İçeriğe geç
Devlet Üzerine

Cicero · Devlet Üzerine

VI. Kitap

6.1Öyleyse bu yöneticinin bütün basiretini bekliyorsun; basiret (prudentia) bu adı öngörmekten (providendo) almıştır.

Bu yüzden bu vatandaş, devletin düzenini sarsan bu şeylere karşı hep silahlı olacak biçimde kendini hazırlamalıdır.

Vatandaşların bu ayrılığına, bazıları ötekilerden ayrı bir yana gittikleri (seorsum eunt) için isyan (seditio) denir.

Vatandaşlar arasındaki bir anlaşmazlıkta iyiler kalabalıktan daha güçlü olduğunda, bence vatandaşlar sayılmamalı, tartılmalıdır.

Çünkü düşüncelerin ağır hanımları olan şehvetler sonu gelmez şeyler dayatır, buyurur; bunlar hiçbir biçimde doyurulamadığı, kandırılamadığı için ayartmalarıyla tutuşturdukları kişileri her türlü suça iterler.

…onun gücünü ve o dizginsiz yabaniliğini ezen kişi.

6.1

Totam igitur expectas prudentiam huius rectoris, quae ipsum nomen hoc nacta est ex providendo. Quam ob rem se comparet hic civis ita necesse est, ut sit contra haec, quae statum civitatis permovent, semper armatus. Eaque dissensio civium, quod seorsum eunt alii ad alios, seditio dicitur. Et vero in dissensione civili, cum boni plus quam multi valent, expendendos civis, non numerandos puto. Graves enim dominae cogitationum lubidines infinita quaedam cogunt atque imperant, quae quia nec expleri nec satiari ullo modo possunt, ad omne facinus inpellunt eos, quos inlecebris suis incenderunt. qui contuderit eius vim et ecfrenatam illam ferociam.

6.2Bu daha da büyük bir şeydi; çünkü aynı durumdaki meslektaşlar oldukları hâlde aynı nefretle karşılanmamakla kalmadılar, Gracchus'a duyulan sevgi Claudius'a yönelen nefreti bile yatıştırıyordu.

…⟦?⟧ optimatlar ve önde gelenler arasında bu sözlerle ağırbaşlılığının o sert ve itibar dolu sesini bıraktı.

…o yazarın yazdığı gibi, her gün foruma mor boyalı cübbeler giymiş bin kişinin inmesi gibi.

…bunlar arasında, hatırladığınız gibi, pek hafifmeşrep bir kalabalığın üşüşmesi ve toplanan paralarla cenaze birden süsleniverdi.

Çünkü atalarımız evliliklerin sağlam biçimde kurulmuş olmasını istediler.

Laelius'un hepimizin elinde olan konuşması: Pontifexlerin kepçeleri ve, onun yazdığı gibi, Samos işi toprak kâseler ölümsüz tanrılara ne kadar hoş gelir.

6.2

Quod quidem eo fuit maius, quia, cum causa pari collegae essent, non modo invidia pari non erant, sed etiam Claudii invidiam Gracchi caritas deprecabatur. Qui †numero optumatum et principum optulit is vocibus et gravitatis suae liquit illum tristem et plenum dignitatis sonum. ut, quem ad modum scribit ille, cotidiano in forum mille hominum cum palliis conchylio tinctis descenderent. in his, ut meministis, concursu levissimae multitudinis et aere congesto funus desubito esset ornatum. Firmiter enim maiores nostri stabilita matrimonia esse voluerunt. Oratio Laelii, quam omnes habemus in manibus, quam simpuvia pontificum dis immortalibus grata sint Samiaeque, ut is scribit, capudines.

6.3…odun yığınının üzerine konduktan sonra dirilip ölüler diyarına dair birçok sır anlatan kişi; ruhun ölümsüzlüğü ve gök hakkında söylenen bu şeylerin, rüya gören filozofların uydurmaları ya da Epikurosçuların alay ettiği inanılmaz masallar değil, basiretli insanların tahminleri olduğunu.

6.3

qui rogo impositus revixisset multaque de inferis secreta narrasset haec, quae de animae immortalitate dicerentur caeloque, non somniantium philosophorum esse commenta nec fabulas incredibiles, quas Epicurei derident, sed prudentium coniecturas.

6.4…onun bunun doğru olduğunu ileri sürmekten çok şaka yapmak istediğini.

6.4

ut eum lusisse potius quam †quod id verum esse adfirmet dicere voluisse.

