Theophrastos
Ter Üzerine
Περὶ ἱδρώτων
1Ter, doğrudan dışarı atılan nemden mi oluşur, yoksa vücuttaki doğal havanın etin içinden geçip dışarıda soğuyarak katılaşması ve yoğunlaşmasıyla mı? Bu başka bir incelemenin konusu olsun. Şimdi terin neden tuzlu, ekşi ya da kötü kokulu olduğunu, ya da başka hangi farklılıkları taşıdığını incelemeye çalışmalıyız.
Ὁ ἱδρὼς πότερον ἐξ ὑγρότητος εὐθὺς ἐκκρινομένης γίνεται ἢ πνεύματος συμφύτου διιόντος διὰ τῆς σαρκὸς εἴ γʼ ἔξω πήγνυται καὶ συνίσταται καταψυχόμενος, ἕτερος ἔστω ἐν ἄλλοις λόγος. Διότι δὲ ἁλμυρὸς ἢ ὀξὺς ἢ κακώδης ἢ τὰς ἄλλας ἔχων διαφορὰς νῦν πειρατέον θεωρεῖν.
2Ter tuzlu olur, çünkü etin tabiatına uygun olarak en tatlı ve en hafif kısım tüketildikten sonra geriye kalan yabancı kısım dışarı atılır. Böyle bir şey mesanede çökeldiğinde idrar, ette ise ter adını alır. Fark şudur: idrar kendiliğinden, adeta tabiatın kendi işiyle çökelir; ter ise hareket, zahmet ya da kısaca sıcaklığın ve havanın etkisiyle dışarı atılır. Bu yüzden biri her zaman olur, öbürü her zaman olmaz. Havanın dışarı atılması da en az bunlar kadar süreklidir, ama his bunu fark etmez; vücut sanki hep buğu salıyormuş gibidir.
Ἁλμυρὸς μὲν οὖν γίνεται διότι τὸ ἀλλότριον ἐκκρίνεται, πρὸς φύσιν τῆς σαρκὸς ἐξανηλωμένου τοῦ γλυκυτάτου καὶ κουφοτάτου· τὸ γὰρ τοιοῦτον ἐν μὲν τῇ ὑποστάσει τῇ κατὰ τὴν κύστιν οὖρον, ἐν δὲ τῇ σαρκὶ ἱδρὼς καλεῖται· πλὴν ὅτι συμβαίνει τὸ μὲν αὐτομάτως καὶ οἷον αὐτῆς τῆς φύσεως ἐργαζομένης ὑφίστασθαι, τὸν ἱδρῶτα δʼ ἐκκρίνεσθαι διὰ τὴν κίνησιν ἢ πόνον ἢ ἁπλῶς τὴν τοῦ θερμοῦ καὶ πνεύματος δύναμιν, διὸ καὶ τὸ μὲν ἀεὶ τὸ δʼ οὐκ ἀεί. Συνεχὴς δʼ οὐχ ἧττον ἡ τοῦ πνεύματος ἔκκρισις, ἄφαντος δὲ τῇ αἰσθήσει καθάπερ ἀτμίζοντος ἀεὶ τοῦ σώματος.
3Ter tuzludur, çünkü sindirilmemiştir; sindirilmiş olan tatlıdır, yüzeyde bulunan ise balgam ve gözyaşı gibi suludur. Bunlar için böyle demek belki yerindedir: balgam besinden, gözyaşı da beyin çevresindeki parçalardan gelir. Ter ise et ve damardan, yani besinin artık dönüşmeye başladığı yerlerden gelir; bu dönüşüm de kabaca beyinde olana benzer. Nitekim orada da bir erime ya da başka bir rahatsızlık yüzünden tükürük ve gözyaşı tuzlu olur.
Ἁλμυρὸς δὲ ὅτι ἄπεπτος, τὸ δὲ πεπεμμένον γλυκὺ, τὸ δʼ ἐπιπολῆς ὑδατῶδες ὥσπερ τὸ φλέγμα καὶ δάκρυον. Τάχα δὲ ταῦτα μὲν εὐλόγως, τὸ μὲν ὅτι ἀπὸ τῆς τροφῆς, τὸ δʼ ὅτι ἀπὸ τῶν περὶ τὸν ἐγκέφαλον. Ὁ δʼ ἱδρὼς καθάπερ ἐκ σαρκὸς καὶ φλεβὸς ἐν οἷς ἤδη μεταβολὴ τῆς τροφῆς, καὶ τύπῳ τοιαύτη καὶ οὕτως ὥσπερ κατὰ τὸν ἐγκέφαλον. Ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθʼ ὅταν ἐκ συντήξεως ⟨ἢ⟩ ἄλλου τινὸς πάθους ⟨γένηται⟩ ἁλμυρὸν τὸ πτύελον καὶ τὸ δάκρυον.
4Yahut bu açıklamayı daha önce söylenen şey, yani her terin tuzlu olduğu destekler. Ama ter daha uzaktan geldikçe daha tuzlu oluyorsa, * öte yandan ete daha çok kaynaşmış olduğu sanılırsa, dışarı atılan şey yararsız olan şey olmazdı; oysa tuzlu olan her şey yabancıdır. Bu konuyu ayrıca incelemek gerekir; çünkü terlerin bir kısmı böyle, bir kısmı böyle değil gibi görünüyor.
Ἢ τούτῳ μὲν μαρτυρεῖ τῷ λόγῳ τὸ πρότερον ὅτι ἱδρὼς πᾶς ἁλμυρός. Εἰ δὲ πορρωτέρωθεν ἁλυκώτερος * οὗτος δὲ μᾶλλον τῇ προσφύσει δόξειεν, οὐκ ἂν τοῦ ἀλυσιτελοῦς ἡ ἔκκρισις εἴη. Τὸ δὲ ἁλμυρὸν πᾶν ἀλλότριον. Ὑπὲρ μὲν οὖν τούτων σκεπτέον· ἔοικε γὰρ ὁ μέν τις τοιοῦτος, ὁ δʼ οὐ τοιοῦτος εἶναι τῶν ἱδρώτων.
5Yahut en azından daha çok ya da daha az tuzlu oldukları açıktır. Bunlarla bir bakıma bağlantılı, aşağı yukarı aynı sebebe dayanan bir şey daha var: bazılarının teri kötü kokar, bazılarınınki kokusuzdur, bazılarınınki keskin kokar; kötü kokunun başka türleri de vardır. Bunların hepsi, genel olarak söylersek, sindirimsizliğe bağlıdır. Sindirimsizliğin sebebi ise bazen midenin temiz olmaması, bazen de vücudun genel olarak kötü bir hâlde bulunmasıdır. Çoğu zaman bazı yiyeceklerin yenmesi de buna yol açar; çünkü bunlar da bir tür kötü koku yapar, sedefotu için söylendiği gibi.
