İçeriğe geç
Ruhun Büyüklüğü Üzerine

Augustinus · Ruhun Büyüklüğü Üzerine

32. Bölüm

32Augustinus: Sonra sana şunu soruyorum: Sence sözlerimizde sesin kendisi başka, sesle anlatılan şey başka mıdır?

Evodius: Ben ikisinin aynı olduğunu sanıyorum.

Augustinus: Öyleyse söyle bana, konuşurken sesin kendisi nereden çıkar?

Evodius: Benden çıktığından kim şüphe eder?

Augustinus: Öyleyse "güneş" dediğinde güneş senden mi çıkar?

Evodius: Sen bana sesi sordun, şeyin kendisini değil.

Augustinus: Demek ki ses başka, sesin anlattığı şey başkadır; oysa sen ikisinin aynı olduğunu söylemiştin.

Evodius: Peki, artık anlam taşıyan sesin başka, anlatılan şeyin başka olduğunu kabul ediyorum.

Augustinus: Öyleyse söyle: Latinceyi bilen biri olarak, güneşin kavranışı sesten önce gelmeseydi, konuşurken güneşin adını anabilir miydin?

Evodius: Hiçbir şekilde anamazdım.

Augustinus: Peki? Adın kendisi ağzından çıkmadan önce, onu söylemek isteyip bir süre sessiz kalsan, bir başkasının seslendirildiğinde duyacağı şey düşüncende durmaz mı?

Evodius: Açıktır.

Augustinus: Peki? Güneşin kendisi bu kadar büyükken, sesten önce düşüncende tuttuğun güneş kavramı uzun ya da geniş ya da bu türden bir şey olarak görülebilir mi?

Evodius: Hiçbir şekilde.

Augustinus: Haydi şimdi söyle bana: Ad senin ağzından çıkınca ben onu işitip güneşi düşünürüm; senin sesten önce ve sesle birlikte düşündüğün ve şimdi belki ikimizin birden düşündüğü güneşi. Sence ad, kulaklar yoluyla bana taşıyacağı anlamı senden almış gibi görünmüyor mu?

Evodius: Görünüyor.

Augustinus: Öyleyse ad ses ve anlamdan oluştuğuna, ses kulaklara, anlam ise zihne ait olduğuna göre, adda, bir canlıda olduğu gibi, sesin beden, anlamın ise adeta sesin ruhu olduğunu düşünmüyor musun?

Evodius: Bundan daha yerinde bir benzetme görmüyorum.

Augustinus: Şimdi dikkat et: Adın sesi harflere bölünebilir; ruhu, yani anlamı ise bölünemez, değil mi? Çünkü anlam, az önce düşüncemizde ne geniş ne uzun göründüğünü söylediğin şeyin ta kendisidir.

Evodius: Tamamen katılıyorum.

Augustinus: Peki, o ses tek tek harflere bölündüğünde sence o anlamı korur mu?

Evodius: Tek tek harfler, onlardan oluşan adın anlattığı şeyi nasıl anlatabilir?

Augustinus: Anlamı yitirilip ses harflere parçalandığında, bedenin paramparça edilmesiyle ruhun ayrılmasından ve adın bir tür ölüme uğramasından başka bir şey olduğunu mu sanıyorsun?

Evodius: Yalnız katılmakla kalmıyorum; hem de öyle seve seve katılıyorum ki bu konuşmada hiçbir şey beni bundan çok sevindirmedi.

Augustinus: Öyleyse bu benzetmede, beden bölündüğünde ruhun nasıl bölünmeyebileceğini yeterince gördüysen, şimdi ruh bölünmediği hâlde bedenin parçalarının nasıl yaşayabileceğini dinle. Ad söylenirken, adeta sesin ruhu olan anlamın kendi başına hiçbir şekilde bölünemeyeceğini, oysa adeta onun bedeni olan sesin bölünebileceğini kabul ettin; sanırım haklı olarak. Ama "sol" (güneş) adında ses öyle bölündü ki parçalarından hiçbiri bir anlam taşımadı. Bu yüzden adın bedeni parçalanınca o harflere cansız organlar, yani anlamdan yoksun şeyler gözüyle bakıyorduk. Öyleyse bölündüğünde tek tek parçalarıyla da bir şey anlatabilen bir ad bulursak, böyle bir kesmeyle tam bir ölüm meydana gelmediğini kabul etmen gerekir; çünkü ayrı ayrı ele alınan organlar sana bir şey anlatan ve adeta soluk alan organlar olarak görünecektir.

