İçeriğe geç

Kavram

elater animi

Latince
elater animi
Almanca
Triebfeder
Fransızca
mobile, ressort
İngilizce
incentive
Türkçe
güdü

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte bir mekanizmayı işleten yay; mecazen bir eylemin itici sebebi. Kant'ta (Pratik Aklın Eleştirisi, Üçüncü Başlıca Bölüm, AA05.072 vd.): İnsan iradesinin güdüsü, eylem yasanın yalnız lafzını değil ruhunu da taşıyacaksa, ahlâk yasasından başka bir şey olamaz; nesnel belirleme temeli aynı zamanda öznel olarak yeterli belirleme temeli olmalıdır. Tanrı'nın iradesine güdü yüklenemez. Güdü kavramından ilgi kavramı, ilgiden maksim kavramı doğar; üçü de yalnız sonlu varlıklara uygulanır. Yasaya saygı ahlâklılığa götüren bir güdü değil, öznel olarak güdü olarak görülen ahlâklılığın kendisidir (AA05.076).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
1785 Kant öznel arzu temeli; saik (Bewegungsgrund) karşısında Grundlegung AA04.427
1788 Kant ahlâk yasasının öznel olarak etkisi; saygı Pratik Aklın Eleştirisi AA05.072–089

Dönüşüm: Mekanik bir imgeden (yay) iradenin akıl tarafından belirlenmesinin duygudaki izine: Kant'ta güdü, duygunun yasaya önce gelmesini değil, yasanın duyguda sonuç vermesini adlandırır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca — Kant'ın terimi Yunanca bir karşılığa dayanmaz.
Latince elater animi elater "yay, itici kuvvet" (Yunanca elatēr "sürücü"den); Kant Almanca terimin yanına parantezle koyar: Pratik Aklın Eleştirisi AA05.072.
Almanca / Fransızca Triebfeder / mobile Trieb "itki" + Feder "yay": saat yayı imgesi.
İngilizce incentive

Türkçe karşılığı

güdü. saik: Kant'ın ayrıca kullandığı Bewegungsgrund için ayrıldı (Grundlegung: güdü öznel, saik nesnel temeldir); dürtü: Antrieb için ayrıldı; itici güç: anlaşılır ama terim olarak hantal. Güdü seçildi: iradeyi harekete geçiren öznel temeli tek kelimeyle adlandırır.

"Güdü" psikolojide dışarıdan gözlenen davranış nedenini çağrıştırabilir; Kant'ta ise güdü, aklı tabiatı gereği nesnel yasaya zaten uygun olmayan bir varlığın iradesinin öznel belirleme temelidir. Ahlâkî güdü bir duygu değil, saygı biçiminde öznel olarak etki eden ahlâk yasasının kendisidir.

İlgili kavramlar