Augustinus · Ruhun Büyüklüğü Üzerine
29. Bölüm
29Augustinus: Hissin o tarifinin, önceden histen fazla bir şeyi kapsadığı gibi, şimdi de bütün hissi kapsayamadığı için zıt kusurla sarsıldığından başka ne sanıyorsun? Çünkü vahşi hayvanların hissi var ama ilmi yok; gizli kalmayan her şey ise bilinir, bilinen her şey de elbette ilme aittir. Bütün bunlarda seninle artık anlaştık. Öyleyse ya hissin, bedenin ruhtan gizli kalmayan etkilenmesi olduğu doğru değildir, ya da hayvanlar ilimden yoksun oldukları için histen de yoksundur. Oysa hayvanlara his tanıyoruz; demek ki o tarif kusurludur.
Evodius: Karşı koyacak hiçbir şey bulamadığımı itiraf ediyorum.
Augustinus: Bu tariften daha da çok utanmamız için başka bir şey dinle. Sanırım tarifin üçüncü kusurunun sana gösterildiğini hatırlıyorsun; bundan daha çirkini yoktur: Tarif ne bir yönden ne öbür yönden doğrudur; insanın "İnsan dört ayaklı bir canlıdır" diye yapılan tarifi gibi. Çünkü "Her insan dört ayaklı bir canlıdır" diyen de, "Her dört ayaklı canlı insandır" diyen de, bunu ileri sürerken şaka etmiyorsa elbette delirmiştir.
Evodius: Doğru söylüyorsun.
Augustinus: Peki? Bizim tarifimiz de bu kusurla yakalanırsa, ruh hakkındaki tartışmadan kovulup atılmayı ondan daha çok hak eden bir şey olduğunu sanır mısın?
Evodius: Buna kim itiraz eder? Ama mümkünse burada da bu kadar uzun oyalanmak ve küçük sorularla hırpalanmak istemezdim.
Augustinus: Korkacak bir şey yok; iş artık bitti. Vahşi hayvanlarla insanların farkı ele alınırken hissetmenin başka, bilmenin başka olduğuna henüz ikna olmadın mı?
Evodius: Hem de nasıl.
Augustinus: Öyleyse his başka, ilim başkadır.
Evodius: Öyle.
Augustinus: Ama akılla hissetmeyiz; ya görerek, ya işiterek, ya koklayarak, ya tadarak ya da dokunarak hissederiz.
Evodius: Katılıyorum.
Augustinus: Bildiğimiz her şeyi ise akılla biliriz. Öyleyse hiçbir his ilim değildir. Oysa gizli kalmayan her şey ilme aittir. O hâlde gizli kalmamak hiçbir hisse ait değildir; tıpkı hiçbir insana haklı olarak dört ayaklı denemeyeceği gibi. Bu yüzden senin üstlendiğin bu tarifimiz suçlu çıktı: Yalnız başkalarının sınırlarına tecavüz etmekle ve kendi hakkı olan hiçbir şeyi bırakmamakla kalmadı; kendine ait hiçbir şeyi olmadığı ve bütünüyle başkasının olanı işgal ettiği de ortaya çıktı.
Evodius: Öyleyse ne yapacağız? Onun mahkemeden böyle çıkmasına razı mı olacaksın? Ona gücümün yettiği kadar savunma sağladıysam da, bizi aldatan dava formülünü sen kurdun. Ben kazanamadıysam da iyi niyetle yanında durdum; bu bana yeter. Ama sen danışıklı dövüşle suçlanırsan ne yaparsın? Çünkü cesurca çekişsin diye onu sen öne sürdün, rezilce yenilsin diye ona sen saldırdın.
Augustinus: Burada onun ya da benim adıma korkmamız gereken bir yargıç mı var? Ben seni, danışılan bir hukukçu gibi, eğitmek için özel olarak çürütmek istedim; ta ki mahkemeye gelindiğinde hazırlıklı olarak yanında durasın.
Evodius: Öyleyse en zayıf biri olan bana düşüncesizce savunmamı ve korumamı emanet ettiğin bu tarif lehine ileri sürebileceğin bir şey var mı?
Augustinus: Elbette var.
A. Quid aliud putas, nisi definitionem illam sensus, ut antea quod nescio quid plus quam sensum includebat, ita nunc contrario vitio vacillare, quod non omnem sensum potuit includere! Habent enim feræ sensum, nec habent scientiam: quidquid autem non latet, scitur; et omne quod scitur, ad scientiam profecto pertinet. De quibus omnibus jam mihi tecum convenit. Aut igitur non est verum, sensum esse passionem corporis non latentem animam; aut eo carent bestiæ,quia scientia carent: sensum autem concedimus bestiis: definitio ergo illa vitiosa est. E. Fateor nihil me invenire quo resistam. 57. A. Accipe aliud quo magis nos hujus definitionis pudeat. Nam meministi, ut opinor, tertium definitionis vitium tibi demonstratum, quo prorsus nihil est turpius; cum ex neutra parte vera est, qualis est illa hominis, homo est animal quadrupes: nam sive, omnis homo animal est quadrupes; sive, omne animal quadrupes homo est, qui dicit atque affirmat, insanit profecto, si non jocatur. E. Verum dicis. A. Quid? si in hoc etiam vitio ista nostra deprehenditur, putasne quidquam magis esse quod sit explodendum atque exterminandum de anima? E. Quis id recuset? Sed nollem, si fieri potest, etiam hic tamdiu detineri, atque interrogatiunculis agitari. A. Nihil est quod metuas, jam enim confectum est negotium: an tibi nondum persuasum est, cum de differentia ferarum et hominum ageretur, aliud esse sentire, aliud scire? E. Imo maxime. A. Aliud ergo sensus, aliud scientia. E. Ita est. A. Non autem sentimus ratione, sed aut visu, aut auditu, aut olfactu, aut gustatu, aut tactu. E. Assentior. A. Et omne quod scimus, ratione scimus: nullus igitur sensus scientia est. Quidquid autem non latet, ad scientiam pertinet: ad nullum ergo sensum pertinet non latere, ut nullus homo quadrupes recte dici potest. Quamobrem ista nostra definitio suscepta tua, non solum alienos terminos invasisse, neque aliquid sui juris reliquisse, sed nihil omnino habuisse proprium, totumque alienum occupasse convicta est. E. Quid ergo agemus? Patierisne illam de judicio ita discedere? Quanquam enim ego ei defensionem qualem potui præbuerim, tu tamen ipsam litis formulam, quæ nos decepit, composuisti. Et ego quidem tametsi obtinere non potui, bona fide adfui, quod mihi satis est: tu vero si prævaricationis arguaris, quid facias, a quo et producta est ut jurgaret audenter, et oppugnata ut turpiter cederet? A. Numquidnam est hic quisquam judex, a quo huic vel mihi metuendum sit? Ego te privatim quasi adhibitus jurisconsultus, instruendi causa refellere volui, ut cum ad judicium ventum fuerit, paratus assistas. 58. E. Est ergo aliquid quod pro ista proferas, quam mihi invalidissimo temere defendendam tuendamque commendas? A. Est certe.