İçeriğe geç
Bitkilerin Araştırılması

Theophrastos · Bitkilerin Araştırılması

VI. Kitap

5.9.8_2Theophrastos, Bitkilerin Araştırılması, VI. Kitap

5.9.8_2

ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ ΠΕΡΙ ΦΥΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Ζ

6.1.11. Bölüm

Ağaçlar ve çalılar üzerine daha önce konuştuk. Sırada çalımsı ve otsu bitkileri, bir de bunların arasına katılabilecek başka tabiatlar varsa onları anlatmak var; örneğin tahıllar da otsudur.

Önce çalımsılardan söz edelim; çünkü bunlar odunsu oldukları için daha önce anlatılanlara daha yakındır. Belki her yerde yabani olan evcilden hep daha çoktur; değilse bile çalımsılarda öyledir. Çünkü bunların evcili azdır ve hemen hepsi taç bitkileri arasındadır: gül, menekşe, dios anthos, mercanköşk, hēmerokalles; ayrıca kekik, sisymbrion, helenion ve kara pelin. Bunların hepsi odunsu ve küçük yapraklıdır; çalımsı olmaları da bundandır.

6.1.1

Περὶ μὲν οὖν δένδρων καὶ θάμνων εἴρηται πρότερον· ἑπόμενον δ᾿ εἰπεῖν περί τε τῶν φρυγανικῶν καὶ ποιωδῶν καὶ εἴ τινες ἐν τούτοις ἕτεραι συμπεριλαμβάνονται φύσεις· οἷον ἥ γε σιτηρὰ ποιώδης ἐστί. Πρῶτον δὲ λέγωμεν περὶ τῆς φρυγανικῆς· αὕτη γὰρ ἐγγυτέρω τῶν προειρημένων διὰ τὸ ξυλώδης εἶναι. πανταχοῦ μὲν οὖν ἴσως αἰεὶ τὸ ἄγριον τοῦ ἡμέρου πλεῖον, εἰ δὲ μή, περί γε τὴν φρυγανικὴν οὐσίαν· ὀλίγον γὰρ τὸ ἥμερον αὐτῆς, ὅπερ σχεδὸν ἐν τοῖς στεφανωτικοῖς ἐστιν, οἷον ῥοδωνία ἰωνία διόσανθος ἀμάρακος ἡμεροκαλλές, ἔτι δὲ ἕρπυλλος σισύμβριον ἑλένιον ἀβρότονον. ἅπαντα γὰρ ταῦτα ξυλώδη καὶ μικρόφυλλα, δι᾿ ὃ καὶ φρυγανικά.

6.1.2Sebzelerde de böyledir; lahana, sedefotu ve bunlara benzeyenler gibi. Bunları belki taç bitkilerinden ve sebzelerden söz ederken kendi adları altında anlatmak da aynı ölçüde uygundur. Şimdi önce yabani olanları anlatalım. Bunların birçok türü ve kısmı vardır; bunları hem tek tek cinslere göre hem de bütün türlere göre ayırmak gerekir.

Bütün cinsler arasındaki en büyük fark, kimisinin dikensiz, kimisinin dikenli olmasıdır. Bu ikisinin her birinde de cinslerin ve türlerin pek çok farkı vardır; bunları iki grup için ayrı ayrı anlatmaya çalışmalıyız.

6.1.2

καὶ ἐπὶ τῶν λαχανηρῶν δ᾿ ὁμοίως, οἷον ῥάφανος πήγανον καὶ ὅσα παραπλήσια τούτοις ἐστίν. ὑπὲρ ὧν οὐχ ἧττον ἴσως ἁρμόττει κατὰ τὴν οἰκείαν προσηγορίαν εἰπεῖν, ὅταν περὶ στεφανωμάτων καὶ λαχάνων ποιώμεθα μνείαν. νῦν δὲ πρῶτον περὶ τῶν ἀγρίων λέγωμεν. ἔστιν αὐτῶν εἴδη καὶ μέρη πλείω, ἃ δεῖ διαιρεῖν καὶ τοῖς καθ᾿ ἕκαστον γένος καὶ τοῖς ὅλοις εἴδεσι. Μεγίστην δ᾿ ἄν τις λάβοι διαφορὰν τῶν ὅλων γενῶν, ὅτι τὰ μὲν ἀνάκανθα τὰ δὲ ἀκανθώδη τυγχάνει. πάλιν δ᾿ ἐν ἑκατέρῳ τούτων πολλαὶ διαφοραὶ γενῶν καὶ εἰδῶν, ὑπὲρ ὧν καθ᾿ ἑκάτερα πειρατέον εἰπεῖν.

6.1.3Dikenli bitkilerin kimi düpedüz dikendir, kuşkonmaz ve skorpios gibi; çünkü dikenden başka hiç yaprakları yoktur. Kimi yaprak dikenlidir, akanos, boğadikeni ve aspir gibi; çünkü bunlar ve benzerleri dikenlerini yapraklarında taşır; "yaprak dikenli" denmesi de bundandır. Kimisinin ise dikenden başka ayrıca yaprağı da vardır; kayışkıran, demirdiken ve kimilerinin stoibē dediği pheōs gibi. Demirdiken meyve kabuğu dikenlidir de; çünkü meyve kabuğunda diken taşır. Bu, denebilir ki bütün bitkiler arasında ona özgüdür; çünkü ağaçlardan ve çalılardan pek çoğu sürgün dikenlidir: yabani armut, nar, karaçalı, böğürtlen, gül ve kapari gibi. Dikenli bitkilerde kabaca bu farkları ayırt edebiliriz.

6.1.3

Τῶν ἀκανθικῶν δὴ τὰ μὲν ἁπλῶς εἰσιν ἄκανθαι, ὥσπερ ἀσφάραγος καὶ σκορπίος· οὐ γὰρ ἔχουσι φύλλον οὐδὲν παρὰ τὴν ἄκανθαν. τὰ δὲ φυλλάκανθα, καθάπερ ἄκανος ἠρύγγιον κνῆκος· ταῦτα γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα ἐπὶ τῶν φύλλων ἔχει τὴν ἄκανθαν, δι᾿ ὃ καὶ φυλλάκανθα καλεῖται. τὰ δὲ καὶ παρὰ τὴν ἄκανθαν ἕτερον ἔχει φύλλον, ὥσπερ ἡ ὀνωνὶς καὶ ὁ τρίβολος καὶ ὁ φέως, ὃν δή τινες καλοῦσι στοιβήν. ὁ δὲ τρίβολος καὶ περικαρπιάκανθός ἐστιν· ἔχει γὰρ ἀκάνθας ἐν τῷ περικαρπίῳ, δι᾿ ὃ καὶ τοῦτο ἴδιον πρὸς ἅπαντα ὡς εἰπεῖν· ἐπεὶ πτορθάκανθά γε πολλὰ καὶ τῶν δένδρων καὶ τῶν θαμνωδῶν ἐστιν, οἷον ἀχρὰς ῥόα παλίουρος βάτος ῥοδωνία κάππαρις. ἐν μὲν οὖν τοῖς ἀκανθικοῖς ταύτας ἄν τις ὡς εἰπεῖν τύπῳ λάβοι τὰς διαφοράς.

