Kavram
color
- Yunanca
- χρῶμα (khrōma)
- Latince
- color
- Almanca
- Farbe
- Fransızca
- couleur
- İngilizce
- colour
- Türkçe
- renk
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde cisimlerin göze görünen niteliği. Hegel Felsefî Bilimler Ansiklopedisi'nde (§ 317–320) rengi "bireysel cismin tikelleşmesi" içinde, cismin ışıkla ilişkisinin son basamağı olarak ele alır: Saydamlıktan (kristal) çift kırılmaya, kırılganlıktan kararmaya ve metalliğe giden yolun sonunda, kendi için var olan karanlık ile aydınlık saydamlık aracılığıyla somut bir birliğe konar; bu birlik renk olayıdır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | saydamı harekete geçiren görünür nitelik | De anima II 7 |
| 1704 | Newton | beyaz ışığın bileşeni olan farklı kırılabilirlikteki ışınlar | Opticks |
| 1810 | Goethe | aydınlık ile karanlığın bulanık ortamdaki birliği; "ilk fenomen" | Zur Farbenlehre |
| 1830 | Hegel | aydınlık ile karanlığın bireyselleşmiş cisimde somut birliği | Felsefî Bilimler Ansiklopedisi § 320 |
Dönüşüm: Bir duyusal nitelikten, ışığın matematiksel bir bileşenine (Newton), oradan yeniden aydınlık ile karanlığın kavramsal birliğine (Goethe, Hegel).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | khrōma | İlk anlamı "ten, yüzey"; Aristoteles'te (De anima II 7) görülebilir olanın kendisi, saydam olanı harekete geçiren şey. |
| Latince | color | celare "örtmek" ile ilişkilendirilir: yüzeyi örten şey. |
| Almanca / Fransızca | Farbe; couleur | Hegel Farbeyi Goethe'nin Farbenlehre'sine dayanarak aydınlık ile karanlığın somut birliği olarak kavrar. |
| İngilizce | colour |
Türkçe karşılığı
renk. Farsça reng; gündelik dilde de yerleşik, tek karşılık.
Newton'cu fizikte renk, beyaz ışığın içinde zaten bulunan farklı kırılabilirlikteki ışınlardır. Hegel (Goethe'yi izleyerek) bunu reddeder: Renk ışığın parçalanması değil, aydınlık ile karanlığın bulanık bir ortam aracılığıyla birleşmesidir. "Renk" kelimesi aynı kalır, ama arkasındaki teori zıttır.
Atıf ve kaynak notu
Çeviri sırasında (Hegel, Ansiklopedi, Tabiat Felsefesi, b. Bireysel Cismin Tikelleşmesi, § 320) açılmış nottur.