Ἢ τό γε μᾶλλον καὶ ἧττον φανερῶς. Ἀκόλουθον δέ πως τούτοις ἐστὶ καὶ αἰτίας σχεδὸν τῆς αὐτῆς [καὶ] ὅτι ὁ μὲν κακώδης ὁ δʼ ἄοσμος ἐνίοις δʼ ὀξὺς τῇ ὀσμῇ, καὶ ἄλλοι δὲ τρόποι τῆς κακωδίας· ἅπτονται γὰρ ταῦτα ὡς γένει λαβεῖν ἀπεψίας. Τῆς δʼ ἀπεψίας ὁτὲ μὲν ἀκαθαρσίᾳ τῆς κοιλίας, ὁτὲ δὲ ὅλως καχεξία τις αἰτία. Πολλάκις δὲ καὶ βρωμάτων τινὲς προσφοραί· καὶ γὰρ ταῦτα ποιεῖ τινὰ δυσωδίαν ὥσπερ καὶ τὸ πήγανόν φασι.
6Belki bunları yalnızca katkıda bulunan şeyler saymalı, asıl sebebi daha önce söylenenlerde, bir ölçüde de vücudun bütün mizacında aramalıdır. Çünkü idman yapan ve sağlıklı görünenlerin çoğunun teri ağır ve kötü kokuludur. Kötü kokunun vücudun kötü hâlinden geldiği ise birçok yerden anlaşılır: hastalardan, cinsel ilişkiye fazla düşkün olanlardan, artık bütünüyle tedavi görenlerden.
Τάχα δὴ ταῦτα μὲν ὡς συμβαλλόμενα θετέον, τὴν δʼ αἰτίαν τοῖς πρότερον ἀποδοτέον καί τι ἂν τῇ ὅλῃ τοῦ σώματος κράσει· πολλοὶ γὰρ τῶν γυμναζομένων καὶ δοκούντων εὖ ἔχειν βαρεῖς καὶ κακώδεις τοῖς ἱδρῶσιν· ἐπεὶ ὅτι γε τῇ καχεξία πολλαχόθεν φανερὸν, ἔκ τε τῶν καμνόντων καὶ ἐκ τῶν ἀφροδισιαζόντων πλείω ἕξιν ἐχόντων ἤδη καὶ τῶν θεραπευτῶν ἤδη ὅλως.
7Şu ise tuhaf görünebilir; hem bunlarla hem de genel olarak söylenen ilkeyle çelişir gibidir: teri en kötü kokanlar ergenlik çağındakilerdir; yaş ilerledikçe koku azalır, yaşlılarda hiç kalmaz; * yalnızca tende bir ağırlık kalır. Oysa sindirimin en güçlü olduğu yaş ergenlik çağıdır; büyüme bunun işaretidir. Daha yaşlıların sindirimi daha zayıftır, artık ihtiyarlamış olanlarınki ise büsbütün zayıftır.
Ἄτοπον δʼ ἂν δόξειε τοῦτο εἶναι καὶ ἐναντίωσίν τινʼ ἔχον πρὸς ταῦτα καὶ πρὸς τὸ καθόλου λεχθὲν, ὅτι οἱ περὶ ἥβην μάλιστα κακώδεις τοῖς ἱδρῶσι, προϊούσης δὲ τῆς ἡλικίας ἧττον, καὶ οἱ γέροντες οὐδαμῶς· * ἀλλʼ ἡ βαρύτης τοῦ χρώματος. Καίτοι πεπτικωτάτη ἡ ἡλικία τῶν ἐν ἥβῃ· σημεῖον δὲ τὸ τῆς αὐξήσεως· ἡ δὲ τῶν πρεσβυτέρων ἧττον· τῶν δʼ ἤδη γερόντων παντελῶς.
8Sebebi şudur: ergenlik çağındakiler cinsel ilişkiye en çok yönelen kişilerdir; ayrıca gözenekleri açılır ve vücutları değişim içindedir; bütün bunlar kötü kokuya katkıda bulunur. Daha yaşlıların vücudu […] artık yerleşmiş ve kalıcı bir hâl gibidir. İhtiyarlarınki ise seyrek dokulu olduğu ve iyi hava aldığı için […]; bu yüzden atık da üretmez. Hem vücutları iyi hava alır hem de atıktan arınmıştır; kötü kokunun doğabileceği hiçbir şey dışarı atılmaz.
Αἴτιον δʼ ὅτι πρὸς τὰ ἀφροδίσια μάλιστʼ ἐν ὁρμῇ οἱ ἐν ἥβῃ καὶ τῶν πόρων ἄνοιξις καὶ μεταβολὴ, πάντα δὲ ταῦτα σύνεργα πρὸς κακωδίαν· ἡ δὲ τῶν πρεσβυτέρων […] οἷά τις ἕξις ἤδη καὶ μένουσα· ἡ δὲ τῶν γερόντων διὰ μανότητα καὶ εὔπνοιαν […] διὸ καὶ οὐδὲ περιττωματική· ἅμα δὲ καὶ εὔπνουν ⟨ἔχουσι τὸ σῶμα καὶ⟩ ἀπερίττωτον οὐδ⟨ὲν ἐκκρίν⟩εται τοιοῦτον ἀφʼ οὗ γίγνοιτʼ ἂν τὸ κακῶδες.
9Baştan gelen terin kokusuz, ya da en azından vücuttan gelenden daha az kokulu olması da bundandır; çünkü baş iyi hava alır. Saçların çıkması da başın seyrek dokulu olduğunu gösterir. İyi hava almayan yerler ve içlerindeki şeyler ise kötü kokar; çünkü çürür, kötü koku da bir tür çürümedir. Bu yüzden koltuk altından ve genel olarak çukur yerlerden gelen ter en kötü kokandır. Oysa bu yerler seyrek dokuludur; kötü kokuyu yapan havasızlık ve çukurluktur. Kötü koku bakımından böyle bir yer de bütün vücut da aynı durumdadır; çünkü orada da sindirimsizlik olur.
Ἐπεὶ καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἐκ τῆς κεφαλῆς ἄοσμος ἢ ἧττόν γε τοῦ ἐκ τοῦ σώματος ὅτι εὔπνους ἡ κεφαλή· δηλοῖ δὲ ἡ τῶν τριχῶν ἔκφυσις τὴν μανότητα. Δυσώδεις δὲ οἱ τόποι καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς ὅσα μὴ εὔπνοα· σήπεται γὰρ, ἡ δὲ κακωδία σῆψίς τις. Διὸ ὁ ἐκ τῶν μασχαλῶν ἱδρὼς καὶ ὅλως ὁ ἐκ τῶν κοίλων κακωδέστατος· καίτοι μανοί γε οἱ τόποι, ἀλλʼ ἡ κατάπνιξις καὶ ἡ κοιλία ποιεῖ τὴν κακωδίαν. Ταὐτὸ δὲ πέπονθεν ὁ τόπος ὁ τοιοῦτος καὶ ὅλον τὸ σῶμα πρὸς τὴν κακωδίαν· ἀπεψία γὰρ κἀκεῖ γίνεται.