Evodius: Tamamen kabul ederim; ama bir an önce bu adı söylemeni rica ediyorum.

Augustinus: Dinle: Yukarıda adı üzerinde durduğumuz güneşin komşusuna bakarken aklıma "Lucifer" (Zühre yıldızı) geliyor. Bu ad ikinci ile üçüncü hece arasından kesilince ön kısmı bir şey anlatır; "luci" (gün ışığında) dediğimizde olduğu gibi. Bu yüzden ad, yarısından fazla olan bu bedeninde yaşar. Son kısmın da ruhu vardır: Bir şey getirmen emredildiğinde onu işitirsin. Biri sana "Fer codicem" (Kitabı getir) dese, "fer" bir şey anlatmasaydı nasıl itaat edebilirdin? Buna "luci" eklenince "Lucifer" diye ses verir ve yıldızı anlatır; ondan ayrılınca da bir şey anlatır ve bu yüzden adeta hayatını korur.

32
  1. Deinde quæro abs te, utrum putes in verbis nostris aliud esse ipsum sonum, aliud quod sono significatur. E. Ego utrumque idem puto. A. Dic mihi ergo, sonus ipse unde procedat cum loqueris. E. Quis dubitet a me procedere? A. Abs te ergo sol procedit, dum nominas solem? E. De sono me, non de re ipsa interrogasti. A. Aliud ergo sonus est, aliud res quam significat sonus: tu autem utrumque idem esse dixeras. E. Age, jam concedo aliud esse significantem sonum, aliud rem quæ significatur. A. Dic ergo, utrum posses gnarus latinæ linguæ nominare in loquendo solem, si non intellectus solis præcederet sonum. E. Nullo modo possem. A. Quid? antequam ipsum nomen de ore procedat, si volens id enuntiare aliquandiu te in silentio teneas; nonne in tua cogitatione manet, quod expressa voce alius auditurus est? E. Manifestum est. A. Quid? cum ipse sol tantæ sit magnitudinis, num illa notio ejus, quam cogitatione ante vocem tenes, aut longa, aut lata, aut quid ejusmodi videri potest? E. Nullo modo. 66. A. Age, jam dic mihi: cum ore ipsum nomen erumpit tuo, atque id ego audiens solem cogito, quem tu ante vocem et cum ipsa voce cogitasti, et nunc fortasse ambo cogitamus; nonne tibi videtur nomen ipsum veluti accepisse abs te significationem, quam ad me per aures deportaret? E. Videtur. A. Cum ergo nomen ipsum sono et significatione constet, sonus autem ad aures, significatio ad mentem pertineat; nonne arbitraris in nomine, velut in aliquo animante, sonum esse corpus, significationem autem quasi animam soni? E. Nihil mihi videtur similius. A. Attende nunc, utrum nominis sonus per litteras dividi possit, cum anima ejus, id est significatio, non possit. Siquidem ipsa est quam paulo ante in nostra cogitatione nec latam nec longam respondisti tibi videri. E. Prorsus assentior. A. Quid, cum per litteras singulas sonus ille dividitur, videtur tibi significationem illam retinere? E. Quomodo possunt singulæ litteræ significare, quod nomen quod ex his confit, significat? A. At cum, perdita significatione discerptus in litteris sonus est; num aliud putas esse factum, quam dilaniato corpore discessisse animam, et quasi mortem quamdam nominis contigisse? E. Non solum assentior, sed ita libenter, ut nihil me magis in hoc sermone delectaverit. 67. A. Si ergo satis perspexisti in hac similitudine, quomodo possit dissecto corpore anima non secari; accipe nunc quomodo frusta ipsa corporis, cum anima secta non sit, vivere possint. Jam enim concessisti, et recte, ut opinor, significationem quae quasi anima soni est, dum nomen editur, per seipsam nullo pacto dividi posse, cum ipse sonus, quod velut corpus ejus est, possit. Sed in solis nomine ita soni est facta divisio, ut nulla pars ejus significationem aliquam retineret. Itaque illas litteras, dilacerato corpore nominis, tanquam exanima membra, id est, significatione carentia, considerabamus. Quamobrem si aliquod nomen invenerimus, quod divisum queat etiam singulis partibus quidpiam significare; concedas oportet, non omnimodam veluti mortem tali praecisione factam esse, cum tibi membra separatim considerata quodlibet significantia et quasi spirantia videbuntur. E. Concedam omnino, et ut jam idipsum sones, flagito. A. Accipe: nam dum viciniam solis attendo, de cujus nomine superius egimus, Lucifer mihi occurrit; qui profecto inter secundam et tertiam syllabam scissus nonnihil priore parte significat, cum dicimus, Luci, et ideo in hoc plusquam dimidio corpore nominis vivit. Extrema etiam pars habet animam: nam cum ferre aliquid juberis, hanc audis. Qui enim posses obtemperare, si quis tibi diceret, Fer codicem, si nihil significaret Fer? quod cum additur Luci, Lucifer sonat, et significat stellam; cum autem demitur, nonnihil significat, et ob hoc quasi retinet vitam.

