İçeriğe geç

Kavram

color

Yunanca
χρῶμα (khrōma)
Latince
color
Almanca
Farbe
Fransızca
couleur
İngilizce
colour
Türkçe
renk

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde cisimlerin göze görünen niteliği. Hegel Felsefî Bilimler Ansiklopedisi'nde (§ 317–320) rengi "bireysel cismin tikelleşmesi" içinde, cismin ışıkla ilişkisinin son basamağı olarak ele alır: Saydamlıktan (kristal) çift kırılmaya, kırılganlıktan kararmaya ve metalliğe giden yolun sonunda, kendi için var olan karanlık ile aydınlık saydamlık aracılığıyla somut bir birliğe konar; bu birlik renk olayıdır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles saydamı harekete geçiren görünür nitelik De anima II 7
1704 Newton beyaz ışığın bileşeni olan farklı kırılabilirlikteki ışınlar Opticks
1810 Goethe aydınlık ile karanlığın bulanık ortamdaki birliği; "ilk fenomen" Zur Farbenlehre
1830 Hegel aydınlık ile karanlığın bireyselleşmiş cisimde somut birliği Felsefî Bilimler Ansiklopedisi § 320

Dönüşüm: Bir duyusal nitelikten, ışığın matematiksel bir bileşenine (Newton), oradan yeniden aydınlık ile karanlığın kavramsal birliğine (Goethe, Hegel).

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca khrōma İlk anlamı "ten, yüzey"; Aristoteles'te (De anima II 7) görülebilir olanın kendisi, saydam olanı harekete geçiren şey.
Latince color celare "örtmek" ile ilişkilendirilir: yüzeyi örten şey.
Almanca / Fransızca Farbe; couleur Hegel Farbeyi Goethe'nin Farbenlehre'sine dayanarak aydınlık ile karanlığın somut birliği olarak kavrar.
İngilizce colour

Türkçe karşılığı

renk. Farsça reng; gündelik dilde de yerleşik, tek karşılık.

Newton'cu fizikte renk, beyaz ışığın içinde zaten bulunan farklı kırılabilirlikteki ışınlardır. Hegel (Goethe'yi izleyerek) bunu reddeder: Renk ışığın parçalanması değil, aydınlık ile karanlığın bulanık bir ortam aracılığıyla birleşmesidir. "Renk" kelimesi aynı kalır, ama arkasındaki teori zıttır.

Atıf ve kaynak notu

Çeviri sırasında (Hegel, Ansiklopedi, Tabiat Felsefesi, b. Bireysel Cismin Tikelleşmesi, § 320) açılmış nottur.

İlgili kavramlar