Plutarkhos
Paralel Hayatlar: Nikias ile Crassus'un Karşılaştırması
Νικίου καὶ Κράσσου σύγκρισις
1.11. Bölüm
Karşılaştırmada önce servetleri ele alındığında Nikias'ın serveti Crassus'unkinden daha kusursuz yollarla kazanılmıştır. Gerçi madencilik işletmesini kimse pek onaylamaz; çünkü bu işlerin çoğu suçlularla ya da barbarlarla görülür, bunların bir kısmı da pranga altında sağlıksız ve hastalıklı yerlerde çürür gider. Ama Sulla'nın müzayedeleriyle ve yangınlar üzerinden yapılan işlerle karşılaştırıldığında daha makul görünür.
ἐν δὲ τῇ συγκρίσει πρῶτον ὁ Νικίου πλοῦτος τῷ Κράσσου παραβαλλόμενος ἀμεμπτοτέραν ἔχει τὴν κτῆσιν. ἄλλως μὲν γὰρ οὐκ ἄν τις δοκιμάσειε τὴν ἀπὸ μετάλλων ἐργασίαν, ἧς τὰ πλεῖστα περαίνεται διὰ κακούργων ἢ βαρβάρων, ἐνίων δεδεμένων καὶ φθειρομένων ἐν τόποις ὑπούλοις καὶ νοσεροῖς· παραβαλλομένη δὲ πρὸς τὰ Σύλλα δημιόπρατα καὶ τὰς περὶ τὸ πῦρ ἐργολαβίας, ἐπιεικεστέρα φανεῖται.
1.2Çünkü Crassus bu işleri tarım ve tefecilik gibi açıkça yapardı. Kanıtlandığında inkâr ettiği şeylerle, kazanç için senatoda konuşmakla, müttefiklere haksızlık etmekle, kadınlara yaltaklanıp dolaşmakla, kötüleri örtbas etmekle ise Nikias hiçbir zaman, yanlış olarak bile suçlanmadı. Aksine korkaklığından muhbirlere para dağıttığı için alay konusu oldu; bu, Perikles'e, Aristeides'e belki yakışmazdı, ama tabiatça cesur olmayan kendisi için zorunluydu.
ταύταις γὰρ ὁ Κράσσος ἀναφανδὸν ὡς τῷ γεωργεῖν ἐχρῆτο καὶ τῷ δανείζειν· ἃ δὲ ἔξαρνος ἦν ἐλεγχόμενος, ἐπὶ κέρδεσιν ἐν βουλῇ λέγειν καὶ τοὺς συμμάχους ἀδικεῖν καὶ γύναια περιιὼν κολακεύειν καὶ συνεπικρύπτειν τοὺς πονηρούς, τούτων αἰτίαν οὐδὲ ψευδῆ ποτε Νικίας ἔλαβεν, ἄλλως δὲ διδοὺς καὶ προϊέμενος ἀργύριον ὑπὸ δειλίας τοῖς συκοφάνταις ἐχλευάζετο, πρᾶγμα ποιῶν Περικλεῖ μὲν ἴσως καὶ Ἀριστείδῃ μὴ πρέπον, αὐτῷ δʼ ἀναγκαῖον οὐκ εὖ πεφυκότι πρὸς τὸ θαρρεῖν.
1.3Hatip Lykurgos da sonradan bu yüzden muhbirlerden birini satın almakla suçlanınca halkın karşısında cesurca şöyle demişti: “Aranızda bu kadar zaman siyaset yaptıktan sonra para alırken değil, verirken yakalandığıma seviniyorum.”
ᾧ καὶ Λυκοῦργος ὕστερον ὁ ῥήτωρ ἐπαρρησιάσατο πρὸς τὸν δῆμον, αἰτίαν ἔχων ἐξωνήσασθαί τινα τῶν συκοφαντῶν· ἥδομαι γάρ, εἶπεν, εἰ τοσοῦτον χρόνον πεπολιτευμένος παρʼ ὑμῖν διδοὺς πεφώραμαι πρότερον ἢ λαμβάνων.
