde şiddetli gökgürültüleri patladı, ordunun tam karşısında şimşekler çaktı. Bulutla ve kasırgayla karışık bir rüzgâr salın üzerine çöküp büyük bir bölümünü parçaladı.

19.3

ὁ μὲν οὖν Ἀρμένιος ἐπὶ τούτοις ἀπήλαυνεν. τῷ δὲ Κράσσῳ διαβιβάζοντι τὴν στρατιὰν κατὰ τὸ Ζεῦγμα πολλαὶ μὲν ὑπερφυεῖς βρονταὶ περιερρήγνυντο, πολλὰ δὲ καὶ ἤστραπτεν ἐναντία τῷ στρατῷ, πνεῦμα δὲ νέφει καὶ πρηστῆρι μεμιγμένον ἐρεῖσαν αὐτοῦ κατὰ τῆς σχεδίας ἀνέρρηξε πολλὰ καὶ συνέτριψεν·

19.4Ordugâh kuracağı yere de iki yıldırım düştü. Komutanın görkemle süslenmiş atlarından biri, seyisini de zorla yanında sürükleyerek nehre daldı, suların altında kayboldu. Kartalların ilkinin yerinden kaldırıldığında kendiliğinden geri döndüğü de anlatılır.

19.4

ἐβλήθη δὲ καὶ κεραυνοῖς δυσὶν ὁ χῶρος οὗ στρατοπεδεύειν ἔμελλεν. ἵππος δὲ τῶν στρατηγικῶν ἐπιφανῶς κεκοσμημένος βίᾳ συνεπισπάσας τὸν ἡνίοχον εἰς τὸ ῥεῖθρον ὑποβρύχιος ἠφανίσθη. λέγεται δὲ καὶ τῶν ἀετῶν ὁ πρῶτος ἀρθεὶς ἀπὸ ταὐτομάτου μεταστραφῆναι.

19.5Bunlara bir de şu eklendi: geçişten sonra askerlere erzak dağıtılırken ilk olarak Romalıların yas yiyeceği sayıp ölülere sunduğu mercimek ve tuz verildi. Crassus'un da askerlere konuşurken ağzından, orduyu korkunç biçimde sarsan bir söz çıktı: kimse geri dönmesin diye nehrin üstündeki köprüyü yıkacağını söyledi. Sözün tuhaflığını fark edince geri alıp korkuya kapılanlara ne demek istediğini açıklaması gerekirken kibrinden buna aldırmadı.

19.5

πρὸς δὲ τούτοις συνέπεσε μετὰ τὴν διάβασιν μετρουμένοις τὰ ἐπιτήδεια τοῖς στρατιώταις πρῶτα πάντων δοθῆναι φακοὺς καὶ ἃλας, ἃ νομίζουσι Ῥωμαῖοι πένθιμα καὶ προτίθενται τοῖς νέκυσιν, αὐτοῦ τε Κράσσου δημηγοροῦντος ἐξέπεσε φωνή δεινῶς συγχέασα τὸν στρατόν. ἔφη γὰρ τὸ ζεῦγμα τοῦ ποταμοῦ διαλύειν ὅπως μηδεὶς αὐτῶν ἐπανέλθῃ. καὶ δέον, ὡς ᾔσθετο τοῦ ῥήματος τὴν ἀτοπίαν, ἀναλαβεῖν καὶ διασαφῆσαι πρὸς τοὺς ἀποδειλιῶντας τὸ εἰρημένον, ἠμέλησεν ὑπὸ αὐθαδείας.

19.6Sonunda âdet olan arınma kurbanını kesti. Kâhin kurbanın bağırsaklarını eline uzattığında bunları yere düşürdü. Orada bulunanların bu duruma çok üzüldüğünü görünce gülümsedi ve “İhtiyarlık böyledir” dedi, “ama silahlar elimden düşmez.”

19.6

τέλος δὲ τὸν εἰθισμένον καθαρμὸν ἐσφαγιάζετο, καὶ τὰ σπλάγχνα τοῦ μάντεως αὐτῷ προσδόντος ἐξέβαλε τῶν χειρῶν ἐφʼ ᾧ καὶ μάλιστα δυσχεραίνοντας ἰδὼν τοὺς παρόντας ἐμειδίασε καὶ τοιοῦτον, ἔφη, τὸ γῆρας· ἀλλὰ τῶν γε ὅπλων οὐδὲν ἂν ἐκφύγοι τὰς χεῖρας.

20.120. Bölüm

Sonra nehir boyunca yola çıktı. Yedi lejyon ağır piyadesi, dört binden biraz eksik atlısı, atlılarla aşağı yukarı aynı sayıda da hafif askeri vardı. Öncülerden bazıları keşiften dönüp bölgenin insansız olduğunu, ama sanki geri dönüp kaçmışlar gibi çok sayıda at izine rastladıklarını bildirdiler. Bunun üzerine Crassus'un umudu daha da arttı, askerler de Parthları büsbütün küçümsemeye başladı, onların çarpışmaya gelmeyeceklerini sandılar.

20.1

ἐκ τούτου παρὰ τὸν ποταμόν ἐξήλαυνεν ἑπτὰ μὲν ἔχων ὁπλιτῶν τάγματα καὶ τετρακισχιλίων ὀλίγον ἀποδέοντας ἱππεῖς, ψιλοὺς δὲ τοῖς ἱππεῦσι παραπλησίους, τῶν δὲ προδρόμων τινὲς ἀπὸ σκοπιᾶς ἐπανελθόντες ἤγγελλον ἀνθρώπων μὲν ἔρημον εἶναι τὴν χώραν, ἵππων δʼ ἐντετυχηκέναι πολλῶν ἴχνεσιν οἷον ἐκ μεταβολῆς ὀπίσω διωκομένων, ὅθεν αὐτός τε Κράσσος ἔτι μᾶλλον εὔελπις ἦν, καὶ τοῖς στρατιώταις παντάπασι τῶν Πάρθων παρέστη καταφρονεῖν, ὡς οὐκ ἀφιξομένων εἰς χεῖρας.

20.2Yine de Cassius ve yandaşları Crassus'la yeniden konuştular. Düşman hakkında kesin bir bilgi alıncaya kadar ordusunu garnizonlu şehirlerden birinde dinlendirmesini, yoksa nehir boyunca Seleukeia'ya yürümesini öğütlediler. Tahıl gemileri ordugâha birlikte yanaşıp bol erzak sağlayacak, nehir de kuşatılmaya karşı bir koruma olacak, böylece düşmanla hep aynı koşullarda, yüz yüze savaşılacaktı.

20.2

ὅμως δʼ οἱ περὶ Κάσσιον αὖθις διελέγοντο τῷ Κράσσῳ, καὶ παρῄνουν μάλιστα μὲν ἐν πόλει τινὶ τῶν φρουρουμένων ἀναλαβεῖν τὴν δύναμιν, ἄχρι οὗ τι πύθηται περὶ τῶν πολεμίων βέβαιον, εἰ δὲ μή, χωρεῖν ἐπὶ Σελευκείας παρὰ τὸν ποταμόν εὐπορίαν γὰρ τὰ σιτηγὰ τῆς ἀγορᾶς παρέξειν ἅμα συγκαταίροντα πρὸς τὸ στρατόπεδον, καὶ φύλακα τοῦ μὴ κυκλωθῆναι τὸν ποταμόν ἔχοντας ἀπʼ ἴσης ἀεὶ πρὸς ἐναντίους μαχεῖσθαι τοὺς πολεμίους.

21.121. Bölüm

Crassus hâlâ bunları düşünüp taşınırken Arap kabile reisi Ariamnes geldi. Sinsi, dönek bir adamdı ve talihin onları mahvetmek için bir araya getirdiği bütün kötülüklerin en büyüğü ve en tamamlayıcısı oldu.

21.1

ταῦτα τοῦ Κράσσου διασκοποῦντος ἔτι καὶ βουλευομένου παραγίνεται φύλαρχος Ἀράβων, Ἀριάμνης ὄνομα, δολερὸς καὶ παλίμβολος ἀνὴρ καὶ πάντων ὅσα συνήνεγκεν εἰς ὄλεθρον ἡ τύχη κακὰ, μέγιστον αὐτοῖς καὶ τελειότατον γενόμενος·

21.2Pompeius'la birlikte savaşanlardan bazıları onun Pompeius'un iyiliğini görmüş, Roma dostu sayılan biri olduğunu biliyorlardı. Şimdi ise Kralın komutanlarının bilgisiyle Crassus'un yanına sokulmuştu: onu nehirden ve dağ eteklerinden olabildiğince uzaklaştırıp atlıların çevresini saracağı uçsuz bucaksız bir ovaya çıkarabilirse yapacaktı. Çünkü Parthlar Romalılarla karşı karşıya savaşmak dışında her şeyi düşünüyorlardı.

21.2

τοῦτον δʼ ᾔδεσαν ἔνιοι τῶν Πομπηΐῳ συνεστρατευμένων ἀπολαύσαντά τι τῆς ἐκείνου φιλανθρωπίας καὶ δόξαντα φιλορρώμαιον εἶναι· τότε δʼ ὑφεῖτο τῷ Κράσσῳ μετὰ γνώμης τῶν βασιλέως στρατηγῶν, εἰ δύναιτο παρατρέψας αὐτὸν ἀπωτάτω τοῦ ποταμοῦ καὶ τῶν ὑπωρειῶν εἰς πεδίον ἐκβαλεῖν ἀχανὲς καὶ περιελαυνόμενον. πάντα γὰρ διενοοῦντο μᾶλλον ἢ κατὰ στόμα προσφέρεσθαι Ῥωμαίοις.

21.3Barbar, Crassus'un yanına geldi; konuşmasını da bilirdi. Pompeius'u velinimeti olarak övdü, Crassus'u ordusundan ötürü kutladı, ama vakit kaybedip oyalanarak hazırlandığı için onu kınadı: sanki en değerli mal ve insanlarını kapıp Skythlara ya da Hyrkanlara kaçmak isteyen adamlara karşı silaha ihtiyacı varmış gibi, oysa ihtiyacı olan şey çabuk el ve ayaktı.

21.3

ἐλθὼν οὖν πρὸς τὸν Κράσσον ὁ βάρβαρος ἦν δὲ καὶ πιθανὸς εἰπεῖν Πομπήϊον μὲν ὡς εὐεργέτην ἐπῄνει, Κράσσον δὲ, τῆς δυνάμεως μακαρίσας ἐμέμφετο τῆς διατριβῆς μέλλοντα καὶ παρασκευαζόμενον, ὥσπερ ὅπλων αὐτῷ δεῆσον, οὐ χειρῶν οὐδὲ ποδῶν τῶν ταχίστων ἐπʼ ἀνθρώπους οἳ πάλαι ζητοῦσιν ἁρπάσαντες τὰ τιμιώτατα τῶν χρημάτων καὶ σωμάτων εἰς Σκύθας ἢ Ὑρκανοὺς ἀναπτέσθαι.

21.4“Savaşacaksanız” dedi, “Kral yüreklenip bütün gücünü bir araya toplamadan önce acele etmek gerekir. Şimdilik karşınıza çıkarılanlar, kovalamanızı üstlenen Surenas ile Sillakes'tir; Kral ise ortada yok.”

21.4

καίτοι μάχεσθαι μέλλοντας, ἔφη, σπεύδειν ἔδει, πρὶν ἅπασαν ἐν ταὐτῷ γενέσθαι τὴν δύναμιν ἀναθαρσήσαντος βασιλέως· ἐπεὶ νῦν γε Σουρήνας ὑμῖν προβέβληται καὶ Σιλλάκης ἐφʼ αὑτοὺς ἀναδεξάμενοι τὴν δίωξιν, ὁ δʼ οὐδαμῇ φανερός ἐστιν.

21.5Bunların hepsi yalandı. Hyrodes ordusunu hemen ikiye bölmüştü: kendisi Artavasdes'ten öç almak için Ermenistan'ı yağmalıyor, Surenas'ı da Romalıların üzerine salmıştı. Bazılarının dediği gibi kibirden değil; Romalıların ilk adamı Crassus'u kendine rakip görmeyip Artavasdes'le savaşmak ve Ermeni köylerine saldırıp onları almak aynı adamın işi olamazdı. Daha çok tehlikeden korkup kendisi yedekte durarak olacakları kollamış, savaşı denemek ve düşmanı oyalamak için Surenas'ı önden göndermiş görünüyor.

21.5

ταῦτα δὲ ἦν ψευδῆ πάντα, διχῇ γὰρ εὐθὺς Ὑρώδης διελὼν τὴν δύναμιν αὐτὸς μὲν Ἀρμενίαν ἐπόρθει τιννύμενος Ἀρταουάσδην, Σουρήναν δʼ ἀφῆκεν ἐπὶ Ῥωμαίους, οὐχ ὑπερφροσύνῃ χρώμενος, ὡς ἔνιοί φασιν· οὐ γὰρ ἦν τοῦ αὐτοῦ Κράσσον μὲν ἀπαξιοῦν ἀνταγωνιστήν, ἄνδρα Ῥωμαίων πρῶτον, Ἀρταουάσδῃ δὲ προσπολεμεῖν καὶ ταῖς Ἀρμενίων ἐπιόντα κώμαις ἐξαιρεῖν ἀλλὰ καὶ πάνυ δοκεῖ καταδείσας τὸν κίνδυνον αὐτὸς μὲν ἐφεδρεύειν καὶ καραδοκεῖν τὸ μέλλον, Σουρήναν δὲ προκαθεῖναι πειρασόμενον μάχης καὶ περιέλξοντα τοὺς πολεμίους.

21.6Çünkü Surenas sıradan biri değildi. Serveti, soyu ve şöhretiyle kraldan sonra ikinci adamdı, cesaretiyle ve kurnazlığıyla zamanının Parthları içinde birinciydi, boyu ve güzelliğiyle de eşi yoktu. Yolculukta eşyasını hep bin deve taşır, iki yüz arabada cariyelerini götürürdü. Bin zırhlı atlı ve daha çok sayıda hafif atlı ona eşlik ederdi. Atlıları, bağımlıları ve köleleriyle birlikte en az on bin kişiydi.

21.6

οὐδὲ γὰρ ἦν τῶν τυχόντων ὁ Σουρήνας, ἀλλὰ πλούτῳ μὲν καὶ γένει καὶ δόξῃ μετὰ βασιλέα δεύτερος, ἀνδρείᾳ δὲ καὶ δεινότητι τῶν καθʼ αὑτὸν ἐν Πάρθοις πρῶτος ἔτι δὲ μεγέθει καὶ κάλλει σώματος ὡς οὐδεὶς ἕτερος, ἐξήλαυνε δὲ καθʼ ἑαυτὸν ἀεὶ χιλίαις σκευοφορούμενος καμήλοις, καὶ διακοσίας ἀπήνας ἐπήγετο παλλακίδων, ἱππεῖς δὲ κατάφρακτοι χίλιοι, πλείονες δὲ τῶν κούφων παρέπεμπον, εἶχε δὲ τοὺς σύμπαντας ἱππεῖς ὁμοῦ πελάτας τε καὶ δούλους μυρίων οὐκ ἀποδέοντας.