6.8Bilgeler için seçkin işlerin bilincinin kendisi faziletin en büyük ödülü olsa da, o ilahî fazilet kurşunla yerine tutturulmuş heykeller ya da kuruyan defnelerle zafer alayları değil, daha kalıcı ve daha taze ödül türleri ister. Nedir bunlar? dedi Laelius. Bunun üzerine Scipio: Bayram tatilinin artık üçüncü günündeyiz, izin verin de…

6.8

Sed quamquam sapientibus conscientia ipsa factorum egregiorum amplissimum virtutis est praemium, tamen illa divina virtus non statuas plumbo inhaerentes nec triumphos arescentibus laureis, sed stabiliora quaedam et viridiora praemiorum genera desiderat. Quae tandem ista sunt, inquit Laelius? Tum Scipio: Patimini me, quoniam tertium diem iam feriati sumus

6.9Scipio'nun Rüyası

Bildiğiniz gibi, konsül Manius Manilius'un yanında dördüncü lejyonun askerî tribunu olarak Afrika'ya geldiğimde, haklı sebeplerle ailemizin pek yakın dostu olan kral Masinissa ile buluşmaktan daha önemli bir işim olmadı. Yanına vardığımda yaşlı adam beni kucaklayıp ağladı; biraz sonra göğe baktı ve şöyle dedi: "Sana şükrederim, yüce Güneş, size de öteki gök sakinleri; bu hayattan göçmeden önce krallığımda ve bu çatı altında Publius Cornelius Scipio'yu görüyorum. Onun adını duymak bile beni canlandırır; o pek iyi ve hiç yenilmemiş adamın hatırası gönlümden hiç çıkmaz." Sonra ben ona krallığını, o bana devletimizi sordu; karşılıklı pek çok söz söylenerek o gün geçti.

6.9

SOMNIUM Cum in Africam venissem M’. Manilio consuli ad quartam legionem tribunus, ut scitis, militum, nihil mihi fuit potius, quam ut Masinissam convenirem regem, familiae nostrae iustis de causis amicissimum. Ad quem ut veni, conplexus me senex conlacrimavit aliquantoque post suspexit ad caelum et: Grates, inquit, tibi ago, summe Sol, vobisque, reliqui Caelites, quod, ante quam ex hac vita migro, conspicio in meo regno et his tectis P. Cornelium Scipionem, cuius ego nomine ipso recreor; itaque numquam ex animo meo discedit illius optimi atque invictissimi viri memoria. Deinde ego illum de suo regno, ille me de nostra re publica percontatus est, multisque verbis ultro citroque habitis ille nobis consumptus est dies.

6.10Sonra kraliyet görkemiyle ağırlandık ve sohbeti gecenin geç saatlerine kadar uzattık; yaşlı adam Africanus'tan başka hiçbir şeyden söz etmiyor, onun yalnız işlerini değil sözlerini de hatırlıyordu. Yatmaya çekildiğimizde, hem yoldan yorgun olduğum hem de gece geç saate kadar uyanık kaldığım için beni her zamankinden derin bir uyku sardı. Uykumda bana —sanırım konuştuklarımızdan ötürü; çünkü çoğu zaman düşüncelerimiz ve konuşmalarımız uykuda, Ennius'un Homeros hakkında yazdığı gibi bir şey doğurur; Ennius elbette uyanıkken onu pek sık düşünür, ondan pek sık söz ederdi— Africanus, kendisinden çok portresinden tanıdığım o suretle göründü. Onu tanıyınca ürperdim; ama o şöyle dedi: Kendini topla, Scipio, korkuyu bırak ve söyleyeceklerimi hafızana yaz.

6.10

Post autem apparatu regio accepti sermonem in multam noctem produximus, cum senex nihil nisi de Africano loqueretur omniaque eius non facta solum, sed etiam dicta meminisset. Deinde, ut cubitum discessimus, me et de via fessum, et qui ad multam noctem vigilassem, artior quam solebat somnus complexus est. Hic mihi (credo equidem ex hoc, quod eramus locuti; fit enim fere, ut cogitationes sermonesque nostri pariant aliquid in somno tale, quale de Homero scribit Ennius, de quo videlicet saepissime vigilans solebat cogitare et loqui) Africanus se ostendit ea forma, quae mihi ex imagine eius quam ex ipso erat notior; quem ubi agnovi, equidem cohorrui, sed ille: Ades, inquit, animo et omitte timorem, Scipio, et, quae dicam, trade memoriae.

6.11Şu şehri görüyor musun? Benim elimle Roma halkına itaate zorlanmışken eski savaşları yeniliyor, rahat duramıyor (yüksek, yıldızlarla dolu, parlak ve aydınlık bir yerden Kartaca'yı gösteriyordu). Şimdi ona saldırmaya neredeyse sıradan bir asker olarak geliyorsun. İki yıl içinde konsül olarak onu yıkacaksın; şimdiye kadar bizden miras olarak taşıdığın lakap, kendi kazandığın bir lakap olacak. Kartaca'yı yok edip zafer alayını yaptıktan, sansör olduktan, elçi olarak Mısır'ı, Suriye'yi, Asya'yı, Yunanistan'ı dolaştıktan sonra, sen yokken ikinci kez konsül seçileceksin; pek büyük bir savaşı bitirecek, Numantia'yı yerle bir edeceksin. Ama arabanla Capitolium'a çıktığında devleti torunumun tasarılarıyla altüst olmuş bulacaksın.

6.11

Videsne illam urbem, quae parere populo Romano coacta per me renovat pristina bella nec potest quiescere? (ostendebat autem Karthaginem de excelso et pleno stellarum illustri et claro quodam loco) ad quam tu oppugnandam nunc venis paene miles. Hanc hoc biennio consul evertes, eritque cognomen id tibi per te partum, quod habes adhuc a nobis hereditarium. Cum autem Karthaginem deleveris, triumphum egeris censorque fueris et obieris legatus Aegyptum, Syriam, Asiam, Graeciam, deligere iterum consul absens bellumque maximum conficies, Numantiam excindes. Sed cum eris curru in Capitolium invectus, offendes rem publicam consiliis perturbatam nepotis mei.