1.4Harcamalarda Nikias, adaklar, gymnasiarkhlıklar ve koro yetiştirmek gibi şeylerdeki hırsıyla daha vatandaşçaydı. Crassus'un ise on binlerce insana ziyafet verip sonra yine doyurduğu harcamaların yanında Nikias'ın bütün serveti, harcadıklarıyla birlikte, bir hiçti. Bu yüzden, utanç verici yollarla toplayıp sonra boş yere saçanları görüp de kötülüğün bir çeşit huy dengesizliği ve tutarsızlığı olduğunu fark etmeyen birine şaşmak gerekir.
τὴν δὲ ταῖς δαπάναις πολιτικώτερος μὲν ὁ Νικίας ἀναθήμασι καὶ γυμνασιαρχίαις καὶ διδασκαλίαις χορῶν φιλοτιμούμενος, ὧν δʼ ὁ Κράσσος ἀνάλωσεν ἑστιάσας ἅμα τοσαύτας μυριάδας ἀνθρώπων, εἶτα θρέψας πάλιν, οὐδὲν ἦν μέρος ἃ Νικίας ἐκέκτητο σὺν οἷς ἀνάλωσεν, ὥστε θαυμάζειν, εἴ τινα λέληθε τὸ τὴν κακίαν ἀνωμαλίαν εἶναί τινα τρόπου καὶ ἀνομολογίαν, ὁρῶντα τοὺς αἰσχρῶς συλλέγοντας εἶτʼ ἀχρήστως ἐκχέοντας.
2.12. Bölüm
Servet konusunda bu kadar yeter. Siyasetlerine gelince, Nikias'ınkinde hiçbir kurnazlık, haksızlık, zorbalık ya da küstahlık yoktur; daha çok Alkibiades'e aldanmış, halka çekinerek yaklaşmıştır. Crassus'u ise düşmanlık ve dostluk değiştirmelerinde güvenilmezlik ve aşağılıkla suçlarlar. Konsüllüğe zorla aday olduğunu kendisi de inkâr etmezdi, çünkü Cato'ya ve Domitius'a el kaldıracak adamlar kiralamıştı.
περὶ μὲν τοῦ πλούτου τοσαῦτα· τοῖς δὲ πολιτεύμασι τοῦ μὲν Νικίου πανοῦργον οὐδὲν οὐδὲ ἄδικον οὐδὲ βίαιον πρόσεστιν οὐδὲ θρασύτης, ἀλλʼ ἐξηπατᾶτο μᾶλλον ὑπὸ Ἀλκιβιάδου καὶ τῷ δήμῳ προσῄει μετʼ εὐλαβείας, τοῦ δὲ Κράσσου πολλὴν μὲν ἐν ταῖς πρὸς ἔχθραν καὶ φιλίαν μεταβολαῖς ἀπιστίαν καὶ ἀνελευθερίαν κατηγοροῦσι, βίᾳ δʼ οὐδʼ αὐτὸς ἠρνεῖτο τὴν ὑπατείαν μετιέναι, μισθωσάμενος ἄνδρας τοὺς Κάτωνι καὶ Δομιτίῳ τὰς χεῖρας προσοίσοντας.
2.2Eyaletler konusundaki halk oylamasında birçok kişi yaralandı, dört kişi öldü. Kendisi de, anlatımda atladığımız gibi, itiraz eden senatör Lucius Annalius'un yüzüne yumruk indirip onu kan içinde dışarı attı.