21.7Parth kralına tacını ilk takma hakkı ta baştan beri ailesinindi. Sürgündeki bu Hyrodes'i de Parthia'ya geri getiren oydu; onun için Büyük Seleukeia'yı almış, surlara ilk çıkmış, karşı koyanları kendi eliyle bozguna uğratmıştı. O zaman henüz otuz yaşında olmadığı hâlde akıl ve zekâsıyla büyük bir şöhreti vardı. Crassus'u da en çok bunlarla alt etti; çünkü Crassus önce cesareti ve özgüveni, sonra korku ve felaketleri yüzünden aldatmacalara kolayca yenik düştü.

21.7

κατὰ γένος μὲν οὖν ἐξ ἀρχῆς ἐκέκτητο βασιλεῖ γενομένῳ Πάρθων ἐπιτιθέναι τὸ διάδημα πρῶτος, Ὑρώδην δὲ τοῦτον αὐτὸν ἐξεληλαμένον εἰς Πάρθους κατήγαγε, καὶ Σελεύκειαν αὐτῷ τὴν μεγάλην εἷλε πρῶτος ἐπιβὰς τοῦ τείχους καὶ τρεψάμενος ἰδίᾳ χειρὶ τοὺς ἀντιστάντας. οὔπω δὲ γεγονὼς ἔτη τριάκοντα κατʼ ἐκεῖνον τὸν χρόνον εὐβουλίας καὶ συνέσεως δόξαν εἶχε μεγίστην, οἷς οὐχ ἥκιστα καὶ τὸν Κράσσον ἔσφηλε, διὰ θάρσος καὶ φρόνημα πρῶτον, εἶτα ὑπὸ δέους καὶ συμφορῶν ταῖς ἀπάταις εὐχείρωτον γενόμενον.

22.122. Bölüm

Barbar, Crassus'u ikna edip nehirden kopardıktan sonra ovaların ortasından götürmeye başladı. Yol önce düzgün ve kolaydı, sonra çetinleşti. Derin kumlar ve ağaçsız, susuz, göz alabildiğine hiçbir yerde sonu gelmez ovalar başladı. Askerler yalnızca susuzluktan ve yürüyüşün güçlüğünden tükenmekle kalmıyordu.

22.1

τότʼ οὖν ὁ βάρβαρος, ὡς ἔπεισεν αὐτόν, ἀποσπάσας τοῦ ποταμοῦ διὰ μέσων ἦγε τῶν πεδίων ὁδὸν ἐπιεικῆ καὶ κούφην τὸ πρῶτον, εἶτα μοχθηράν, ἄμμου βαθείας ὑποδεχομένης καὶ πεδίων ἀδένδρων καὶ ἀνύδρων καὶ πρὸς οὐδὲν οὐδαμῇ πέρας ἐφικτὸν αἰσθήσει παυομένων, ὥστε μὴ μόνον δίψει καὶ χαλεπότητι τῆς πορείας ἀπαγορεύειν,

22.2Manzaranın tesellisizliği de yüreklerini karartıyordu. Ne bir bitki, ne bir dere, ne alçalan bir dağ yamacı, ne de biten bir ot görülüyordu; orduyu kuşatan, âdeta denize benzeyen ıssız kum tepelerinden başka bir şey yoktu. Hile buradan da şüphe uyandırdı. Bir de Ermeni kralı Artavasdes'ten ulaklar gelip Hyrodes'in üzerine yürüdüğünü, ağır bir savaşa tutulduğunu ve Crassus'a yardım gönderemeyeceğini bildirdiler.

22.2

ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς ὄψεως ἀπαραμύθητον ἀθυμίαν παρέχειν οὐ φυτὸν ὁρῶσιν, οὐ ῥεῖθρον, οὐ προβολὴν ὄρους καθιέντος, οὐ πόαν διαβλαστάνουσαν, ἀλλʼ ἀτεχνῶς πελάγιόν τι χεῦμα θινῶν τινων ἐρήμων περιεχόντων τὸν στρατόν. ἦν μὲν οὖν καὶ ἀπὸ τούτων ὁ δόλος ὕποπτος· ἐπεὶ δὲ καὶ παρὰ Ἀρταουάσδου τοῦ Ἀρμενίου παρῆσαν ἄγγελοι φράζοντες ὡς πολλῷ συνέχοιτο πολέμῳ ῥυέντος ἐπʼ αὐτὸν Ὑρώδου, καὶ πέμπειν μὲν ἐκείνῳ βοήθειαν οὐ δύναται,

22.3Artavasdes, Crassus'a mümkünse o yöne dönüp Ermenilerle birleşerek Hyrodes'e karşı savaşmasını, yoksa atlıların at sürebileceği yerlerden uzak durup her zaman dağlık bölgelere yakın yürüyüp ordugâh kurmasını öğütlüyordu. Crassus öfkesinden ve ahmaklığından yazılı bir cevap vermedi; şimdilik Ermenilerle uğraşacak vakti olmadığını, ama sonra gelip Artavasdes'i ihanetinin cezasını çekmesi için göreceğini söyledi.

22.3

παραινεῖ δὲ Κράσσῳ μάλιστα μὲν ἐκεῖ τραπέσθαι καὶ γενόμενον μετʼ Ἀρμενίων ὁμοῦ διαγωνίσασθαι πρὸς τὸν Ὑρώδην, εἰ δὲ μή, πορεύεσθαι καὶ στρατοπεδεύειν ἀεὶ τὰ ἱππάσιμα φεύγοντα καὶ προσχωροῦντα τοῖς ὀρεινοῖς, Κράσσος μὲν οὐδὲν ἀντιγράψας ὑπʼ ὀργῆς καὶ σκαιότητος ἀπεκρίνατο νῦν μὲν Ἀρμενίοις μὴ σχολάζειν, αὖθις δʼ ἀφίξεσθαι δίκην ἐπιθήσων Ἀρταουάσδῃ τῆς προδοσίας.

22.4Cassius ve yandaşları yine öfkelendi. Kendilerine içerlediğini görünce Crassus'a öğüt vermekten vazgeçtiler, ama barbara özel olarak sövdüler: “Ey insanların en kötüsü, hangi kötü daimōn seni başımıza getirdi? Hangi ilaçlarla, hangi büyülerle Crassus'u, orduyu dipsiz bir çöle dökmeye, bir Roma imperatoruna değil de bir Nomad haydut başına yakışır bir yol tutmaya ikna ettin?”

22.4

οἱ δὲ περὶ Κάσσιον αὖθις ἠγανάκτουν, καὶ Κράσσον μὲν ἀχθόμενον αὐτοῖς ἐπαύσαντο νουθετοῦντες, ἰδίᾳ δὲ τὸν βάρβαρον ἐλοιδόρουν· τίς σε δαίμων πονηρός, ὦ κάκιστε ἀνθρώπων, ἤγαγε πρὸς ἡμᾶς; τίσι δὲ φαρμάκοις καὶ γοητείαις ἔπεισας Κράσσον εἰς ἐρημίαν ἀχανῆ καὶ βύθιον ἐκχέαντα τὴν στρατιὰν ὁδὸν ὁδεύειν Νομάδι λῃστάρχῃ μᾶλλον ἢ Ῥωμαίων αὐτοκράτορι προσήκουσας;

22.5Barbar ise kurnaz adamdı. Onlara yaltaklanıyor, yüreklendiriyor, biraz daha dayanmalarını rica ediyordu. Askerlerin yanında koşturup yardım ederken de gülerek onlara takılıyordu: “Campania'dan geçtiğinizi mi sanıyorsunuz? Pınar, dere, gölge, hamam ve han mı arıyorsunuz? Arapların ve Asurluların sınırından geçtiğinizi unuttunuz mu?”

22.5

ὁ δὲ βάρβαρος ἀνὴρ ὢν ποικίλος ἐκείνους μὲν ὑποπίπτων ἐθάρρυνε καὶ παρεκάλει μικρὸν ἔτι καρτερῆσαι, τοὺς δὲ στρατιώτας ἅμα συμπαραθέων καὶ παραβοηθῶν ἐπέσκωπτε μετὰ γέλωτος· ὑμεῖς δὲ διὰ Καμπανίας ὁδεύειν οἴεσθε κρήνας καὶ νάματα καὶ σκιὰς καὶ λουτρὰ δηλαδὴ καὶ πανδοκεῖα ποθοῦντες; οὐ μέμνησθε δὲ τὴν Ἀράβων διεξιόντες καὶ Ἀσσυρίων μεθορίαν;

22.6Barbar, Romalıları böyle oyaladı ve aldatmacası ortaya çıkmadan atına binip uzaklaştı. Crassus bunu fark etmedi değil, ama onu da düşmanın işlerini içeriden bozup altüst edeceğine inandırdı.

22.6

οὕτω μὲν ὁ βάρβαρος διεπαιδαγώγησε τοὺς Ῥωμαίους, καὶ πρὶν ἢ γενέσθαι φανερὸς ἐξαπατῶν ἀφίππευσεν, οὐ λαθὼν τὸν Κράσσον, ἀλλὰ καὶ τοῦτο πείσας, ὡς ὑπεργάσεται καὶ διαταράξει τὰ τῶν πολεμίων.

23.123. Bölüm

Anlatıldığına göre Crassus o gün Roma komutanlarının âdeti olduğu gibi al pelerinle değil, siyah bir giysiyle çıktı. Bunu fark edince hemen değiştirdi. Bazı sancakları da taşıyıcıları sanki yere çakılmış gibi güçlükle, büyük zorluklarla kaldırabildiler.

23.1

λέγεται δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης τὸν Κράσσον οὐχ ὥσπερ ἔθος ἐστὶ Ῥωμαίων στρατηγοῖς ἐν φοινικίδι προελθεῖν, ἀλλʼ ἐν ἱματίῳ μέλανι, καὶ τοῦτο μὲν εὐθὺς ἀλλάξαι προνήσαντα, τῶν δὲ σημαιῶν ἐνίας μόλις ὥσπερ πεπηγυίας πολλὰ παθόντας ἀνελέσθαι τοὺς φέροντας.

23.2Crassus bunlara gülüp geçti, yürüyüşü hızlandırdı, piyadeyi atlılara yetişmeye zorladı. Sonunda keşfe gönderilenlerden birkaçı dönüp ötekilerin düşman tarafından öldürüldüğünü, kendilerinin güç bela kurtulduğunu, düşmanın büyük bir kalabalıkla ve gözü pek biçimde savaşmaya geldiğini bildirdi.

23.2

ὧν ὁ Κράσσος καταγελῶν ἐπετάχυνε τὴν πορείαν, προσβιαζόμενος ἀκολουθεῖν τὴν φάλαγγα τοῖς ἱππεῦσι, πρίν γε δὴ τῶν ἐπὶ κατασκοπὴν ἀποσταλέντων ὀλίγοι προσπελάσαντες ἀπήγγειλαν ἀπολωλέναι τοὺς ἄλλους ὑπὸ τῶν πολεμίων, αὐτοὺς δὲ μόλις ἐκφυγεῖν, ἐπιέναι δὲ μαχουμένους πλήθει πολλῷ καὶ θάρσει τοὺς ἄνδρας.

23.3Herkes telaşa kapıldı, Crassus ise büsbütün şaşırdı ve aceleyle, pek de aklı başında olmadan orduyu düzene sokmaya başladı. Önce, Cassius ve yandaşlarının istediği gibi, kuşatmaya karşı ağır piyadeyi ovada olabildiğince geniş ve seyrek bir hat üzerinde yaydı, atlıları kanatlara dağıttı. Sonra fikrini değiştirdi, orduyu toplayıp her yöne dönük, derin bir kare düzenine soktu; her yanında on iki kohort bulunuyordu.

23.3

ἅπαντες μὲν οὖν ἐθορυβήθησαν, ὁ δὲ Κράσσος ἐξεπλάγη παντάπασι καὶ διὰ σπουδῆς οὐ πάνυ καθεστηκὼς παρέταττε, πρῶτον μέν, ὡς οἱ περὶ Κάσσιον ἠξίουν, ἀραιὰν τὴν φάλαγγα τῶν ὁπλιτῶν ἐπὶ πλεῖστον ἀνάγων τοῦ πεδίου πρὸς τὰς κυκλώσεις, τοὺς δʼ ἱππεῖς διανέμων τοῖς κέρασιν ἔπειτα μετέδοξε, καὶ συναγαγὼν ἀμφίστομον ἐποίησε καὶ βαθὺ πλινθίον ἐν δώδεκα σπείραις προερχομένης τῶνπλευρῶν ἑκάστης.

23.4Her kohortun yanına bir atlı bölüğü koydu ki hiçbir yan atlı desteğinden yoksun kalmasın, ordu her yönden aynı şekilde korunarak ilerlesin. Kanatlardan birini Cassius'a, öbürünü genç Crassus'a verdi, kendisi ortaya geçti. Böyle ilerleyerek Balissos adlı dereye vardılar. Dere pek büyük ve bol sulu değildi, ama sıcakta, kuraklıkta ve yürüyüşün susuz güçlüklerinden sonra askerler onu görünce sevindiler.

23.4

παρὰ δὲ σπεῖραν ἴλην ἱππέων ἔταξεν, ὡς μηδὲν ἔχοι μέρος ἐνδεὲς ἱππικῆς βοηθείας, ἀλλὰ πανταχόθεν ὁμαλῶς προσφέροιτο πεφραγμένος. τῶν δὲ κεράτων τὸ μὲν Κασσίῳ, τὸ δὲ τῷ νέῳ Κράσσῳ παρέδωκεν, αὐτὸς δʼ εἰς μέσον κατέστη. καὶ προάγοντες οὕτως ἐπὶ ῥεῖθρον ἦλθον ὃ καλεῖται Βάλισσος, οὐ πολὺ μὲν ἄλλως οὐδὲ ἄφθονον, ἀσμένοις δὲ τότε τοῖς στρατιώταις φανὲν ἐν αὐχμῷ καὶ καύματι καὶ παρὰ τὴν ἄλλην ἐπίπονον καὶ ἄνυδρον πορείαν.

23.5Komutanların çoğu burada ordugâh kurup geceyi geçirmek, düşmanın sayısını ve düzenini elden geldiğince öğrenmek, gün ağarırken üzerine yürümek gerektiğini düşünüyordu. Ama Crassus, ilerleyip çarpışmaya sürmesini isteyen oğlu ve yanındaki atlılardan cesaret alarak ihtiyacı olanların saflarında ayakta yiyip içmesini emretti.

