Kavram
usucapio
- Latince
- usucapio; praescriptio; possessio bonae fidei
- Almanca
- Ersitzung; Verjährung; ehrlicher Besitz
- Fransızca
- usucapion; prescription acquisitive
- İngilizce
- usucaption
- Türkçe
- kazandırıcı zamanaşımı; zamanaşımı; iyi niyetli zilyetlik
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte uzun süre elde tutulan şeyin sahibi olmaktır. Kant'ta (Ahlâk Metafiziği, Özel Hukuk § 32–33, AA06.291–) kazandırıcı zamanaşımı ideal kazanmanın ilk tarzıdır: zamanda nedensellik içermez, saf aklın bir ideasına dayanır. Zilyetliğini sürekli ve belgeli bir zilyetlik edimiyle korumayan kişi, zilyet olarak hiç var olmamış sayılır; aksi hâlde tarih ilk zilyede kadar geri gidemeyeceğinden hiçbir kazanma kesin olmaz, hepsi geçici kalırdı. Bu yüzden kazandırıcı zamanaşımı tabiî hukuka aittir, keyfî kanunun eseri değildir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 450 | On İki Levha | taşınmazda iki, taşınırda bir yıl kullanım | — |
| 1625 | Grotius | uzun süre susmadan terk etme karinesi | — |
| 1797 | Kant | rıza ya da terk karinesine değil, zilyetlik ediminin ihmaline dayanan ideal kazanma; tabiî hukuka ait | Ahlâk Metafiziği, § 33 (AA06.291–) |
Dönüşüm: Sahibin varsayılan rızasından ya da terkinden, kesin kazanmanın aklî bir şartına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Latince | usucapio | usu capere "kullanarak ele geçirmek"; praescriptio "zamanaşımı" (dışlayıcı sonuç) |
| Almanca | Ersitzung | ersitzen "oturarak, uzun süre elde tutarak kazanmak"; Verjährung "zamanaşımı" |
| Fransızca | usucapion | prescription acquisitive |
| İngilizce | usucaption |
Türkçe karşılığı
kazandırıcı zamanaşımı. Türk medenî hukukunda yerleşik terim; "zamanaşımıyla iktisap" da denir
Kant Ersitzung ile Verjährung'u ayırır: Kazanma önce gelir, eski sahibin dışlanması (praescriptio) onun sonucudur. Bu yüzden "zamanaşımı" tek başına yetmez; "kazandırıcı" sıfatı kazanmayı öne çıkarır.
Atıf ve kaynak notu
Kant, Grotius çizgisindeki "susarak terk" karinesini açıkça reddeder.