ἐν δὲ τῇ περί τῶν ἐπαρχιῶν ψηφοφορίᾳ τοῦ δήμου πολλοὶ μὲν ἐτρώθησαν, ἔπεσον δὲ τέσσαρες, αὐτὸς δʼ, ὅπερ ἡμᾶς ἐν τῇ διηγήσει παρελήλυθε, Λεύκιον Ἀννάλιον, ἄνδρα βουλευτήν, ἀντιλέγοντα πὺξ πατάξας εἰς τὸ πρόσωπον ἐξέβαλεν ᾑμαγμένον.
2.3Ama Crassus bu konularda ne kadar zorba ve tiran gibiyse, Nikias'ın siyasetteki ödlekliği, cesaretsizliği, en kötülerin önünde eğilmesi de en büyük kınamaları hak eder. Crassus ise bu bakımdan yüksek gönüllü ve büyük yürekliydi; rakipleri Kleon'lar, Hyperbolos'lar değil, Zeus adına, Caesar'ın parlaklığı ve Pompeius'un üç zafer alayıydı. Geri çekilmedi, ikisine de gücüyle karşı koydu, sansörlük itibarıyla da Pompeius'u geçti.
ὡς δὲ περί ταῦτα βίαιος ὁ Κράσσος καὶ τυραννικός, οὕτως αὖ πάλιν ἐκείνου τὸ ψοφοδεὲς ἐν τῇ πολιτείᾳ καὶ ἄτολμον καὶ τοῖς κακίστοις ὑφειμένον τῶν μεγίστων ἐπιλήψεων ἄξιον ὁ δὲ Κράσσος ὑψηλὸς περί γε ταῦτα καὶ μεγαλόφρων, οὐ πρὸς Κλέωνας οὐδʼ Ὑπερβόλους, μὰ Δία, τοῦ ἀγῶνος ὄντος, ἀλλὰ πρὸς τὴν Καίσαρος λαμπρότητα καὶ τρεῖς τοῦ Πομπηΐου θριάμβους, οὐχ ὑπείξας, ἀλλʼ ἀντάρας ἑκατέρῳ τὴν δύναμιν, ἀξιώματι δὲ τῆς τιμητικῆς ἀρχῆς καὶ Πομπήιον ὑπερβαλόμενος.
2.4Çünkü en büyük işlerde siyasette kıskanılmamayı değil, parlaklığı aramak, kıskançlığı gücün büyüklüğüyle gölgelemek gerekir. Ama her şeyden önce güvenliği ve sükûneti seviyorsan, kürsüde Alkibiades'ten, Pylos'ta Lakedaimonlulardan, Trakya'da Perdikkas'tan korkuyorsan, şehirde aylaklık için bol bol yer vardır. Ortalıktan çekilip kimi sofistlerin dediği gibi kendine bir huzur tacı örersin.
δεῖ γὰρ ἐπὶ μεγίστοις οὐ τὸ ἀνεπίφθονον, ἀλλὰ τὸ λαμπρὸν ἐν πολιτείᾳ λαμβάνειν, μεγέθει δυνάμεως ἐξαμαυροῦντα τὸν φθόνον. εἰ δʼ ἐξ ἅπαντος ἀγαπᾶς ἀσφάλειαν καὶ ἡσυχίαν, καὶ δέδιας Ἀλκιβιάδην μὲν ἐπὶ τοῦ βήματος, ἐν δὲ Πύλῳ Λακεδαιμονίους, Περδίκκαν δʼ ἐν Θρᾴκῃ, πολλὴν εὐρυχωρίαν ἡ πόλις ἔχει σχολῆς ἐκ μέσου γενόμενον καθῆσθαι πλέκοντα τῆς ἀταραξίας σεαυτῷ στέφανον, ὡς ἔνιοι σοφισταὶ λέγουσιν.
2.5Gerçekten de barış sevdası tanrısaldı, savaşı bitirmek de Yunanlılara en yakışan siyasetti. Crassus, Hazar Denizi'ni ya da Hint Okyanusu'nu Roma egemenliğine katsa bile bu iş yüzünden Nikias'la karşılaştırılmaya değmezdi.