32_2Augustinus: Duyulan her şey yer ve zaman içinde bulunur, daha doğrusu yer ve zaman kaplar; gözle hissettiğimiz şey yere göre, kulakla hissettiğimiz şey zamana göre bölünür. O kurtçuk bütün hâlinde bir parçasından fazla yer kaplıyordu; aynı şekilde "Lucifer" denince, yalnız "luci" dense olacağından daha uzun bir zaman tutar. Bu ad, sesin bölünmesiyle meydana gelen zaman kısalmasında anlamı sayesinde yaşıyorsa ve anlam bölünmemişse —çünkü zamana yayılan anlam değil, sesti—, kurtçuğun bedeni kesildiğinde de durum böyle düşünülmelidir. Parça, parça olduğu için daha küçük bir yerde yaşasa bile ruh bütünüyle kesilmemiştir; daha küçük bir yerde daha küçük de olmamıştır; bütün canlının, daha büyük bir yere yayılmış bütün organlarına birlikte sahip olmuş olsa da. Çünkü yeri ruhun kendisi değil, onun hareket ettirdiği beden kaplıyordu. Tıpkı o anlamın, zamana yayılmadığı hâlde, her biri kendi süresine ve zamanına sahip olan bütün harflere adeta can vermesi ve onları doldurması gibi. Şimdilik bu benzetmeyle yetinmeni rica ediyorum; ondan hoşlandığını görüyorum. Bu konuda, çoğu zaman yanıltan benzetmelerle değil şeylerin kendileriyle tatmin edecek biçimde yapılabilecek pek ince tartışmaları şu anda bekleme. Çünkü hem bu kadar uzun bir konuşmayı bitirmemiz gerekiyor, hem de bunları görebilmek ve seçebilmek için zihninin, sende eksik olan başka birçok şeyle önceden işlenmesi gerekiyor. Ta ki bazı pek bilgili adamların söylediği şeyin, yani ruhun kendi başına hiçbir şekilde bölünemeyeceği, ama beden yoluyla bölünebileceği görüşünün doğru olup olmadığını pek açık biçimde anlayabilesin.