23.5

οἱ μὲν οὖν πλεῖστοι τῶν ἡγεμόνων ᾤοντο δεῖν ἐνταῦθα καταυλισαμένους καὶ νυκτερεύσαντας καὶ πυθομένους, ἐφʼ ὅσον οἷόν τε, πλῆθος καὶ τάξιν τῶν πολεμίων, ἅμʼ ἡμέρᾳ χωρεῖν ἐπʼ αὐτούς· Κράσσος δὲ τῷ παιδὶ καὶ τοῖς περὶ αὐτὸν ἱππεῦσιν ἐγκελευομένοις ἄγειν καὶ συνάπτειν ἐπαρθείς ἐκέλευσεν ἑστῶτας ἐν τάξει φαγεῖν καὶ πιεῖν τοὺς δεομένους.

23.6Bu iş daha herkese ulaşmadan orduyu yürüttü, savaşa gider gibi ağır ağır, dura dinlene değil, hızlı ve soluksuz bir yürüyüşle, ta ki düşman görününceye kadar. Romalılar düşmanı beklediklerinden az ve daha az gösterişli buldular. Çünkü Surenas, kalabalığını öndeki birliklerin arkasına gizlemiş, silahlarının parıltısını da üstlerini elbise ve deriyle örttürerek saklamıştı. Yaklaşınca komutan işaret verdi ve ova önce derin bir uğultuyla, tüyler ürpertici bir gürültüyle doldu.

23.6

καὶ πρὶν ἢ τοῦτο διὰ πάντων γενέσθαι καλῶς, ἦγεν οὐ σχέδην οὐδʼ ὡς ἐπὶ μάχην διαναπαύων, ἀλλʼ ὀξείᾳ καὶ συντόνῳ χρώμενος τῇ πορείᾳ μέχρι οὗ κατώφθησαν οἱ πολέμιοι, παρὰ δόξαν οὔτε πολλοὶ φανέντες οὔτε σοβαροὶ τοῖς Ῥωμαίοις. τὸ μὲν γὰρ πλῆθος ὑπέστειλε τοῖς προτάκτοις Σουρήνας, τὴν δὲ λαμπρότητα κατέκρυβε τῶν ὅπλων ἱμάτια καὶ διφθέρας προίσχεσθαι κελεύσας. ὡς δʼ ἐγγὺς ἐγένοντο καὶ σημεῖον ἤρθη παρὰ τοῦ στρατηγοῦ, πρῶτον μὲν ἐπίμπλαντο φθογγῆς βαρείας καὶ βρόμου φρικώδους τὸ πεδίον.

23.7Çünkü Parthlar kendilerini boru ya da trompetle değil, içi boş, deriden gerili, üzerine tunç çıngıraklar geçirilmiş davullarla savaşa kışkırtırlar; bunları pek çok yerden aynı anda çalarlar. Çıkan ses derinden gelen ve korkunçtur, hayvan böğürtüsü ile gökgürültüsünün sertliğinin karışımı gibidir. Parthlar, duyular içinde psykhēyi en çok sarsanın işitme olduğunu, duyguları en çabuk uyandırıp aklı en çok yerinden oynattığını iyi fark etmişlerdir.

23.7

Πάρθοι γὰρ οὐ κέρασιν οὐδὲ σάλπιγξιν ἐποτρύνουσιν ἑαυτοὺς εἰς μάχην, ἀλλὰ ῥόπτρα βυρσοπαγῆ καὶ κοῖλα περιτείναντες ἠχείοις χαλκοῖς ἅμα πολλαχόθεν ἐπιδουποῦσι, τὰ δὲ φθέγγεται βύθιόν τι καὶ δεινόν, ὠρυγῇ θηριώδει καὶ τραχύτητι βροντῆς μεμιγμένον, εὖ πως συνεωρακότες ὅτι τῶν αἰσθητηρίων ἀκοὴ ταρακτικώτατόν ἐστὶ τῆς ψυχῆς καὶ τὰ περὶ ταύτην πάθη τάχιστα κινεῖ καὶ μάλιστα ἐξίστησι τὴν διάνοιαν.

24.124. Bölüm

Romalılar bu sesten dehşete kapılmışken Parthlar birden silahlarının üzerindeki örtüleri attılar. Miğfer ve zırhlarıyla alev gibi parlıyorlardı; Margiana demiri keskin ve göz alıcı biçimde ışıldıyordu. Atları da tunç ve demir zırhlarla kaplıydı.

24.1

ἐκπεπληγμένων δὲ τῶν Ῥωμαίων διὰ τὸν ἦχον, ἐξαίφνης τὰ προκαλύμματα τῶν ὅπλων καταβαλόντες ὤφθησαν αὐτοί τε φλογοειδεῖς κράνεσι καὶ θώραξι, τοῦ Μαργιανοῦ σιδήρου στίλβοντος ὀξὺ καὶ περιλαμπές, οἵ θʼ ἵπποι καταπεφραγμένοι χαλκοῖς καὶ σιδηροῖς σκεπάσμασιν,

24.2Surenas ise hepsinin en iri ve en güzeliydi. Ama yiğitlik ününe kadınsı güzelliği uymuyordu; yüzüne sürdüğü boyalarla ve saçının ayrımıyla daha çok Med tarzında süslenmişti. Öbür Parthlar ise korkutucu olsun diye hâlâ Skyth usulü alınlarına yığılmış saç taşıyordu.

24.2

ὁ δὲ Σουρήνας μέγιστος καὶ κάλλιστος αὐτός, τῇ δὲ κατʼ ἀνδρείαν δόξῃ τὴν θηλύτητα τοῦ κάλλους οὐκ ἐοικώς, ἀλλὰ Μηδικώτερον ἐσκευασμένος ἐντρίμμασι προσώπου καὶ κόμης διακρίσει, τῶν ἄλλων Πάρθων ἔτι Σκυθικῶς ἐπὶ τὸ φοβερὸν τῷ ἀνασίλλῳ κομώντων.

24.3Önce mızraklarıyla atılıp öndeki safları iterek yarmaya niyetlendiler. Ama kalkan duvarının derinliğini ve askerlerin sarsılmaz kararlılığını görünce geri çekildiler; dağılıp düzenlerini bozuyor gibi görünerek fark ettirmeden kareyi çepeçevre kuşattılar.

24.3

καὶ πρῶτον μὲν διενοοῦντο τοῖς κοντοῖς εἰσελαύνοντες ὠθεῖν καὶ βιάζεσθαι τοὺς προτάκτους· ὡς δʼ ἑώρων τό τε βάθος τοῦ συνασπισμοῦ καὶ τῶν ἀνδρῶν τὸ μόνιμον καὶ παρεστηκός, ἀνῆγον ὀπίσω καὶ σκίδνασθαι δοκοῦντες ἅμα καὶ διαλύειν τὴν τάξιν ἐλάνθανον ἐν κύκλῳ περιβάλλοντες τὸ πλινθίον αὐτῶν.

24.4Crassus hafif askerlere ileri atılmalarını emretti. Bunlar fazla ilerleyemedi; yoğun ok yağmuruna tutulunca çabucak geri dönüp ağır piyadelerin arasına sığındılar. Oklarının gerginliğini ve gücünü, zırhları yardığını, sert ya da yumuşak her örtünün içinden aynı şekilde geçtiğini görenlerde düzensizliğin ve korkunun başlangıcına yol açtılar.

24.4

Κράσσου δὲ τοὺς ψιλοὺς ἐκδραμεῖν κελεύσαντος, οὗτοι μὲν οὐ πολὺ προῆλθον, ἀλλὰ πολλοῖς τοξεύμασιν ἐντυχόντες ταχὺ καὶ συμπαρέντες αὖθις ἐνεδύοντο τοῖς ὁπλίταις, καὶ παρεῖχον ἀκοσμίας ἀρχὴν καὶ δέους, ὁρῶσι τὸν τόνον τῶν ὀιστῶν καὶ τὴν ῥώμην ὅπλα τε ῥηγνύντων καὶ διὰ παντὸς φερομένων ὁμοίως ἀντιτύπου καὶ μαλακοῦ στεγάσματος.

24.5Parthlar uzaktan aralıklarla dizilip her yandan aynı anda ok atmaya başladılar. İsabetli atmaya gerek yoktu, çünkü Romalıların sıkı ve yoğun safları istese bile birini ıskalamaya imkân vermiyordu. Büyük ve güçlü yayların eğriliğiyle okları zorla fırlatarak şiddetli ve ağır darbeler vuruyorlardı.

24.5

οἱ δὲ Πάρθοι διαστάντες ἐκ μήκους ἤρξαντο τοξεύειν ἅμα πανταχόθεν, οὐ τὴν ἀκριβῆ τοξείαν ἡ γὰρ συνέχεια καὶ πυκνότης τῶν Ῥωμαίων οὐδὲ τῷ βουλομένῳ διαμαρτάνειν ἀνδρὸς παρεῖχεν, εὐτόνους δὲ τὰς πληγὰς καὶ βιαίους διδόντες ἀπὸ τόξων κραταιῶν καὶ μεγάλων καὶ τῇ σκολιότητι τῆς καμπῆς ἠναγκασμένον τὸ βέλος ἀποστελλόντων.

24.6Romalıların durumu daha baştan kötüydü. Saflarında kalsalar topluca yaralanıyor, yakın çarpışmaya girmeye çalışsalar aynı darbeleri alıp karşılık veremiyorlardı. Çünkü Parthlar kaçarken ok atıyordu; bu işi Skythlardan sonra en iyi onlar yapar. Hem savaşmak hem kurtulmak, kaçışın utancını silmek gerçekten de pek zekice bir şeydir.

24.6

ἦν οὖν αὐτόθεν ἤδη μοχθηρὰ τὰ Ῥωμαίων· καὶ γὰρ μένοντες ἐν τάξει συνετιτρώσκοντο, καὶ χωρεῖν ὁμόσε πειρώμενοι τοῦ μὲν ποιεῖν ἴσον ἀπεῖχον, ὁμοίως δʼ ἔπασχον. ὑπέφευγον γὰρ ἅμα βάλλοντες οἱ Πάρθοι, καὶ τοῦτο κράτιστα ποιοῦσι μετὰ Σκύθας· καὶ σοφώτατόν ἐστιν ἀμυνομένους ἔτι σῴζεσθαι καὶ τῆς φυγῆς ἀφαιρεῖν τὸ αἰσχρόν.

25.125. Bölüm

Düşmanın okları bitince savaştan vazgeçeceğini ya da yakın dövüşe gireceğini umdukça dayandılar. Ama oklarla yüklü birçok deve bulunduğunu, öndekilerin çevresinde dolanarak bunlardan ok aldığını anlayınca Crassus sonunun gelmeyeceğini görüp yüreksizleşti, oğluna ulak göndererek kuşatılmadan önce düşmanla çarpışmaya zorlamanın yolunu aramasını emretti. Çünkü Parthlar en çok onun kanadına saldırıp arkasına geçmek için çevresinde dolaşıyordu.

25.1

ἄχρι μὲν οὖν ἤλπιζον αὐτοὺς ἐκχεαμένους τὰ βέλη σχήσεσθαι μάχης ἢ συνάψειν εἰς χεῖράς, ἐκαρτέρουν· ὡς δʼ ἔγνωσαν ὅτι πολλαὶ κάμηλοι παρεστᾶσι τοξευμάτων πλήρεις, ἀφʼ ὧν περιελαύνοντες οἱ πρῶτοι λαμβάνουσιν, οὐδὲν πέρας ὁρῶν ὁ Κράσσος ἠθύμει, καὶ σκοπεῖν ἐκέλευεν, ἀγγέλους πέμψας πρὸς τὸν υἱόν, ὅπως προσμῖξαι βιάσεται τοῖς ἐναντίοις πρὶν ἢ κυκλωθῆναι. μάλιστα γὰρ ἐκείνῳ προσέπιπτον καὶ περιίππευον τὸ κέρας ὡς κατὰ νώτου γενησόμενοι.

25.2Genç Crassus, biri Caesar'dan gelme bin kişi olmak üzere bin üç yüz atlıyı, beş yüz okçuyu ve en yakındaki kalkanlı askerlerden sekiz kohortu saldırı için topladı. Çevresinde dolaşan Parthlar, kimilerinin dediği gibi bataklığa rastladıkları için mi, yoksa Crassus'u babasından olabildiğince uzakta yakalamak için mi bilinmez, geri dönüp kaçmaya başladılar.

25.2

λαβὼν οὖν ὁ νεανίας ἱππεῖς τε χιλίους τριακοσίους, ὧν οἱ χίλιοι παρὰ Καίσαρος ἦσαν, καὶ τοξότας πεντακοσίους καὶ τῶν ἔγγιστα θυρεοφόρων ὀκτὼ σπείρας συνήγαγεν εἰς ἐμβολήν. τῶν δὲ Πάρθων οἱ περιελαύνοντες, εἴτε τέλμασιν ἐντυχόντες, ὡς ἔνιοί φασιν, εἴτε λαβεῖν τὸν Κράσσον ἀπωτάτω τοῦ πατρὸς στρατηγοῦντες, ὀπίσω στρέψαντες ἐδίωκον.

25.3Crassus “Dayanamıyorlar!” diye bağırıp atını sürdü. Yanında Censorinus ile Megabacchus vardı; biri cesareti ve gücüyle öne çıkardı, Censorinus ise senatör rütbesindeydi ve iyi konuşurdu; ikisi de Crassus'un dostu ve yaşıtıydı. Atlılar peşinden gitti, piyade de umudun coşkusu ve sevinciyle geride kalmadı. Kazandıklarını, düşmanı kovaladıklarını sanıyorlardı. Ama epey ilerleyince aldatıldıklarını anladılar: kaçıyormuş gibi görünenler geri dönmüş, üstelik daha kalabalık bir birlik üzerlerine geliyordu.

25.3

ὁ δὲ βοήσας ὡς οὐ μένουσιν οἱ ἄνδρες, ἤλαυνε, καὶ σὺν αὐτῷ Κηνσωρῖνός τε καὶ Μεγάβακχος, ὁ μὲν εὐψυχίᾳ καὶ ῥώμῃ διαφέρων, Κηνσωρῖνος δὲ βουλευτικὸν ἔχων ἀξίωμα καὶ δεινὸς εἰπεῖν, ἑταῖροι δὲ Κράσσου καὶ παραπλήσιοι καθʼ ἡλικίαν., ἐπισπομένων δὲ τῶν ἱππέων οὐδὲ τὸ πεζὸν ἀπελείπετο προθυμίᾳ καὶ χαρᾷ τῆς ἐλπίδος· νικᾶν γὰρ ᾤοντο καὶ διώκειν, ἄχρι οὗ πολὺ προελθόντες ᾔσθοντο τὴν ἀπάτην, μεταβαλλομένων ἅμα τῶν φεύγειν δοκούντων καὶ πλειόνων ἄλλων ἐπιφερομένων.