6.12Burada, Africanus, vatana ruhunun, dehanın ve aklının ışığını göstermen gerekecek. Ama o zaman için kaderin yolunu âdeta ikiye ayrılmış görüyorum. Çünkü ömrün güneşin dönüşlerini ve geri gelişlerini yedi kere sekiz kez tamamladığında ve her biri ayrı bir sebeple tam sayılan bu iki sayı, tabii dönüşleriyle senin için kaderin belirlediği toplamı doldurduğunda, bütün devlet yalnız sana ve senin adına yönelecek; senato, bütün iyiler, müttefikler, Latinler sana bakacak; devletin selameti yalnız sana dayanacak; kısacası, yakınlarının dine aykırı ellerinden kurtulursan diktatör olarak devleti düzene koyman gerekecek." Bunun üzerine Laelius bir çığlık atınca ve ötekiler daha derinden inleyince Scipio hafifçe gülümseyerek: Şşt! dedi, rica ederim, beni uykudan uyandırmayın; biraz da gerisini dinleyin.

6.12

Hic tu, Africane, ostendas oportebit patriae lumen animi, ingenii consiliique tui. Sed eius temporis ancipitem video quasi fatorum viam. Nam cum aetas tua septenos octiens solis anfractus reditusque converterit, duoque ii numeri, quorum uterque plenus alter altera de causa habetur, circuitu naturali summam tibi fatalem confecerint, in te unum atque in tuum nomen se tota convertet civitas, te senatus, te omnes boni, te socii, te Latini intuebuntur, tu eris unus, in quo nitatur civitatis salus, ac, ne multa, dictator rem publicam constituas oportet, si impias propinquorum manus effugeris. Hic cum exclamasset Laelius ingemuissentque vehementius ceteri, leniter arridens Scipio: St! quaeso, inquit, ne me e somno excitetis, et parumper audite cetera.

6.13Ama devleti korumaya daha istekli olasın diye şunu bil, Africanus: Vatanı koruyan, ona yardım eden, onu büyüten herkes için gökte belirli bir yer ayrılmıştır; orada mesut olarak sonsuz bir ömrün tadını çıkarırlar. Çünkü bütün kâinatı yöneten o en yüce Tanrı'ya, yeryüzünde olup bitenler arasında, hukukla bir araya gelmiş insanların devlet denen meclislerinden ve topluluklarından daha hoş gelen bir şey yoktur; bunların yöneticileri ve koruyucuları buradan çıkıp buraya dönerler.

6.13

Sed quo sis, Africane, alacrior ad tutandam rem publicam, sic habeto: omnibus, qui patriam conservaverint, adiuverint, auxerint, certum esse in caelo definitum locum, ubi beati aevo sempiterno fruantur; nihil est enim illi principi deo, qui omnem mundum regit, quod quidem in terris fiat, acceptius quam concilia coetusque hominum iure sociati, quae civitates appellantur; harum rectores et conservatores hinc profecti huc revertuntur.

6.14Bunun üzerine ben, ölüm korkusundan çok yakınlarımın kuracağı tuzaktan dehşete düşmüş olsam da, yine de onun, babam Paulus'un ve ölmüş sandığımız ötekilerin yaşayıp yaşamadığını sordum. Elbette, dedi, bedenlerin bağlarından zindandan kaçar gibi uçup kurtulanlar asıl yaşayanlardır; sizin hayat dediğiniz şey ise ölümdür. Bak, baban Paulus sana doğru geliyor, görmüyor musun? Onu görünce gözyaşlarımı sel gibi döktüm; o ise beni kucaklayıp öperek ağlamamı engelliyordu.

6.14

Hic ego, etsi eram perterritus non tam mortis metu quam insidiarum a meis, quaesivi tamen, viveretne ipse et Paulus pater et alii, quos nos extinctos arbitraremur. Immo vero, inquit, hi vivunt, qui e corporum vinculis tamquam e carcere evolaverunt, vestra vero, quae dicitur, vita mors est. Quin tu aspicis ad te venientem Paulum patrem? Quem ut vidi, equidem vim lacrimarum profudi, ille autem me complexus atque osculans flere prohibebat.

6.15Gözyaşlarımı tutup konuşabilir hâle gelir gelmez: Rica ederim, en kutsal ve en iyi baba, dedim; Africanus'un dediğini duyduğuma göre asıl hayat buysa, yeryüzünde neden oyalanıyorum? Neden size, buraya gelmeye acele etmiyorum? Öyle değil, dedi. Gördüğün bütün bu şey kendi tapınağı olan Tanrı seni bedenin bu nöbet yerinden kurtarmadıkça buraya giriş sana açık olamaz. Çünkü insanlar, bu tapınağın ortasında gördüğün ve yer denen o küreyi korusunlar diye bu kanunla yaratılmıştır; onlara da sizin takımyıldız ve yıldız dediğiniz o ebedî ateşlerden ruh verilmiştir. Bu ateşler küre biçiminde ve yuvarlaktır, ilahî zihinlerle canlandırılmıştır ve kendi daire ve yörüngelerini şaşırtıcı bir hızla tamamlarlar. Bu yüzden, Publius, hem sen hem de bütün dindar insanlar ruhu bedenin nöbet yerinde tutmalı ve ruhu size vermiş olanın buyruğu olmadan insan hayatından göç etmemelisiniz; yoksa Tanrı'nın verdiği insanlık görevinden kaçmış gibi görünürsünüz.