6.1.4Dikensiz bitkilerde ise cinslere göre böyle bir ayrım yapmak mümkün değildir; çünkü yapraklar büyüklük, küçüklük ve biçim bakımından sınırsız ve belirsiz bir çeşitlilik gösterir. Başka bir yoldan ayırmaya çalışmak gerekir. Bunların cinsleri daha çoktur ve aralarında büyük farklar vardır: laden, mēlōthron, kökboya, speiraia, kneōros, keklikotu, sater, adaçayı, elelisphakos, prasion, pireotu, oğulotu ve başka benzerleri. Bunlara ek olarak çakşırotuna benzeyenler ve damarlı saplı olanlar vardır: rezene, at rezenesi, narthēkia, çakşırotu, bazılarının myophonon dediği bitki ve bunlara benzeyenler. Bunların hepsi de, genel olarak çakşırotuna benzeyen her bitki de çalımsıların tabiatına konulabilir.

6.1.4

Ἐν δὲ τοῖς ἀνακάνθοις οὐκ ἔστιν οὕτως διαλαβεῖν τοῖς γένεσιν· ἡ γὰρ τῶν φύλλων ἀνωμαλία μεγέθει καὶ μικρότητι καὶ σχήμασιν ἄπειρος καὶ ἀσαφής· ἀλλὰ δεῖ πειρᾶσθαι κατ᾿ ἄλλον τρόπον διαιρεῖν. πλείω δέ ἐστι τὰ γένη τὰ τούτων καὶ διαφορὰς ἔχοντα μεγάλας, οἷον κίσθος μήλωθρον ἐρευθεδανὸν σπειραία κνέωρον ὀρίγανος θύμβρα σφάκος ἐλελίσφακος πράσιον κόνυζα μελισσόφυλλον ἕτερα τοιαῦτα· πρὸς τούτοις ἔτι τὰ ναρθηκώδη καὶ ἐννευρόκαυλα, καθάπερ μάραθον ἱππομάραθον ναρθηκία νάρθηξ καὶ τὸ καλούμενον ὑπό τινων μυοφόνον καὶ ὅσα ὅμοια τούτοις. ἅπαντα γὰρ ἄν τις καὶ ταῦτα καὶ ὅλως εἴ τι ναρθηκῶδές ἐστι τῆς φρυγανικῆς θείη φύσεως.

6.2.12. Bölüm

Sayılan bitkilerin her birinde türler ve farklar vardır; kimisinde daha belirgin, kimisinde daha az belirgin. Örneğin ladenin iki cinsini, erkek ve dişi diye ayırırlar: erkek daha büyük, daha sert ve daha parlaktır, çiçeği de morumsudur. İkisi de yabani güllere benzer, ama daha küçük ve kokusuzdur.

6.2.1

Εἴδη δὲ καὶ διαφοραὶ καθ᾿ ἕκαστον τῶν εἰρημένων εἰσὶ τῶν μὲν φανερώτεραι τῶν δὲ ἀφανέστεραι. καὶ γάρ κίσθου δύο γένη διαιροῦσι, τὸ μὲν ἄρρεν τὸ δὲ θῆλυ, τῷ τὸ μὲν μεῖζον καὶ σκληρότερον καὶ λιπαρώτερον εἶναι καὶ τὸ ἄνθος ἐπιπορφυρίζον· ἄμφω δὲ ὅμοια τοῖς ἀγρίοις ῥόδοις, πλὴν ἐλάττω καὶ ἄοσμα.

6.2.2Kneōrosun da iki türü vardır: biri ak, öteki kara. Ak olanın yaprağı derimsi ve uzuncadır, biçimce bir bakıma zeytin yaprağına benzer; kara olanınki ise ılgınınki gibi etlidir. Ak olan daha çok yere yakın büyür ve kokuludur; kara olan kokusuzdur. İkisinin de derine inen büyük bir kökü vardır; dalları çok, kalın ve odunsudur, doğrudan topraktan ya da biraz yukarıdan çatallanır; kök ise en odunsu kısımdır. Bitki çok esnektir; bu yüzden onu bağlamak ve sarmak için, örneğin evde, kullanırlar. Güz gün-tün eşitliğinden sonra sürgün verip çiçek açar ve uzun süre çiçekte kalır.

6.2.2

Δύο δὲ εἴδη καὶ τοῦ κνεώρου· ὁ μὲν γὰρ λευκὸς ὁ δὲ μέλας. ἔχει δὲ ὁ μὲν λευκὸς τὸ φύλλον δερματῶδες πρόμηκες ὁμοιόσχημον τρόπον τινὰ τῇ ἐλάᾳ, ὁ δὲ μέλας οἷον ἡ μυρίκη σαρκῶδες· ἐπίγειος δὲ μᾶλλον ὁ λευκός· ἔστι δὲ ὀσμώδης, ὁ δὲ μέλας ἄοσμος. τὴν δὲ ῥίζαν τὴν εἰς βάθος ἄμφω μεγάλην ἔχουσι καὶ τοὺς ἀκρεμόνας πολλοὺς καὶ παχεῖς καὶ ξυλώδεις ἀπ᾿ αὐτῆς τῆς γῆς ἢ μικρὸν ἄνω σχιζομένους, ξυλωδεστάτην δέ. γλίσχρον δὲ σφόδρα, δι᾿ ὃ καὶ χρῶνται πρὸς τὸ καταδεῖν καὶ περιλαμβάνειν, ὥσπερ τῷ οἴκῳ. βλαστάνει δὲ καὶ ἀνθεῖ μετ᾿ ἰσημερίαν μετοπωρινὴν καὶ ἀνθεῖ πολὺν χρόνον.

6.2.3Keklikotunun da kara olanı meyvesiz, ak olanı meyvelidir. Zahterin de biri ak, öteki karadır; zahter çok güzel çiçek açar, çünkü yaz gün dönümünde çiçeklenir. Arı balı ondan alır; arıcılar da balın bol olup olmayacağının bundan anlaşıldığını söyler: zahter iyi çiçeklenirse bal bol olurmuş. Ama yağmur yağarsa çiçeklenmeye zarar verir ve onu yok eder.