Şimdi, istersen benden dinle, daha doğrusu benim yardımımla yeniden tanı: Ruh, yer ve zaman uzamı bakımından değil, kuvvet ve güç bakımından ne kadar büyüktür? Hatırlıyorsan bunu çoktan önümüze koyup bölümlere ayırmıştık. Ruhların sayısı konusunda ise, bunun bu soruyla ilgili olduğunu düşündüğün için sana ne cevap vereceğimi bilmiyorum. Çünkü sayının ve çokluğun büyüklükle ilgisi olmadığını ya da bu kadar karışık bir soruyu şimdi sana çözebileceğimi söylemektense, bunun hiç sorulmaması gerektiğini ya da en azından senin için şimdilik ertelenmesi gerektiğini söylerim. Ruhun bir olduğunu söylersem kafan karışır; çünkü bir insanda mutludur, ötekinde mutsuz; tek bir şey de aynı anda hem mutlu hem mutsuz olamaz. Hem bir hem çok olduğunu söylersem güleceksin; gülmeni bastıracak bir şeyi de kolayca bulamam. Yalnız çok olduğunu söylersem kendime ben gülerim; kendimden hoşnutsuzluğumu, senin benden hoşnutsuzluğundan daha zor taşırım. Öyleyse benden iyi işitebileceğini vaat ettiğim şeyi dinle; ikimiz için ya da birimiz için belki ezecek kadar ağır olan şeyi ise ne yüklenmeye ne de bana yüklemeye kalkış.

Evodius: Tamamen boyun eğiyorum. Benimle uygun biçimde ele alınabileceğini düşündüğün ölçüde, ruhun ne kadar güçlü olduğunu açıklamanı bekliyorum.

32_2
  1. Cum autem locus et tempus sit, quibus omnia quæ sentiuntur occupantur, vel potius quae occupant, quod oculis sentimus, per locum; quod auribus, per tempus dividitur. Ut enim vermiculus ille plus loci totus, quam pars ejus occupabat; ita majorem temporis moram tenet, cum Lucifer dicitur, quam si Luci tantummodo diceretur. Quare si hoc significatione vivit in ea diminutione temporis, quæ diviso illo sono facta est, cum eadem significatio divisa non sit (non enim ipsa per tempus distendebatur, sed sonus); ita existimandum est, secto vermiculi corpore, quanquam in minore loco pars eo ipso quo pars erat viveret, non omnino animam sectam, nec loco minore minorem esse factam, licet integri animantis membra omnia per majorem locum porrecta simul possederit. Non enim locum ipsa, sed corpus quod ab eadem agebatur, tenebat: sicut illa significatio non distenta per tempus, omnes tamen nominis literas suas moras ac tempora possidentes, velut animaverat atque compleverat. Hac similitudine interim contentus sis peto, qua te sentio delectatum. Quæ autem subtilissime de hoc disputari possunt, ita ut non similitudinibus quæ plerumque fallunt, sed rebus ipsis satis fiat, ne in præsentia exspectes: nam et concludendus est tam longus sermo, et multis aliis quae tibi desunt, animus ad hæc intuenda et dispicienda præcolendus est, ut possis intelligere liquidissime, utrum quod a quibusdam doctissimis viris dicitur, ita sese habeat, animam per seipsam nullo modo, sed tamen per corpus posse partiri. 69. Nunc accipe a me, si voles, vel potius recognosce per me, quanta sit anima non spatio loci ac temporis, sed vi ac potentia: nam ita si meministi, propositum ac distributum jamdiu nobis est. De numero vero animarum, nescio quid tibi respondeam, cum hoc ad istam quæstionem pertinere putaveris: citius enim dixerim non esse omnino quærendum, aut certe tibi nunc differendum, quam vel numerum ac multitudinem non pertinere ad quantitatem, vel tam involutam quæstionem modo a me tibi posse expediri. Si enim dixero unam esse animam, conturbaberis, quod in altero beata est, in altero misera; nec una res simul et beata et misera potest esse. Si unam simul et multas dicam esse, ridebis; nec mihi facile, unde tuum risum comprimam, suppetit. Sin multas tantummodo esse dixero, ipse me ridebo, minusque me mihi displicentem, quam tibi, perferam. Audi ergo quod ex me bene te audire posse polliceor; quod vero aut ambobus, aut alteri nostrum ita onerosum est, ut fortasse opprimat, ne subire aut imponere velis. E. Cedo prorsus, et quod tibi congruenter mecum videtur agi posse, quantum valeat anima, exspecto ut exponas.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…