6.15

Atque ego ut primum fletu represso loqui posse coepi, Quaeso, inquam, pater sanctissime atque optime, quoniam haec est vita, ut Africanum audio dicere, quid moror in terris? quin huc ad vos venire propero? Non est ita, inquit ille. Nisi enim deus is, cuius hoc templum est omne, quod conspicis, istis te corporis custodiis liberaverit, huc tibi aditus patere non potest. Homines enim sunt hac lege generati, qui tuerentur illum globum, quem in hoc templo medium vides, quae terra dicitur, iisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus, quae sidera et stellas vocatis, quae globosae et rotundae, divinis animatae mentibus, circulos suos orbesque conficiunt celeritate mirabili. Quare et tibi, Publi, et piis omnibus retinendus animus est in custodia corporis nec iniussu eius, a quo ille est vobis datus, ex hominum vita migrandum est, ne munus humanum adsignatum a deo defugisse videamini.

6.16Ama Scipio, işte şu deden gibi, seni dünyaya getiren ben gibi, adalete ve vefaya bağlı kal; vefa anne babaya ve yakınlara karşı büyükse de vatana karşı en büyüğüdür. Bu hayat, göğe ve artık yaşamış olup bedenden kurtularak şu gördüğün yerde oturanların topluluğuna giden yoldur." (O, alevler arasında pek parlak bir beyazlıkla ışıldayan bir daireydi.) "Yunanlardan öğrendiğiniz gibi Samanyolu dediğiniz yer." Oradan her şeyi seyrederken öteki her şey bana parlak ve şaşırtıcı göründü. Buradan hiç görmediğimiz yıldızlar vardı; hepsinin büyüklüğü de hiç tahmin etmediğimiz kadardı. Aralarında en küçüğü, gökten en uzak, yere en yakın olanıydı ve başkasının ışığıyla parlıyordu. Yıldızların küreleri yerin büyüklüğünü kolayca aşıyordu. Yerin kendisi ise bana o kadar küçük göründü ki onun âdeta bir noktasına dokunduğumuz hükümranlığımızdan utandım.

6.16

Sed sic, Scipio, ut avus hic tuus, ut ego, qui te genui, iustitiam cole et pietatem, quae cum magna in parentibus et propinquis, tum in patria maxima est; ea vita via est in caelum et in hunc coetum eorum, qui iam vixerunt et corpore laxati illum incolunt locum, quem vides, (erat autem is splendidissimo candore inter flammas circus elucens) quem vos, ut a Graiis accepistis, orbem lacteum nuncupatis; ex quo omnia mihi contemplanti praeclara cetera et mirabilia videbantur. Erant autem eae stellae, quas numquam ex hoc loco vidimus, et eae magnitudines omnium, quas esse numquam suspicati sumus, ex quibus erat ea minima, quae ultima a caelo, citima a terris luce lucebat aliena. Stellarum autem globi terrae magnitudinem facile vincebant. Iam ipsa terra ita mihi parva visa est, ut me imperii nostri, quo quasi punctum eius attingimus, paeniteret.

6.17Ben yere daha dikkatle bakarken Africanus: Rica ederim, dedi, zihnin ne zamana kadar yere çakılı kalacak? Hangi tapınaklara geldiğini görmüyor musun? Her şey dokuz daireyle, daha doğrusu dokuz küreyle birbirine bağlanmıştır. Bunlardan biri gök küresidir, en dıştakidir, öteki hepsini kuşatır; ötekileri sınırlayan ve içine alan en yüce tanrının kendisidir; dönen yıldızların ebedî yörüngeleri ona çakılıdır. Onun altında, göğün hareketine zıt bir hareketle geriye doğru dönen yedi küre vardır; bunlardan birine yeryüzünde Saturnus'unki dedikleri yıldız sahiptir. Sonra insan soyuna hayırlı ve uğurlu olan, Iuppiter'inki denen o parıltı gelir; sonra kızıl ve yeryüzüne korku salan, sizin Mars'ınki dediğiniz yıldız; sonra aşağı yukarı orta bölgeyi Güneş tutar: öteki ışıkların önderi, başı ve düzenleyicisi, kâinatın zihni ve dengesi; öyle büyüktür ki her şeyi ışığıyla aydınlatır ve doldurur. Onu yoldaşlar gibi Venüs'ün ve Merkür'ün yörüngeleri izler; en alttaki dairede de Güneş'in ışınlarıyla tutuşan Ay döner. Onun altında, tanrıların armağanı olarak insan soyuna verilen ruhlar dışında ölümlü ve geçici olandan başka bir şey yoktur; Ay'ın üstünde ise her şey ebedîdir. Çünkü ortada bulunan dokuzuncu küre, yer, hareket etmez ve en alttadır; bütün ağırlıklar kendi meyilleriyle ona doğru taşınır.