ὁ μὲν γὰρ τῆς εἰρήνης ἔρως θεῖος ἦν ὡς ἀληθῶς, καὶ τὸ λῦσαι τὸν πόλεμον ἑλληνικώτατον πολίτευμα· καὶ τῆς πράξεως ἕνεκα ταύτης οὐκ ἄξιον Νικίᾳ παραβαλεῖν Κράσσον, οὐδʼ εἰ τὸ Κάσπιον φέρων πέλαγος ἢ τὸν Ἰνδὸν ὠκεανὸν τῇ Ῥωμαίων ἡγεμονίᾳ προσώρισεν.
3.13. Bölüm
Ama aretēyi fark eden bir şehir yönetiyorsa ve gücüyle üstünse, kötülere yer vermemek, yöneticilik yapmayanlara yöneticilik, güvenilmeyenlere güven vermemek gerekir. Oysa Nikias, şehirde kürsüdeki utanmazlığından ve bağırıp çağırmasından başka bir şeyi olmayan Kleon'u kendi eliyle komutanlığa getirdi.
πόλει μέντοι χρώμενον ἀρετῆς αἰσθανομένῃ καὶ κρείττονα ὄντα τῇ δυνάμει χώραν οὐ δοτέον τοῖς πονηροῖς οὐδʼ ἀρχὴν μὴ ἄρχουσιν οὐδὲ πίστιν ἀπιστουμένοις, ὅπερ ἐποίησεν ὁ Νικίας, τὸν Κλέωνα μηδὲν ὄντα πλέον ἐν τῇ πόλει τῆς ἀπὸ τοῦ βήματος ἀναισχυντίας καὶ κραυγῆς αὐτὸς εἰς τὸ στρατηγεῖν καταστήσας.
3.2Spartacus savaşında Crassus'un güvenli olmaktan çok hızlı davranıp savaşı bitirmekte acele etmesini övmüyorum. Ama Mummius'un Korint'i Metellus'un elinden aldığı gibi Pompeius'un gelip şöhretini elinden almasından korkması bir hırs meselesiydi. Nikias'ınki ise büsbütün tuhaf ve korkunç bir şeydi. Çünkü düşmanına bıraktığı şey, umut ve kolaylık vaat eden bir şeref ve görev değildi; komutanlıkta büyük bir tehlike sezmiş, kendi güvenliğini sağlayıp kamunun işini gözden çıkarmaya razı olmuştu.
οὐκ ἐπαινῶ μὲν γὰρ ἐγὼ τὸν Κράσσον ἐν τοῖς Σπαρτακείοις ἐπειχθέντα θᾶσσον ἢ ἀσφαλέστερον διαγωνίσασθαι, καίτοι φιλοτιμίας ἦν τὸ δεῖσαι μὴ Πομπήιος ἐλθὼν ἀφέληται τὴν δόξαν αὐτοῦ, καθάπερ ἀφείλετο Μετέλλου Μόμμιος τὴν Κόρινθον τὸ δὲ τοῦ Νικίου παντάπασιν ἄτοπον καὶ δεινόν. οὐ γὰρ ἐλπίδας οὐδὲ ῥᾳστώνην ἐχούσης ἐξέστη τῷ ἐχθρῷ φιλοτιμίας καὶ ἀρχῆς, ἀλλὰ κίνδυνον ὑφορώμενος ἐν τῇ στρατηγίᾳ μέγαν ἠγάπησε, τὸ καθʼ αὑτὸν ἐν ἀσφαλεῖ θέμενος, προέσθαι τὸ κοινόν·
3.3Oysa Themistokles, Pers savaşlarında kötü ve akılsız bir adam komutan olup şehri mahvetmesin diye onu parayla bu görevden vazgeçirmişti. Cato da halk tribunluğunu en çok şehir için güçlükler ve tehlikeler içerdiğini gördüğü sırada aramıştı.