10Sedefotundan ve bazı kokulu yağlardan, bunlar vücuda geçtiğinde doğan kötü kokuyu da (bu da olur) ele almak gerekir; bunlar hakkında […]. Ter bazen sıcak, bazen soğuk olur; biri adeta sindirilmiş, öbürü sindirilmemiştir. Ama bu sindirimsizlik kötü kokuya yol açandan farklıdır: biri nemin bir tür işlenmesine ve dönüşümüne benzer; öbürü de bir dönüşüm ve değişimdir ama tabii olmayan, [vücudun] hâkimiyeti altına girmemiş bir değişim […]; nitekim midenin atıkları da kötü kokulu değildir.
Τὴν δὲ διὰ τὸ πήγανον κακωδίαν καὶ ὑπὸ μύρων ἐνίων ὅταν ἀναδιδῶσι, καὶ γὰρ τοῦτο συμβαίνει, λεκτέον· ὑπὲρ ὧν […] γίγνεται δὲ καὶ ὁ μὲν θερμὸς, ὁ δὲ ψυχρὸς ἱδρὼς, ὁ μὲν ὥσπερ πεπεμμένος, ὁ δʼ ἄπεπτος. Ἡ δʼ ἀπεψία διαφέρει τῆς εἰς τὴν κακωδίαν· αὕτη μὲν γὰρ ἔοικε κατεργασίᾳ τινὶ καὶ μεταβολῇ τῆς ὑγρότητος, ἐκείνη δὲ μεταβολῇ μέν τινι καὶ ἀλλοιώσει οὐ φυσικῇ δὲ οὐδὲ κατακεκρατημένῃ […] καθάπερ οὐδὲ τὰ τῆς κοιλίας περιττώματα δυσώδη.
11Beden eğitmeni Diotimos, terin başlangıçta, ortada ve sonda olmak üzere üç ayrı türü olduğunu söylerdi. Bu farklar zahmetin artmasından ve vücudun değişmesinden doğar; çünkü vücudun hâli farklılaşınca sebebin de farklılaşacağı açıktır. Terlerde bir incelik ve kalınlık farkı da vardır: yüzeyden gelen ilk ter sulu ve incedir; derinden gelen ise, sanki et eriyormuş gibi, daha ağırdır.
Διότιμος δʼ ἔλεγεν ὁ γυμναστὴς ὅτι τρεῖς τινὲς διαφοραὶ τῶν ἱδρώτων εἰσὶν ἀρχομένων τε καὶ μεσούντων καὶ ληγόντων· αὗται μὲν οὖν αἱ διαφοραὶ γίγνονται τῇ τε τῶν πόνων ἐπιτάσει καὶ τῇ τοῦ σώματος ἀλλοιώσει. Δῆλον γὰρ ὡς ἀπὸ τῆς ἀνομοίας διαθέσεως ἀνόμοιον καὶ τὸ αἴτιον· ἐπεὶ καὶ λεπτότης τις καὶ παχύτης ἐστὶν ἐν τοῖς ἱδρῶσιν· ὁ μὲν γὰρ ἐπιπολαῖος καὶ πρῶτος ὑδατώδης τις καὶ λεπτὸς, ὁ δʼ ἐκ βάθους μᾶλλον βαρύτερος ὥσπερ συντηκομένης τῆς σαρκός.
12Hatta bazıları, hekim Monas'ın söylediği gibi, terin kana benzediğini söyler; anlaşılan bu, damarlardan daha çok nem çekildiğinde olur; çünkü kanın kendisi de sindirilmemiş hâle gelir. Kısacası, sık sık söylendiği gibi, şu her durumda doğrudur: atıklar her zaman vücudun hâline göre dışarı atılır.
Ἤδη δέ τινές φασι καὶ αἵματι εἰκάσθαι, καθάπερ Μονᾶς ἔλεγεν ὁ ἰατρὸς, δῆλον ὡς ἐπισπασθείσης πλείονος ὑγρότητος ἐκ τῶν φλεβῶν, γὰρ καὶ αὐτὸ τὸ αἷμα γίνεται ἄπεπτον. Ἁπλῶς δὲ τοῦτό γε ὥσπερ πολλάκις εἴρηται καὶ ἐπὶ πάντων ἐστὶν ἀληθὲς ὅτι κατὰ τὰς ἕξεις τῶν σωμάτων ἡ ἔκκρισις ἀεὶ τῶν περιττωμάτων γίγνεται.
13Bazılarında fazla zahmetten sonra yaralar çıkması da bu yüzdendir. Vücut temiz olmadığından, hareket araya girip onu ısıtınca atıkları da terle birlikte buharlaştırır. Bu atıklar bazen kalın olur ve ekşi, tuzlu, acı gibi kötü özsular taşır; kalınlıkları yüzünden dışarı atılamaz, ama kabarır ve özsuyun acılığı yüzünden eti yara eder.
Ἐπεὶ διὰ τοῦτο ἔνιοι ὅταν πλείω πονήσωσιν ἕλκη ἔχουσι· διὰ γὰρ τὴν ἀκαθαρσίαν τοῦ σώματος ἡ κίνησις προσοῦσα καὶ θερμαίνουσα συνεξικμάζει τὰ περιττώματα μετὰ τοῦ ἱδρῶτος ἅπερ ἐνίοτε παχέα ὄντα καὶ χυλοὺς ἔχοντα μοχθηροὺς, οἷον ὀξεῖς καὶ ἁλμυροὺς καὶ πικροὺς, ἐκκρίνεσθαι μὲν οὐ δύναται διὰ τὸ πάχος, ἐξαίρεται δὲ καὶ ἐξελκοῖ τὴν σάρκα διὰ τὴν πικρότητα τοῦ χυλοῦ.
14Uyuz, egzama, lepra ve genel olarak deride çıkan bütün kabartılar da bir bakıma buna benzer. Bunlarda da yüzeyde görülen, sindirilmemiş bir özsuyun ve atığın dışarı atılmasıdır. Hekimler bunları, başka bir yerden arındırma yaparak akıntıyı öbür yana çekmek ve yerine oturtmak suretiyle bir ölçüde dindirmeye çalışırlar. Ama bunları, kaç tane ve ne türlü olduklarını, birbirlerinden nasıl ayrıldıklarını ayrıca incelemek gerekir.
Παραπλήσιον δὲ τρόπον τινὰ τούτῳ καὶ τὸ περὶ τὴν ψώραν καὶ τοὺς λειχῆνας καὶ λέπραν καὶ ὅλως ὅσα ἐκφύματα γίγνεται· καὶ γὰρ ἐν τούτοις ἀπέπτου τινὸς χυλοῦ καὶ περιττώματος ἐκκρίσις τὸ ἐπιπολῆς ἐστὶν ὧν πειρῶνται καθάρσει κατʼ ἄλλον τόπον ἀντισπῶντες καὶ ἀντικαθιστάντες παῦλάν τινα ποιεῖν. Ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων καὶ πόσα καὶ ποῖα καὶ τί διαφέροντα καθʼ αὑτὰ χρὴ θεωρεῖν.