6.17

Quam cum magis intuerer, Quaeso, inquit Africanus, quousque humi defixa tua mens erit? Nonne aspicis, quae in templa veneris? Novem tibi orbibus vel potius globis conexa sunt omnia, quorum unus est caelestis, extumus, qui reliquos omnes complectitur, summus ipse deus arcens et continens ceteros; in quo sunt infixi illi, qui volvuntur, stellarum cursus sempiterni; cui subiecti sunt septem, qui versantur retro contrario motu atque caelum; ex quibus unum globum possidet illa, quam in terris Saturniam nominant. Deinde est hominum generi prosperus et salutaris ille fulgor, qui dicitur Iovis; tum rutilus horribilisque terris, quem Martium dicitis; deinde subter mediam fere regionem sol obtinet, dux et princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio, tanta magnitudine, ut cuncta sua luce lustret et compleat. Hunc ut comites consequuntur Veneris alter, alter Mercurii cursus, in infimoque orbe luna radiis solis accensa convertitur. Infra autem iam nihil est nisi mortale et caducum praeter animos munere deorum hominum generi datos, supra lunam sunt aeterna omnia. Nam ea, quae est media et nona, tellus, neque movetur et infima est, et in eam feruntur omnia nutu suo pondera.

6.18Bunları şaşkınlıkla seyrederken kendime gelince: Bu ne? dedim; kulaklarımı dolduran bu kadar güçlü ve bu kadar tatlı ses ne? Bu, dedi, eşit olmayan, ama yine de belirli bir oranla akılca ayrılmış aralıklarla birbirinden ayrılan, dairelerin kendi itişi ve hareketiyle meydana gelen; tiz sesleri pes seslerle dengeleyerek çeşitli uyumları düzenli biçimde ortaya koyan sestir. Çünkü bu kadar büyük hareketler sessizce yürüyemez ve tabiat, uçlardan birinin pes, ötekinin tiz ses vermesini gerektirir. Bu yüzden göğün en yüksekteki yıldızlı yörüngesi, dönüşü daha hızlı olduğu için tiz ve keskin bir sesle hareket eder, en alttaki Ay yörüngesi ise en pes sesle; çünkü dokuzuncu olan yer hareketsiz kalarak hep tek bir yerde durur ve kâinatın orta yerini kucaklar. O sekiz yörünge ise —ki bunlardan ikisinin gücü aynıdır— aralıklarla ayrılmış yedi ses meydana getirir; bu sayı neredeyse her şeyin düğümüdür. Bilgin insanlar bunu tellerle ve şarkılarla taklit ederek bu yere dönüş yolunu kendilerine açtılar; tıpkı insan hayatında üstün dehalarıyla ilahî uğraşlara emek veren ötekiler gibi.

6.18

Quae cum intuerer stupens, ut me recepi, Quid? hic, inquam, quis est, qui conplet aures meas tantus et tam dulcis sonus? Hic est, inquit, ille, qui intervallis disiunctus inparibus, sed tamen pro rata parte ratione distinctis inpulsu et motu ipsorum orbium efficitur et acuta cum gravibus temperans varios aequabiliter concentus efficit; nec enim silentio tanti motus incitari possunt, et natura fert, ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille caeli stellifer cursus, cuius conversio est concitatior, acuto et excitato movetur sono, gravissimo autem hic lunaris atque infimus; nam terra nona inmobilis manens una sede semper haeret complexa medium mundi locum. Illi autem octo cursus, in quibus eadem vis est duorum, septem efficiunt distinctos intervallis sonos, qui numerus rerum omnium fere nodus est; quod docti homines nervis imitati atque cantibus aperuerunt sibi reditum in hunc locum, sicut alii, qui praestantibus ingeniis in vita humana divina studia coluerunt.

6.19Bu sesle dolan insan kulakları sağırlaştı; sizde bundan daha körelmiş bir his yoktur. Nil'in Katadupa denen yerde pek yüksek dağlardan aşağı döküldüğü yerde, orada yaşayan halk sesin büyüklüğü yüzünden işitme hissinden yoksun kalmıştır. Bütün kâinatın pek hızlı dönüşünün çıkardığı bu ses de o kadar büyüktür ki insan kulakları onu alamaz; tıpkı güneşe doğrudan bakamamanız, gözünüzün keskinliğinin ve hissinizin onun ışınlarına yenik düşmesi gibi. Ben bunlara hayran kalırken yine de gözlerimi ara ara yere çeviriyordum.

6.19

Hoc sonitu oppletae aures hominum obsurduerunt; nec est ullus hebetior sensus in vobis, sicut, ubi Nilus ad illa, quae Catadupa nominantur, praecipitat ex altissimis montibus, ea gens, quae illum locum adcolit, propter magnitudinem sonitus sensu audiendi caret. Hic vero tantus est totius mundi incitatissima conversione sonitus, ut eum aures hominum capere non possint, sicut intueri solem adversum nequitis, eiusque radiis acies vestra sensusque vincitur. Haec ego admirans referebam tamen oculos ad terram identidem.