25.4Bunun üzerine durdular; az sayıda olduklarından düşmanın yakın dövüşe gireceğini sanıyorlardı. Oysa düşman zırhlı atlıları Romalıların karşısına dizdi, öbür atlılar çevrelerinde düzensizce dolanıp ovayı karıştırdı. Toprağın dibinden kum yığınları kaldırarak öyle müthiş bir toz bulutu yaptılar ki Romalılar ne kolayca görebiliyor ne de bağırabiliyordu.

25.4

ἐνταῦθα ἔστησαν, οἰόμενοι συνάψειν αὐτοῖς εἰς χεῖράς ὀλίγοις οὖσι τοὺς πολεμίους, οἱ δὲ τοὺς καταφράκτους προτάξαντες ἐναντίους τοῖς Ῥωμαίοις, τὴν δʼ ἄλλην ἵππον ἄτακτον περὶ αὐτοὺς ἐλαύνοντες, καὶ συνταράττοντες τὸ πεδίον, ἀνίστασαν ἐκ βυθοῦ θῖνας ἄμμου κονιορτὸν ἐπαγούσας ἄπλετον, ὡς μήτε διορᾶν ῥᾳδίως μήτε φθέγγεσθαι τοὺς Ῥωμαίους,

25.5Dar bir alana sıkışıp birbirinin üstüne düşerek vuruldular. Ölümleri de kolay ve çabuk değildi. Kasılmalar ve dayanılmaz acılar içinde, okların üzerinde kıvranırken onları yaralarının içinde kırıyor, damarlardan ve sinirlerden içeri girmiş kancalı ok uçlarını zorla çıkarmaya çalışırken kendilerini daha da parçalıyorlardı.

25.5

εἱλουμένους δὲ ἐν ὀλίγῳ καὶ συμπίπτοντας ἀλλήλοις βάλλεσθαι καὶ ἀποθνῄσκειν οὐ ῥᾴδιον οὐδʼ ὀξὺν θάνατον, ἀλλʼ ὑπὸ σπασμοῦ καὶ ὀδύνης δυσανασχετοῦντας καὶ κυλινδουμένους περὶ τοῖς ὀιστοῖς ἐναποθραύειν τοῖς τραύμασι, βίᾳ τε πειρωμένους ἐξέλκειν ἠγκιστρωμένας ἀκίδας καὶ δεδυκυίας διὰ φλεβῶν καὶ νεύρων προσαναρρηγνύναι καὶ λυμαίνεσθαι σφᾶς αὐτούς.

25.6Böylece birçoğu ölüyor, yaşayanlar da savaşacak halde değildi. Publius zırhlı atlılara saldırmalarını isteyince ellerini kalkanlara mıhlanmış, ayaklarını yere çakılmış olarak gösterdiler; ne kaçabilecek ne de kendilerini savunabilecek durumdaydılar.

25.6

οὕτω δὲ πολλῶν ἀποθνῃσκόντων ἄπρακτοι καὶ οἱ ζῶντες ἦσαν πρὸς ἀλκήν· καὶ τοῦ Ποπλίου παρακαλοῦντος ἐμβαλεῖν εἰς τὴν κατάφρακτον, ἐπεδείκνυσαν ἑαυτῶν χεῖράς τε θυρεοῖς πεπερονημένας καὶ πόδας διαμπὰξ προσεληλαμένους πρὸς τοὔδαφος, ὥστε καὶ πρὸς φυγὴν ἀμηχάνους εἶναι καὶ πρὸς ἄμυναν.

25.7Publius atlılarını cesaretlendirip büyük bir güçle saldırdı ve düşmanla çarpıştı. Ama vuruşta da korunmakta da denk değildi: zayıf ve küçük mızraklarla ham deri ve demir zırhları dürtüyor, hafif donanımlı ve çıplak Galyalı bedenlere ise uzun kargılar saplanıyordu. En çok bu Galyalılara güveniyordu ve onlarla şaşılacak işler yaptı.

25.7

αὐτὸς οὖν τοὺς ἱππεῖς παρορμήσας προσέβαλε μὲν ἐρρωμένως καὶ συνῆψε τοῖς ἀνδράσιν, ἦν δὲ ἄνισος ἔν τε ταῖς πληγαῖς καὶ τῷ φυλάττεσθαι, παίων μὲν ἀσθενέσι καὶ μικροῖς δορατίοις θώρακας ὠμοβύρσους καὶ σιδηροῦς, παιόμενος δὲ κοντοῖς εἰς εὐσταλῆ καὶ γυμνὰ σώματα τῶν Γαλατῶν τούτοις γὰρ ἐθάρρει μάλιστα, καὶ μετὰ τούτων ἔργα θαυμαστὰ διεπράττετο.

25.8Galyalılar kargıları yakalıyor, adamlara sarılıp ağır zırhları yüzünden güç hareket eden binicileri atlarından aşağı itiyorlardı. Birçoğu kendi atlarını bırakıp düşman atlarının altına girerek karınlarından vuruyordu. Atlar acıdan şahlanıyor, binicilerini ve düşmanlarını bir arada çiğneyerek birbirine karışıp ölüyorlardı.

25.8

τῶν τε γὰρ κοντῶν ἐπελαμβάνοντο, καὶ συμπλεκόμενοι τοὺς ἄνδρας ἀπὸ τῶν ἵππων ἐώθουν τῇ βαρύτητι τοῦ ὁπλισμοῦ δυσκινήτους ὄντας, πολλοὶ δὲ τοὺς ἑαυτῶν ἀπολείποντες ἵππους καὶ ὑποδυόμενοι τοῖς ἐκείνων ἔτυπτον εἰς τὰς γαστέρας· οἱ δʼ ἀνεσκίρτων ὑπʼ ὀδύνης, καὶ συμπατοῦντες ἐν ταὐτῷ τοὺς ἐπιβάτας καὶ τοὺς πολεμίους ἀναπεφυρμένους ἀπέθνῃσκον.

25.9Galyalıları en çok, ikisine de alışık olmadıkları sıcak ve susuzluk bunaltıyordu. Atlarının çoğu da kargılara doğru sürüldükleri için ölmüştü. Bu yüzden yaralarından ötürü durumu ağırlaşan Publius'u alıp ağır piyadelerin yanına çekilmek zorunda kaldılar. Yakında bir kum tepesi görünce oraya gittiler, atları ortada bağladılar, dışarıya kalkanlarla bir duvar örerek barbarlardan daha kolay korunacaklarını düşündüler.

25.9

ἐπίεζε δὲ τοὺς Γαλάτας μάλιστα τό τε θάλπος καὶ τὸ δίψος, ἀμφοτέρων ἀήθεις ὄντας· καὶ τῶν ἵππων ἀπολώλεισαν οἱ πλεῖστοι πρὸς ἐναντίους ἐλαυνόμενοι τοὺς κοντούς, ἐβιάσθησαν οὖν ἀναχωρῆσαι πρὸς τοὺς ὁπλίτας, ἔχοντες τὸν Πόπλιον ὑπὸ τραυμάτων ἤδη κακῶς διακείμενον. ἰδόντες δὲ θῖνα βουνώδη πλησίον ἐχώρουν ἐπʼ αὐτήν, καὶ τοὺς μὲν ἵππους ἐν μέσῳ κατέδησαν, ἔξωθεν δὲ τοῖς θυρεοῖς συγκλείσαντες ᾤοντο ῥᾷον ἀμυνεῖσθαι τοὺς βαρβάρους.

25.10Ama tam tersi oldu. Düz arazide öndeki saflar arkadakilere az da olsa bir rahatlık sağlar; burada ise toprağın eğimi yüzünden herkes bir öncekinin üstünde kalıyor, arkadaki hep daha yüksekte durduğu için kimse kurtulamıyordu. Hepsi aynı şekilde vuruluyor, şerefsiz ve işe yaramaz ölümlerine ağlıyorlardı.

25.10

ἀπέβαινε δὲ τοὐναντίον, ἐν μὲν γὰρ τῷ ὁμαλῷ τοῖς ὄπισθεν ἁμῶς γέ πως παρέχουσιν οἱ πρότακτοι ῥᾳστώνην, ἐκεῖ δʼ ἄλλον ὑπὲρ ἄλλον διὰ τὴν ἀνωμαλίαν ἀνέχοντος τοῦ χωρίου καὶ μᾶλλον ἀεὶ τὸν κατόπιν ἐξαίροντος, οὐδὲν ἦν τὸ διαφεῦγον, ἀλλʼ ἐβάλλοντο πάντες ὁμαλῶς, ὀδυρόμενοι τὴν ἀκλεῆ καὶ ἄπρακτον αὑτῶν τελευτήν.

25.11Publius'un yanında oralı, Carrhae'de yerleşik iki Yunanlı vardı: Hieronymus ve Nikomakhos. Onu kendileriyle birlikte gizlice ayrılıp Romalıların tarafını tutan, pek de uzakta olmayan Ikhnai şehrine kaçmaya ikna etmeye çalıştılar. Ama o, kendisi yüzünden ölenleri bırakıp gitmekten daha korkunç bir ölüm olmadığını söyledi; onlara kurtulmalarını emretti, elini sıkıp uğurladı. Kendisi ise bir okla elinden yaralandığı için kılıç kullanamıyordu; böğrünü kalkan taşıyıcısına uzatıp kılıçla vurmasını emretti.

25.11

ἦσαν δὲ περὶ τὸν Πόπλιον ἄνδρες Ἕλληνες δύο τῶν αὐτόθι κατοικούντων ἐν Κάρραις, Ἱερώνυμος καὶ Νικόμαχος, οἱ συνέπειθον αὐτὸν ὑπεξελθεῖν μετʼ αὑτῶν καὶ διαφεύγειν εἰς Ἴχνας, πόλιν ᾑρημένην τὰ Ῥωμαίων καὶ οὐ μακρὰν οὖσαν. ὁ δὲ φήσας οὐδένα δεινὸν οὕτως ἔσεσθαι θάνατον ὃν φοβηθεὶς Πόπλιος ἀπολείψει τοὺς ἀπολλυμένους διʼ αὑτόν, ἐκείνους μὲν ἐκέλευσε σῴζεσθαι καὶ δεξιωσάμενος ἀπέλυσεν, αὐτὸς δὲ τῇ χειρὶ χρήσασθαι μὴ δυνάμενος διελήλατο γὰρ βέλει, τὸν ὑπασπιστὴν ἐκέλευσε πατάξαι τῷ ξίφει, παρασχὼν τὸ πλευρόν.

25.12Censorinus'un da aynı şekilde öldüğü söylenir. Megabacchus ise kendi canına kıydı, en seçkinlerin geri kalanı da öyle. Kalanları Parthlar yukarı çıkıp savaşırken mızraklarla deldi. Sağ ele geçirilenlerin sayısının beş yüzü geçmediği söylenir. Publius ve yanındakilerin başlarını kesip hemen Crassus'un üzerine sürdüler.

25.12

ὁμοίως δὲ καὶ Κηνσωρῖνον ἀποθανεῖν λέγουσιν· Μεγάβακχος δʼ αὐτὸς αὑτὸν διεχρήσατο, καὶ τῶν ἄλλων οἱ δοκιμώτατοι. τοὺς δʼ ὑπολελειμμένους ἀναβαίνοντες οἱ Πάρθοι τοῖς κοντοῖς διήλαυνον μαχομένους· ζῶντας δʼ οὐ πλείονας ἁλῶναι φασι πεντακοσίων, τὰς δὲ κεφαλὰς τῶν περὶ τὸν Πόπλιον ἀποκόψαντες ἤλαυνον εὐθὺς ἐπὶ τὸν Κράσσον.

26.126. Bölüm

Crassus'un durumu şöyleydi. Oğluna Parthlara saldırmasını emrettikten sonra biri gelip düşmanın uzun süreli bir kaçışla kaçtığını, güçlü bir takibe uğradığını haber verdi. Kendisine yönelik baskının da eskisi gibi olmadığını görüyordu, çünkü çoğu oğlunun tarafına akmıştı. Biraz yüreklendi, orduyu toplayıp yüksek bir yere çekti, oğlunun takipten dönmesini bekliyordu.

26.1

εἶχε δὲ τὰ κατʼ αὐτὸν οὕτως, ὡς ἐκέλευσε τόν υἱὸν ἐμβαλεῖν τοῖς Πάρθοις καί τις ἤγγειλεν αὐτῷ μακρὰν τροπὴν εἶναι καί δίωξιν ἰσχυρὰν τῶν πολεμίων, ἑώρα δὲ καί τοὺς καθʼ αὑτὸν οὐκέτι προσκειμένους ὁμοίως ἐκεῖ γὰρ ἐρρύησαν οἱ πλεῖστοι, μικρὸν ἀνεθάρρησε, καί συναγαγὼν ὑπέστειλεν ἐν χωρίοις προσάντεσι τόν στρατόν, αὐτίκα προσδοκῶν τόν υἱὸν ἐπανήξειν ἀπὸ τῆς διώξεως.

26.2Publius'un tehlikeye düşünce ona gönderdiği adamlardan ilkleri barbarların arasına düşüp öldürüldü, sonrakiler ise güç bela kaçıp Crassus'tan büyük ve hızlı bir yardım gelmezse Publius'un mahvolacağını bildirdiler.

26.2

τῶν δὲ πεμφθέντων ὑπὸ τοῦ Ποπλίου πρὸς αὐτόν, ὡς ἐκινδύνευεν, οἱ μὲν πρῶτοι διεφθάρησαν ἐμπεσόντες εἰς τοὺς βαρβάρους, οἱ δʼ ὕστεροι μόγις διαφυγόντες ἀπήγγελλον οἴχεσθαι τόν Πόπλιον, εἰ μὴ ταχεῖα καί πολλὴ βοήθεια παρʼ ἐκείνου γένοιτο.

26.3Crassus'u aynı anda pek çok duygu sardı. Artık akıl yürütüp hiçbir şeyi göremiyordu; bir yandan ordunun bütünü için korkuyla, bir yandan oğlunun özlemiyle yardım etmek ile etmemek arasında çekildi ve sonunda orduyu ilerletmeye başladı. Bu sırada düşman daha ürkütücü çığlıklar ve savaş marşlarıyla geliyor, bir sürü davul yeniden Romalıların çevresinde gümbürdüyordu. Romalılar yeni bir savaşın başlamakta olduğunu sanıyordu.