Sater, daha da çok keklikotu, gözle görülen ve verimli bir tohum taşır; zahterin tohumunu ise ayırıp almak mümkün değildir, bir biçimde çiçeğe karışmıştır. Çünkü çiçeği ekerler ve bitki ondan çıkar.

6.2.3

Καὶ τῆς ὀριγάνου δὲ ἡ μέλαινα ἄκαρπος ἡ δὲ λευκὴ κάρπιμος. καὶ θύμον τὸ μὲν λευκὸν τὸ δὲ μέλαν εὐανθὲς δὲ σφόδρα· περὶ τροπὰς γὰρ ἀνθεῖ θερινάς. ἀφ᾿ οὗ καὶ ἡ μέλιττα λαμβάνει τὸ μέλι, καὶ τούτῳ φασὶν οἱ μελιττουργοὶ δῆλον εἶναι, πότερον εὐμελιτοῦσιν ἢ οὔ· καλῶς γὰρ ἀπανθήσαντος εὐμελιτεῖν· βλάπτει δὲ καὶ ἀπόλλυσι τὴν ἄνθησιν ἐὰν ὕδωρ ἐπιγένηται. Σπέρμα δὲ κάρπιμον ἡ μὲν θύμβρα καὶ ἔτι μᾶλλον ἡ ὀρίγανος ἔχει φανερόν, τοῦ θύμου δ᾿ οὐκ ἔστι λαβεῖν, ἀλλ᾿ ἐν τῷ ἄνθει πως ἀναμέμικται· σπείρουσι γὰρ τοῦτο καὶ ἀναβλαστάνει.

6.2.4Bu cinsi Atina'dan başka bir yere götürmek isteyenler çiçeği arayıp alır. Bu bitkilerin ve hemen hemen ötekilerin de yerlerle ilgili bir özelliği vardır: zahterin, denizden gelen esintinin ulaşmadığı yerde yetişemeyeceğini ve tutmayacağını söylerler; bu yüzden Arkadya'da da yetişmez. Sater, keklikotu ve benzerleri ise bol bol ve pek çok yerde yetişir. Zeytinde de buna benzer bir şey olur; çünkü onun da denizden üç yüz stadiondan daha içeride yetişmediği sanılır.

6.2.4

ζητοῦσι δὲ καὶ λαμβάνουσιν οἱ ἐξάγειν Ἀθήνῃσι βουλόμενοι τὸ γένος. ἴδιον δὲ ἔχει καὶ πρὸς ταῦτα καὶ σχεδὸν πρὸς τὰ ἄλλα τὸ κατὰ τοὺς τόπους· οὐ γάρ φασι δύνασθαι φύεσθαι καὶ λαμβάνειν ὅπου μὴ ἀναπνοὴ διικνεῖται ἡ ἀπὸ τῆς θαλάττης· δι᾿ ὃ οὐδ᾿ ἐν Ἀρκαδίᾳ γίνεται· θύμβρα δὲ καὶ ὀρίγανος καὶ τὰ τοιαῦτα πολλὰ καὶ πολλαχοῦ. παραπλήσιον οὖν τὸ συμβαῖνον τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς ἐλάας· οὐδὲ γὰρ οὐδ᾿ ἐκείνη δοκεῖ τριακοσίων σταδίων ἀπὸ θαλάττης ἐπάνω φύεσθαι.

6.2.5Adaçayı ile elelisphakos, biri evcil, öteki yabani gibi birbirinden ayrılır; çünkü adaçayının yaprağı daha pürüzsüz, daha küçük ve daha kurudur; elelisphakosunki ise daha pürüzlüdür.

Prasion'un da iki cinsi vardır. Birinin yaprağı otsu ve daha çok çentiklidir; çentikleri de çok belirgin ve derindir; ilaççılar bunu bazı işlerde kullanır. Ötekinin yaprağı daha yuvarlak ve adaçayınınki gibi çok kurudur; çentikleri daha silik, yaprağı da daha az çentiklidir.

6.2.5

Σφάκος δὲ καὶ ἐλελίσφακος διαφέρουσιν ὡσὰν τὸ μὲν ἥμερον τὸ δὲ ἄγριον· λειότερον γὰρ τὸ φύλλον τοῦ σφάκου καὶ ἔλαττον καὶ αὐχμηρότερον, τὸ δὲ τοῦ ἐλελισφάκου τραχύτερον. Δύο δὲ γένη καὶ τοῦ πρασίου· τὸ μὲν γὰρ ἔχει ποῶδες τὸ φύλλον καὶ μᾶλλον ἐπικεχαραγμένον, ἔτι δὲ τὰς ἐντομὰς ἐνδήλους σφόδρα καὶ βαθείας, ᾧ καὶ οἱ φαρμακοπῶλαι χρῶνται πρὸς ἔνια· τὸ δὲ ἕτερον στρογγυλότερον καὶ αὐχμῶδες σφόδρα, καθάπερ τοῦ σφάκου, καὶ τὰς ἐντομὰς ἀμαυροτέρας ἔχον καὶ ἐπικεχαραγμένον ἧττον.

6.2.6Pireotunun da erkeği ve dişisi vardır. Bu şekilde ayrılan öteki bitkilerdeki gibi farkları vardır: dişi daha ince yapraklı, daha toplu ve bütünüyle daha küçüktür; erkek ise daha büyük, daha kalın saplı ve daha çok dallıdır, yaprağı daha büyük ve daha parlak, çiçeği de daha parlaktır. İkisi de meyve verir. Genel olarak geç sürgün verir ve geç çiçek açar, Arktouros'un doğuşu sırasında; meyvesini de Arktouros'tan sonra bağlar. Erkeğin kokusu ağırdır; dişininki daha keskindir, bu yüzden zehirli hayvanlara karşı da işe yarar.

Bunlar ve benzerleri böyle farklar gösterir. Daha önce sayılanlar arasında da, bunların dışında da tek türlü olan başka bitkiler vardır; çünkü bitkiler daha çoktur.

