Augustinus · Ruhun Büyüklüğü Üzerine
18. Bölüm
18Evodius: Beni boş yere düşündürmeyen şeylerin hepsini ele alıp almadığımızı bilmiyorum; bazıları hafızamdan kaçmış olabilir. Ama şimdi aklıma geleni görelim: Küçük çocuk konuşmaz, büyüdükçe konuşmayı edinir; bu nasıl olur?
Augustinus: Bu kolay. Sanırım herkesin, aralarında doğup büyüdüğü insanların konuştuğu dili konuştuğunu düşünüyorsun.
Evodius: Bunu bilmeyen yok.
Augustinus: Öyleyse birinin, insanların konuşmadığı, düşüncelerini birbirine işaretlerle ve uzuvlarının hareketiyle ifade ettiği bir yerde doğup büyüdüğünü düşün. Konuşan hiç kimseyi işitmemiş olan bu kişinin de öyle yapacağını ve konuşmayacağını düşünmez misin?
Evodius: Lütfen olamayacak bir şeyi bana sorma. Çünkü aralarında birinin doğduğunu düşünebileceğim böyle insanlar nerede?
Augustinus: Demek sen Milano'da, bedeni çok yakışıklı, tavırları çok zarif, ama dilsiz ve o kadar sağır bir delikanlıyı görmedin ki başkalarını ancak beden hareketlerinden anlıyor, kendisi de istediğini başka türlü anlatamıyordu? O çok tanınan biridir. Ben de konuşan bir köylü tanıdım; konuşan karısından dört kadar, belki daha fazla —şimdi pek iyi hatırlamıyorum— erkek ve kız çocuğu olmuştu, hepsi de dilsiz ve sağırdı. Konuşamadıkları için dilsiz, işaretleri ancak gözleriyle anladıkları için de sağır oldukları anlaşılıyordu.
Evodius: O delikanlıyı iyi tanırım; bilmediğim bu kişiler hakkında da sana inanıyorum. Ama bunlar nereye varıyor?
Augustinus: Böyle insanlar arasında birinin doğduğunu düşünemeyeceğini söylediğin için.
Evodius: Şimdi de başka bir şey söylemiyorum; çünkü yanılmıyorsam bunların konuşan insanlar arasında doğduğunu kabul ediyorsun.
Augustinus: İnkâr etmem elbette. Ama böyle bazı insanların olabileceği konusunda artık anlaştığımıza göre, lütfen şunu düşün: Bu türden bir erkek ve bir kadın birleşse, bir rastlantıyla yaşayabilecekleri ıssız bir yere düşse ve sağır olmayan bir oğul doğursalar, bu çocuk anne babasıyla nasıl konuşurdu?
Evodius: Anne babasının ona verdiği işaretlere hareketlerle karşılık vermekten başka nasıl olabilir sence? Ama küçük çocuk bunu bile yapamazdı; bu yüzden benim o gerekçem bütünüyle ayakta duruyor. Çünkü insanın büyüdükçe konuşmayı mı, hareketle anlatmayı mı edindiğinin ne önemi var? İkisi de, büyüdüğünü kabul etmek istemediğimiz ruha aittir.
