İçeriğe geç
Ruhun Büyüklüğü Üzerine

Augustinus · Ruhun Büyüklüğü Üzerine

27. Bölüm

27Augustinus: Bu kararlılık bir an önce sana nasip olsun; bu görüşü öyle hoşuma gidecek biçimde dile getirdin. Ama şimdi söyleyeceğim şeylere olabildiğince dikkatini ver. Sana soruyorum: Akıl ile akıl yürütme arasında sence ne fark var?

Evodius: Bunları ayırt etmeye gücüm yetmiyor.

Augustinus: Öyleyse şuna bak: Delikanlılık çağına girmiş bir insanda ya da yetişkin bir adamda, yahut —her türlü dolambacı ortadan kaldırmak için— bir bilgede, zihni sağlam olduğu sürece akıl, bedende veba ve yara olmadığı sürece sağlık gibi kesintisiz mi bulunur, yoksa yürümek, oturmak, konuşmak gibi bazen bulunur, bazen bulunmaz mı?

Evodius: Sağlam bir zihinde aklın daima bulunduğunu sanıyorum.

Augustinus: Peki? Kabul edilen ve açık olan şeyler aracılığıyla, ya başkasına soru sorarak ya da bazı şeyleri birbirine bağlayarak kendimizi bir şeyin bilgisine götürürüz. Bunu bizim ya da herhangi bir bilgenin daima yaptığını mı düşünüyorsun?

Evodius: Daima değil. Sanırım ne herhangi bir insan ne de bilge daima kendi kendine ya da bir başkasıyla tartışarak bir şey arar. Çünkü arayan henüz bulmamıştır; daima ararsa hiç bulamaz. Bilge ise, başka bir şey demeyeyim, akılsızken belki tartışarak ya da başka nasıl yapabildiyse aradığı bilgeliğin kendisini artık bulmuştur.

Augustinus: Doğru söylüyorsun. Bu yüzden, kabul edilmiş ve bilinen şeyler aracılığıyla bilinmeyen bir şeye götürüldüğümüz durumun akıl olmadığını anlamanı istiyorum. Çünkü bu, az önce anlaştığımız gibi, sağlam zihinde daima bulunmaz; akıl ise daima bulunur.

Evodius: Anlıyorum; ama bunlar nereye varıyor?

Augustinus: Az önce, akıl bizi bilinmeyene götürürken bilinen bir şeye dayandığı için, akıldan önce ilme sahip olduğumuza katılmam gerektiğini söyledin. Şimdi ise bu yapılırken buna akıl denmemesi gerektiğini bulduk; çünkü sağlam zihin daima akla sahip olduğu hâlde bunu daima yapmaz. Buna belki haklı olarak akıl yürütme denir. Böylece akıl zihnin bir bakışı, akıl yürütme ise aklın araştırması, yani o bakışın bakılması gereken şeyler üzerinde gezinmesi olur. Bu yüzden biri aramak için, öteki görmek için gereklidir. Akıl dediğimiz o zihin bakışı bir şeye yöneltilip onu gördüğünde buna ilim denir; zihin bakışını yöneltse de görmediğinde ise buna bilgisizlik ya da cehalet denir. Çünkü bu bedensel gözlerle de bakan herkes görmez; bunu karanlıkta pek kolay fark ederiz. Bundan, sanırım, bakmanın başka, görmenin başka olduğu açıkça anlaşılır; zihindeki bu ikisine akıl ve ilim diyoruz. Tabii bunlara karşı seni harekete geçiren bir şey yoksa ya da bunların yeterince açık ayırt edilmediğini düşünmüyorsan.

Evodius: Bu ayrım çok hoşuma gidiyor; seve seve katılıyorum.

Augustinus: Öyleyse şimdi bak: Görmek için mi baktığımızı düşünüyorsun, yoksa bakmak için mi gördüğümüzü?

Evodius: Bundan kör biri bile şüphe etmez: Bakmak görmek içindir, görmek bakmak için değil.

Augustinus: Öyleyse görmenin bakmaktan daha değerli sayılması gerektiğini kabul etmek gerekir.

Evodius: Kesinlikle kabul etmek gerekir.

Augustinus: O hâlde ilmin de akıldan daha değerli olduğunu.

Evodius: Sonucun bu olduğunu görüyorum.

Augustinus: Hayvanların insanlardan daha iyi ya da daha mutlu olduğunu kabul ediyor musun?