6.2.6

Κονύζης δὲ τὸ μὲν ἄρρεν τὸ δὲ θῆλυ. διαφορὰς δὲ ἔχει καθάπερ τὰ ἄλλα τὰ οὕτω διαιρούμενα· τὸ μὲν γὰρ θῆλυ λεπτοφυλλότερον καὶ ξυνεστηκὸς μᾶλλον καὶ τὸ ὅλον ἔλαττον, τὸ δὲ ἄρρεν μεῖζόν τε καὶ παχυκαυλότερον καὶ πολυκλωνότερον καὶ τὸ φύλλον μεῖζον καὶ λιπαρώτερον ἔχον, ἔτι δὲ τὸ ἄνθος λαμπρότερον. καρποφόρα δὲ ἄμφω· τὸ δὲ ὅλον ὀψιβλαστεῖ καὶ ὀψιανθεῖ περὶ Ἀρκτοῦρον καὶ μετ᾿ Ἀρκτοῦρον λαμβάνει. βαρεῖα δὲ ἡ ὀσμὴ τοῦ ἄρρενος, ἡ δὲ τῆς θηλείας δριμυτέρα, δι᾿ ὃ καὶ πρὸς τὰ θηρία χρησίμη. Ταῦτα μὲν οὖν καὶ τὰ τοιαῦτα ὥσπερ διαφέροντα. πάλιν δὲ ἄλλα μονοειδῆ τυγχάνοντα καὶ τῶν πρότερον εἰρημένων καὶ ἕτερα παρὰ ταῦτα· πλείω γάρ ἐστι.

6.2.7Çakşırotuna benzeyen bitkiler de —bunlar da çalımsılardandır— pek çok biçimi kapsar. Bunlar arasında önce hepsinde ortak olanı, çakşırotunu ve narthēkiayı anlatmalı: ikisi aynı cinsten olup yalnız büyüklükçe mi ayrılır, yoksa bazılarının dediği gibi ayrı cinsler midir? Her hâlde görünen tabiatları, büyüklük dışında, birbirine benzer: çakşırotu çok büyük olur, narthēkia küçük. İkisi de tek saplı ve boğumludur; yapraklar ve bazı küçük saplar bu boğumlardan çıkar.

6.2.7

Τὸ δὲ ναρθηκῶδες, καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τῶν φρυγανικῶν, πολλὰς περιείληφεν ἰδέας· ἐν οἷς πρῶτον ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ πᾶσι λεκτέον, ὑπὲρ νάρθηκός τε καὶ ναρθηκίας, εἴτε τὸ αὐτὸ γένος ἐστὶν ἀμφοῖν διαφέρον δὲ κατὰ μέγεθος, εἴτε καὶ ἕτερον ὥσπερ τινές φασιν. ἡ δ᾿ οὖν φανερὰ φύσις ἀμφοῖν ὁμοία πλὴν κατὰ τὸ μέγεθος· ὁ μὲν γὰρ νάρθηξ γίνεται μέγας σφόδρα ἡ δὲ ναρθηκία μικρά. μονόκαυλα δ᾿ ἄμφω καὶ γονατώδη, ἀφ᾿ ὧν τά τε φύλλα βλαστάνει καὶ καυλοί τινες μικροί·

6.2.8Yapraklar dönüşümlü çıkar; dönüşümlü diyorum, çünkü boğumların aynı yanından değil, sırayla bir bu yandan bir öbür yandan çıkarlar. Kamışınkiler gibi sapı epeyce sararlar; yalnız yumuşaklıkları ve büyüklükleri yüzünden daha çok sarkarlar. Yaprak büyük, yumuşak ve çok parçalıdır, öyle ki âdeta saç gibidir. En büyük yapraklar alttakiler, toprağa yakın olanlardır; yukarı çıktıkça oranla küçülürler. Çiçeği soluk sarı, meyvesi dereotununkine benzer, ama daha büyüktür. Sap uçta çatallanır ve pek büyük olmayan birkaç sap taşır; çiçek ve meyve buradadır. Dereotunda olduğu gibi, yan saplarda da baştan başa çiçek ve meyve vardır. Sapı her yıl yenilenir; ilkbaharda sürgün, ötekilerde olduğu gibi, önce yapraklarda sonra sapta başlar. Kökü derindir ve tek köklüdür. Çakşırotu böyledir.

6.2.8

βλαστάνει δὲ παραλλὰξ τὰ φύλλα· λέγω δὲ παραλλὰξ ὅτι οὐκ ἐκ τοῦ αὐτοῦ μέρους τῶν γονάτων ἀλλ᾿ ἐναλλάξ· περιειληφότα δὲ τὸν καυλὸν ἐπὶ πολύ, καθάπερ τὰ τοῦ καλάμου, πλὴν ἀποκεκλιμένα ταῦτα μᾶλλον διὰ τὴν μαλακότητα καὶ τὸ μέγεθος· μέγα γὰρ τὸ φύλλον καὶ μαλακὸν καὶ πολυσχιδές, ὥστε εἶναι σχεδὸν τριχῶδες· ἔχει δὲ μέγιστα τὰ κάτω πρὸς τὴν γῆν καὶ ἀεὶ κατὰ λόγον. ἄνθος δὲ μηλινοειδὲς ἀμαυρόν, καρπὸν δὲ παρόμοιον τῷ ἀνήθῳ πλὴν μείζω. ἐξ ἄκρου δὲ σχίζεται καὶ ἔχει τινὰς οὐ μεγάλους καυλούς· ἐνταῦθα δὲ τό τε ἄνθος καὶ ὁ καρπός. ἔχει δὲ καὶ ἄνθος καὶ καρπὸν καὶ ἐν τοῖς παρακαυλίζουσι δι᾿ ὅλου, καθάπερ τὸ ἄνηθον. ἐπετειόκαυλον δέ, καὶ ἡ βλάστησις τοῦ ἦρος πρῶτον μὲν τῶν φύλλων ἔπειτα τοῦ καυλοῦ, καθάπερ τῶν ἄλλων. ῥίζαν δὲ ἔχει βαθεῖαν, ἔστι δὲ μονόρριζον. ὁ μὲν οὖν νάρθηξ τοιοῦτος.

6.2.9Ötekilerden bazıları buna daha çok benzer ve sapları içi boştur; adamotu, baldıran, çöpleme ve çirişotu sapı gibi. Bazılarının ise sapı damarlıdır; rezene, myophonon ve bunlara benzeyenler gibi. Adamotunun meyvesi kendine özgüdür: kara ve üzüm tanesi gibidir, özsuyu da şarap gibidir.

6.2.9

Τῶν δ᾿ ἄλλων τὰ μὲν ὁμοιότερα τούτῳ τὸν καυλὸν ἔχει ⟨κοῖλον⟩ καθάπερ ὁ μανδραγόρας καὶ τὸ κώνειον καὶ ὁ ἐλλέβορος καὶ ὁ ἀνθέρικος· τὰ δ᾿ οἷον ἐννευρόκαυλα τυγχάνει, καθάπερ μάραθον, μυοφόνον, τὰ ὅμοια τούτοις. ἴδιος δὲ ὁ καρπὸς τοῦ μανδραγόρου τῷ μέλας τε καὶ ῥαγώδης καὶ οἰνώδης εἶναι τῷ χυμῷ.