- E. Nescio utrum omnia quae me non frustra movere assolent, persecuti fuerimus; et fieri potest ut recordationem meam aliqua fugiant: verumtamen quod nunc in mentem venit videamus quale sit, quod puer infans non loquitur, atque in crescendo assequitur. A. Facile est istud: nam credo videri tibi ea lingua quemque loqui, qua loquuntur homines inter quos natus educatusque sit. E. Nemo id ignorat. A. Constitue ergo quempiam ibi natum atque altum ubi homines non loquerentur, sed nutibus membrorumque motu cogitationes suas sibimet expromendas signarent; nonne censes eum talia esse facturum, neque locuturum, qui loquentem neminem audierit? E. Nolo me hoc interroges, quod fieri non potest. Qui enim tales homines, inter quos quemquam natum cogitare possim? A. Itane tu non vidisti Mediolani adolescentem honestissimi corporis et elegantissimae urbanitatis, mutum tamen atque ita surdum, ut neque alios nisi motu corporis intelligeret, neque ipse aliter quæ vellet significaret? hic enim est notissimus. Nam ego novi rusticum quendam loquentem, de loquente uxore, filios omnes mares atque feminas quatuor fere, aut eo amplius (non enim satis nunc commemini) mutos surdosque genuisse. Nam ex eo quod loqui non poterant, muti; ex eo autem quod nulla signa nisi oculis colligebant, etiam surdi intelligebantur. E. Illum vero ego bene novi, et de istis nescio quibus credo tibi: sed quorsum ista? A. Quia dixisti non te posse cogitare inter tales homines nasci quempiam. E. Nec nunc aliud dico: nam istos, nisi fallor, inter eos qui loquerentur, natos esse concedis. A. Non equidem negaverim: sed cum jam inter nos constet nonnullos tales homines esse posse; quæso cogites, si ex hoc genere mas et femina jungerentur, atque in aliquam quocumque casu delati solitudinem, ubi tamen vivere valerent, gignerent filium non surdum, quemadmodum esset cum parentibus iste locuturus? E. Quemadmodum censes, nisi ut parentes ei dabant, ita gestu signa redditurum? Sed tamen puer parvus ne hoc quidem posset: quare illa ratio mea manet integra. Quid enim refert utrum loqui, an gestum facere crescendo assequatur, cum ad animam utrumque pertineat, quam fateri nolumus crescere?
18_2Augustinus: Bana öyle geliyor ki ip üstünde yürüyen birinin, bunu yapamayanlardan daha geniş bir ruhu olduğuna da inanıyorsun.
Evodius: Bu başka; bunun bir sanata ait olduğunu kim görmez?
Augustinus: Rica ederim, niçin sanata ait? Öğrendiği için mi?
Evodius: Evet.
Augustinus: Öyleyse biri başka bir şey öğrenirse, bu niçin sana sanata ait görünmüyor?
Evodius: Öğrenilen her şeyin sanata ait olduğunu elbette inkâr etmiyorum.
Augustinus: Öyleyse o çocuk hareketle anlatmayı anne babasından öğrenmedi mi?
Evodius: Öğrendi elbette.
Augustinus: Öyleyse bunun da büyüyerek genişleyen ruha değil, bir tür taklit sanatına ait olduğunu kabul etmelisin.
Evodius: Bunu kabul edemem.
Augustinus: Öyleyse, az önce kabul ettiğinin tersine, öğrenilen her şey sanata ait değil.
Evodius: Elbette sanata ait.
Augustinus: Öyleyse o çocuk hareketle anlatmayı öğrenmedi; oysa bunu da az önce kabul etmiştin.
Evodius: Öğrendi, ama bu sanata ait değil.
Augustinus: Ama sen az önce öğrenilen şeyin sanata ait olduğunu söyledin.
Evodius: Peki, artık kabul ediyorum: Konuşmak da hareketle anlatmak da, onları öğrendiğimiz için sanata aittir. Yine de bazı sanatları başkalarına dikkat ederek öğreniriz, bazıları ise bize hocalar tarafından aşılanır.
Augustinus: Peki, ruhun bunlardan hangilerini genişlediği için edindiğini düşünüyorsun? Hepsini mi?
Evodius: Hepsini değil, yalnız ilk saydıklarımı.
Augustinus: İp üstünde yürümek de sana bu türden görünmüyor mu? Çünkü sanırım bunu yapanlar onu da seyrederek edinirler.
Evodius: Öyle sanıyorum; ama bunu seyredenlerin ve büyük bir dikkatle izleyenlerin hepsi bunu edinemez, yalnız bu işin hocalarına katlananlar edinebilir.
Augustinus: Çok güzel söylüyorsun; konuşma hakkında da sana tam bunu cevap verirdim. Çünkü birçok Yunanlı ve başka dilden insan, bizi bir ip cambazını seyrettiklerinden daha sık konuşurken işitir; yine de bizim dilimizi öğrenmek için, tıpkı bizim onların dilini bilmek istediğimizde yaptığımız gibi, çoğu zaman hocalara teslim edilirler. Durum böyle olunca, insanların konuşmasını ruhun büyümesine yormak isteyip ip üstünde yürümelerini yormak istememene şaşıyorum.