15Bu tür şeylerin dışarı atılmasının da vücudun kötü hâlinden kaynaklandığı söylenenlerden açıktır. Bunlar zahmete ve dışarıdan gelen bir harekete muhtaç oldukları için çıkmazlar; bir kısmını vücutta üstün gelen kuvvetler dışarı iter. Kimi mevsimle ayrışarak dışarı atılır, kimi hareketle ve hareketin doğurduğu sıcaklıkla, kimi de sindirilmemiş şeylerin çokluğu ya da her birinde sebep olan özsu yüzünden. Hareketlerin ve zahmetlerin bazı kişilerde böyle şeyler doğurduğu "yol kabarcıkları" denen şeylerden de anlaşılır: birçok kişide yola çıkınca en çok uyluklarda, bazen daha geniş bir alanda çıkarlar; bazılarının baldırları da şişip yanar.
Ὅτι δὲ διὰ καχεξίαν τινὰ καὶ ἡ τῶν τοιούτων ἔκκρισις φανερὸν ἐκ τῶν εἰρημένων· οὐ γὰρ ὅτι ταῦτα πόνου προσδεῖται καὶ τῆς ἔξωθεν κινήσεως ἀλλὰ τὰ μὲν αὐτῶν διωθεῖται ὑπὸ τῶν κρατούντων· συμβαίνει γὰρ τὰ μὲν τῇ ὥρᾳ κρινόμενα τὰ δὲ τῇ κινήσει καὶ τῇ ἐκ ταύτης θερμότητι ποιεῖσθαι τὴν ἔκκρισιν, τὰ δʼ ἤδη διὰ πλῆθος ἀπέπτων ἢ τοῦ αἰτίου γέ τι χυλοῦ καθʼ ἕκαστον. Ὅτι δὲ κινήσεις καὶ οἱ πόνοι ποιοῦσιν ἐνίοις τὰ τοιαῦτα φανερὸν καὶ ἐκ τῶν ἐνοδίων καλουμένων, ἃ γίνεται πολλοῖς ὅταν εἰς ὁδὸν ἐμπέσωσι, μάλιστα μὲν ἐπὶ τοὺς μηροὺς ὁτὲ δὲ καὶ ἐπὶ πλεῖον· ἔστι δὲ οἷς καὶ αἱ κνῆμαι παραπίμπρανται.
16Bu tür rahatsızlıkların hepsinde yararlı olan, onları kışkırtmamak, kurcalamamak, kendi hâline bırakıp yatışmasını beklemektir; çünkü kurcalamak hamleyi daha da kızıştırır. Kabaran yerlerde de durum budur. Terin bıraktığı tuzluluk çoğu zaman kaşındıran bir tahriş yapar ve sivilceye benzer kabarıklıklar çıkarır. Bunlara karşı da kurcalamak yararlı değildir: ne * bu yolla dışarı atmaya çalışmak, ne ekşi, buruk, tuzlu gibi keskin özsularla bastırmaya uğraşmak, ne de sıcak ya da soğuk banyoya başvurmak. Yararlı olan, fazla olmayan ılık bir buhardır; çünkü en iyi bu yatıştırır, öbürleri ise tahriş eder ve kurcalar.
Πρὸς ἅπαντα δὲ τοιαῦτα συμφέρει τὸ μὴ ἐρεθίζειν μηδὲ κινεῖν ἀλλʼ ἐᾶν ἀποκαταστῆναι· συνεκκαλεῖσθαι γάρ ἐστι κινοῦντα τὴν ὁρμὴν, ὅπερ καὶ πρὸς τὰ ἐξαιρόμενα συμβαίνει. Πολλάκις γὰρ διὰ τὴν ἁλμυρίδα τὴν ἀπὸ τοῦ ἱδρῶτος γινομένην ἐρεθισμῷ τινὶ κνησμώδει καὶ ἐπάρσεις τινὲς ἰονθώδεις γίνονται πρὸς ἃς οὐ συμφέρει τὸ κινεῖν οὔτε * ταύτῃ ποιούμενον τὴν ἔκκρισιν οὔτε δριμύτητι χυλῶν οἷον ὀξεῖ καὶ στρυφνῷ καὶ ἁλυκῷ κατέχειν πειρώμενον οὐδὲ θερμολουσίᾳ ἢ ψυχρολουσίᾳ χρώμενον ἀλλὰ πυριάσει χλιαρῇ μὴ πολλῇ. Καθίστησι γὰρ αὕτη μάλιστα τἆλλα δὲ ἐρεθίζει καὶ κινεῖ.
17Söylendiği gibi bunlar vücudun kötü hâli yüzünden, bazen de zahmetin aşırılığı yüzünden olur; çünkü burada da, öbür zahmetlerde olduğu gibi, dışarı atmanın bir ölçüsü vardır. Kendilerini zahmete fazla verenler, Deloslu Antiphanes ve Hyriadas gibi, adeta vücutlarını eriterek buna yol açarlar.
Ταῦτα μὲν οὖν ὥσπερ εἴρηται διὰ καχεξίαν καὶ διʼ ὑπερβολὴν ἐνίοτε πόνων γίνεται· καὶ γὰρ ἐνταῦθα συμμετρία τίς ἐστι τῆς ἐκκρίσεως ὥσπερ καὶ κατὰ τοὺς ἄλλους πόνους. Οἱ δʼ ἄγαν ἐνδιδόντες ἑαυτοὺς ὥσπερ συντήκουσι τοῦτο ποιοῦσιν, ὡς Ἀντιφάνης ὁ Δήλιος καὶ Ὑριάδας.
18Neden çocuklar yetişkin erkeklerden daha zor terler, hele küçük çocuklar en zor terler? Oysa tabiatça sıcak ve nemlidirler, ter de bir bakıma bunlardan doğar. Sebebi şu sayılmalıdır: çocukların derisi sıktır, küçük çocuklarınki en sıkıdır; gözenekleri sanki kapalıdır.
Διὰ τί δʼ οἱ παῖδες δυσιδρῶτες τῶν ἀνδρῶν μᾶλλον καὶ μάλιστα δὴ τὰ παιδία καίπερ θερμὰ τὴν φύσιν ὄντα καὶ ὑγρὰ καὶ τοῦ ἱδρῶτος ἐκ τούτων πως γινομένου τήνδε τὴν αἰτίαν ὑποληπτέον, ὅτι πυκνὸς ὁ χρὼς τῶν παίδων, πυκνότατος δʼ ὁ τῶν παιδίων, ὥσπερ συγκεκλειμένους ἔχων τοὺς πόρους.