καίτοι ὅ γε Θεμιστοκλῆς, ἵνα μὴ φαῦλος ἄνθρωπος ἐν τοῖς Περσικοῖς καὶ ἄφρων στρατηγήσας ἀπολέσῃ τὴν πόλιν, ἀργυρίῳ τῆς ἀρχῆς ἀπέστησεν αὐτόν, καὶ Κάτων, ὅτε μάλιστα ἑώρα πράγματα καὶ κινδύνους ἔχουσαν ὑπὲρ τῆς· πόλεως τὴν δημαρχίαν, μετῆλθεν·
3.4Nikias ise kendisini Minoa, Kythera ve zavallı Meloslular için komutan olarak saklıyor, Lakedaimonlulara karşı savaşmak gerektiğinde ise pelerinini çıkarıp en büyük tecrübeyi gerektiren gemileri, adamları, silahları ve komutanlığı Kleon'un toyluğuna ve küstahlığına teslim ediyordu. Böylece gözden çıkardığı kendi şöhreti değil, vatanının güvenliği ve kurtuluşuydu.
ὁ δʼ αὑτὸν ἐπὶ τὴν Μίνῳαν καὶ Κύθηρα καὶ Μηλίους τοὺς ταλαιπώρους φυλάττων στρατηγόν, εἰ δὲ δέοι μάχεσθαι Λακεδαιμονίοις, ἀποδυόμενος τὴν χλανύδα καὶ τῇ Κλέωνος ἀπειρίᾳ καὶ θρασύτητι ναῦς καὶ ἄνδρας καὶ ὅπλα καὶ στρατηγίαν ἐμπειρίας ἄκρας δεομένην παραδιδούς, οὐ τὴν ἑαυτοῦ προΐεται δόξαν, ἀλλὰ τὴν τῆς πατρίδος ἀσφάλειαν καὶ σωτηρίαν.
3.5İşte bu yüzden sonra istemediği hâlde, isteyerek değil, zorla Syrakusalılarla savaşmak zorunda kaldı. Çünkü çıkar hesabıyla değil, tembellik ve gevşeklik yüzünden elinden geldiğince şehri Sicilya'dan yoksun bırakıyor sayılıyordu. Yine de savaşmaktan hoşlanmayan, komutanlıktan kaçan birini en tecrübeli ve en iyi kişi sayıp seçmekten vazgeçmemeleri, onun büyük bir yumuşaklığa sahip olduğunun işaretidir.
ὅθεν ὕστερον οὐχ ἑκὼν οὐδὲ βουλόμενος Συρακουσίοις πολεμεῖν ἠναγκάζετο, δοκῶν οὐ λογισμῷ τοῦ συμφέροντος, ἀλλὰ ῥᾳστώνῃ καὶ μαλακίᾳ τὸ παρʼ αὑτὸν ἀποστερεῖν Σικελίας τὴν πόλιν. ἐκεῖνο μέντοι μεγάλης ἐπιεικείας σημεῖον, ὅτι δυσχεραίνοντα τὸ πολεμεῖν ἀεὶ καὶ φεύγοντα τὸ στρατηγεῖν οὐκ ἐπαύοντο χειροτονοῦντες ὡς ἐμπειρότατον καὶ βέλτιστον·
3.6Crassus ise bütün hayatı boyunca komutanlık istedi, ama yalnızca köle savaşında buna erişebildi, o da zorunluluktan, Pompeius, Metellus ve iki Lucullus uzakta olduğu için. Oysa o sırada en çok itibar gören ve en büyük güce sahip olan oydu. Ama görünüşe göre ona bağlı olanlar bile onu, komedi şairinin sözüyle, “her konuda en iyi adam, ama savaşta değil” sayıyordu.