26.3

τόν δὲ Κράσσον ἅμα πολλὰ πάθη κατέσχε· καί λογισμῷ μὲν οὐδὲν ἔτι τῶν πραγμάτων ἑώρα, φόβῳ δὲ περὶ τοῦ σύμπαντος ἅμα καί πόθῳ τοῦ παιδὸς ἑλκόμενος βοηθεῖν καί μὴ βοηθεῖν, τέλος ὥρμησε προάγειν τὴν δύναμιν. ἐν τούτῳ δʼ οἱ πολέμιοι προσεφέροντο κλαγγῇ καί παιᾶνι φοβερώτεροι, καί πολλὰ τῶν τυμπάνων αὖθις περιεμυκᾶτο τοὺς Ῥωμαίους ἑτέρας μάχης ἀρχὴν προσδοκῶντας.

26.4Publius'un başını bir mızrağın ucuna takmış olarak getirenler yaklaştı, başı gösterdiler ve hakaretle anne babasının kim, soyunun ne olduğunu sordular: böyle yiğit ve aretēsiyle parlayan bir gencin, Crassus gibi korkak ve aşağılık bir babadan olması mümkün değildi. Bu manzara Romalıların psykhēlerini bütün öbür felaketlerden daha çok kırdı ve gevşetti. Beklendiği gibi öç almak için thymos değil, titreme ve ürperti düştü herkesin üzerine.

26.4

οἱ δὲ τὴν κεφαλὴν τοῦ Ποπλίου κομίζοντες ὑπὲρ αἰχμῆς ἀναπεπηγυῖαν ἐγγὺς προσελάσαντες ἀνέδειξαν, ὕβρει πυνθανόμενοι τοκέας αὐτοῦ καί γένος· οὐ γὰρ δὴ πρέπειν γε Κράσσου πατρὸς ἀνανδροτάτου καί κακίστου γενναῖον οὕτω παῖδα καί λαμπρὸν ἀρετῇ γενέσθαι. τοῦτο τὸ θέαμα Ῥωμαίων ὑπὲρ ἅπαντα τἆλλα δεινὰ τὰς ψυχὰς κατέκλασε καί παρέλυσεν, οὐ θυμοῦ πρὸς ἄμυναν, ὥσπερ ἦν εἰκός, ἀλλὰ φρίκης καί τρόμου πᾶσιν ἐγγενομένου.

26.5Bununla birlikte Crassus'un o felaket anında kendini en parlak biçimde gösterdiği söylenir. Safların arasında dolaşıp bağırıyordu: “Romalılar, bu yas yalnız benimdir. Roma'nın büyük talihi ve şöhreti sizin sağ kalmanızda, kırılmamış ve yenilmemiş olarak duruyor. Tüm çocukların en iyisini yitirmiş olan bana acıyorsanız bunu düşmana öfkenizle gösterin, sevinçlerini ellerinden alın, zalimliklerini cezalandırın, olanlardan yılmayın. Büyük şeylere girişenlerin katlanması gereken acılar da vardır.

26.5

καίτοι τόν γε Κράσσον αὑτοῦ λαμπρότατον ἐν τῷ τότε πάθει φανῆναι λέγουσιν· ἐβόα γὰρ ἐπιὼν τὰς τάξεις· ἐμὸν, ὦ Ῥωμαῖοι, τοῦτο τὸ πένθος ἴδιόν ἐστιν ἡ δὲ μεγάλη τύχη καί δόξα τῆς Ῥώμης ἐν ὑμῖν ἕστηκε σῳζομένοις ἄθραυστος καί ἀήττητος. εἰ δὲ καί ἐμοῦ τις οἶκτος ἀφῃρημένου παῖδα πάντων ἄριστον, ἐπιδείξασθε τοῦτο ὀργῇ πρὸς τοὺς πολεμίους, ἀφέλεσθε τὴν χαρὰν αὐτῶν, τιμωρήσασθε τὴν ὠμότητα, μὴ καταπλαγῆτε τοῖς γεγενημένοις, εἰ δεῖ τι καί παθεῖν μεγάλων ἐφιεμένους.

26.6Lucullus Tigranes'i kansız yenmedi, Scipio da Antiokhos'u. Atalarımız Sicilya açıklarında bin gemi kaybetti, İtalya'da pek çok imperator ve komutan yitirdi; ama bunların hiçbirinin önceki yenilgisi galiplere üstün gelmelerine engel olmadı. Çünkü Romalılar bu güce talih sayesinde değil, tehlikeler karşısında dayanmaları ve aretēleriyle eriştiler.”

26.6

οὐδὲ Λούκουλλος Τιγράνην ἀναιμωτὶ καθεῖλεν, οὐδὲ Σκηπίων Ἀντίοχον, χιλίας δὲ ναῦς οἱ παλαιοὶ περὶ Σικελίαν ἀπώλεσαν, ἐν δʼ Ἰταλίᾳ πολλοὺς αὐτοκράτορας καί στρατηγούς, ὧν οὐδεὶς προηττηθεὶς ἐκώλυσεν αὐτοὺς κρατῆσαι τῶν νενικηκότων. οὐ γὰρ εὐτυχίᾳ τὰ Ῥωμαίων, ἀλλὰ τλημοσύνῃ καί ἀρετῇ πρὸς τὰ δεινὰ χωρούντων εἰς τοῦτο προῆλθε δυνάμεως.

27.127. Bölüm

Crassus böyle konuşup askerleri cesaretlendirdi, ama istekle dinleyenlerin az olduğunu gördü. Birlikte savaş narası atmalarını emredince ordunun ne kadar yılgın olduğu da ortaya çıktı; attıkları çığlık zayıf, cılız ve dağınıktı. Barbarların çığlığı ise gür ve gözü pekti. İşe girişildiğinde atlılar yanlardan dolaşıp ok attı, öndeki birlikler ise kargılarını kullanıp Romalıları dar bir alana sıkıştırdı.

27.1

τοιαῦτα λέγων καὶ παραθαρσύνων ὁ Κράσσος οὐ πολλοὺς ἑώρα προθύμως ὑπακούοντας, ἀλλὰ καὶ συναλαλάξαι κελεύσας ἤλεγξε τοῦ στρατοῦ τήν κατήφειαν, ὡς ἀσθενῆ καὶ ὀλίγην καὶ ἀνώμαλον κραυγὴν ἐποιήσαντο· ἡ δὲ παρὰ τῶν βαρβάρων λαμπρὰ καὶ θρασεῖα κατεῖχεν. τραπομένων δὲ πρὸς ἔργον οἱ μὲν ἱππόται πλάγιοι περιελαύνοντες ἐτόξευον, αὐτοὶ δὲ τοῖς κοντοῖς οἱ πρότακτοι χρώμενοι συνέστελλον εἰς ὀλίγον τοὺς Ῥωμαίους,

27.2Yalnız okla ölmekten kaçmak için göze alıp üzerlerine atılanlar vardı; bunlar pek az zarar veriyor, kendileri büyük ve ölümcül yaralarla çabucak ölüyorlardı. Çünkü atlılar demir uçlu kalın kargıları atlara doğru sürüyor, kargı hızla çoğu zaman iki adamın içinden birden geçiyordu. Böyle savaştıktan sonra gece bastırınca çekildiler. Crassus'a bir gece oğluna ağlaması için izin verdiklerini söylediler; meğer ki kendi durumunu daha iyi düşünüp götürülmek yerine Arsakes'in yanına gelmeyi tercih etsin.

27.2

πλὴν ὅσοι τὸν ὑπὸ τῶν τοξευμάτων φεύγοντες θάνατον ἀπετόλμων παραβόλως εἰς αὐτοὺς φέρεσθαι, μικρὰ μὲν βλάπτοντες, ὀξέως δὲ θνῄσκοντες ὑπὸ τραυμάτων μεγάλων καὶ καιρίων, παχὺν ἐπωθούντων τῷ σιδήρῳ τὸν κοντόν εἰς τοὺς ἵππους, πολλάκις δὲ καὶ διὰ δυεῖν ἀνδρῶν ὑπὸ ῥύμης διαπορευόμενον. οὕτω δὲ ἀγωνισάμενοι νυκτὸς ἐπιούσης ἀπηλλάγησαν, εἰπόντες ὅτι Κράσσῳ χαρίζονται νύκτα μίαν ἀποθρηνῆσαι τὸν υἱόν, ἢν ἄρα μὴ βέλτιον ὑπὲρ ἑαυτοῦ σκεψάμενος ἐλθεῖν μᾶλλον ἐθελήσῃ πρὸς Ἀρσάκην ἢ κομισθῆναι.

27.3Parthlar yakına ordugâh kurup büyük umutlar içinde kaldı. Romalıları ise zor bir gece bekliyordu. Ne ölüleri gömmeyi ne yaralıların, son nefesini verenlerin bakımını düşünen vardı; herkes kendisi için ağlıyordu. Çünkü ister orada gündüzü beklesinler, ister geceleyin uçsuz bucaksız ovaya çıksınlar kaçış imkânsız görünüyordu. Yaralılar da büyük bir açmaza sokuyordu: götürürlerse kaçışlarını yavaşlatacak, bırakırlarsa bağırışlarıyla kaçtıklarını ele vereceklerdi.

27.3

οὗτοι μὲν οὖν ἐπαυλισάμενοι πλησίον ἐν ἐλπίσι μεγάλαις ἦσαν νὺξ δὲ χαλεπὴ τοὺς Ῥωμαίους κατελάμβανεν, οὔτε ταφῆς τῶν κειμένων οὔτε θεραπείας τῶν τετρωμένων καὶ ψυχορραγούντων ποιουμένους λόγον, ἑκάστου δʼ ἑαυτὸν ἀποκλαίοντος. ἄφυκτα γὰρ ἐφαίνετο τήν τε ἡμέραν αὐτοῦ προσμείνασι καὶ νύκτωρ εἰς πεδίον ἀχανὲς ἐμβαλοῦσιν· οἵ τε τραυματίαι πολλὴν ἀπορίαν παρεῖχον, καὶ κομίζειν, ἐμποδὼν τῷ τάχει τῆς φυγῆς ἐσόμενοι, καὶ ἀπολείπειν, βοῇ τήν ἀπόδρασιν ἐξαγγελοῦντες.

27.4Crassus'u her şeyin sorumlusu saysalar da onun yüzünü görmek, sesini duymak istiyorlardı. O ise tek başına karanlıkta başını örtmüş yatıyordu. Çoğunluk için bir talih, aklı başında olanlar için ise akılsızlık ve hırs örneğiydi. Bu hırs yüzünden onca insan arasında ilk ve en büyük olmakla yetinmemiş, yalnızca iki adamdan sonra gelmesini her şeyden yoksunluk saymıştı.

27.4

τοῦ δὲ Κράσσου, καίπερ αἴτιον ἁπάντων νομίζοντες, ἐπόθουν ὅμως τήν τε ὄψιν καὶ τήν φωνήν. ὁ δὲ καθʼ ἑαυτὸν ἐγκεκαλυμμένος ὑπὸ σκότους ἔκειτο, παράδειγμα τοῖς πολλοῖς τύχης, τοῖς δʼ εὖ φρονοῦσιν ἀβουλίας καὶ φιλοτιμίας, διʼ ἣν οὐκ ἠγάπα πρῶτος ὢν καὶ μέγιστος ἐν μυριάσιν ἀνθρώπων τοσαύταις, ἀλλʼ ὅτι δυεῖν μόνον ἀνδρῶν ὕστερος ἐκρίνετο, τοῦ παντὸς ἀποδεῖν νομίζων.

27.5Yardımcısı Octavius ile Cassius onu kaldırıp yüreklendirmeye çalıştı. Ama büsbütün umudunu yitirdiğini görünce centurionları ve bölük komutanlarını kendileri topladılar, görüşüp kalmamaya karar verdiler. Orduyu borusuz, önce sessizce kaldırdılar. Sonra yürüyemeyenler bırakıldıklarını fark edince ordugâhı inlemeler ve bağırışlarla birlikte müthiş bir düzensizlik ve karışıklık sardı.

27.5

τότε δʼ οὖν αὑτὸν Ὀκταούϊος ὁ πρεσβευτὴς καὶ Κάσσιος ἀνίστασαν καὶ παρεθάρρυνον, ὡς δʼ ἀπηγορεύκει παντάπασιν, αὐτοὶ συγκαλέσαντες ἑκατοντάρχας καὶ λοχαγούς, ὡς ἔδοξε βουλευομένοις μὴ μένειν, ἀνίστασαν τὸν στρατὸν ἄνευ σάλπιγγος καὶ διʼ ἡσυχίας τὸ πρῶτον· εἶτʼ αἰσθομένων ὡς ἀπελείποντο τῶν ἀδυνάτων, ἀκοσμία δεινὴ καὶ σύγχυσις μετʼ οἰμωγῆς καὶ βοῆς τὸ στρατόπεδον κατεῖχεν.

27.6Bunun üzerine yola çıkanları da, düşman geliyormuş gibi bir telaş ve korku kapladı. Sık sık yön değiştiriyor, sık sık savaş düzenine giriyor, peşlerinden gelen yaralılardan kimini alıyor kimini bırakıyor, böylece vakit yitiriyorlardı. Yalnız Ignatius'un yanındaki üç yüz atlı gece yarısı Carrhae'ye vardı.

27.6

ἐκ τούτου δὲ ταραχὴ καὶ πτοία προϊόντας αὐτοὺς ὑπελάμβανεν, ὡς ἐπιφερομένων τῶν πολεμίων, καὶ πολλάκις μὲν ἐκτρεπόμενοι, πολλάκις δὲ εἰς τάξιν καθιστάμενοι, τῶν δὲ τραυματιῶν ὅσοι παρηκολούθουν τοὺς μὲν ἀναλαμβάνοντες, τοὺς δὲ ἀποτιθέμενοι, διατριβὴν εἶχον, πλὴν τριακοσίων ἱππέων, οὓς Ἰγνάτιος ἔχων προσέμιξε ταῖς Κάρραις περὶ μέσας νύκτας.

27.7Ignatius surlardaki nöbetçilere Latince seslendi. Cevap verdiklerinde komutan Coponius'a Crassus'un Parthlarla büyük bir savaşa girdiğini bildirmelerini söyledi. Başka hiçbir şey demeden, kim olduğunu bile söylemeden Zeugma'ya doğru sürdü. Yanındakileri kurtardı, ama komutanını bıraktığı için kötü bir ün kazandı.

27.7

φθεγξάμενος δὲ Ῥωμαϊστὶ τοῖς τειχοφυλακοῦσιν, ὡς ὑπήκουσαν, ἐκέλευσε Κοπωνίῳ τῷ ἄρχοντι φράζειν ὅτι γέγονε μάχη μεγάλη Κράσσῳ πρὸς Πάρθους, ἄλλο δʼ οὐδὲν εἰπὼν οὐδʼ αὑτὸν ὅστις ἦν ἀπήλαυνεν ἐπὶ τὸ Ζεῦγμα, καὶ διέσωσε μὲν τοὺς σὺν αὑτῷ, κακῶς δʼ ἤκουσε καταλιπὼν τὸν στρατηγόν.