6.3.13. Bölüm

En büyük ve en kendine özgü tabiatlar silphionla Mısır'daki papirüsünkilerdir; çünkü bunlar da çakşırotuna benzer. Bunlardan papirüsü daha önce su bitkileri arasında anlattık; ötekini şimdi anlatmalıyız.

Silphionun kökü çok ve kalındır; sapı çakşırotu boyundadır, kalınlıkça da hemen hemen ona yakındır. Maspeton dedikleri yaprağı kerevize benzer. Tohumu yassıdır, yaprak gibidir; "yaprak" denen şey de budur. Sapı, çakşırotunda olduğu gibi her yıl yenilenir. İlkbaharla birlikte bu maspetonu çıkarır; bu, koyunların içini temizler, onları çok semirtir ve etlerini şaşılacak kadar lezzetli yapar. Ardından sapı çıkarır; bu sapın haşlanmış, kızartılmış her biçimde yendiğini, onun da bedeni kırk gün içinde temizlediğini söylerler.

6.3.1

Μέγισται δὲ καὶ ἰδιώταται φύσεις ἥ τε τοῦ σιλφίου καὶ ἡ τοῦ παπύρου ἐν Αἰγύπτῳ· ναρθηκώδη γὰρ καὶ ταῦτά ἐστιν· ὑπὲρ ὧν τοῦ μὲν παπύρου πρότερον εἴπομεν ἐν τοῖς ἐνύδροις, ὑπὲρ θατέρου δὲ νῦν λεκτέον. Τὸ δὲ σίλφιον ἔχει ῥίζαν μὲν πολλὴν καὶ παχεῖαν, τὸν δὲ καυλὸν ἡλίκον νάρθηξ, σχεδὸν δὲ καὶ τῷ πάχει παραπλήσιον, τὸ δὲ φύλλον, ὃ καλοῦσι μάσπετον, ὅμοιον τῷ σελίνῳ· σπέρμα δ᾿ ἔχει πλατύ, οἷον φυλλῶδες, τὸ λεγόμενον φύλλον. ἐπετειόκαυλον δ᾿ ἐστίν, ὥσπερ ὁ νάρθηξ. ἄμα μὲν οὖν τῷ ἦρι τὸ μάσπετον τοῦτο ἀφίησιν, ὃ καθαίρει τὰ πρόβατα καὶ παχύνει σφόδρα καὶ τὰ κρέα θαυμαστὰ ποιεῖ τῇ ἡδονῇ· μετὰ δὲ ταῦτα καυλόν, ⟨ὃν⟩ ἐσθίεσθαι πάντα τρόπον ἑφθὸν ὀπτόν, καθαίρειν δὲ καὶ τοῦτόν φασι τὰ σώματα τετταράκοντα ἡμέραις.

6.3.2İki tür özsu verir: biri saptan, öteki kökten gelir; bu yüzden birine "sap özü", ötekine "kök özü" derler. Kökün kabuğu karadır ve bunu soyarlar. Kökleri kesmek için onlarda maden ocaklarına benzer yerler vardır; buralardan, kesimleri ve eldeki stoku gözeterek uygun gördükleri kadarını keserler. Çünkü sırası dışında kesmek ya da belirlenenden fazlasını kesmek yasaktır; ayrıca kesilip bekleyen öz uzun süre kalırsa bozulur ve çürür. Özü Peiraieus'a götürürken şöyle işlerler: kaplara koyup içine un karıştırırlar ve uzun süre çalkalarlar. Öz rengini buradan alır ve böyle işlendikten sonra artık çürümeden kalır. Kesim ve işleme ile ilgili durum böyledir.

6.3.2

ὀπὸν δὲ διττὸν ἔχει, τὸν μὲν ἀπὸ τοῦ καυλοῦ τὸν δὲ ἀπὸ τῆς ῥίζης, δι᾿ ὃ καλοῦσι τὸν μὲν καυλίαν τὸν δὲ ῥιζίαν. ἡ δὲ ῥίζα τὸν φλοιὸν ἔχει μέλανα, καὶ τοῦτον περιαιροῦσιν. ἔστι δὲ ὥσπερ μέταλλα τῶν ῥιζοτομιῶν αὐτοῖς, ἐξ ὧν ὁπόσον ἂν δοκῇ συμφέρειν ταμιευόμενοι πρὸς τὰς τομὰς καὶ τὸ προϋπάρχον τέμνουσιν· οὐκ ἔξεστι γὰρ οὔτε παρατέμνειν οὔτε πλεῖον τῶν τεταγμένων· καὶ γὰρ διαφθείρεται καὶ σήπεται τὸ ἀργὸν ἐὰν χρονίζῃ. κατεργάζονται δὲ ἄγοντες εἰς τὸν Πειραιᾶ τόνδε τὸν τρόπον· ὅταν βάλωσι εἰς ἀγγεῖα καὶ ἄλευρα μίξωσι, σείουσι χρόνον συχνόν, ὅθεν καὶ τὸ χρῶμα λαμβάνει καὶ ἐργασθὲν ἄσηπτον ἤδη διαμένει. τὰ μὲν οὖν κατὰ τὴν ἐργασίαν καὶ τομὴν οὕτως ἔχει.

6.3.3Silphion Libya'da geniş bir alanı kaplar; dört bin stadiondan fazla olduğunu söylerler. En çok da Euesperides'ten başlayarak Syrtis yöresinde yetişir. Kendine özgü bir yanı, işlenen topraktan kaçması, toprak işlenip evcilleştirildikçe hep geri çekilmesidir; belli ki bakıma ihtiyacı yoktur, yabani bir bitkidir. Kyreneliler silphionun, kendileri şehri kurmadan yedi yıl önce ortaya çıktığını söyler. Kyreneliler, Atina'da Simonides'in arkhonluğuna gelinceye kadar, aşağı yukarı üç yüz yıldır orada oturmaktadır.

