İçeriğe geç

Kavram

Dokos (δόκος)

Yunanca
δόκος (dókos); δοκεῖν (dokeîn), δόξα (dóxa)
Latince
opinio
Almanca
Meinung, Schein
Fransızca
opinion, apparence
İngilizce
opinion, seeming
Türkçe
sanı

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde δοκεῖ μοι "bana öyle geliyor" demektir; δόξα ise bir kimsenin itibarı, başkalarının onun hakkındaki kanısıdır. Ksenophanes bu gündelik sözcüğü, insan bilgisinin tümü için bir sınır terimi yapar: kesin olan (τὸ σαφές) ile bize kalan (δόκος) arasındaki ayrım. Bu ayrım Parmenides'te ἀλήθεια / δόξα yoluna, Platon'da δόξα / ἐπιστήμη ayrımına dönüşür.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6.–5. yy Ksenophanes Kesin bilginin yerini tutan, herkesi kuşatan sanı; "her şeyin üzerine örülmüştür" DK 21 B34
MÖ 6.–5. yy Ksenophanes δοκέουσι: ölümlülerin tanrıları "sanma" biçimi — teolojik eleştirinin fiili DK 21 B14
MÖ 6.–5. yy Ksenophanes δεδοξάσθω: "bunlar gerçeğe benzer şeyler olarak sanılsın" — bilerek kabul edilen sanı DK 21 B35

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca δόκος (dókos) δοκέω/δοκεῖν ("görünmek, sanmak") kökünden; aynı kökten δόξα (sanı, görüş, itibar) ve δόγμα. Ksenophanes B34'teki kullanım terimin felsefedeki en erken örneklerinden biridir.
Latince opinio
Almanca / Fransızca Meinung / Schein; opinion / apparence Almanca ikilik (Meinung = kanaat, Schein = görünüş) terimin iki yanını ayırır; Yunanca tek sözcükte tutar.
İngilizce opinion, seeming

Türkçe karşılığı

sanı. rakip karşılıklar: zan (dinî-hukukî çağrışımı ağır), görünüş (δόκος'un öznel yanını kaybettirir), kanı (δόξα için daha uygun). "Sanı" hem "öyle görünüyor" hem "öyle sanıyorum" yanını tutar.

"Sanı" dersen epistemik bir durum (öznenin hâli) seçmiş olursun; "görünüş" dersen ontolojik bir kip (şeyin bize görünme tarzı). B34'teki "δόκος δ᾽ ἐπὶ πᾶσι τέτυκται" ("her şeyin üzerine örülmüştür") ikinci okumayı da mümkün kılar — sanı bir örtüdür.

Atıf ve kaynak notu

Bu terim gerçekten o filozofa mı ait, yoksa sonraki bir yorumcunun geriye yansıtması mı?

δόκος sözcüğü B34'te fragmanın kendi içindedir — yani Ksenophanes'e aittir [F]. Ama onu "kuşkuculuğun ilk terimi" diye okumak Sextus Empeiricus'un çerçevesidir [T]: B18 ("zamanla arayarak daha iyisini bulurlar") bu okumayı zorlaştırır.

İlgili kavramlar

  • P09 — Bilginin sınırları problemi
  • APO-005
  • episteme
  • nous
  • Ksenophanes of Kolophon
  • KRS — The Presocratic Philosophers

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sanı

Metinlerde işaretlendiği yerler

1 yer · 1 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.