τῷ δὲ Κράσσῳ παρὰ πάντα τὸν χρόνον ἐφιεμένῳ στρατηγίας οὐχ ὑπῆρξε τυχεῖν, πλὴν ἐπὶ τὸν δουλικὸν πόλεμον ἐξ ἀνάγκης, Πομπηΐου καὶ Μετέλλου καὶ Λουκούλλων ἀμφοτέρων ἀπόντων, καίτοι τότε τιμωμένῳ μάλιστα καὶ δυναμένῳ πλεῖστον, ἀλλʼ, ὡς ἔοικε, καὶ τοῖς σπουδάζουσι περὶ αὑτὸν ἐδόκει κατὰ τὸν κωμικὸν ἀνὴρ ἄριστος εἶναι τἆλλα πλὴν ἐν ἀσπίδι.
3.7Bu da Romalılara yaramadı, çünkü onun iktidar hırsı ve şöhret tutkusu onları zorladı. Atinalılar Nikias'ı istemediği hâlde savaşa gönderdi, Romalıları ise Crassus istemedikleri hâlde savaşa sürükledi. Biri şehri yüzünden, öbürü yüzünden şehri felaket gördü.
καὶ τοῦτο Ῥωμαίους οὐδὲν ὤνησεν ἐκβιασθέντας ὑπὸ τῆς φιλαρχίας αὐτοῦ καὶ φιλοτιμίας. Ἀθηναῖοι μὲν γὰρ ἄκοντα Νικίαν ἐξέπεμψαν ἐπὶ τὸν πόλεμον. Ῥωμαίους δὲ Κράσσος ἄκοντας ἐξήγαγεν· καὶ διὰ μὲν τοῦτον ἡ πόλις, ἐκεῖνος δὲ διὰ τὴν πόλιν ἠτύχησεν.
4.14. Bölüm
Yine de bu konularda Nikias'ı övmek Crassus'u kınamaktan daha yerindedir. Çünkü Nikias tecrübeli ve aklı başında bir önder gibi hesap yaptı, vatandaşlarının umutlarına kapılmadı, Sicilya'nın alınamayacağını söyleyip vazgeçti. Crassus ise Parth savaşına çok kolay bir işe girer gibi girişti ve yanıldı.
οὐ μὴν ἀλλὰ μᾶλλον ἔστιν ἐν τούτοις τὸν Νικίαν ἐπαινεῖν ἢ ψέγειν τὸν Κράσσον. ὁ μὲν γὰρ ἐμπειρίᾳ καὶ λογισμῷ χρησάμενος ἡγεμόνος ἔμφρονος οὐ συνηπατήθη ταῖς ἐλπίσι τῶν πολιτῶν, ἀλλʼ ἀπεῖπε καὶ ἀπέγνω λήψεσθαι Σικελίαν· ὁ δʼ ὡς ἐπὶ ῥᾷστον ἔργον τὸν Παρθικὸν ὁρμήσας πόλεμον ἥμαρτεν.
4.2Ama büyük şeyler istemişti. Caesar batıyı, Keltleri, Germenleri ve Britanya'yı boyunduruk altına alırken, kendisi doğuya, Hint Denizi'ne kadar sürmek, Asya'yı Pompeius'un istila ettiği ve Lucullus'un direndiği yerleri de katarak fethetmek istedi. Bu adamlar herkese karşı iyi niyetli ve iyi kaldılar, ama Crassus'la aynı şeyi seçtiler ve aynı işe giriştiler.