19Ayrıca onlarda üstün gelen sıcaklık, büyüme gereği besini sindirir; bir atık oluşursa da bağırsaktan dışarı atılır; çünkü küçük çocukların bağırsağı kolay akar ve genel olarak daha nemlidir. Yaşlıların ise derisi seyrek dokuludur ama kendileri kurudur. Oysa nemin tere bir tür malzeme olarak hazır bulunması gerekir. Üstelik iyi hava almanın ve seyrek dokunun kendisi de yeterli bir boşaltım sağlar, çünkü bu boşaltım hep süreklidir ve içeride çok nem yoktur. Böylece kuruluk da kolay terleyememe de artar; çünkü boşaltım ya başka bir yoldan ya da aynı yoldan olur, ikisi de terlemeyi engeller.
Ἔτι δὲ ἡ θερμότης ἐπικρατοῦσα πέττει διὰ τὴν αὔξησιν· ἐὰν δέ τι καὶ γίνηται περίττωμα τοῦτο ἐκκρίνεται κατὰ κοιλίαν· εὔρους γὰρ καὶ ὡς ἐπίπαν ὑγροτέρα ἡ τῶν παιδίων, οἱ δὲ γέροντες μανόχροοι μὲν, ἀλλὰ ξηροί. Δεῖ δὲ τῷ ἱδρῶτι καθάπερ ὕλην τινὰ ὑπάρχειν τὸ ὑγρόν· ἄλλως τε καὶ αὐτὸ τὸ εὔπνουν καὶ μανὸν ἱκανὴν ποιεῖ τὴν ἔκκρισιν ἀεί τε συνεχὲς ὂν καὶ μὴ πολλῶν ἐνυπαρχόντων ⟨τῶν ὑγρῶν⟩. Ὥστε πλείων ἡ ξηρότης καὶ τὸ μὴ εὔϊδρον· ἢ γὰρ κατʼ ἄλλον τρόπον ἀπέρασις ἢ κατὰ τὸν αὐτὸν, ἑκατέρα δὲ κωλύει τοὺς ἱδρῶτας.
20Bağırsağı nemli olanların ve mesanesine akıntısı fazla olanların zor terlemesi de bundandır: bütün nem oraya yönelmiştir. Buna karşılık bağırsağı ve mesanesi tutulanlar daha kolay terler; çünkü orada bölüşülen atık etlere ve yukarıdaki yerlere doğru yükselir. Yiyecekler sindirilmemişken ve uykusuz kalındığında insanların daha kolay terlemesi de bu yüzdendir; çünkü sindirim nemi dağıtır, uyku da onu iyice pişirir; kuru olandan ise ter çıkmaz.
Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ὧν αἱ κοιλίαι ὑγραὶ καὶ οἵς εἰς κύστιν ἡ ἐπίρροια πλείων δυσίδρωτες ὅτι πᾶν τὸ ὑγρὸν ἐνταῦθʼ ὥρμηκεν· οἷς δὲ πάλιν ἐπίσχεται τὸ τῆς κοιλίας καὶ κύστεως οὗτοι δὲ εὐΐδρωτες μᾶλλον. Ἡ γὰρ ἐνταῦθα μεριζομένη περίττωσις ἀναφέρεται πρὸς τὰς σάρκας καὶ εἰς τοὺς ἄνω τόπους· ἐπεὶ καὶ ἀπέπτων τῶν σιτίων ὄντων καὶ ἀγρυπνήσαντες εὐΐδρωτες μᾶλλον, ὅτι συμβαίνει τὴν πέψιν διαμερίζειν τὴν ὑγρότητα καὶ τὸν ὕπνον ἐκπέττειν· ἐκ ξηροῦ δʼ οὐκ ἔστιν ἱδρώς.
21Şu tuhaf, adeta çelişkili görünebilir: hem idman yapan ve sağlıklı olanlar kolay terler hem de idmansız ve sağlığı bozuk olanlar; hem besini sindirilmiş olanlar hem de sindirilmemiş olanlar. Ama tuhaf değildir. İdmanlı olanlar, vücutları seyrek dokulu ve gözenekleri açık olduğu, ayrıca terlemeye alışık oldukları için kolay terler.
Ἄτοπον δʼ ἂν ἐκεῖνο δόξειε καὶ ὥσπερ ὑπεναντίον εἰ οἱ γυμναζόμενοι καὶ εὖ ἔχοντες εὐΐδρωτες καὶ πάλιν οἱ ἀγύμναστοι καὶ κακῶς ἔχοντες καὶ οἱ πεπεμμένην τε καὶ οἱ ἄπεπτον ἔχοντες τὴν τροφήν. Οὐκ ἔστι δʼ ἄτοπον· οἱ γὰρ γεγυμνασμένοι τῷ μανὰ τὰ σώματα καὶ ἀνεῳγμένους ἔχειν τοὺς πόρους, ἔτι δὲ ⟨τῷ συνήθεις εἶναι πρὸς⟩ τοὺς ἱδρῶτας ⟨εὐΐδρωτες⟩.
22Terlemeye uzun aralar vermeyenlerin kolay terlemesi de bu yüzdendir: bunların gözenekleri açıktır, ötekilerinki ise kullanılmadığından kapanmıştır. Besin tamamen sindirildiğinde de aynı sebeple bu olur. Sağlığı bozuk olanlar ve besini sindirilmemiş olanlar ise nemin çokluğu yüzünden kolay terler; yani ikisi ne aynı şeyden ne de aynı biçimde terler. İdmanlılar zahmet ederek ve her seferinde ölçülü miktarı atarak terler; ötekiler ise kendiliğinden, rastgele ve her zaman bütün vücutta atık fazlası taşıyarak.
Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ οἱ μὴ χρονίως ποιούμενοι τὰς ἀφιδρώσεις εὐΐδρωτες ὅτι τῶν μὲν ἀνεῳγμένοι τῶν δὲ συμμεμυκότες οἱ πόροι διὰ τὸ μὴ χρῆσθαι. Συμβαίνει δὲ τοῦτο καταπεπεμμένης τῆς τροφῆς διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν· οἱ δὲ κακῶς ἔχοντες καὶ μὴ πεπεμμένην τὴν τροφὴν τῷ πλήθει τῆς ὑγρότητος εὐΐδρωτες, διότι οὔτʼ ἀπὸ τῶν αὐτῶν οὔθʼ ὡσαύτως. Ἀλλʼ ἐκεῖνοι μὲν μετὰ πόνου καὶ ἀεὶ τὸ σύμμετρον ἀφαιροῦντες οὗτοι δὲ καὶ αὐτομάτως καὶ ὡς ἂν τύχῃ καὶ τὸ ὅλον ἀεὶ περιττώματος ἔχοντες πλῆθος.
