Augustinus · Ruhun Büyüklüğü Üzerine
17. Bölüm
17Augustinus: Şaşmayı bırak; çünkü buna da benzer bir gerekçeyle cevap veriyorum. Uzuvların büyüklüğü ruha yardım ettiğine dair hiçbir delil getirmez; çünkü birçok kişi daha ince ve daha kısa uzuvlarla, cüssesi iri bazı kişilerden daha basiretli bulunur. Bunun gibi, bazı gençleri yaşlıların çoğundan daha çalışkan ve daha becerikli gördüğümüze göre, yaşlardaki zaman uzunluklarının bedenlere olduğu gibi ruhlara da büyüme verdiğini niçin düşünmek gerektiğini görmüyorum. Zaten zamanla büyümeleri ve daha geniş yer kaplamaları verilmiş olan bedenlerin kendisinde de yaşça büyük olanlar çoğu zaman daha küçüktür: yalnız zamanın uzunluğuyla büzülüp küçülen yaşlı bedenler değil, çocukların bedenleri de; çünkü bazı çocukların, yaşça büyük oldukları çocuklardan bedence daha kısa olduğunu görüyoruz. Öyleyse uzun süreye yayılmış zaman bedenlere bile büyüklük sebebi vermiyorsa —bütün bu, tohumun ve tabiatın, gerçekten gizli ve fark edilmesi zor bazı sayılarının gücüdür—, işlerin tecrübesi ve sürekli çaba sayesinde birçok şey öğrendiğini görüyoruz diye ruhun uzun zamanla daha uzun hâle geldiğini düşünmemek ne kadar daha gerekir!
Yunanlıların makrothymia dediği şeyi longanimitas ("uzun ruhluluk", sabır) diye çevirmeyi âdet edinmiş olmamız seni düşündürüyorsa, ruhtan bedene olduğu gibi bedenden ruha da birçok kelimenin aktarıldığını fark edebilirsin. Vergilius "yaramaz dağ" ve "çok adil toprak" dediyse —bu kelimelerin ruhtan cisimlere aktarıldığını görüyorsun—, karşılıklı olarak, uzun olmak ancak cisimlere ait olabildiği hâlde "uzun ruhluluk" dememize şaşılır mı? Faziletler arasında ruh büyüklüğü denen şey ise hiçbir boyuta değil, bir tür güce, yani ruhun kudretine ve gücüne bağlı olarak doğru biçimde anlaşılır: Bu fazilet ne kadar çok şeyi hor görürse o kadar çok değer verilmeye layıktır. Ama bundan sonra, ruhun ne kadar büyük olduğunu, Herkül'ün ne kadar büyük olduğunun uzuvlarının hacmine göre değil işlerinin üstünlüğüne göre sorulduğu gibi sorduğumuzda bunu konuşacağız; çünkü yukarıda böyle ayırmıştık. Şimdi nokta hakkında yeterince konuştuklarımızı hatırlaman gerekir: Akıl, onun en güçlü olduğunu ve şekillerde en çok onun hükmettiğini öğretiyordu. Güç ve hükmetme bir tür büyüklük göstermez mi? Yine de noktada hiçbir boyut bulamıyorduk. Demek ki büyük ya da dev gibi bir ruhtan söz edildiğini işittiğimizde ya da bunu söylediğimizde, onun ne kadar yer kapladığını değil, neye gücü yettiğini düşünmek gerekir. Bu yüzden ruhun yaşla birlikte bedenle büyüdüğünü sana düşündüren ilk delilin artık yeterince tartışıldıysa, başkasına geçelim.
- A. Desine mirari, nam et hic tibi simili ratione respondeo. Ut enim membrorum magnitudo ideo nihil affert argumenti cur animam adjuvet, quod multi exilioribus brevioribusque membris prudentiores inveniuntur quibusdam magna mole corporis præditis; ita quoniam juniores nonnullos senioribus plerisque magis industrios atque strenuos videmus, non video cur putanda sint spatia temporis in ætatibus incrementa ut corporibus, sic animis dare; cum et ipsa corpora, quibus per tempus crescere atque ampliora spatia tenere concessum est, saepe sint annosiora breviora, non modo senilia, quæ magnitudine temporis contrahuntur atque minuuntur; sed etiam puerorum, quos animadvertimus ⟦saepe⟧ breviores esse corpore quibus sunt ætate majores. Si igitur porrecta in plurimum tempora, ne ipsis quidem corporibus magnitudinis afferunt causam: sed omnis illa seminis vis est, et quorumdam naturae numerorum sane occultorum, et difficilium ad dignoscendum: quanto minus arbitrandum est longo tempore animam fieri longiorem, quia eam videmus usu rerum atque assiduitate multa didicisse! 30. Quod si te illud movet, quod solemus eam quam Graeci μακροθυμίαν vocant, longanimitatem interpretari; animadvertere licet a corpore ad animum multa verba transferri, sicut ab animo ad corpus: nam si montem improbum, et justissimam tellurem dixit Virgilius, quae verba cernis ab animo ad corpora esse translata; quid mirum si mutua vice longanimitatem dicimus, cum longa nisi corpora esse non possint? Ea vero inter virtutes quæ appellatur animi magnitudo, ad nullum spatium, sed ad vim quamdam, id est ad potestatem potentiamque animi relata recte intelligitur; virtus eo pluris aestimanda, quo plura contemnit. Sed de hac post loquemur, cum quæremus quanta sit anima, sicut quæri assolet, quantus fuerit Hercules, factorum excellentia, non mole membrorum: ita enim supra distribuimus. Oportet autem nunc te recordari quod de puncto jam satis egimus: nam id potentissimum esse, maximeque in figuris dominari ratio docebat. Potentia vero atque dominatus nonne ostentant quamdam magnitudinem? et in puncto tamen nullum spatium reperiebamus. Non igitur magnum vel ingentem animum cum audimus aut dicimus, quantum loci occupet, sed quantum possit, cogitandum est. Quamobrem si jam primum argumentum tuum, quo tibi per ætatem cum corpore animus crescere videbatur, satis discussum est; transeamus ad aliud.