Evodius: Bunları nasıl karıştırıyorsun bilmem. Bizim dilimizi öğrenmek için hocaya teslim edilen kişi kendine ait başka bir dili biliyordur; onu da ruhu büyüdüğü için öğrendiğini sanıyorum. Yabancı bir dil öğrendiğinde ise bunu daha geniş bir ruha değil, sanata yoruyorum.
Augustinus: Ya dilsizler arasında doğup büyümüş olan o kişi, geç bir yaşta, artık delikanlıyken başka insanların arasına düşüp, başka hiçbir dil bilmediği hâlde konuşmayı öğrenseydi? Ruhunun, konuşmayı öğrendiği o zamanda büyüdüğünü mü düşünürdün?
Evodius: Bunu söylemeye asla cesaret edemem; artık akla boyun eğiyorum ve konuşmamızın daha geniş bir ruhun delili olduğunu düşünmüyorum; yoksa öteki bütün sanatları da ruhun büyüyerek edindiğini kabul etmek zorunda kalırım. Bunu söylersem de şu saçma sonuç çıkar: Ruh bir şeyi unuttukça küçülür.
- A. Jam mihi videris etiam cum in fune quisque ambulat, ampliorem credere hunc habere animam, quam eos qui id facere nequeunt. E. Hoc aliud est: quis enim hoc non videat esse artis? A. Cur, obsecro, artis? an quia didicit? E. Ita vero. A. Quare tibi ergo etiam, si aliud quisque discat, non artis videtur? E. Plane quidquid discitur, artis esse non nego. A. Non ergo ille didicit a parentibus gestum facere? E. Didicit sane. A. Oportet igitur et hoc non animæ crescendo amplioris, sed imitatoriæ cujusdam artis esse concedas. E. Non possum hoc concedere. A. Ergo non omne quod discitur artis est, quod nunc concesseras. E. Artis omnino. A. Non ergo ille didicit gestum, quod item non minus dederas. E. Didicit, sed hoc non est artis. A. Atqui tu paulo ante dixisti artis esse quod discitur. E. Age, jam concedo, et loqui et gestum facere, eo quod ea didicimus, artis esse. Tamen aliæ sunt artes, quas, dum in alios intendimus, discimus; aliae, quae a magistris inseruntur nobis. A. Quas tandem istarum putas animam, ex eo quod amplior fiat, adipisci? anne omnes? E. Non omnes puto, sed illas superiores. A. Nonne tibi ex hoc genere videtur in fune ambulare? nam et hoc videndo, ut arbitror, qui id faciunt assequuntur. E. Ita credo: sed tamen non omnes qui hæc spectant et magno studio intuentur, assequi possunt, sed qui hujus rei magistros patiuntur. A. Bene sane dicis; nam et hoc tibi etiam de locutione responderim: multi enim Græci et aliud genus linguæ crebrius nos loquentes audiunt, quam funambulum spectant; qui ut linguam nostram discant, quemadmodum nos cum ipsorum nosse volumus, sæpe magistris traduntur. Quæ cum ita sint, miror cur animæ incrementis tribuere velis quod loquuntur homines; quod autem in fune ambulant, nolis. E. Nescio quomodo ista confundis: nam qui ut linguam nostram discat, magistro traditur, novit aliam quamdam suam, quam eum, quod ejus anima creverit, puto didicisse; cum autem discit alienam, non ampliori animæ, sed arti tribuo. A. Quid si ille qui inter mutos natus atque altus est, sero ac jam juvenis in alios homines incidens loqui didicisset, cum aliam linguam nullam nosset? eo tempore putares animam ejus crevisse, quo loqui didicerat? E. Nunquam isthuc ausim dicere; et jam cedo rationi, nec puto amplioris animæ argumentum esse quod loquimur, ne et alias omnes artes cogar fateri crescendo animam consecutam: quod si dixero, illud sequetur absurdum, decrescere animam cum quidque obliviscitur.