27.8Yine de o anda Coponius'a atılan bu söz Crassus'un işine yaradı. Çünkü Coponius, haberin aceleyle ve karışık bir biçimde söylenmesinden iyi bir şey getirmediğini anladı, askerlerin hemen silahlanmasını emretti. Crassus'un yolda olduğunu öğrenir öğrenmez karşısına çıkıp orduyu aldı ve şehre götürdü.

27.8

οὐ μὴν ἀλλʼ ὤνησέ γε τὸν Κράσσον ἡ προσριφεῖσα τότε τῷ Κοπωνίῳ φωνή· συμφρονήσας γὰρ ὅτι οὐδὲν χρηστὸν ἀγγέλλειν ἔχοντός ἐστι τὸ τάχος καὶ τὸ συγκεχυμένον τοῦ λόγου, παρήγγειλεν εὐθὺς ἐξοπλίζεσθαι τοὺς στρατιώτας· καὶ ἅμα τῷ πρῶτον αἰσθέσθαι τὸν Κράσσον ἐν ὁδῷ γεγενημένον ἀπαντήσας ἀνελάμβανε καὶ παρέπεμπε τήν στρατιὰν εἰς τήν πόλιν.

28.128. Bölüm

Parthlar geceleyin kaçışı fark ettiler, ama kovalamadılar. Gün ağarınca ordugâhta bırakılan en az dört bin kişinin üzerine gelip hepsini boğazladılar, ovada dolaşan birçok kişiyi de at sürerek yakaladılar.

28.1

οἱ δὲ Πάρθοι νυκτὸς μὲν αἰσθόμενοι τὴν ἀπόδρασιν οὐκ ἐδίωκον, ἅμα δʼ ἡμέρᾳ τοὺς μὲν ἐν τῷ στρατοπέδῳ καταλειφθέντας οὐ μείους τετρακισχιλίων ἐπελθόντες ἀπέσφαξαν, ἐν δὲ τῷ πεδίῳ πλανωμένους πολλοὺς ἱππασάμενοι συνέλαβον.

28.2Yardımcı komutan Vargunteius'un daha gece vakti ana kuvvetten ayırdığı dört kohort yolunu şaşırdı. Parthlar onları bir tepede sarıp savaşarak yok ettiler, yalnızca yirmi kişi kurtuldu. Bunlar yalın kılıçla aralarından geçmeye çalışınca hayran kalıp yol verdiler ve yürüyerek Carrhae'ye gitmelerine izin verdiler. Surenas'a yanlış bir haber ulaştı: Crassus seçkinleriyle birlikte kaçmıştı, Carrhae'ye toplananlar ise uğraşmaya değmeyecek insanlardan oluşan karışık bir kalabalıktı.

28.2

τέσσαρας δʼ ὁμοῦ σπείρας, ἃς ἔτι νυκτὸς ἀπέρρηξε Βαργοντήιος ὁ πρεσβευτής, ἐκπεσούσας τῆς ὁδοῦ περισχόντες ἔν τινι λόφῳ διέφθειραν ἀμυνομένας, πλὴν ἀνδρῶν εἴκοσιν. τούτους δὲ γυμνοῖς τοῖς ξίφεσιν ὠθουμένους διʼ αὐτῶν θαυμάσαντες εἶξαν, καὶ διέξοδον ἀπιοῦσι βάδην εἰς τὰς Κάρρας ἐδίδοσαν. τῷ δὲ Σουρήνᾳ προσέπεσε ψευδὴς λόγος ἐκπεφευγέναι Κράσσον μετὰ τῶν ἀρίστων, τὸ δʼ εἰς Κάρρας συνερρυηκὸς ὄχλον εἶναι σύμμικτον οὐκ ἀξίων σπουδῆς ἀνθρώπων.

28.3Zaferin meyvesini kaçırdığını düşünen ama yine kararsız kalan Surenas, gerçeği öğrenip ya orada kalarak Crassus'u kuşatmak ya da Carrhae halkını bırakıp peşine düşmek istiyordu. Yanındaki iki dil bilenlerden birini surlara gönderdi ve Latince konuşarak Crassus'u ya da Cassius'u çağırmasını, Surenas'ın onlarla görüşmek istediğini söylemesini emretti.

28.3

οἰόμενος οὖν ἀποβεβληκέναι τὸ τῆς νίκης τέλος, ἔτι δʼ ἀμφιδοξῶν καὶ μαθεῖν βουλόμενος τἀληθές, ὅπως ἢ προσμένων ἐνταῦθα πολιορκοίη Κράσσον ἢ διώκοι χαίρειν ἐάσας Καρρηνούς, ὑποπέμπει τινὰ τῶν παρʼ αὐτῷ διγλώττων πρὸς τὰ τείχη, κελεύσας ἱέντα Ῥωμαϊκὴν διάλεκτον καλεῖν Κράσσον αὐτὸν ἢ Κάσσιον, ὡς Σουρήνα διὰ λόγων ἐθέλοντος αὐτοῖς συγγενέσθαι.

28.4İki dil bilen adam bunu söyledi, haber Crassus'a ulaştı, teklif kabul edildi. Biraz sonra barbarların yanından Araplar geldi. Bunlar savaştan önce ordugâhta bulunmuş, Crassus'u ve Cassius'u yüzlerinden iyi tanıyan kimselerdi. Cassius'u surda görünce Surenas'ın antlaşma yapmaya hazır olduğunu, Kralın dostları olurlarsa Mezopotamya'dan çekilmeleri şartıyla sağ kalmalarına izin vereceğini söylediler. Son çare ortaya çıkmadan bu ikisinin de yararınaydı.

28.4

ταῦτα τοῦ διγλώττου φράσαντος, ὡς ἀπηγγέλη τοῖς περὶ Κράσσον, ἐδέχοντο τὰς προκλήσεις· καὶ μετὰ μικρὸν ἧκον ἀπὸ τῶν βαρβάρων Ἄραβες, οἳ Κράσσον εὖ καὶ Κάσσιον ἀπʼ ὄψεως ἐγνώριζον, ἐν τῷ στρατοπέδῳ πρὸ τῆς μάχης γεγονότες. οὗτοι τὸν Κάσσιον ἰδόντες ἀπὸ τοῦ τείχους, ἔλεγον ὅτι Σουρήνας σπένδεται καὶ δίδωσιν αὐτοῖς φίλοις οὖσι βασιλέως σῴζεσθαι, Μεσοποταμίαν ἐκλιποῦσιν· τοῦτο γὰρ ὁρᾶν λυσιτελὲς ἀμφοτέροις πρὸ τῆς ἐσχάτης ἀνάγκης.

28.5Cassius bunu kabul etti, Surenas ile Crassus'un görüşeceği yer ve zamanın belirlenmesini istedi. Onlar da öyle yapacaklarını söyleyip uzaklaştılar.

28.5

δεξαμένου δὲ τοῦ Κασσίου, καὶ τόπον ὁρισθῆναι καὶ χρόνον ἀξιοῦντος, ἐν ᾧ συνίασι Σουρήνας καὶ Κράσσος, οὕτω φάμενοι ποιήσειν ἀπήλαυνον.

29.129. Bölüm

Surenas, adamların kuşatmaya sıkıştığını görmekten memnun oldu. Ertesi gün Parthları üzerlerine sürdü. Parthlar türlü hakaretler ediyor, Romalılar antlaşma istiyorsa Crassus'la Cassius'u zincire vurup kendilerine teslim etmelerini söylüyorlardı.

29.1

ἡσθεὶς οὖν ὁ Σουρήνας ἐπὶ τῷ τοὺς ἄνδρας ἐνέχεσθαι τῇ πολιορκίᾳ, μεθʼ ἡμέραν ἐπῆγε τοὺς Πάρθους πολλὰ καθυβρίζοντας καὶ κελεύοντας, εἰ βούλονται τυχεῖν σπονδῶν Ῥωμαῖοι, Κράσσον ἐγχειρίσαι σφίσι καὶ Κάσσιον δεδεμένους.

29.2Romalılar aldatıldıklarına üzüldüler. Crassus'a Ermenilere bağladığı uzak ve boş umutlardan vazgeçmesini söyleyip kaçmaya karar verdiler. Bunu vakti gelmeden Carrhae halkından kimse duymamalıydı. Ama en güvenilmez adam olan Andromakhos işi öğrendi; Crassus bunu da yol kılavuzluğunu da ona emanet etmişti. Böylece Parthlardan hiçbir şey gizli kalmadı, çünkü Andromakhos her şeyi tek tek onlara bildiriyordu.

29.2

οἱ δʼ ἤχθοντο μὲν ἠπατημένοι, μακρὰς δὲ καὶ κενὰς τὰς Ἀρμενίων ἐλπίδας καταβάλλειν τῷ Κράσσῳ φράσαντες εἴχοντο δρασμοῦ· καὶ τοῦτʼ ἔδει μηδένα πρὸ καιροῦ Καρρηνῶν πυθέσθαι, πυνθάνεται δʼ ὁ πάντων ἀπιστότατος Ἀνδρόμαχος, ὑπὸ Κράσσου καὶ τοῦτο πιστευθεὶς καὶ τῆς ὁδοῦ τὴν ἡγεμονίαν. οὐδὲν οὖν ἔλαθε τοὺς Πάρθους, ἐξαγγέλλοντος τοῦ Ἀνδρομάχου καθʼ ἕκαστον.

29.3Gece savaşmak Parthların âdeti değildir ve kolay gelmez; Crassus da geceleyin yola çıkmıştı. Parthlar kovalamakta fazla geri kalmasın diye Andromakhos hile yapıp orduyu kâh bir yoldan kâh ötekinden götürdü, sonunda derin bataklıklara ve hendeklerle dolu yerlere saptırdı. Peşinden gidenler için yol çetin ve dolambaçlı oldu.

29.3

ἐπεὶ δὲ νυκτομαχεῖν οὐ πάτριον αὐτοῖς ἐστιν οὐδὲ ῥᾴδιον, ἐξῄει δὲ νύκτωρ ὁ Κράσσος, ὅπως μὴ καθυστερήσωσι πολὺ τῇ διώξει στρατηγῶν ὁ Ἀνδρόμαχος ἄλλοτε ἄλλας ὁδοὺς ὑφηγεῖτο, καὶ τέλος ἐξέτρεψεν εἰς ἕλη βαθέα καὶ χωρία τάφρων μεστὰ τὴν πορείαν, χαλεπὴν καὶ πολυπλανῆ γινομένην τοῖς ἐπισπομένοις.

29.4Bazıları Andromakhos'un onları böyle döndürüp dolaştırmasında bir kötülük sezip izlemedi. Cassius da Carrhae'ye geri döndü. Kılavuzları, ki bunlar Araptı, ay Akrep burcunu geçene kadar beklemesini söyleyince “Ben Okçu'dan daha çok korkuyorum” dedi ve beş yüz atlıyla Suriye'ye doğru yola çıktı.

29.4

ἐγένοντο γάρ τινες οἳ μηδὲν ὑγιὲς τὸν Ἀνδρόμαχον στρέφειν καὶ περιελίττειν εἰκάσαντες οὐκ ἠκολούθησαν, ἀλλὰ Κάσσιος μὲν ἐπανῆλθεν εἰς Κάρρας πάλιν, καὶ τῶν ὁδηγῶν Ἄραβες δʼ ἦσαν ἀναμένειν κελευόντων ἄχρι ἂν σελήνη παραλλάξῃ τὸν σκορπίον, ἀλλʼ ἔγωγε, εἰπών, ἔτι τοῦτον μᾶλλον φοβοῦμαι τὸν τοξότην, ἀπήλαυνεν εἰς Συρίαν μεθʼ ἱππέων πεντακοσίων·

29.5Başkaları güvenilir kılavuzlar bularak Sinnaka denen dağlık bölgeye ulaştı ve daha gün doğmadan güvenliğe kavuştu. Bunlar beş bin kadardı ve başlarında yiğit bir adam olan Octavius vardı. Crassus ise Andromakhos'un tuzağına düşmüş halde sarp yerlerde ve bataklıkta sabaha kaldı.

29.5

ἄλλοι δὲ χρησάμενοι πιστοῖς ὁδηγοῖς ἐλάβοντο χωρίων ὀρεινῶν, ἃ καλεῖται Σίννακα, καὶ κατέστησαν ἐν ἀσφαλεῖ πρὸ ἡμέρας, οὗτοι περὶ πεντακισχιλίους ἦσαν ἡγεῖτο δʼ αὐτῶν ἀνὴρ ἀγαθὸς Ὀκταούϊος. τὸν δὲ Κράσσον ἡμέρα κατελάμβανεν ἐπιβουλευόμενον ὑπʼ Ἀνδρομάχου περὶ τὰς δυσχωρίας καὶ τὸ ἕλος.

29.6Yanında dört kalkanlı kohort, pek az atlı ve beş liktor vardı. Bunlarla güç bela yola çıktığında düşman artık tepesine binmişti. Octavius'un kuvvetlerine ulaşmasına ancak on iki stadion kala başka bir tepeye sığındı. Burası öbürü kadar atlılara kapalı ve sağlam değildi, ama Sinnaka'nın altındaydı ve ovayı boydan boya geçen uzun bir sırtla ona bağlıydı. Böylece Octavius ve adamları onun tehlikede olduğunu görebiliyordu.

29.6

ἦσαν δὲ τέσσαρες σπεῖραι σὺν αὐτῷ θυρεαοφόρων, ἱππεῖς δὲ παντελῶς ὀλίγοι καὶ πέντε ῥαβδοῦχοι, μεθʼ ὧν ἐπιπόνως εἰς τὴν ὁδὸν καὶ μόλις καταστάς, ἤδη τῶν πολεμίων ἐπικειμένων, ὅσον δώδεκα σταδίους ἀπολιπὼν τοῦ συμμῖξαι τοῖς περὶ τὸν Ὀκταούϊον ἐπʼ ἄλλον ἀναφεύγει λόφον, οὐχ οὕτω μὲν ἄφιππον οὐδʼ ὀχυρόν, ὑποκείμενον δὲ τοῖς Σιννάκοις καὶ συνηρτημένον αὐχένι μακρῷ διὰ μέσου κατατείνοντι τοῦ πεδίου πρὸς τοῦτον, ἦν οὖν ἐν ὄψει τοῖς περὶ τὸν Ὀκταούϊον ὁ κίνδυνος αὐτοῦ.