6.3.3

Τόπον δὲ πολὺν ἐπέχει τῆς Λιβύης· πλείω γάρ φασιν ἢ τετρακισχίλια στάδια· πλεῖστα δὲ γίνεσθαι περὶ τὴν σύρτιν ἀπὸ τῶν Εὐεσπερίδων. ἴδιον δὲ τὸ φεύγειν τὴν ἐργαζομένην καὶ ἀεὶ συνεργαζομένης καὶ συνημερουμένης ἐξαναχωρεῖν, ὡς οὐ δεομένου δῆλον ὅτι θεραπείας ἀλλ᾿ ὄντος ἀγρίου. φασὶ δ᾿ οἱ Κυρηναῖοι φανῆναι τὸ σίλφιον ἔτεσι πρότερον ἢ αὐτοὶ τὴν πόλιν ᾤκησαν ἑπτά· οἰκοῦσι δὲ μάλιστα περὶ τριακόσια εἰς Σιμωνίδην ἄρχοντα Ἀθήνῃσιν.

6.3.4Bunlar böyle anlatır. Başkaları ise silphionun kökünün bir arşın ya da biraz daha uzun olduğunu söyler. Kökün ortasında bir baş bulunurmuş; bu, kökün en yüksekteki kısmıdır, neredeyse toprağın üstündedir ve "süt" diye anılırmış. Sonra bu baştan sap çıkarmış, saptan da "yaprak" da denen magydaris; bu da tohummuş. Köpek Yıldızı'nın doğuşundan sonra sert bir güney rüzgârı esince tohum dağılırmış ve silphion bundan biterimiş. Kök ile sap aynı yıl oluşurmuş. Bu kendine özgü bir şey değildir, başka bitkilerde de böyledir; meğer ki tohumun dağılmasından hemen sonra bittiğini söylemek istesinler.

6.3.4

Οἱ μὲν οὖν οὕτω λέγουσιν. οἱ δὲ τοῦ σιλφίου τὴν ῥίζαν φασὶ γίνεσθαι πηχυαίαν ἢ μικρῷ μείζω. ταύτην δὲ ἔχειν ἐπὶ τοῦ μέσου κεφαλήν, ὃ καὶ μετεωρότατόν ἐστι καὶ σχεδὸν ὑπὲρ γῆς, καλεῖσθαι δὲ γάλα· ἐξ ἧς δὴ φύεσθαι μετὰ ταῦτα καὶ τὸν καυλόν, ἐκ δὲ τούτου μαγύδαριν τὸ καὶ καλούμενον φύλλον· τοῦτο δ᾿ εἶναι σπέρμα· καὶ ὅταν νότος λαμπρὸς πνεύσῃ μετὰ Κύνα διαρρίπτεσθαι, ἐξ οὗ φύεσθαι τὸ σίλφιον. τῷ αὐτῷ δὲ ἔτει τήν τε ῥίζαν γίνεσθαι καὶ τὸν καυλόν· οὐθὲν δὲ τοῦτο ἴδιον, καὶ γὰρ ἐπ᾿ ἄλλων, εἰ μὴ τοῦτο λέγουσιν ὅτι εὐθὺς φύεται μετὰ τὴν διάρριψιν.

6.3.5Şu da kendine özgüdür ve önceki anlatımdan farklıdır: silphionun her yıl çapalanması gerektiğini söylerler. Bırakılırsa tohum ve sap verirmiş, ama bunlar da kök de kötüleşirmiş; çapalanınca ise toprak altüst edildiği için daha iyi olurmuş. Bu, işlenen topraktan kaçmasıyla çelişir. Köklerin taze taze dilimlenip sirkeye konarak yendiğini, yaprağın renginin de altın gibi olduğunu söylerler.

6.3.5

Καὶ τοῦτο ἴδιον καὶ διάφορον τοῖς πρότερον, ὅτι φασὶ δεῖν ὀρύττειν ἐπέτειον· ἐὰν δὲ ἐαθῇ, φέρειν μὲν τὸ σπέρμα καὶ τὸν καυλόν, χείρω δὲ γίνεσθαι καὶ ταῦτα καὶ τὴν ῥίζαν, ὀρυττομένας δὲ βελτίους γίνεσθαι διὰ τὸ μεταβάλλεσθαι τὴν γῆν. ἐναντίον δὲ τοῦτο τῷ φεύγειν τὴν ἐργάσιμον. ἐσθίεσθαι καὶ τὰς ῥίζας προσφάτους κατατεμνομένας εἰς ὄξος. τὸ δὲ φύλλον τῇ χροιᾷ χρυσοειδὲς εἶναι.

6.3.6Koyunların yaprağı yiyince içlerinin temizlenmemesi de öteki anlatımla çelişir. Söylediklerine göre koyunları ilkbaharda ve kışın dağa salarlarmış; koyunlar orada hem bunu hem de kara pelini andıran başka bir otu otlarmış. İkisinin de ısıtıcı olduğu, içi temizlemeyip kurutup sindirime yardım ettiği sanılırmış. Hasta ya da kötü durumda bir koyun oraya girerse ya çabucak iyileşir ya ölürmüş; ama çoğunlukla kurtulurmuş. Bu konuda hangisinin doğru olduğunu araştırmak gerekir.

6.3.6

ἐναντίον δὲ καὶ τὸ μὴ καθαίρεσθαι τὰ πρόβατα τὸ φύλλον ἐσθίοντα· φασὶ γὰρ καὶ τοῦ ἦρος καὶ τοῦ χειμῶνος εἰς ὄρος ἀφιέναι, νέμεσθαι δὲ τοῦτό τε καὶ ἕτερον ὅμοιον ἀβροτόνῳ· θερμαντικὰ δ᾿ ἄμφω δοκεῖ εἶναι καὶ κάθαρσιν μὲν οὐ ποιεῖν, ἀναξηραίνειν δὲ καὶ συμπέττειν· ἐὰν δέ τι νοσοῦν ἢ κακῶς ἔχον εἰσέλθῃ πρόβατον, ὑγιάζεσθαι ταχέως ἢ ἀποθνήσκειν, ὡς δ᾿ ἐπὶ τὸ πολὺ σώζεσθαι μᾶλλον. ταῦτα μὲν ὁποτέρως ἔχει σκεπτέον.

6.3.7Magydaris denen bitki silphiondan farklıdır: daha gevşektir, daha az keskindir ve özsuyu yoktur. Bilenler onu görünüşünden de ayırt eder. Kyrene'de değil, Suriye yöresinde yetişir; Parnassos dağında da bol olduğunu söylerler. Bazıları buna da silphion der. Silphion gibi işlenen topraktan kaçıp kaçmadığını, aynı şekilde yaprak ve sap bakımından ona benzer ya da yakın bir yanı olup olmadığını ve hiç sakız salıp salmadığını araştırmak gerekir. Çakşırotuna benzeyen bitkilerin [ve genel olarak dikenli bitkilerin] tabiatını bu tür örnekler üzerinde incelemek gerekir.