23Bazılarına göre insanlar yazın değil kışın daha kolay terler; tabii her iki mevsimin aşırılığı, yani soğuğun ve sıcağın aşırılığı değil (biri adeta titreme, öbürü erime yapar), her birinin orta hâli kastediliyorsa. Bu doğruysa sebebi şu sayılmalıdır: yaz nemi kurutur; soğuk kış ise sıcaklığı dışarıdan kuşatarak içeri kapatır ve orada yerleştirir. Ter de ikisinden doğar: biri etkileyen, öbürü etkilenen olarak. Ayrıca yaz boyunca nemin çoğu başka yollardan harcanır.
Δοκοῦσι δέ τινες καὶ ἐν τῷ χειμῶνι μᾶλλον εὐΐδρωτες ἢ ἐν τῷ θέρει εἶναι μὴ τὰς ὑπερβολὰς ἑκατέρου λαμβανόντων οἷον ψύχους τε καὶ καύματος, — ἡ μὲν γὰρ οἷον ῥῖγος ἂν ποιήσειεν, ἡ δὲ τοῦ καύματος σύντηξιν, — ἀλλὰ τὸ μέσον ἐν ἑκατέρῳ. Τὴν δʼ αἰτίαν ταύτην ὑποληπτέον, εἴπερ ἀληθὲς, ὅτι ἡ μὲν ξηρὰ τῶν ὑγρῶν, ἡ δὲ ψυχρὰ ἀντιπερίστασίν τινα τοῦ θερμοῦ ⟨ποιεῖ⟩ καὶ κατάστασιν. Ὁ δὲ ἱδρὼς ἐξ ἀμφοῖν τοῦ μὲν ὡς ποιοῦντος τοῦ δὲ ὡς πάσχοντος. Ἔτι δὲ τοῦ θέρους καὶ διαιτήσονται τὸ πολὺ τοῦ ὑγροῦ.
24Üst kısımların neden daha çok terlediği de bir bakıma açıktır: terin kaynağı ve geçtiği yol olan nem, hava ve sıcaklık oralarda daha boldur.
Διότι δὲ καὶ ⟨τὰ⟩ ἄνω μᾶλλον ἱδρῶσι τρόπον τινὰ φανερόν· καὶ γὰρ τὸ ὑγρὸν καὶ τὸ πνεῦμα καὶ τὸ θερμὸν ἐνταῦθα μᾶλλον, ἐξ ὧν καὶ διʼ ὧν ὁ ἱδρώς.
25İnsanların zahmet çekerken ya da nefeslerini tutarken değil, nefeslerini bıraktıklarında terlemesinin sebebi de bunlardadır. Zahmet çekerken damarlar havayla şişer ve gözenekleri kapatır; bırakınca damarlar iner, böylece nem açılmış gibi daha geniş yollardan daha kolay çıkar. Nefesi tutmak da damarları doldurur ve nemin çıkmasını engeller; tıpkı klepsydra denen su kabındaki su gibi: kap doluyken biri ağzını kapatırsa su akmaz, bırakınca hiçbir şey tıkamadığı için akar.
Καὶ ὅτι οὐ πονοῦντες ⟨οὐδʼ ὅταν κα⟩τέχοντες ⟦?⟧ τὸ πνεῦμα, ἀλλʼ ὅταν ἀνῶσιν, ἐν τούτοις ἡ αἰτία· πονούντων μὲν γὰρ ὑπὸ πνεύματος αἱ φλέβες ἐμφυσώμεναι συμμύειν ποιοῦσι τοὺς πόρους, παυσαμένων δὲ συνίζουσιν, ὥστε διʼ εὐρυτέρων καθάπερ ἀνεῳγμένων μᾶλλον ἐξέρχεται τὸ ὑγρόν. Καὶ ἡ κάθεξις δὲ τοῦ πνεύματος πληροῖ τὰς φλέβας ὥστε κωλύει ἐξιέναι καθάπερ τὸ ὕδωρ τὸ ἐκ τῶν κλεψύδρων ὅταν γε πλήρεις οὔσας τις ἐπιλάβῃ, ὅταν δʼ ἀφεθῇ τότʼ ἐξέρχεται μηδενὸς ἐμφράττοντος.
26Ayrıca sıcaklığın ayırdığı nemli hava gözeneklerden yüzeye çıkar. Kişi zahmeti bırakınca sıcaklık da aynı anda diner ve soğuyan havadan ter denen nem oluşur; böylece ter daha bol ve daha kolay dışarı akar.
Ἔπειτα δὲ ἡ ἀπόκρισις ἡ ὑπὸ τῆς θερμότητος γινομένη τοῦ ὑγροῦ πνεύματος διὰ τῶν πόρων ἐξάγεται πρὸς τὸ ἐπιπολῆς· ὅταν δὲ παύσηται πονῶν ἥ τε θερμότης ἅμα λήγει καὶ ἐκ τοῦ πνεύματος ἀποψυχομένου γίνεται ὑγρότης ὁ καλούμενος ἱδρὼς, ὥστε καὶ πλεῖον καὶ ῥᾷον ἐκπίπτειν.
27Koşulardan ve zahmetli işlerden sonra insanlar güneşte değil gölgede daha çok terler; çünkü güneş gözenekleri kurutur ve sıkılaştırır. Genel olarak dışarıdaki sıcaklık ne çok fazla ne çok az olmalıdır: azı harekete geçirmez, fazlası kurutur.
Μετὰ δὲ τοὺς δρόμους καὶ τοὺς πόνους ἐν τῇ σκιᾷ μᾶλλον ἱδροῦσιν ἢ ἐν τῷ ἡλίῳ διὰ τὸ τὸν ἥλιον ἀναξηραίνειν καὶ πυκνοῦν τοὺς πόρους· ὅλως γὰρ οὔτε πολὺ τὸ θερμὸν ἄγαν οὔτε ὀλίγον δεῖ τὸ ἐκτὸς εἶναι· τὸ μὲν γὰρ οὐ κινεῖ τὸ δʼ ἀναξηραίνει.
28Bu yüzden ateşe çok yakın duran daha az terler. Yağlanma odalarında da biri hemen büyük bir ateş yakarsa daha az, ateşi sonradan getirirse daha çok terler. Çünkü vücut yol açıp harekete geçtikten sonra eklenen sıcaklık da yardım eder; hazırlıksız vücut ise zayıflığı yüzünden fazlasını kaldıramaz.
Διὸ καὶ εἴ τις ἄγαν ἐγγὺς ἵσταται τοῦ πυρὸς ἧττον ἂν ἱδρώσειεν, καὶ ἐν τοῖς ἀλειπτηρίοις ἐὰν μὲν εὐθὺς ποιήσῃ τις πολὺ πῦρ ἧττον ἱδρώσειεν, ἐὰν δʼ ὕστερον εἰσενέγκῃ μᾶλλον· προοδοποιουμένου μὲν γὰρ καὶ παρορμῶντος τοῦ σώματος συνεργεῖ ⟦?⟧ καὶ τὸ ἐπεισελθὸν, ἐκεῖνο δʼ οὐ δύναται τὸ πλεῖον διʼ ἀσθένειαν.