ὠρέχθη δὲ μεγάλων, Καίσαρος τὰ ἑσπέρια καὶ Κελτοὺς καὶ Γερμανοὺς καταστρεφομένου καὶ Βρεττανίαν, αὐτὸς ἐπὶ τὴν ἕω καὶ τὴν Ἰνδικὴν ἐλάσαι θάλασσαν καὶ προσεργάσασθαι τὴν Ἀσίαν οἷς Πομπήιος ἐπῆλθε καὶ Λούκουλλος ἀντέσχεν, ἄνδρες εὐμενεῖς καὶ πρὸς πάντας ἀγαθοὶ διαμείναντες, προελόμενοι δʼ ὅμοια Κράσσῳ καὶ τὰς αὐτὰς ὑποθέσεις λαβόντες,
4.3Çünkü Pompeius'a bu görev verilirken senato karşı çıkmıştı. Caesar üç yüz bin Germen'i bozguna uğrattığında ise Cato, onu yenilenlere teslim edip antlaşmayı bozmanın lanetini onun üzerine çevirmeyi önermişti. Ama halk Cato'ya aldırmadı, on beş gün zafer kurbanları sunup sevinçten taşıyordu.
ἐπεὶ καὶ Πομπηΐῳ τῆς ἀρχῆς διδομένης ἡ σύγκλητος ἠναντιοῦτο, καὶ Καίσαρα μυριάδας τριάκοντα Γερμανῶν τρεψάμενον συνεβούλευεν ὁ Κάτων ἐκδοῦναι τοῖς ἡττημένοις καὶ τρέψαι τὸ μήνιμα τοῦ παρασπονδήματος εἰς ἐκεῖνον ὁ δὲ δῆμος ἐρρῶσθαι φράσας Κάτωνι, πεντεκαίδεκα ἡμέρας ἔθυεν ἐπινίκια καὶ περιχαρὴς ἦν.
4.4Peki Crassus Babil'den zafer haberi yazsaydı, sonra Medya'yı, Pers'i, Hyrkanları, Susa'yı, Baktra'yı alıp Roma eyaleti yapsaydı, halk ne yapardı, kaç gün kurban keserdi? Çünkü Euripides'in dediği gibi, huzurlu duramayanların, eldeki iyilikten yararlanmayı bilmeyenlerin haksızlık etmesi gerekiyorsa, Skandeia'yı, Mende'yi yerle bir etmemek, kendi yurtlarını bırakıp kaçan Aiginalıları kovalamamak gerekir.
πῶς οὖν ἂν διετέθη καὶ πόσας ἔθυσεν ἡμέρας, εἰ Κράσσος ἐκ Βαβυλῶνος ἔγραψε νικᾶν, εἶτʼ ἐπελθὼν Μηδίαν, Περσίδα, Ὑρκανούς, Σοῦσα, Βάκτρα, Ῥωμαίων ἐπαρχίας ἀπέδειξεν; εἴπερ γὰρ ἀδικεῖν χρή, κατὰ τὸν Εὐριπίδην, ἡσυχίαν ἄγειν μὴ δυναμένους μηδὲ χρῆσθαι τοῖς παροῦσιν ἀγαθοῖς εἰδότας, οὐ Σκάνδειαν, οὐ Μένδην ἐκκοπτέον, οὐδὲ φεύγοντας Αἰγινήτας ἀπολελοιπότας τὴν ἑαυτῶν,
4.5Onlar kuşlar gibi başka bir yere saklanmışlardı. Haksızlığın bedeli ağır olmalıdır, adalet küçük ya da değersiz bir şeymiş gibi kolayca, herhangi bir sebeple gözden çıkarılmamalıdır. İskender'in sefere atılışını övüp Crassus'unkini kınayanlar ise başlangıcı sonuca göre yargılayarak yanlış yaparlar.
ὥσπερ ὄρνιθας εἰς ἑτέραν χώραν ἀποκεκρυμμένους, ἐκθηρατέον, ἀλλὰ πολλοῦ τιμητέον τὸ ἀδικεῖν, μὴ ῥᾳδίως μηδʼ ἐπὶ τοῖς τυχοῦσιν, ὥς τι φαῦλον ἢ μικρὸν, προϊεμένους τὸ δίκαιον, οἱ δὲ τὴν μὲν τῆς Ἀλεξάνδρου στρατείας ὁρμὴν ἐπαινοῦντες, τὴν δὲ Κράσσου ψέγοντες, οὐκ εὖ τὰ πρῶτα κρίνουσιν ἀπὸ τῶν τελευταίων.