6.3.7

Ἡ δὲ καλουμένη μαγύδαρις ἕτερόν ἐστι τοῦ σιλφίου μανότερόν τε καὶ ἧττον δριμὺ καὶ τὸν ὀπὸν οὐκ ἔχει· διάδηλος δέ ἐστι καὶ τῇ ὄψει τοῖς ἐμπείροις. γίνεται δὲ περὶ Συρίαν καὶ οὐκ ἐν Κυρήνῃ· φασὶ δὲ καὶ ἐν τῷ Παρνασίῳ ὄρει πολλήν· ἔνιοι δὲ σίλφιον τοῦτο καλοῦσιν. εἰ δὲ φεύγει τὴν ἐργάσιμον ὥσπερ τὸ σίλφιον σκεπτέον, ὡσαύτως δὲ καὶ εἴ τι ὅμοιον ἢ παραπλήσιον ἔχει φύλλου τε πέρι καὶ καυλοῦ, καὶ εἰ ὅλως ἀφίησί τι δάκρυον. τὴν μὲν οὖν ναρθηκώδη [καὶ ὅλως τὴν ἀκανθώδη] φύσιν ἐν τοῖς τοιούτοις θεωρητέον.

6.4.14. Bölüm

Dikenlilere gelince —sıra bunları anlatmaya geldi—, bunlar büsbütün dikenli olanlar ve yaprak dikenliler diye ayrıldığına göre, her biri üzerine ayrı ayrı konuşmalı; üçüncü olarak da dikenden başka ayrıca yaprağı olanlar üzerine, pheōs ve demirdiken gibi. Kaparinin de kendine özgü bir yanı vardır: yalnız saplarından çıkan dikenleri değil, dikenli bir yaprağı da vardır. Ayrılan türler arasında en çok bitki yaprak dikenlilerdedir; büsbütün dikenli olanlar ise denebilir ki en azdır. Söylendiği gibi bunlar pek az sayıdadır; kuşkonmaz ve skorpios dışında bir tane bulmak bile kolay değildir.

6.4.1

Τῆς δ᾿ ἀκανθικῆς, ἑπόμενον γὰρ τοῦτο εἰπεῖν, ἐπειδὴ διήρηται τὸ μὲν ἀκανθῶδες ὅλως τὸ δὲ φυλλάκανθον, ὑπὲρ ἑκατέρου χωρὶς λεκτέον, καὶ τρίτου δὴ περὶ τοῦ καὶ παρὰ τὴν ἄκανθαν ἔχοντος φύλλον, ὥσπερ ὅ τε φέως καὶ ὁ τρίβολος. καὶ ἡ κάππαρις ἴδιον ἔχει τὸ μὴ μόνον τὴν ἐκ τῶν καυλῶν ἄκανθαν ἔχειν ἀλλὰ καὶ τὸ φύλλον ἐπακανθίζον. τῶν δὲ διῃρημένων εἰδῶν πλεῖστον μέν ἐστι τὸ φυλλάκανθον, ἐλάχιστον δὲ ὡς εἰπεῖν τὸ ἀκανθῶδες ὅλως. βραχὺ γάρ τι πάμπαν ἐστίν, ὥσπερ ἐλέχθη, καὶ σχεδὸν οὐ ῥάδιον λαβεῖν παρά τε τὸν ἀσφάραγον καὶ τὸν σκορπίον.

6.4.2Bu ikisi güz gün-tün eşitliğinden sonra çiçek açar. Skorpiosun çiçeği dikenin ucunun altındaki etli şişkinliktedir; önce beyazdır, sonra morumsu olur. Kuşkonmaz ise dikenlerin yanında küçük, topuz gibi bir şey çıkarır; küçük çiçeği de bundan çıkar. Skorpios tek köklü ve derin köklüdür; kuşkonmaz ise çok derin köklüdür ve kökleri çok ve sıktır; öyle ki üst kısımları kesintisiz bir bütün oluşturur; sapların sürgünleri de buradan çıkar. Sap ilkbaharda kuşkonmaz kökünden sürer ve yenir; sonra mevsim ilerledikçe sertleşir ve dikenlenir. Çiçeklenme yalnız bu yılki saptan değil, önceki saplardan da olur; çünkü sapı her yıl yenilenmez. Büsbütün dikenli olanların tabiatı aşağı yukarı böyledir.

6.4.2

Ἀμφότερα δὲ ταῦτα ἀνθεῖ μετὰ ἰσημερίαν φθινοπωρινήν. ὁ μὲν σκορπίος ἐν τῷ σαρκώδει τῷ ἐποιδοῦντι τῷ ὑπὸ τὸ ἄκρον τῆς ἀκάνθης ἔχων τὸ ἄνθος ἐξ ἀρχῆς μὲν λευκὸν ὕστερον δ᾿ ἐπιπορφυρίζον. ὁ δὲ ἀσφάραγος ἐκφύων παρὰ τὰς ἀκάνθας κορυνῶδες μικρόν, ἐκ τούτου δέ ἐστι τὸ ἄνθος μικρόν. ὁ δὲ σκορπίος μονόρριζον καὶ βαθύρριζον, ὁ δὲ ἀσφάραγος βαθύρριζόν τε εὖ μάλα καὶ πολύρριζον πυκναῖς ταῖς ῥίζαις, ὥστε τὸ ἄνω συνεχὲς εἶναι αὐτῶν, ἀφ᾿ οὗ καὶ αἱ βλαστήσεις αὐτῶν τῶν καυλῶν· ἀναβλαστάνει δὲ ὁ καυλὸς ἐκ τῆς ἀσφαραγιᾶς τοῦ ἦρος καὶ ἐδώδιμός ἐστιν· εἶθ᾿ οὕτως ἀποτραχύνεται καὶ ἐξακανθοῦται προιούσης τῆς ὥρας· ἡ δὲ ἄνθησις οὐκ ἐκ τούτου μόνον ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν πρότερον· οὐ γὰρ ἐπετειόκαυλόν ἐστι. τὰ μὲν οὖν ὅλως ἀκανθώδη τοιαύτην τινὰ ἔχει φύσιν.