6.20Bunun üzerine Africanus: Görüyorum ki hâlâ insanların yurduna ve evine bakıyorsun, dedi; bu sana olduğu gibi küçük görünüyorsa, hep bu gök şeylerine bak, o insanca şeyleri hor gör. Çünkü sen insanların dilinde hangi şöhrete ya da hangi arzulanacak şana ulaşabilirsin? Görüyorsun, yeryüzünde seyrek ve dar yerlerde oturuluyor; oturulan yerlerin, âdeta lekelerin arasına uçsuz bucaksız ıssızlıklar girmiş. Yeryüzünde oturanlar da yalnız birbirlerinden öyle kopuk değiller ki aralarında birinden ötekine hiçbir şey ulaşamaz; bazıları size göre eğik, bazıları çapraz, bazıları da tam karşı tarafta dururlar; onlardan elbette hiçbir şan bekleyemezsiniz.

6.20

Tum Africanus: Sentio, inquit, te sedem etiam nunc hominum ac domum contemplari; quae si tibi parva, ut est, ita videtur, haec caelestia semper spectato, illa humana contemnito. Tu enim quam celebritatem sermonis hominum aut quam expetendam consequi gloriam potes? Vides habitari in terra raris et angustis in locis et in ipsis quasi maculis, ubi habitatur, vastas solitudines interiectas, eosque, qui incolunt terram, non modo interruptos ita esse, ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios manare possit, sed partim obliquos, partim transversos, partim etiam adversos stare vobis; a quibus expectare gloriam certe nullam potestis.

6.21Aynı yerin âdeta kuşaklarla çevrili ve sarılı olduğunu da görüyorsun: Bunlardan birbirinden en uzak olan ve her iki yanda göğün kutuplarına dayanan ikisi kırağıyla donmuş, ortadaki en büyük kuşak ise güneşin harıyla kavrulmaktadır. İkisi yaşanabilir; bunlardan güneydeki, orada duranların ayak tabanlarını sizinkilere karşı bastığı kuşak, sizin soyunuzla hiçbir ilgisi olmayan bir yerdir; kuzey rüzgârının altında kalan ve sizin oturduğunuz öteki kuşak ise, bak, size ne kadar küçük bir parçasıyla değiyor. Çünkü sizin yaşadığınız bütün toprak, kutuplara doğru daralan, yanlarda genişleyen ve sizin yeryüzünde Atlas Denizi, Büyük Deniz, Okyanus dediğiniz o denizle çevrili küçük bir adadır; ama bu deniz o büyük adına rağmen ne kadar küçük, görüyorsun.

6.21

Cernis autem eandem terram quasi quibusdam redimitam et circumdatam cingulis, e quibus duos maxime inter se diversos et caeli verticibus ipsis ex utraque parte subnixos obriguisse pruina vides, medium autem illum et maximum solis ardore torreri. Duo sunt habitabiles, quorum australis ille, in quo qui insistunt, adversa vobis urgent vestigia, nihil ad vestrum genus; hic autem alter subiectus aquiloni, quem incolitis, cerne quam tenui vos parte contingat. Omnis enim terra, quae colitur a vobis, angustata verticibus, lateribus latior, parva quaedam insula est circumfusa illo mari, quod Atlanticum, quod magnum, quem Oceanum appellatis in terris, qui tamen tanto nomine quam sit parvus, vides.

6.22Bu işlenen ve bilinen topraklardan bile senin ya da herhangi birimizin adı şu gördüğün Kafkasları aşabildi mi, ya da şu Ganj'ı yüzerek geçebildi mi? Doğan ya da batan güneşin en uç bölgelerinde, kuzeyin ya da güneyin öteki yerlerinde senin adını kim duyacak? Bunlar kesilip atılınca şanınızın ne dar bir alanda yayılmak istediğini elbette görüyorsun. Bizden söz edenler de ne kadar uzun süre söz edecekler?

6.22

Ex his ipsis cultis notisque terris num aut tuum aut cuiusquam nostrum nomen vel Caucasum hunc, quem cernis, transcendere potuit vel illum Gangen tranatare? Quis in reliquis orientis aut obeuntis solis ultimis aut aquilonis austrive partibus tuum nomen audiet? quibus amputatis cernis profecto quantis in angustiis vestra se gloria dilatari velit. Ipsi autem, qui de nobis loquuntur, quam loquentur diu?

6.23Hatta gelecek insanların nesli, her birimiz için babalarından duydukları övgüleri sırayla torunlarına aktarmak istese bile, belli bir zamanda gelmesi zorunlu olan tufanlar ve yeryüzünü saran yangınlar yüzünden ebedî bir şana, hatta uzun süreli bir şana bile ulaşamayız. Hem senden önce doğanlar senden hiç söz etmemişken, sonra doğacakların söz etmesi ne fark eder?

6.23

Quin etiam si cupiat proles illa futurorum hominum deinceps laudes unius cuiusque nostrum a patribus acceptas posteris prodere, tamen propter eluviones exustionesque terrarum, quas accidere tempore certo necesse est, non modo aeternam, sed ne diuturnam quidem gloriam adsequi possumus. Quid autem interest ab iis, qui postea nascentur, sermonem fore de te, cum ab iis nullus fuerit, qui ante nati sunt?