29.7İlk olarak Octavius birkaç kişiyle yukarıdan yardıma koştu. Sonra öbürleri de kendilerini ayıplayıp ona katıldı, saldırıp düşmanı tepeden sürdüler. Crassus'u ortaya alıp kalkanlarıyla örttüler ve kendileri onun uğruna savaşıp hepsi ölmeden imperatorun bedenine hiçbir Parth okunun değmeyeceğini söyleyerek övündüler.

29.7

καὶ πρῶτος Ὀκταούϊος ἔθει μετʼ ὀλίγων ἄνωθεν ἐπιβοηθῶν, εἶτα οἱ λοιποὶ κακίσαντες ἑαυτοὺς ἐπεφέροντο, καὶ προσπεσόντες καὶ ὠσάμενοι τοὺς πολεμίους ἀπὸ τοῦ λόφου περιέσχον ἐν μέσῳ τὸν Κράσσον καὶ προεβάλλοντο τοὺς θυρεούς, μεγαληγοροῦντες ὡς οὐκ ἔστι Πάρθοις βέλος ὃ προσπεσεῖται τῷ σώματι τοῦ αὐτοκράτορος πρὶν ἢ σφᾶς ἅπαντας ὑπὲρ αὐτοῦ μαχομένους ἀποθανεῖν.

30.130. Bölüm

Surenas, Parthların artık daha gevşek çarpıştığını, gece bastırır ve Romalılar dağlara ulaşırsa bir daha yakalanamayacaklarını gördü ve Crassus'a bir tuzak kurdu. Bazı esirleri, barbarların ordugâhta kasten birbirleriyle konuştuklarını duymalarını sağladıktan sonra serbest bıraktı: Kral, Romalılarla savaşın sonsuza dek uzlaşmaz kalmasını istemiyor, Crassus'a insanca davranıp bir jestle dostluğu yeniden kurmak istiyordu.

30.1

ὁρῶν οὖν ὁ Σουρήνας τούς τε Πάρθους ἀμβλύτερον ἤδη κινδυνεύοντας, καὶ ἤν ἥ τε νὺξ ἐπίσχῃ καὶ τῶν ὀρῶν οἱ Ῥωμαῖοι λάβωνται, παντάπασιν αὐτοὺς ἐσομένους ἀλήπτους, ἐπῆγε τῷ Κράσσῳ δόλον. ἀφείθησαν μὲν γὰρ ἔνιοι τῶν αἰχμαλώτων ἀκηκοότες ἐν τῷ στρατοπέδῳ τῶν βαρβάρων πρὸς ἀλλήλους ἐπίτηδες διαλεγομένων ὡς οὐ βούλεται βασιλεὺς ἄσπονδον αὑτῷ τὸν πόλεμον εἶναι πρὸς Ῥωμαίους, τὴν δὲ φιλίαν ἀναλαβεῖν χάριτι, Κράσσῳ χρησάμενος φιλανθρώπως,

30.2Barbarlar savaştan el çekti. Surenas seçkinleriyle birlikte tepeye sakince yaklaştı, yayının kirişini gevşetip sağ elini uzattı, Crassus'u anlaşmaya çağırdı. Romalılar, dedi, Kralın cesaretini ve gücünü onun isteği dışında denemişlerdi; şimdi ise yumuşaklığını ve dostluğunu isteyerek gösteriyordu, çekilip gitmelerine izin verip antlaşma yapıyor, kurtulmalarına imkân tanıyordu.

30.2

ἔσχοντο δὲ μάχης οἱ βάρβαροι, Σουρήνας δὲ μετὰ τῶν ἀρίστων προσελάσας ἀτρέμα τῷ λόφῳ τοῦ μὲν τόξου τὸν τόνον ἀνῆκε, τὴν δὲ δεξιὰν προὔτεινεν, ἐκάλει δὲ τὸν Κράσσον ἐπὶ συμβάσεις, εἰπὼν ὅτι τῆς μὲν ἀνδρείας καὶ δυνάμεως ἄκοντος πεπείραται βασιλέως, πρᾳότητα δʼ αὐτοῖς καὶ φιλοφροσύνην ἑκὼν ἐπιδείκνυται σπενδόμενος ἀπιοῦσι καὶ παρέχων σῴζεσθαι.

30.3Surenas bunları söylerken askerler bunu sevinçle karşıladılar, büyük bir mutluluk duydular. Ama Crassus ne zaman yanıltıldıysa aldatmacayla yanıltılmıştı ve bu ani değişikliği akla sığmaz buluyordu. Kulak vermedi, düşünmeye başladı.

30.3

ταῦτα τοῦ Σουρήνα λέγοντος οἱ μὲν ἄλλοι προθύμως ἐδέξαντο καὶ περιχαρεῖς ἦσαν, ὁ δὲ Κράσσος οὐδὲν ὅ τι μὴ διʼ ἀπάτης ἐσφαλμένος ὑπʼ αὐτῶν, καὶ τὸ αἰφνίδιον τῆς μεταβολῆς ἄλογον ἡγούμενος, οὐχ ὑπήκουεν, ἀλλʼ ἐβουλεύετο.

30.4Askerler bağırıp ısrar etti, sonra da sövüp ayıplamaya başladı: kendisi silahsız adamlarla konuşmaya bile cesaret edemeyip onları aynı adamlarla savaşa sürüyordu. Crassus önce rica etmeye çalıştı, günün kalan kısmını dağlık ve sarp yerlerde geçirirlerse geceleyin yürüyebileceklerini söyledi, yolu gösterdi, kurtuluş bu kadar yakınken umudu terk etmemelerini diledi.

30.4

τῶν δὲ στρατιωτῶν βοώντων καὶ κελευόντων, εἶτα λοιδορούντων καὶ κακιζόντων ὡς προβάλλοντα μαχουμένους αὐτοὺς οἷς αὐτὸς ἀνόπλοις εἰς λόγους οὐ θαρρεῖ συνελθεῖν, πρῶτον μὲν ἐπειρᾶτο δεῖσθαι καὶ λέγειν ὅτι τὸ λειπόμενον μέρος τῆς ἡμέρας διακαρτερήσαντες ἐν τοῖς ὀρεινοῖς καὶ τραχέσι δύνανται διὰ νυκτὸς ἰέναι, καὶ τὴν ὁδὸν ἐδείκνυε, καὶ παρεκάλει τὴν ἐλπίδα μὴ προέσθαι τῆς σωτηρίας ἐγγὺς οὔσης.

30.5Ama askerler ona kızıp silahlarını vurarak tehdit edince korktu ve yürümeye başladı. Yalnızca dönüp şunu söyledi: “Octavius, Petronius ve burada bulunan tüm Romalı komutanlar, gitmemin zorunlu olduğunu görüyorsunuz; bana yapılan utanç verici zorbalığa şahitsiniz. Kurtulursanız bütün insanlara, Crassus'un düşmana aldanarak öldüğünü, kendi vatandaşlarının ona ihanet etmediğini söyleyin.”

30.5

ὡς δὲ χαλεπαίνοντες αὐτῷ καὶ τὰ ὅπλα κρούοντες ἠπείλουν, φοβηθεὶς ἐχώρει, καὶ τοσοῦτον εἶπε μεταστραφείς Ὀκταούϊε καὶ Πετρώνιε καὶ ὅσοι πάρεστε Ῥωμαίων ἄρχοντες, ὑμεῖς ὁρᾶτε τῆς ἐμῆς ὁδοῦ τὴν ἀνάγκην, καὶ σύνιστε παρόντες ὡς αἰσχρὰ πάσχω καὶ βίαια τοῖς δʼ ἄλλοις ἅπασιν ἀνθρώποις λέγετε σωθέντες ὡς Κράσσος ἀπατηθεὶς ὑπὸ τῶν πολεμίων, οὐκ ἐκδοθεὶς ὑπὸ τῶν πολιτῶν ἀπώλετο.

31.131. Bölüm

Octavius ve yanındakiler kalmayıp onunla birlikte tepeden indiler. Crassus, peşinden gelen liktorları geri gönderdi. Barbarlardan onu ilk iki melez Yunanlı karşıladı. Atlarından atlayıp Crassus'a secde ettiler ve Yunanca selamlayarak birkaç kişiyi önceden göndermesini istediler; Surenas onlara, kendisinin ve yanındakilerin silahsız ve kılıçsız geldiklerini gösterecekti.

31.1

οὐ μὴν ἔμειναν οἱ περὶ τόν Ὀκταούϊον, ἀλλὰ συγκατέβαινον ἀπὸ τοῦ λόφου· τοὺς δὲ ῥαβδούχους ἑπομένους ὁ Κράσσος ἀπήλασεν. πρῶτοι δὲ τῶν βαρβάρων ἀπήντησαν αὐτῷ δύο μιξέλληνες, οἳ καὶ προσεκύνησαν τόν Κράσσον ἀπὸ τῶν ἵππων ἁλόμενοι, καὶ προσαγορεύσαντες ἑλλάδι φωνῇ παρεκάλουν προπέμψαι τινάς, οἷς ἐπιδείξεται Σουρήνας ἑαυτὸν καὶ τοὺς περὶ αὑτὸν ἀνόπλους καὶ ἀσιδήρους προσερχομένους.

31.2Crassus, hayatına en küçük bir değer verseydi onların eline hiç düşmeyeceğini söyledi. Yine de hangi şartlarla ve kaç kişi görüşeceğini öğrenmeleri için iki Roscius kardeşi gönderdi. Surenas onları hemen yakalatıp alıkoydu. Kendisi seçkinleriyle atlı olarak ilerleyip “Bu ne, Roma imperatoru yaya, bizse atlıyız?” dedi ve ona bir at getirilmesini emretti.

31.2

ὁ δὲ Κράσσος ἀπεκρίνατο μέν ὡς, εἰ καὶ τόν ἐλάχιστον εἶχε τοῦ ζῆν λόγον, οὐκ ἂν εἷς χεῖρας αὐτοῖς ἦλθεν, ὅμως δὲ δύο Ῥωσκίους ἀδελφοὺς ἔπεμψε πευσομένους ἐπί τίσι καὶ πόσοι συνίασιν. οὓς εὐθὺς συλλαβὼν ὁ Σουρήνας κατέσχεν, αὐτὸς δὲ μετὰ τῶν ἀρίστων ἱππότης προσῄει καὶ τί τοῦτʼ, ἔφη, πεζὸς ὁ Ῥωμαίων αὐτοκράτωρ, ἡμεῖς δὲ ὀχούμεθα ; καὶ προσαγαγεῖν ἐκέλευσεν ἵππον αὐτῷ.

31.3Crassus, ne kendisinin ne de onun yanlış yaptığını, ikisinin de görüşmeyi kendi âdetlerine göre yaptığını söyledi. Surenas ise Kral Hyrodes ile Romalılar arasında artık antlaşma ve barış olduğunu, ama nehre gidip şartları yazıya geçirmek gerektiğini söyledi: “Siz Romalılar anlaşmaları pek hatırlamazsınız.” Sağ elini ona uzattı. Crassus at getirmesini istediğinde “Gerek yok” dedi, “Kral sana şunu veriyor.”

31.3

τοῦ δὲ Κράσσου φήσαντος οὔτε αὐτὸν ἁμαρτάνειν οὔτʼ ἐκεῖνον, ὡς ἑκατέρῳ πάτριόν ἐστι ποιουμένους τὴν σύνοδον, εἶναι μέν αὐτόθεν ἔφη σπονδὰς καὶ εἰρήνην ὁ Σουρήνας Ὑρώδῃ τε βασιλεῖ καὶ Ῥωμαίοις, δεῖν δὲ γράψασθαι τὰς συνθήκας ἐπὶ τόν ποταμὸν προσελθόντας· οὐ γὰρ ὑμεῖς γε, ἔφη, πάνυ μνήμονες ὁμολογιῶν οἱ Ῥωμαῖοι, καὶ προὔτεινε τὴν δεξιὰν αὐτῷ. μεταπεμπομένου δʼ ἵππον οὐδὲν ἔφη δεῖν βασιλεὺς γάρ σοι δίδωσι τοῦτον.

31.4Aynı anda Crassus'un yanına altın gemli bir at getirildi. Yanındaki seyisler onu kaldırıp ata bindirdi, sonra yanında koşup atı kırbaçla hızlandırdılar. Octavius ilk olarak gemden yakaladı, ardından tribunlardan Petronius, sonra öbürleri atın çevresini sarıp onu durdurmaya, Crassus'u iki yandan sıkıştıranları çekip ayırmaya çalıştı.

31.4

ἅμα δʼ ἵππος τε τῷ Κράσσῳ παρέστη χρυσοχάλινος, οἵ τε ἀναβολεῖς αὐτὸν ἀράμενοι περιεβίβασαν καὶ παρείποντο πληγῇ τόν ἵππον ἐπιταχύνοντες. Ὀκταούϊος δὲ πρῶτος ἀντιλαμβάνεται τῶν χαλινῶν, καὶ μετʼ ἐκεῖνον εἷς τῶν χιλιάρχων Πετρώνιος, εἶτα οἱ λοιποὶ περιίσταντο τόν τε ἵππον ἀνακόπτειν πειρώμενοι καὶ τοὺς πιεζοῦντας τόν Κράσσον ἐξ ἐκατέρου μέρους ἀφέλκοντες.

31.5İtişme, karışıklık, ardından kavga başladı. Octavius bir barbarın kılıcını çekip seyisi öldürdü, başka biri de Octavius'u arkadan vurdu. Petronius'un silahı yoktu, zırhına aldığı bir darbeyle yaralanmadan atladı. Crassus'u ise Pomaxathres adında bir Parth öldürdü.

31.5

ὠθισμοῦ δὲ γενομένου καὶ ταραχῆς, εἶτα πληγῶν, Ὀκταούϊος μέν ἀνασπάσας τὸ ξίφος ἑνὸς τῶν βαρβάρων κτείνει τόν ἱπποκόμον, ἕτερος δὲ τόν Ὀκταούϊον ἐκ τῶν ὄπισθεν πατάξας. Πετρώνιος δὲ ὅπλου μέν οὐκ εὐπόρησεν, εἷς δὲ τόν θώρακα πληγεὶς ἀπεπήδησεν ἄτρωτος· τόν δὲ Κράσσον ὄνομα Πομαξάθρης Πάρθος ἀπέκτεινεν.

31.6Kimileri başkasının öldürdüğünü, Pomaxathres'in yerde yatan Crassus'un başını ve sağ elini kestiğini söyler. Ama bunlar bilgiden çok tahmindir, çünkü orada bulunanların kimi Crassus'un yanında savaşırken öldü, kimi de hemen tepeye kaçtı.