5.15. Bölüm
Komutanlıklarında Nikias'ın az sayılmayacak yiğitlikleri vardı: birçok savaşta düşmanı yendi, Syrakusa'yı almasına az kaldı, başarısızlığının sebebi de yalnız kendisi değildi; hastalığı ve vatandaşlarının memlekette ona duyduğu kıskançlığı da sorumlu sayabiliriz. Crassus ise hatalarının çokluğu yüzünden talihin ona bir iyilik göstermesine bile fırsat vermedi. Bu yüzden onun ahmaklığının Parthların gücüne yenilmesine değil, Roma'nın iyi talihini bile alt etmesine şaşmak gerekir.
ἐν δὲ ταῖς στρατηγίαις αὐταῖς Νικίου μὲν οὐκ ὀλίγα γενναῖα· καὶ γὰρ μάχαις πολλαῖς ἐνίκησε τοὺς πολεμίους, καὶ τοῦ λαβεῖν Συρακούσας ὀλίγον ἐδέησε, καὶ πάντα διʼ αὑτὸν οὐκ ἔπταισεν, ἀλλὰ καὶ νόσον ἄν τις αἰτιάσαιτο καὶ φθόνον τῶν οἴκοι πολιτῶν Κράσσος δὲ διὰ πλῆθος ἁμαρτημάτων οὐδὲν τῇ τύχῃ χρηστὸν ἀποδείξασθαι παρῆκεν, ὥστε θαυμάζειν αὐτοῦ τὴν ἀβελτερίαν οὐ τῆς Πάρθων δυνάμεως ἡττηθεῖσαν, ἀλλὰ τῆς Ῥωμαίων εὐτυχίας περιγενομένην.
5.2Biri kehanetle ilgili hiçbir şeyi küçümsemediği, öbürü ise hepsini hor gördüğü hâlde ikisi de aynı şekilde öldüğüne göre, bu konuda güvenli yolu seçmek güç ve kararı zordur. Ama eski ve yerleşik kanaatle ihtiyat yüzünden yapılan hata, kanunsuzluk ve küstahlıktan daha hoş görülebilir. Ölümlerinde ise Crassus daha kusursuzdur: kendini teslim etmedi, bağlanmadı, aldatılmadı; dostlarının yakarışlarına boyun eğdi ve düşmanın antlaşmayı bozmasına kurban gitti. Nikias ise utanç verici ve şerefsiz bir kurtuluş umuduyla düşmana teslim oldu ve ölümünü daha da utanç verici yaptı.
ἐπεὶ δʼ ὁ μὲν μηδενὸς τῶν ἀπὸ μαντικῆς καταφρονῶν, ὁ δὲ πάντα ὑπερορῶν ὁμοίως ἀπώλοντο, χαλεπὴ μὲν ἐν τούτοις ἡ ἀσφάλεια καὶ δύσκριτος, ἐπιεικέστερον δὲ τοῦ παρανόμου καὶ αὐθάδους τὸ μετὰ δόξης παλαιᾶς καὶ συνήθους διʼ εὐλάβειαν ἁμαρτανόμενον. περὶ μέντοι τὴν τελευτὴν ἀμεμπτότερος ὁ Κράσσος οὐ παραδοὺς ἑαυτὸν οὐδὲ δεθεὶς οὐδὲ φενακισθείς, ἀλλʼ εἴξας τοῖς φίλοις δεομένοις καὶ παρασπονδηθεὶς ὑπὸ τῶν πολεμίων ὁ δὲ Νικίας αἰσχρᾶς καὶ ἀκλεοῦς ἐλπίδι σωτηρίας ὑποπεσὼν τοῖς πολεμίοις αἰσχίονα ἑαυτῷ τὸν θάνατον ἐποίησεν.