Kavram
Dokos (δόκος)
- Yunanca
- δόκος (dókos); δοκεῖν (dokeîn), δόξα (dóxa)
- Latince
- opinio
- Almanca
- Meinung, Schein
- Fransızca
- opinion, apparence
- İngilizce
- opinion, seeming
- Türkçe
- sanı
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde δοκεῖ μοι "bana öyle geliyor" demektir; δόξα ise bir kimsenin itibarı, başkalarının onun hakkındaki kanısıdır. Ksenophanes bu gündelik sözcüğü, insan bilgisinin tümü için bir sınır terimi yapar: kesin olan (τὸ σαφές) ile bize kalan (δόκος) arasındaki ayrım. Bu ayrım Parmenides'te ἀλήθεια / δόξα yoluna, Platon'da δόξα / ἐπιστήμη ayrımına dönüşür.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 6.–5. yy | Ksenophanes | Kesin bilginin yerini tutan, herkesi kuşatan sanı; "her şeyin üzerine örülmüştür" | DK 21 B34 |
| MÖ 6.–5. yy | Ksenophanes | δοκέουσι: ölümlülerin tanrıları "sanma" biçimi — teolojik eleştirinin fiili | DK 21 B14 |
| MÖ 6.–5. yy | Ksenophanes | δεδοξάσθω: "bunlar gerçeğe benzer şeyler olarak sanılsın" — bilerek kabul edilen sanı | DK 21 B35 |
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | δόκος (dókos) | δοκέω/δοκεῖν ("görünmek, sanmak") kökünden; aynı kökten δόξα (sanı, görüş, itibar) ve δόγμα. Ksenophanes B34'teki kullanım terimin felsefedeki en erken örneklerinden biridir. |
| Latince | opinio | |
| Almanca / Fransızca | Meinung / Schein; opinion / apparence | Almanca ikilik (Meinung = kanaat, Schein = görünüş) terimin iki yanını ayırır; Yunanca tek sözcükte tutar. |
| İngilizce | opinion, seeming |
Türkçe karşılığı
sanı. rakip karşılıklar: zan (dinî-hukukî çağrışımı ağır), görünüş (δόκος'un öznel yanını kaybettirir), kanı (δόξα için daha uygun). "Sanı" hem "öyle görünüyor" hem "öyle sanıyorum" yanını tutar.
"Sanı" dersen epistemik bir durum (öznenin hâli) seçmiş olursun; "görünüş" dersen ontolojik bir kip (şeyin bize görünme tarzı). B34'teki "δόκος δ᾽ ἐπὶ πᾶσι τέτυκται" ("her şeyin üzerine örülmüştür") ikinci okumayı da mümkün kılar — sanı bir örtüdür.
Atıf ve kaynak notu
Bu terim gerçekten o filozofa mı ait, yoksa sonraki bir yorumcunun geriye yansıtması mı?
δόκος sözcüğü B34'te fragmanın kendi içindedir — yani Ksenophanes'e aittir [F]. Ama onu "kuşkuculuğun ilk terimi" diye okumak Sextus Empeiricus'un çerçevesidir [T]: B18 ("zamanla arayarak daha iyisini bulurlar") bu okumayı zorlaştırır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sanı
Metinlerde işaretlendiği yerler
1 yer · 1 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.