6.24…ki onlar ne daha az sayıdaydılar, hem de elbette daha iyi adamlardı; hele adımızı duyabilecek olanların kendileri arasında bile kimse bir yılın hatırasına ulaşamazken. Çünkü insanlar yaygın olarak yılı yalnız güneşin, yani tek bir yıldızın dönüşüyle ölçerler; ama bütün yıldızlar bir kez yola çıktıkları aynı yere döndüklerinde ve uzun aralıklarla bütün göğün aynı düzenini yeniden getirdiklerinde, işte o zaman buna gerçekten dönen yıl denebilir; bunun içinde insanların kaç nesli bulunduğunu söylemeye zor cesaret ederim. Bir zamanlar Romulus'un ruhu bu tapınaklara girdiğinde güneş insanlara tutulup sönmüş gibi görünmüştü; güneş aynı yönden ve aynı zamanda yeniden tutulduğunda, bütün burçlar ve yıldızlar başlangıç noktasına dönmüş olarak yılın tamamlandığını bil. Bu yılın daha yirmide birinin bile dönmediğini de bil.

6.24

qui nec pauciores et certe meliores fuerunt viri, praesertim cum apud eos ipsos, a quibus audiri nomen nostrum potest, nemo unius anni memoriam consequi possit. Homines enim populariter annum tantum modo solis, id est unius astri, reditu metiuntur; cum autem ad idem, unde semel profecta sunt, cuncta astra redierint eandemque totius caeli discriptionem longis intervallis rettulerint, tum ille vere vertens annus appellari potest; in quo vix dicere audeo quam multa hominum saecula teneantur. Namque ut olim deficere sol hominibus exstinguique visus est, cum Romuli animus haec ipsa in templa penetravit, quandoque ab eadem parte sol eodemque tempore iterum defecerit, tum signis omnibus ad principium stellisque revocatis expletum annum habeto; cuius quidem anni nondum vicesimam partem scito esse conversam.

6.25Bu yüzden büyük ve üstün adamlar için her şeyin bulunduğu bu yere dönmekten umudunu kesersen, bir yılın küçük bir parçasına bile güçbela ulaşabilen insanların bu şanı ne değer taşır? Öyleyse yükseğe bakmak, bu yurdu ve ebedî evi seyretmek istersen, ne kendini halkın sözlerine teslim edersin ne de işlerinin umudunu insanca ödüllere bağlarsın; faziletin kendisi kendi çekiciliğiyle seni gerçek şerefe çekmelidir. Başkalarının senin hakkında ne söyleyeceğine onlar baksın; ama yine de söyleyecekler. Bütün o söz de gördüğün bölgelerin darlığıyla çevrilidir; hiç kimse hakkında hiçbir zaman kalıcı olmamıştır; insanların ölümüyle gömülür, gelecek nesillerin unutkanlığıyla söner.

6.25

Quocirca si reditum in hunc locum desperaveris, in quo omnia sunt magnis et praestantibus viris, quanti tandem est ista hominum gloria, quae pertinere vix ad unius anni partem exiguam potest? Igitur alte spectare si voles atque hanc sedem et aeternam domum contueri, neque te sermonibus vulgi dedideris nec in praemiis humanis spem posueris rerum tuarum; suis te oportet inlecebris ipsa virtus trahat ad verum decus, quid de te alii loquantur, ipsi videant, sed loquentur tamen. Sermo autem omnis ille et angustiis cingitur iis regionum, quas vides, nec umquam de ullo perennis fuit et obruitur hominum interitu et oblivione posteritatis extinguitur.

6.26O bunları söyleyince ben: Africanus, dedim, eğer vatana iyi hizmet edenlere göğün girişine âdeta bir yol açıksa, gerçi çocukluğumdan beri babamın ve senin izinden yürüyerek şanınıza layık olmaktan geri kalmadım, ama şimdi bu kadar büyük bir ödül önüme konmuşken çok daha uyanık bir çaba göstereceğim. O da şöyle dedi: Evet, çabala ve şunu bil: Ölümlü olan sen değilsin, bu bedendir; çünkü sen bu suretin gösterdiği kişi değilsin; herkes kendi zihnidir, parmakla gösterilebilen o şekil değil. Öyleyse bil ki sen bir tanrısın; çünkü canlılıkla dolu olan, hisseden, hatırlayan, öngören, başına konduğu bedeni o en yüce Tanrı'nın bu kâinatı yönettiği, düzenlediği ve hareket ettirdiği gibi yöneten, düzenleyen ve hareket ettiren tanrıdır. Ebedî Tanrı'nın kendisi bir yanıyla ölümlü olan kâinatı nasıl hareket ettiriyorsa, ebedî ruh da kırılgan bedeni öyle hareket ettirir.