29Ara verenlerde de bir bakıma aynı durum vardır; insanların koşarken durduktan sonrakinden daha az terlemesi de böyledir. Koşarken hem nefesin tutulması hem de havanın hareketi engel olur; çünkü koşan kişi kendi kendine bir tür […] yaratır. Durup dinlenince ise ikisi de terlemeyi kışkırtır ve hiçbir şey ona engel olmaz.
Ταὐτὸ δέ πως καὶ τοῖς διῃρημένοις καὶ ὅτι τρέχοντες ἧττον ἱδρῶσιν ἢ παυσάμενοι· τὸ μὲν γὰρ ἥ τε τοῦ πνεύματος κάθεξις καὶ ἡ τοῦ ἀέρος κίνησις κωλύει· ποιεῖ μὲν γὰρ οἷον […] μον αὐτὸς αὑτῷ. Παυσαμένου δὲ καὶ στάντος ἀμφότερα θήγει καὶ οὐθὲν κωλύει·
30Vücudunun alt kısımlarını sıcak suya sokanlar terlemez, çünkü su erimeyi engeller. Ter de, ete adeta kötü bir biçimde eklenmiş şeylerin sıcaklık yüzünden dışarı atılırken uğradıkları bir tür erimedir.
οἱ δὲ τὰ κάτω μέρη τοῦ σώματος θερμῷ ὕδατι ἐμβαλόντες οὐχ ἱδρῶσιν ὅτι κωλύει τὸ ὕδωρ τὴν τῆξιν· ὁ δὲ ἱδρὼς τῆξίς τίς ἐστι τῶν οἷον κακῶς προσῳκοδομημένων ταῖς σαρξὶν ὅταν ἐκκρίνηται διὰ τὸ θερμόν.
31İdman yapanlar koşuya ya da güreşe ara verirlerse, aralıksız sürdürmelerinden daha çok terlerler; çünkü ara verdiklerinde nem toplanır, sonra güreş ve koşu onu dışarı çıkarır. Aralıksız idman ise güneş ve rüzgârlar gibi kurutur.
Οἱ δὲ γυμναζόμενοι διαλιπόντες τὸ τρέχειν ἢ παλαίειν μᾶλλον ἱδροῦσιν ἢ ἐὰν συνεχῶς, ὅτι συναθροίζεται διαπαυομένων ἡ ὑγρότης. Εἶτα ταύτην ἐξάγει ὕστερον ἡ πάλη καὶ ὁ δρόμος· ἡ δὲ συνεχὴς ἀναξηραίνει καθάπερ ὁ ἥλιος καὶ τὰ πνεύματα.
32Neden vücudun arkası önünden daha çok terler, oysa önde sıcaklık ve nem daha fazladır? […] çünkü güreş ve ovulma sayesinde orada daha az engelle karşılaşır, gerilme de daha çok yukarıdan gelir; zahmet neredeyse ter de oradadır. Aynı zamanda nefesin gerilmesi de nemi daha çok dışarı iter; böylece gevşeyince oradan daha bol ve daha toplu çıkar.
Διότι μᾶλλον ἱδροῦσι τὰ ὄπισθεν τῶν ἔμπροσθεν, καίτοι θερμότης καὶ ὑγρότης πλείων ἐν τοῖς ἔμπροσθεν […] ὅτι διά τε τὴν πάλην καὶ τὴν τρίψιν ἧττον κωλύεται καὶ διάτασις ἐκ τῶν ἄνω μᾶλλον· ὅτι ὅπου πόνος ἐνταῦθα καὶ ἱδρώς. Ἅμα δὲ καὶ ἡ διάτασις τοῦ πνεύματος ἐξωθεῖ μᾶλλον, ὥσθʼ ὅταν ἀνεθῇ πλεῖον καὶ ἀθροωτέρως ἐκεῖθεν.
33İnsanlar en çok yüzlerinden terler, oysa yüz daha az etlidir ve en az zahmet çeken yerdir. Sebebi başın nemli ve seyrek dokulu olmasıdır. Nemliliğin ve seyrek dokunun başka birçok işaretinin yanında beyin de, saçların çıkması da bunu gösterir: beyin nemi, saçlar seyrekliği ortaya koyar. Bu yüzden ilk ve en çok alın terler, çünkü beynin altındadır. Ayrıca nefesin tutulması da bir bakıma başa kadar uzanır.
Τὸ δὲ πρόσωπον μάλισθʼ ἱδρῶσιν ἀσαρκότερον ὂν καὶ ἥκιστα πονοῦν ὅτι καὶ ἡ κεφαλὴ ὑγρὰ καὶ μανή· ὑγρότητος δὲ καὶ μανότητος ἄλλα τε πολλὰ σημεῖα καὶ ὁ ἐγκέφαλος καὶ ἡ τριχῶν ἔκφυσις, ὁ μὲν τὸ ὑγρὸν αἱ δὲ τὸ μανὸν ἀποδηλοῦσαι, διὸ καὶ πρῶτον καὶ μάλισθʼ ἱδρῶσι τὸ μετῶπον· τοῦτο γὰρ ὑπὸ τὸν ἐγκέφαλον. Ἔτι δʼ ἡ τοῦ πνεύματος κάθεξις διατείνεταί πως εἰς τὴν κεφαλήν.
34Başka bakımlardan aynı duruşta kalsalar bile ellerini ovarak masaj yapanların en çok terlemesinin sebebi ise bir bakıma araz yoluyla, dolaylı olarak anlaşılmalıdır. Çünkü en çok bu bölgede güç kullanırlar ve nefeslerini, güç kullanan yere en yakın olan bu bölgede tutarlar. Zahmet arttıkça daha çok güç kullanırlar, böyle olunca da nefeslerini daha çok tutarlar. Ayrıca ovan elle, başka bir parçamız ovulduğundan daha çok birlikte zahmet çekeriz; çünkü nefesi tutmakla hem ovulurken hem ovarken idman yapmış oluruz; bu yüzden daha çok terleriz.
Ὅτι δὲ τὰς χεῖρας τρίβοντες μάλισθʼ ἱδροῦσιν ἂν τἆλλα ὁμοιοσχημονῶσιν κατὰ συμβεβηκός πως τὴν αἰτίαν ληπτέον. Ἰσχύουσι γὰρ μάλιστα τῷ τόπῳ· τὸ γὰρ πνεῦμα τούτῳ κατέχουσι τῷ ἐγγυτάτῳ τοῦ ἰσχύοντος· πονοῦντες δὲ μᾶλλον ἰσχύουσιν· οὕτω δʼ ἔχοντες τὸ πνεῦμα μᾶλλον κατέχουσιν. Εἶτα καὶ τῇ χειρὶ τριβομένῃ συμπονοῦμεν μᾶλλον ἢ ὅταν ἄλλο τι μέρος τριβώμεθα· τῇ γὰρ καθέξει τοῦ πνεύματος καὶ τριβόμενοι γυμναζόμεθα καὶ τρίβοντες ⟨διὸ καὶ⟩ μᾶλλον ἱδροῦμεν.
