Augustinus · Ruhun Büyüklüğü Üzerine
30. Bölüm
30Evodius: Rica ederim, nedir o?
Augustinus: His başka, ilim başka olsa da, gizli kalmamak ikisinde ortaktır; tıpkı insanla hayvanın, birbirinden çok farklı olsalar da canlı olmayı ortak taşıması gibi. Çünkü ister bedenin uyumu yoluyla, ister zihnin saflığı yoluyla olsun, ruha görünen hiçbir şey ondan gizli kalmaz. Bunlardan birincisini his, ikincisini ise ilim kendine mal etmiştir.
Evodius: Öyleyse o tarif güvenli ve onaylanmış olarak yerinde mi duruyor?
Augustinus: Elbette duruyor.
Evodius: Peki nerede aldandım?
Augustinus: Gizli kalmayan her şeyin bilinip bilinmediğini sorduğumda; çünkü bu soruya düşünmeden katıldın.
Evodius: Peki ne dememi isterdin?
Augustinus: Bir şey gizli kalmıyor diye hemen ilim olmadığını; ancak akıl yoluyla gizli kalmıyorsa ilim olduğunu; beden yoluyla gizli kalmıyorsa da, bedenin etkilenmesi kendisi yoluyla gizli kalmıyorsa buna his dendiğini. Yoksa bazı çok keskin zekâlı filozofların, zihinle kavranan şeyin bile, zihnin hiçbir akıl yürütmeyle ondan uzaklaştırılamayacağı kadar sağlam bir kavrama olmadıkça ilim adını taşımaya hak kazanmadığı görüşünde olduklarını bilmiyor musun?
Evodius: Bunları büyük bir memnuniyetle kabul ediyorum. Ama rica ederim, hissin ne olduğu bence pek ince biçimde açıklandığına göre, bunu açıklamayı onun için üstlendiğimiz soruya dönelim. Ruhun bedeni kadar büyük olduğunu kanıtlamak için bir delil getirmiştim: Ruh, başından ayağının başparmağının ucuna kadar nereye dokunsan dokunanı hisseder. Oradan, belki zorunlu olarak, hissin pek çok oyalanmayla dolu tarifine sürüklendik. Bu yüzden istersen bu kadar emeğin meyvesini artık göster.
Augustinus: Elbette var, hem de pek bol; çünkü aradığımız her şey gerçekleşti. His, bedenin ruhtan kendisi yoluyla gizli kalmayan etkilenmesiyse —ve bunu sapasağlam tutmak için istediğinden uzun konuştuk— gözlerin bulunmadıkları yerde hissettiklerini, daha doğrusu orada etkilendiklerini bulduğumuzu hatırlıyor musun?
Evodius: Hatırlıyorum.
Augustinus: Yanılmıyorsam şunu da kabul ettin ve şimdi de kabul edilmesi gerektiğinden şüphe etmiyorsun: Ruh bütün bedenden çok daha iyi ve daha güçlüdür.
Evodius: Bundan şüphe etmeyi günah sayarım.
Augustinus: Haydi bakalım: Beden, ruhla arasındaki bir tür uyum sayesinde, bulunmadığı yerde bir şeyden etkilenebiliyorsa —gözlerin görürken başına bunun geldiğini bulduk—, gözlerin kendisi bu kadar gücü ondan alırken ruhu o kadar kaba ve hantal mı sayalım ki, etkilenmenin olduğu yerde kendisi bulunmadıkça bedenin etkilenmesi ondan gizli kalsın?
Evodius: Bu sonuç beni çok sarstı, hem de öyle çok ki tamamen şaşkına döndüm; ne cevap vereceğimi değil, nerede olduğumu bile bilmiyorum. Çünkü ne diyeyim? Bedenin etkilenmesi ruhtan kendisi yoluyla gizli kalmadığında bunun his olmadığını mı? Bu değilse başka ne olacak? Gördüğümüzde gözlerin hiç etkilenmediğini mi? Bu son derece saçmadır. Bulundukları yerde etkilendiklerini mi? Ama kendilerini görmezler; bulundukları yerde de kendilerinden başka bir şey yoktur. Ruhun gözlerden güçlü olmadığını mı, oysa gözlerin gücü ondan geldiği hâlde? Bundan daha delice bir şey yoktur. Yoksa bir şeyin bulunduğu yerde etkilenmesinin, bulunmadığı yerde etkilenmesinden daha güçlü olduğunu mu söylemeli? Ama bu doğru olsaydı görme öteki hislerden üstün olmazdı.
Augustinus: Peki şuna ne dersin? Gözler bir darbeye, içine düşen bir şeye ya da sıvının bulanmasına bulundukları yerde uğrarlar; bu ruhtan gizli kalmaz, ama bu etkilenmeye görme değil dokunma denir. Üstelik göz bunlara, etkilenmeyi fark edecek ruh bulunmasa da, cansız bir bedende bile uğrayabilir. Oysa göz ruh bulunmadıkça uğrayamayacağı etkilenmeye, yani görürken uğradığı etkilenmeye, yalnız bulunmadığı yerde mi uğrar? Bundan ruhun hiçbir yerde kapsanmadığı kime açık görünmez? Çünkü cisim olan göz, ruh olmadan asla uğramayacağı etkilenmeye ancak kendi yerinde olmadan uğrar.