31.6

οἱ δʼ οὔ φασιν, ἀλλʼ ἕτερον μέν εἶναι τόν ἀποκτείναντα, τοῦτον δὲ κειμένου τὴν κεφαλὴν ἀποκόψαι καὶ τὴν δεξιάν. εἰκάζεται δὲ ταῦτα μᾶλλον ἢ γινώσκεται· τῶν γὰρ παρόντων οἱ μέν ἐκεῖ μαχόμενοι περὶ τόν Κράσσον ἀνῃρέθησαν, οἱ δʼ εὐθὺς ἀνεπήδησαν ἐπὶ τόν λόφον.

31.7Parthlar gelip Crassus'un cezasını çektiğini, Surenas'ın öbürlerini korkmadan aşağı inmeye çağırdığını söylediler. Kimileri inip teslim oldu, kimileri geceleyin dağıldı; bunlardan çok azı kurtuldu, geri kalanları Araplar sürek avına çıkar gibi yakalayıp öldürdü. Toplam yirmi bin kişinin öldüğü, on bin kişinin sağ yakalandığı söylenir.

31.7

ἐπελθόντων δὲ τῶν Πάρθων καὶ λεγόντων ὅτι Κράσσος μέν δίκην δέδωκε, τοὺς δʼ ἄλλους κελεύει Σουρήνας κατιέναι θαρροῦντας, οἱ μέν ἐνεχείρισαν αὑτοὺς καταβάντες, οἱ δὲ τῆς νυκτὸς ἐσπάρησαν, καὶ τούτων ὀλίγοι παντάπασι διεσώθησαν· τοὺς δʼ ἄλλους ἐκθηρεύοντες οἱ Ἄραβες συνελάμβανον καὶ διέφθειρον. λέγονται δʼ οἱ πάντες δισμύριοι μέν ἀποθανεῖν, μύριοι δὲ ἁλῶναι ζῶντες.

32.132. Bölüm

Surenas, Crassus'un başını ve elini Ermenistan'da bulunan Hyrodes'e gönderdi. Kendisi de ulaklarla Seleukeia'ya Crassus'u sağ olarak getirdiği haberini yaydı ve alay için zafer alayı dediği gülünç bir tören hazırladı.

32.1

ὁ δὲ Σουρήνας τὴν κεφαλὴν τοῦ Κράσσου καὶ τὴν χεῖρα πρὸς Ὑρώδην ἔπεμψεν εἰς Ἀρμενίαν, αὐτὸς δὲ διαδοὺς λόγον ὑπʼ ἀγγέλων εἰς Σελεύκειαν ὡς ζῶντα Κράσσον ἄγοι, παρεσκευάζετο πομπήν τινα γελοίαν ὕβρει προσαγορεύων θρίαμβον.

32.2Esirler arasında Crassus'a en çok benzeyen Gaius Paccianus'a kraliyet kadın elbisesi giydirildi, kendisine Crassus ve imperator diye seslenenlere cevap vermesi öğretildi ve at üstünde götürüldü. Önünde develere binmiş boru çalanlar ve liktorlar gidiyordu. Çubukların ucuna keseler asılmış, baltaların yanına da yeni kesilmiş Roma başları takılmıştı.

32.2

ὁ μὲν γὰρ ἐμφερέστατος Κράσσῳ τῶν αἰχμαλώτων Γάιος Πακκιανός, ἐσθῆτα βασιλικὴν γυναικὸς ἐνδὺς καὶ διδαχθεὶς Κράσσος ὑπακούειν καὶ αὐτοκράτωρ τοῖς καλοῦσιν, ἐφʼ ἵππου καθήμενος ἤγετο· πρὸ αὐτοῦ δὲ σαλπιγκταὶ καὶ ῥαβδοῦχοί τινες ὀχούμενοι καμήλοις ἤλαυνον· ἐξήρτητο δὲ τῶν ῥάβδων βαλάντια καὶ παρὰ τοὺς πελέκεις πρόσφατοι κεφαλαὶ Ῥωμαίων ἀποτετμημέναι.

32.3Arkalarından Seleukeia'nın çalgıcı hetairaları geliyor, şarkılarla Crassus'un kadınsılığı ve korkaklığı üzerine bir sürü açık saçık, gülünç laf ediyorlardı. Bunları herkes seyretti. Surenas ise Seleukeia senatosunu toplayıp Aristeides'in Milesos Hikâyeleri'nin müstehcen kitaplarını getirdi. Bu konuda yalan söylemiyordu: kitaplar Roscius'un eşyaları arasında bulunmuştu. Surenas, Romalıların savaşırken bile böyle işlerden ve yazılardan uzak duramadıkları için onlara türlü hakaretler ve alaylar yağdırdı.

32.3

κατόπιν δʼ εἵποντο Σελευκίδες ἑταῖραι μουσουργοί, πολλὰ βωμολόχα καὶ γελοῖα διʼ ᾀσμάτων εἰς θηλύτητα καὶ ἀνανδρίαν τοῦ Κράσσου λέγουσαι. ταῦτά μὲν οὖν πάντες ἐθεῶντο. τὴν δὲ γερουσίαν τῶν Σελευκέων ἀθροίσας εἰσήνεγκεν ἀκόλαστα βιβλία τῶν Ἀριστείδου Μιλησιακῶν, οὔτι ταῦτά γε καταψευσάμενος· εὑρέθη γὰρ ἐν τοῖς Ῥωσκίου σκευοφόροις, καὶ παρέσχε τῷ Σουρήνᾳ καθυβρίσαι πολλὰ καὶ κατασκῶψαι τοὺς Ῥωμαίους, εἰ μηδὲ πολεμοῦντες ἀπέχεσθαι πραγμάτων καὶ γραμμάτων δύνανται τοιούτων.

32.4Ama Seleukeia halkına göre Aisopos bilge bir adamdı. Çünkü Surenas'ı, heybesinin önüne Milesos müstehcenliklerini asmış, arkasından da bunca cariye arabasıyla bir Parth Sybaris'ini çekerken görüyorlardı. Bu, denildiği gibi engereklere ve skytalalara benzer biçimde ters yapılı bir şeydi: açıkta görünen ön yanı mızrak, yay ve atlarla ürkütücü ve vahşiydi.

32.4

τοῖς μέντοι Σελευκεῦσιν ἐδόκει σοφὸς ἀνὴρ Αἴσωπος εἶναι, τὸν Σουρήναν ὁρῶσι τὴν τῶν Μιλησιακῶν ἀκολαστημάτων πήραν ἐξηρτημένον πρόσθεν, ὄπισθεν δὲ Παρθικὴν Σύβαριν ἐφελκόμενον ἐν τοσαύταις παλλακίδων ἁμάξαις, τρόπον τινὰ ταῖς λεγομέναις ἐχίδναις καὶ σκυτάλαις ἀντιμόρφως τὰ μὲν ἐμφανῆ καὶ πρόσθια μέρη φοβερὰ καὶ θηρικώδη δόρασι καὶ τόξοις καὶ ἵπποις προβαλλομένην,

32.5Ordunun kuyruğu ise danslara, zillere, çalgılara ve kadınlarla geçen ahlâksız gece eğlencelerine varıyordu. Roscius kınanmayı hak ediyordu, ama Milesos Hikâyeleri'ni kınayan Parthlar da utanmazdı, çünkü onlara hükmeden Arsakes soylularının birçoğu Milesoslu ve İonyalı hetairalardan doğmuştu.

32.5

κατʼ οὐρὰν δὲ τῆς φάλαγγος εἰς χορείας καὶ κρόταλα καὶ ψαλμοὺς καὶ παννυχίδας ἀκολάστους μετὰ γυναικῶν τελευτῶσαν. ψεκτὸς μὲν γὰρ ὁ Ῥώσκιος, ἀναιδεῖς δὲ Πάρθοι τὰ Μιλησιακὰ ψέγοντες, ὧν πολλοὶ βεβασιλεύκασιν ἐκ Μιλησίων καὶ Ἰωνίδων ἑταιρῶν γεγονότες Ἀρσακίδαι.

33.133. Bölüm

Bunlar olurken Hyrodes, Ermeni kralı Artavasdes'le barışmış, onun kız kardeşini oğlu Pakoros'a eş olarak istemişti. Birbirlerine ziyafetler ve şölenler veriyor, bunlarda Yunanistan'dan gelen pek çok şey dinleniyordu.

33.1

τούτων δὲ πραττομένων Ὑρώδης ἐτύγχανεν ἤδη διηλλαγμένος Ἀρταουάσδῃ τῷ Ἀρμενίῳ καὶ τὴν ἀδελφὴν αὐτοῦ γυναῖκα Πακόρῳ τῷ παιδὶ καθωμολογημένος, ἑστιάσεις τε καὶ πότοι διʼ ἀλλήλων ἦσαν αὐτοῖς, καὶ πολλὰ παρεισήγετο τῶν ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος ἀκουσμάτων.

33.2Çünkü Hyrodes Yunancaya da Yunan edebiyatına da yabancı değildi, Artavasdes de tragedyalar yazıyor, konuşmalar ve tarihler kaleme alıyordu; bunların bazıları günümüze kalmıştır. Crassus'un başı saray kapısına getirildiğinde sofralar kaldırılmıştı ve tragedya oyuncusu Trallesli Iason, Euripides'in Bakkhalar'ından Agaue'yle ilgili kısmı okuyordu. Tam alkış alırken Sillakes şölen salonuna girdi, secde etti ve Crassus'un başını ortaya fırlattı.

33.2

ἦν γὰρ οὔτε φωνῆς οὔτε γραμμάτων Ὑρώδης Ἑλληνικῶν ἄπειρος, ὁ δʼ Ἀρταοθάσδης καὶ τραγῳδίας ἐποίει καὶ λόγους ἔγραφε καὶ ἱστορίας, ὧν ἔνιαι διασῴζονται, τῆς δὲ κεφαλῆς τοῦ Κράσσου κομισθείσης ἐπὶ θύρας ἀπηρμέναι μὲν ἦσαν αἱ τράπεζαι, τραγῳδιῶν δὲ ὑποκριτὴς Ἰάσων ὄνομα Τραλλιανὸς ᾖδεν Εὐριπίδου Βακχῶν τὰ περὶ τὴν Ἀγαύην. εὐδοκιμοῦντος δʼ αὐτοῦ Σιλλάκης ἐπιστὰς τῷ ἀνδρῶνι καὶ προσκυνήσας προὔβαλεν εἰς μέσον τοῦ Κράσσου τὴν κεφαλήν.

33.3Parthlar çılgın bir sevinçle el çırpıp bağırdılar. Kralın emriyle hizmetkârlar Sillakes'i oturttu. Iason ise Pentheus kostümünü korodan birine verdi, Crassus'un başını kapıp Bakkhalar gibi coşarak şarkıyı kendinden geçmiş bir hâlde söyledi:

Dağdan getiriyoruz saraya taze kesilmiş bir sarmaşık, mutlu bir av.

Bu herkesi eğlendirdi.

33.3

κρότῳ δὲ τῶν Πάρθων μετὰ κραυγῆς καὶ χαρᾶς ἀραμένων, τὸν μὲν Σιλλάκην κατέκλιναν οἱ ὑπηρέται βασιλέως κελεύσαντος, ὁ δʼ Ἰάσων τὰ μὲν τοῦ Πενθέως σκευοποιήματα παρέδωκέ τινι τῶν χορευτῶν, τῆς δὲ τοῦ Κράσσου κεφαλῆς λαβόμενος καὶ ἀναβακχεύσας ἐπέραινεν ἐκεῖνα τὰ μέλη μετʼ ἐνθουσιασμοῦ καὶ ᾠδῆς· φέρομεν ἐξ ὄρεος ἕλικα νεότομον ἐπὶ μέλαθρα, μακαρίαν θήραν. καὶ ταῦτα μὲν πάντας ἔτερπεν·

33.4Ama sıra koroyla karşılıklı dizelere geldiğinde,

Koro: Kim öldürdü? Agaue: Şeref benim!

diye okununca o sırada sofrada oturan Pomaxathres fırlayıp başa sarıldı, çünkü bu sözü söylemek Iason'dan çok kendisine düşüyordu. Kral buna sevindi, Pomaxathres'e Parth âdetine göre armağanlar verdi, Iason'a da bir talant bağışladı. Crassus'un seferi de böyle bir son perdeyle, tıpkı bir tragedya gibi bitti deniyor.

33.4

ᾀδομένων δὲ τῶν ἑφεξῆς ἀμοιβαίων πρὸς τὸν χορόν, Χόρος τίς ἐφόνευσεν; Ἀγαύη ἐμὸν τὸ γέρας· ἀναπηδήσας ὁ Πομαξάθρης ἐτύγχανε δὲ δειπνῶν ἀντελαμβάνετο τῆς κεφαλῆς, ὡς ἑαυτῷ λέγειν ταῦτα μᾶλλον ἢ; ἐκείνῳ προσῆκον. ἡσθεὶς δʼ ὁ βασιλεὺς τὸν μὲν οἷς πάτριόν ἐστιν ἐδωρήσατο, τῷ δʼ Ἰάσονι τάλαντον ἔδωκεν. εἰς τοιοῦτό φασιν ἐξόδιον τὴν Κράσσου στρατηγίαν ὥσπερ τραγῳδίαν τελευτῆσαι.

33.5Ama hak ettikleri ceza Hyrodes'i zalimliği, Surenas'ı da yalan yere ant içmesi yüzünden buldu. Çünkü çok geçmeden Hyrodes şöhretini kıskanıp Surenas'ı öldürttü. Hyrodes ise Pakoros'u Romalılarla savaşta kaybetti, ardından su toplamasına dönüşen bir hastalığa tutuldu. Oğlu Phraates ona komplo kurup akonit verdi. Ama hastalık zehri kendi içine alınca ikisi birlikte vücuttan atıldı ve Hyrodes hafifledi. Bunun üzerine Phraates en kestirme yola başvurup onu boğdu.

33.5

δίκη μέντοι καὶ τῆς ὠμότητος Ὑρώδην καὶ τῆς ἐπιορκίας Σουρήναν ἀξία μετῆλθεν. Σουρήναν μὲν γὰρ οὐ μετὰ πολὺν χρόνον Ὑρώδης φθόνῶ τῆς δόξης ἀπέκτεινεν, Ὑρώδῃ δὲ ἀποβαλόντι Πάκορον ὑπὸ Ῥωμαίων μάχῃ κρατηθέντα, καὶ νοσήσαντι νόσον εἰς ὓδρωπα τραπεῖσαν, Φραάτης ὁ υἱὸς ἐπιβουλεύων ἀκόνιτον ἔδωκεν. ἀναδεξαμένης δὲ τῆς νόσου τὸ φάρμακον εἰς ἑαυτὴν, ὥστε συνεκκριθῆναι, καὶ τοῦ σώματος κουφισθέντος, ἐπὶ τὴν ταχίστην τῶν ὁδῶν ἐλθὼν ὁ Φραάτης ἀπέπνιξεν αὐτόν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…