Kavram
elater animi
- Latince
- elater animi
- Almanca
- Triebfeder
- Fransızca
- mobile, ressort
- İngilizce
- incentive
- Türkçe
- güdü
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte bir mekanizmayı işleten yay; mecazen bir eylemin itici sebebi. Kant'ta (Pratik Aklın Eleştirisi, Üçüncü Başlıca Bölüm, AA05.072 vd.): İnsan iradesinin güdüsü, eylem yasanın yalnız lafzını değil ruhunu da taşıyacaksa, ahlâk yasasından başka bir şey olamaz; nesnel belirleme temeli aynı zamanda öznel olarak yeterli belirleme temeli olmalıdır. Tanrı'nın iradesine güdü yüklenemez. Güdü kavramından ilgi kavramı, ilgiden maksim kavramı doğar; üçü de yalnız sonlu varlıklara uygulanır. Yasaya saygı ahlâklılığa götüren bir güdü değil, öznel olarak güdü olarak görülen ahlâklılığın kendisidir (AA05.076).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1785 | Kant | öznel arzu temeli; saik (Bewegungsgrund) karşısında | Grundlegung AA04.427 |
| 1788 | Kant | ahlâk yasasının öznel olarak etkisi; saygı | Pratik Aklın Eleştirisi AA05.072–089 |
Dönüşüm: Mekanik bir imgeden (yay) iradenin akıl tarafından belirlenmesinin duygudaki izine: Kant'ta güdü, duygunun yasaya önce gelmesini değil, yasanın duyguda sonuç vermesini adlandırır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | — | Kant'ın terimi Yunanca bir karşılığa dayanmaz. |
| Latince | elater animi | elater "yay, itici kuvvet" (Yunanca elatēr "sürücü"den); Kant Almanca terimin yanına parantezle koyar: Pratik Aklın Eleştirisi AA05.072. |
| Almanca / Fransızca | Triebfeder / mobile | Trieb "itki" + Feder "yay": saat yayı imgesi. |
| İngilizce | incentive |
Türkçe karşılığı
güdü. saik: Kant'ın ayrıca kullandığı Bewegungsgrund için ayrıldı (Grundlegung: güdü öznel, saik nesnel temeldir); dürtü: Antrieb için ayrıldı; itici güç: anlaşılır ama terim olarak hantal. Güdü seçildi: iradeyi harekete geçiren öznel temeli tek kelimeyle adlandırır.
"Güdü" psikolojide dışarıdan gözlenen davranış nedenini çağrıştırabilir; Kant'ta ise güdü, aklı tabiatı gereği nesnel yasaya zaten uygun olmayan bir varlığın iradesinin öznel belirleme temelidir. Ahlâkî güdü bir duygu değil, saygı biçiminde öznel olarak etki eden ahlâk yasasının kendisidir.