E. Quidnam id est, obsecro? A. Quia quanquam sit aliud sensus, aliud scientia, illud tamen non latere utrique commune est; ut ipsi homini et bestiæ quamvis plurimum differant, animal tamen esse commune est. Non latet enim quidquid animæ apparet, sive per temperationem corporis, sive per intelligentiæ puritatem; atque illud primum sensus, hoc autem alterum scientia sibi vindicavit. E. Manet ergo illa definitio tuta et probata? A. Manet vero. E. Ubinam ergo deceptus sum? A. Ubi rogavi, utrum omne quod non latet, sciatur: tu enim huic rogationi temere assensus es. E. Nam quid velles dicerem! A. Non continuo esse scientiam si quid non latet, sed si per rationem non latet: cum autem per corpus non latet, sensum vocari, si per seipsam non lateat corporis passio. An ignoras quibusdam philosophus et peracutis visum esse, ne idipsum quidem quod mente comprehenditur, ad nomen aspirare scientiæ, nisi tam firma comprehensio sit, ut ab ea mens nulla ratione queat dimoveri? 59. E. Accipio ista gratissime: sed quaeso quoniam quid sit sensus, subtilissime quantum arbitror explicatum est, referamus nos ad illam quaestionem, propter quam explicandum hoc susceperamus. Attuleram enim ego argumentum, quo tantam probarem animam esse, quantum ejus est corpus, eo quod tangentem a capite usque ad pedis extremum pollicem sentit quaquaversum tetigeris; atque inde ad sensus definitionem morarum plenissimam, sed forte necessario delati sumus. Itaque ipsum fructum tanti operis jam ostende, si placet. A. Est omnino, atque uberrimus; nam totum quod quaerebamus, effectum est. Si enim sensus est corporis passio per seipsam non latens animam, quod ut firmissime teneremus, diutius quam velles sermocinati sumus; meministine tandem nos comperisse ibi sentire oculos ubi non sunt, vel potius ibi pati? E. Memini. A. Etiam illud dedisti, nisi fallor, nec modo dubitas dandum fuisse, animam multo quam totum corpus est, esse meliorem ac potentiorem. E. Hinc vero dubitare nefarium puto. A. Age, si corpus potest ibi pati aliquid ubi non est, propter quamdam cum anima contemperationem, quod oculis in cernendo accidere inventum est; adeone animam crassam et pigram putamus, per quam ipsi oculi tantum possunt, ut eam lateat corporis passio, si non ibi jaceat, ubi passio ipsa contingit? 60. E. Multum me movet ista conclusio, et ita multum ut omnino stupeam, et non solum quid respondeam, sed prorsus ubi sim non inveniam. Quid enim dicam? sensum non esse, cum corporis passio per seipsam non latet animam? quid erit aliud, si hoc non est? Oculos nihil pati cum videmus? absurdissimum est. Eos ibi pati ubi sunt? at seipsos non vident, nec ubi sunt quidquam est præter ipsos. Non esse oculis animam potentiorem, cum eadem sit istorum potentia? nihil est dementius. An hoc dicendum est, potentius esse ibi pati, ubi quidque sit, quam ubi non sit? sed si hoc verum esset, non esset præstantior visus cæteris sensibus. A. Quid quod ictum aliquem, vel incidens quidpiam, vel humoris perturbationem cum ibi patiantur oculi ubi sunt; neque hoc animam latet, nec ista passio visus, sed tactus vocatur: et tamen talia pati oculus posset etiam in exanimi corpore, quamvis deesset anima, quam passio non lateret; illud autem quod pati non potest oculus, nisi adsit anima, id est quod videndo patitur, hoc solum ibi patitur, ubi non est? Ex quo cui non videtur, nullo loco animam contineri? Siquidem oculus, quod est corpus, id tantum non loco suo patitur, quod nunquam sine anima pateretur.
30_2Evodius: Rica ederim, öyleyse ne yapayım? Bu akıl yürütmelerle ruhlarımızın bedenlerimizde olmadığı sonucuna varılamaz mı? Öyleyse nerede olduğumu bilmiyor muyum? Çünkü benim ruh olduğumu kim elimden alabilir?
Augustinus: Telaşlanma; daha çok gönlünü ferah tut. Çünkü bu düşünce ve inceleme bizi kendimize çağırıyor ve olabildiğince bedenden koparıyor. Yaşayan bir canlının bedeninde ruhun bulunmadığı sana göründü; bu saçma görünse de, bu görüşü benimseyen pek bilgili insanlar eksik olmadı, sanırım bugün de eksik değil. Ama senin de anladığın gibi, bu pek ince bir meseledir ve onu görebilmek için zihnin keskin bakışının iyice arınması gerekir. Şimdi daha çok, ruhun uzun ya da geniş ya da bu türden bir şey olduğunu kanıtlamak için başka ne getireceğine dikkat et. Çünkü dokunma hissi hakkındaki delilinin hakikate ulaşmadığını ve ruhun bütün bedene kan gibi yayıldığını kanıtlamaya hiç yetmediğini sen de hissediyorsun. Getireceğin bir şey kalmadıysa, geri kalanlara bakalım.
- E. Quid igitur faciam, quaeso te? Nonne istis rationibus confici potest, animas nostras non esse in corporibus? quod si ita est, nonne ubi sim nescio? Quis enim mihi eripit, quod ego ipse anima sum? A. Ne perturbere, ac magis bono animo facito sis. Ista enim cogitatio et consideratio ad nosmetipsos nos invitat, et quantum licet avellit a corpore. Quod autem tibi visum est, non esse animam in corpore viventis animantis, quanquam videatur absurdum, non tamen doctissimi homines, quibus id placuerit, defuerunt, neque nunc arbitror deesse: sed, ut ipse intelligis, res est subtilissima, et ad quam cernendam mentis acies satis purganda est. Nunc attende potius quid aliud afferas, quo convincas animam vel longam vel latam esse, vel quid ejusmodi: nam illud argumentum tuum de tangendi sensu, sentis non attingere veritatem, nec valere aliquid, ut eam per totum corpus tanquam sanguinem diffusam esse convincat: aut si jam quod afferas nihil habes, videamus quæ restant.