6.26

Quae cum dixisset, Ego vero, inquam, Africane, siquidem bene meritis de patria quasi limes ad caeli aditum patet, quamquam a pueritia vestigiis ingressus patris et tuis decori vestro non defui, nunc tamen tanto praemio exposito enitar multo vigilantius. Et ille: Tu vero enitere et sic habeto, non esse te mortalem, sed corpus hoc; nec enim tu is es, quem forma ista declarat, sed mens cuiusque is est quisque, non ea figura, quae digito demonstrari potest. Deum te igitur scito esse, siquidem est deus, qui viget, qui sentit, qui meminit, qui providet, qui tam regit et moderatur et movet id corpus, cui praepositus est, quam hunc mundum ille princeps deus; et ut mundum ex quadam parte mortalem ipse deus aeternus, sic fragile corpus animus sempiternus movet.

6.27Çünkü hep hareket eden ebedîdir; başka bir şeye hareket veren ve kendisi başka bir yerden harekete geçirilen ise, hareketi sona erince yaşamı da zorunlu olarak sona erer. Öyleyse yalnız kendi kendini hareket ettiren, kendinden hiç ayrılmadığı için hareket etmekten de hiç vazgeçmez; hatta hareket eden öteki şeyler için de hareketin kaynağı, ilkesi budur. İlkenin hiçbir kökeni yoktur; çünkü her şey ilkeden doğar, ilkenin kendisi ise başka hiçbir şeyden doğamaz; başka bir yerden doğsaydı ilke olmazdı. Hiç doğmuyorsa hiç ölmez de. Çünkü ilke sönerse ne kendisi bir başkasından yeniden doğar ne de kendinden başka bir şey yaratır; oysa her şeyin ilkeden doğması zorunludur. Böylece hareketin ilkesi kendi kendini hareket ettiren şeydedir; bu da ne doğabilir ne ölebilir; yoksa bütün gök ve bütün tabiat zorunlu olarak çöker, durur ve ilk itişle onu hareket ettirecek hiçbir güç bulamaz.

6.27

Nam quod semper movetur, aeternum est; quod autem motum adfert alicui, quodque ipsum agitatur aliunde, quando finem habet motus, vivendi finem habeat necesse est. Solum igitur, quod sese movet, quia numquam deseritur a se, numquam ne moveri quidem desinit; quin etiam ceteris, quae moventur, hic fons, hoc principium est movendi. Principii autem nulla est origo; nam ex principio oriuntur omnia, ipsum autem nulla ex re alia nasci potest; nec enim esset id principium, quod gigneretur aliunde; quodsi numquam oritur, ne occidit quidem umquam. Nam principium exstinctum nec ipsum ab alio renascetur nec ex se aliud creabit, siquidem necesse est a principio oriri omnia. Ita fit, ut motus principium ex eo sit, quod ipsum a se movetur; id autem nec nasci potest nec mori; vel concidat omne caelum omnisque natura et consistat necesse est nec vim ullam nanciscatur, qua a primo inpulsa moveatur.

6.28Öyleyse kendi kendini hareket ettirenin ebedî olduğu açık olduğuna göre, bu tabiatın ruhlara verildiğini kim inkâr edebilir? Çünkü dışarıdan bir itişle harekete geçen her şey cansızdır; canlı olan ise içten ve kendine ait bir hareketle harekete geçer; ruhun kendine özgü tabiatı ve gücü de budur. Ruh, her şey arasında kendi kendini hareket ettiren tek şeyse, kesinlikle doğmamıştır ve ebedîdir.

6.28

Cum pateat igitur aeternum id esse, quod a se ipso moveatur, quis est, qui hanc naturam animis esse tributam neget? Inanimum est enim omne, quod pulsu agitatur externo; quod autem est animal, id motu cietur interiore et suo; nam haec est propria natura animi atque vis; quae si est una ex omnibus, quae sese moveat, neque nata certe est et aeterna est.

6.29Sen onu en iyi işlerde çalıştır! En iyi işler de vatanın selametine dair kaygılardır; bunlarla uğraşıp idman görmüş ruh bu yurda, kendi evine daha hızlı uçar. Hele daha bedene kapalıyken dışarıya taşar ve dışarıda olanları seyrederek kendini bedenden olabildiğince koparırsa bunu daha da çabuk yapar. Çünkü kendini bedenin hazlarına teslim eden, onların âdeta hizmetkârı olan ve hazlara boyun eğen şehvetlerin itişiyle tanrıların ve insanların hukukunu çiğneyenlerin ruhları, bedenlerden kurtulunca yerin çevresinde dönüp dolaşır ve birçok yüzyıl boyunca hırpalanmadıkça bu yere dönmezler. O gitti; ben de uykudan uyandım.

6.29

Hanc tu exerce optimis in rebus! sunt autem optimae curae de salute patriae, quibus agitatus et exercitatus animus velocius in hanc sedem et domum suam pervolabit; idque ocius faciet, si iam tum, cum erit inclusus in corpore, eminebit foras et ea, quae extra erunt, contemplans quam maxime se a corpore abstrahet. Namque eorum animi, qui se corporis voluptatibus dediderunt earumque se quasi ministros praebuerunt inpulsuque libidinum voluptatibus oboedientium deorum et hominum iura violaverunt, corporibus elapsi circum terram ipsam volutantur nec hunc in locum nisi multis exagitati saeculis revertuntur. Ille discessit; ego somno solutus sum.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…