35Ayaklarını ve baldırlarını suda tutanlar, vücudun geri kalanını tutanlardan ⟨daha az terler⟩; sebebi daha önce söylenmiştir: su teri engeller […]; ayrıca bu parçalar ısınınca üst kısımlar da onlarla birlikte ısınır; ter ise sıcaklığın ve nemin bulunduğu yerde olur.
Καὶ ὅταν τοὺς πόδας καὶ τὰς κνήμας ἐν τῷ ὕδατι ἔχωσιν ⟨ἧττον ἱδροῦσιν⟩ ἢ ὅταν τὸ ἄλλο σῶμα διὰ τὰ προειρημένα· κωλύει γὰρ τὸ ὕδωρ τὸν ἱδρῶτα […] καὶ ὅτι διαθερμαινομένων τούτων καὶ τὰ ἄνω συνθερμαίνεται· οἱ δʼ ἱδρῶτες ὅπου θερμὸν καὶ ὑγρόν.
36Tuhaf olan şu: büyük bir kaygı ve heyecan içindekilerin ayakları terler de yüzleri terlemez. Oysa en az terleyen yerin değil, en çok terleyen yerin terlemesi daha akla yatkın olurdu. Sebebi, heyecanın [sıcaklığın] yer değiştirmesi değil, öfkede (thymos) olduğu gibi bir artış olmasıdır; çünkü öfke kalbin çevresindeki sıcaklığın kaynamasıdır. Heyecanlananlar da bu hâle korkudan değil, fazlaca ısındıkları için düşerler.
Ἄτοπον δʼ ὅτι οἱ ἀγωνιῶντες τοὺς πόδας ἱδρῶσι, τὸ δὲ πρόσωπον οὔ. Καίτοι μᾶλλον εὔλογον τὸ μάλισθʼ ἱδρωτικὸν καὶ μὴ τὸ ἥκιστα. Τὸ δ' αἴτιον ὅτι ἡ ἀγωνία ἐστὶν οὐ μετά⟨στασις ἀλλʼ⟩ αὔξησις ⟦?⟧ καθάπερ ἐν τῷ θυμῷ· καὶ γὰρ ὁ θυμὸς ζέσις τοῦ περὶ ⟨τὴν⟩ καρδίαν θερμοῦ· καὶ ἀγωνιῶντες δὲ οὐ διὰ φόβον τοῦτο πάσχουσιν ἀλλὰ διὰ τὸ μᾶλλον ἐκθερμαίνεσθαι.
37⟨Bu yüzden yüzleri kıpkırmızı olur;⟩ çünkü yüzeye çıkan sıcaklık ⟨yüzdeki nemi⟩ kurutur. Ayaklardaki nemi ise eritir; çünkü oradaki sıcaklık kurutmaya yetecek kadar değildir, ama doğuştan ve önceden bulunan sıcaklıktan fazladır.
⟨Διὸ τὸ μὲν πρόσωπον ἐξέρυθροι γίνονται,⟩ ξηραίνει γὰρ ἡ θερμότης ἐπιπολάζουσα ⟨τὸ ἐν τῷ προσώπῳ ὑγρὸν⟩ τὸ δʼ ἐν τοῖς ποσὶ συντήκει διὰ τὸ ἐλάττω μὲν εἶναι ὥστε ξηρᾶναι πλείω δὲ τῆς ἐμφύτου καὶ προϋπαρχούσης.
38Bazılarının terlerken rüzgârla ya da suyla serinleyince midesi bulanır; bu da akla aykırı değildir. Çünkü daha önce durgun olmayan nem soğuyunca toptan bir yerde durur. Ayrıca dışarı çıkıp ⟨soğuma yüzünden ter hâline gelen hava, çıkmadan içeride soğuyunca nem olur ve⟩ solunum bölgesine düşerek mide bulantısına yol açar.
Ἐνίοις δʼ ἱδροῦσιν ἂν ψυχθῶσιν ἢ πνεύματι ἢ ὕδατι συμβαίνει ναυτιᾶν οὐκ ἀλόγως· καὶ ὅτι τὸ ὑγρὸν ψυχθὲν ἀθρόον ἔστη πρότερον οὐκ ἠρεμοῦν, καὶ ὅτι τὸ πνεῦμα τὸ διιὸν ἔξω καὶ γινόμενον ⟨ἱδρὼς διὰ τὴν ψύξιν, τοῦτο ἔσω ψυχθὲν πρὶν ἐξελθεῖν ὑγρὸν ἐγένετο καὶ⟩ προσπεσὸν τῷ ἀναπνευστικῷ τόπῳ ποιεῖ τὴν ναυτίαν.
39Giysiyle koşmak, giysi içinde terlemek ve giysinin altından yağ sürünmek insanın rengini soldurur; çünkü güzel renk iyi hava almaktan, solukluk ise havasız kalmaktan gelir. Yüzeydeki nem ısınıp da serinleyemeyince solukluk yapar. Bu hem böyle koşulardan hem de giysi altından yağlanmaktan olur. Çıplak koşular ise tam tersi sebeple güzel renk verir: hava, toplanan atıkları serinletir ve dağıtıp uçurur.
Οἱ δʼ ἐν ἱματίῳ δρόμοι καὶ ἱδρῶτες καὶ ἐλαίου ἀλείψεις εἰς ἱμάτιον ἄχρους ποιοῦσι διότι ἡ εὔχροια γίνεται διʼ εὔπνοιαν, ἡ δʼ ἄχροια διὰ τὴν κατάπνιξιν· συνθερμαινόμενον γὰρ καὶ μὴ διαψυχόμενον τὸ ἐπιπολῆς ὑγρὸν ἄχροιαν ποιεῖ. Τοῦτο δὲ συμβαίνει καὶ ἐκ τῶν δρόμων καὶ ἐκ τῆς ὑπαλείψεως· οἱ δὲ γυμνοὶ δρόμοι διὰ τοὐναντίον εὔχροιαν· καταψύχει γὰρ ὁ ἀὴρ τὰς συνισταμένας ἐκκρίσεις καὶ διαπνεῖ.
40Uykuda uyanıkken olduğundan daha çok terlenir; çünkü sıcaklık içeride kuşatılıp toplandığı için her şey en nemli ve en sıcak hâldedir. Ter de, sık sık söylendiği gibi, bu ikisinden doğar.
Ἐν δὲ τοῖς ὕπνοις οἱ ἱδρῶτες μᾶλλον ἢ ἐγρηγορόσιν ὅτι ὑγρότατα καὶ θερμότατα πάντα διὰ τὴν ἀντιπερίστασιν· ἐξ ἀμφοῖν δὲ τούτοιν ἱδρὼς ὥσπερ εἴρηται πολλάκις.