Evodius: Tanrı böyle korkunç bir deliliği uzak tutsun!

Augustinus: Bundan dehşete düşmekte elbette haklısın; ama görüşün bizi buna zorluyor. Çünkü onların ilme sahip olduğunu, akla ise sahip olmadığını söyledin. İnsan akla sahiptir; ama ilme onunla ancak güçlükle ulaşılır. Kolayca ulaşıldığını kabul etsem bile, onlar ilme sahipken ve ilmin akıldan daha değerli tutulması gerektiği anlaşılmışken, kendimizi hayvanlardan üstün saymak için akıl bize ne yardım eder?

27
  1. A. Proveniat tibi plane ista constantia quam citissime potest: ita mihi placitam sententiam protulisti. Sed nunc ⟦esto⟧ quam praesentissimus ad ista quae volo. Quæro enim abs te, quid tibi interesse videatur inter rationem et ratiocinationem. E. Non satis valeo ista discernere. A. Hoc ergo intuere, utrum existimes homini jam adolescenti, vel viro, aut (ut omnem ambagem auferam) sapienti sine intermissione inesse rationem, dum mente sana est, sicut bonam valetudinem corpori, dum peste ac vulneribus caret; an sicut ambulare, sedere, loqui, modo inesse, modo deesse. E. Sanæ menti semper puto inesse rationem. A. Quid hoc? dum per ea quæ conceduntur ac manifesta sunt, vel interrogando alium, vel connectendo alia, perducimus nos ad alicujus rei cognitionem; videturne tibi aut nos, aut quivis sapiens semper facere? E. Non semper: non enim semper homo quilibet aut sapiens, quantum opinor, vel secum vel cum alio quærit aliquid disserendo: nam qui quærit, nondum invenit; ita si semper quærit, nunquam invenit. Sapiens autem jam invenit, ut nihil aliud dicam, vel ipsam sapientiam, quam, cum esset stultus, disserendo fortasse, aut quoquo modo alio potuit, requirebat. A. Recte dicis: quare intelligas volo non esse istam rationem, dum per ea quae conceduntur atque cognita sunt, ad aliquid incognitum ducimur: hoc enim non semper, ut jam consensimus, inest menti sanæ; ratio autem semper. 53. E. Intelligo; sed quorsum ista? A. Quia paulo ante dixisti, propterea me tibi debere assentiri scientiam nos habere ante rationem, quod cognito aliquo nititur, dum nos ratio ad incognitum ducit: nunc autem invenimus non rationem vocandam esse dum hoc agitur; non enim sana mens agit hoc semper, cum semper habeat rationem; sed recte ista fortasse ratiocinatio nominatur; ut ratio sit quidam mentis aspectus, ratiocinatio autem rationis inquisitio, id est, aspectus illius, per ea quae aspicienda sunt, motio. Quare ista opus est ad quærendum, illa ad videndum. Itaque cum ille mentis aspectus, quem rationem vocamus, conjectus in rem aliquam, videt illam, scientia nominatur: cum autem non videt mens, quamvis intendat aspectum; inscitia vel ignorantia dicitur. Non enim et his corporalibus oculis omnis qui aspicit, videt; quod in tenebris facillime animadvertimus. Ex quo liquet, ut opinor, aliud esse aspectum, aliud visionem; quæ duo in mente rationem et scientiam nominamus. Nisi quid te adversus hæc movet, aut parum dilucide ista distincta arbitraris. E. Per mihi hæc distinctio placet, et libenter assentior. A. Vide ergo nunc, utrum nos aspicere putes, ut videamus; an videre, ut aspiciamus? E. Hinc vero ne cæcus quidem quisquam dubitaverit, aspectum esse propter visionem, non visionem propter aspectum. A. Fatendum igitur visionem pluris quam aspectum esse pendendam. E. Fatendum omnino. A. Ergo et scientiam pluris quam rationem. E. Consequens video. A. Placetne tibi meliores aut feliciores esse hominibus bestias? E. Avertat Deus tam immanem amentiam. A. Recte sane exhorruisti; sed ad id nos cogit sententia tua: dixisti enim eas habere scientiam, et non habere rationem. Rationem autem habet homo, per quam vix ad scientiam pervenitur. Sed ut concedam facile perveniri; quid nos adjuvabit ratio, ut bestiis nos anteponendos putemus, cum illæ habeant scientiam, et hanc pluris quam rationem pendendam esse compertum sit?

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…