6.4.3Yaprak dikenlilerin en büyük cinsi, kısaca söylersek, dikenli başlı olanlardır. Dikenli başlı diyorum, çünkü hepsinde gebe kısım, yani çiçeğin ya da meyvenin bulunduğu kısım, dikenli bir baş ya da ona benzer bir şeydir. Bu cinsin kendi içinde büyüklük, biçim, renk, dikenlerin ve öteki kısımların çokluğu ve azlığı bakımından farklar vardır. Çok az bitki dışında —çöven, eşekmarulu ve başka birkaçı gibi— geri kalanların hepsinin, denebilir ki, tabiatı böyledir. Nitekim eşekmarulunun tabiatı da dikenlidir, ama tohum taşıyan kısmı benzemez. Şunların hepsi böyledir: akorna, leukakantha, khalkeios, aspir, polyakanthos, atraktylis, onopyxos, ixinē ve khamaileōn —ama bu yaprak dikenli değildir; leimōnia da denen şevketibostan ise yaprak dikenlidir—

6.4.3

Τῶν δὲ φυλλακάνθων τὸ πλεῖστον γένος ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν ἀκανῶδες τυγχάνει· λέγω δὲ τὸ ἀκανῶδες, ὅτι τὸ κύημα καὶ ἐν ᾧ τὸ ἄνθος ἢ καὶ ὁ καρπὸς ἄκανος ἢ ἀκανῶδες πάντων ἐστί. διαφορὰν δὲ ἔχει ἐν ἑαυτῷ καὶ μεγέθει καὶ σχήματι καὶ χρώματι καὶ πλήθει καὶ ὀλιγότητι τῶν ἀκανθῶν καὶ τῶν ἄλλων. ἔξω γὰρ ὀλίγων πάνυ, καθάπερ τοῦ στρουθίου τε καὶ τοῦ σόγκου καὶ εἴ τινων ἑτέρων, τὰ λοιπὰ πάντα ὡς εἰπεῖν τοιαύτην ἔχει τὴν φύσιν· ἐπεὶ καὶ ὁ σόγκος τήν γε φύσιν ἀκανθώδη ἔχει, τὸ δὲ σπερματικὸν οὐχ ὅμοιον· ἀλλὰ τά γε τοιαῦτα πάντα οἷον ἄκορνα λευκάκανθα χάλκειος κνῆκος πολυάκανθος ἀτρακτυλὶς ὀνόπυξος ἰξίνη χαμαιλέων· πλὴν οὗτος οὐ φυλλάκανθος, σκόλυμος δέ, ὃς καὶ λειμωνία, φυλλάκανθος·

6.4.4ve başkaları; çünkü daha çok vardır. Söylenenlerin yanında şu bakımdan da birbirlerinden ayrılırlar: kimisi çok saplıdır ve yan dallar verir, akanos gibi; kimisi tek saplıdır ve yan dal vermez, aspir gibi; bazıları da yan dallarını yukarıda, uçta verir, rhytros gibi. Kimisi ilk yağmurlarla hemen sürgün verir, kimisi daha sonra, bazıları da yazın; bazılarının tetralix dediği bitki ve ixinē gibi. Çiçeklerde de böyledir: şevketibostan geç çiçek açar ve uzun süre çiçekte kalır.

6.4.4

καὶ τἆλλα, πλείω γάρ ἐστι. διαφέρουσι δ᾿ ἀλλήλων πρὸς τοῖς εἰρημένοις τῷ τὰ μὲν πολύκαυλα εἶναι καὶ ἀποφύσεις ἔχειν, ὥσπερ ὁ ἄκανος, τὰ δὲ μονόκαυλα καὶ μὴ ἔχειν, ὥσπερ ὁ κνῆκος, ἔνια δ᾿ ἄνωθεν ἔχειν ἐξ ἄκρου, καθάπερ τὸ ῥύτρος. καὶ τὰ μὲν εὐθὺς τοῖς πρώτοις ὑετοῖς βλαστάνειν τὰ δ᾿ ὕστερον, ἔνια δὲ καὶ τοῦ θέρους, ὥσπερ καὶ ἡ τετράλιξ ὑπό τινων καλουμένη καὶ ἡ ἰξίνη· καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθῶν ὁμοίως· ὀψιανθὴς γὰρ ὁ σκόλυμος καὶ ἐπὶ πολὺν χρόνον.

6.4.5Akanosların türleri yoktur; aspirin ise vardır: biri yabani, öteki evcildir. Yabaninin de iki türü vardır. Biri evciline çok benzer, yalnız sapı daha düzdür; eski kadınlardan bazıları bu yüzden onu iğ olarak kullanırmış. Meyvesi kara, iri ve acıdır. Öteki tüylüdür ve sapları eşekmarulununkiler gibidir; öyle ki bir bakıma sapı yere yatan bir bitki olur; çünkü sapları yumuşak olduğu için tarlalara doğru yatar. Meyvesi küçük ve püsküllüdür. Hepsi bol tohumludur, ama yabanilerin tohumu daha iri ve daha sıktır. Öteki yabanilere göre kendine özgü bir yanı vardır: ötekiler evcillerden daha sert ve daha dikenlidir, bu ise daha yumuşak ve daha pürüzsüzdür.

6.4.5

Διαφοραὶ δὲ τῶν μὲν ἀκάνων οὐκ εἰσί, τῆς κνήκου δ᾿ εἰσίν· ἡ μὲν γὰρ ἀγρία ἡ δ᾿ ἥμερος. τῆς δ᾿ ἀγρίας δύο εἴδη, τὸ μὲν προσεμφερὲς σφόδρα τῷ ἡμέρῳ πλὴν εὐθυκαυλότερον, δι᾿ ὃ καὶ πηνίοις ἔνιαι τῶν ἀρχαίων ἐχρῶντο γυναικῶν. καρπὸν δὲ ἔχει μέλανα καὶ μέγαν καὶ πικρόν. ἡ δ᾿ ἑτέρα δασεῖα καὶ τοὺς καυλοὺς ἔχει σογκώδεις, ὥστε τρόπον τινὰ ἐπιγειόκαυλος γίνεται· διὰ γὰρ μαλακότητα τῶν καυλῶν κατακλίνεται πρὸς τὰς ἀρούρας· καρπὸν δ᾿ ἔχει μικρὸν πώγωνος· σπερματώδεις πᾶσαι, πλὴν μειζόσι καὶ πυκνοτέροις αἱ ἄγριαι. ἴδιον δὲ ἔχει πρὸς τὰ ἄλλα ἄγρια· τὰ μὲν γὰρ σκληρότερα καὶ ἀκανθωδέστερα τῶν ἡμέρων, αὕτη δὲ μαλακωτέρα καὶ λειοτέρα.

6.4.6Akorna görünüşçe, kısaca söylersek, evcil aspire benzer. Rengi sarımtıraktır, özsuyu yağlıdır. Atraktylis denen bitki de bunlardan daha beyazdır. Yaprağıyla ilgili kendine özgü bir yanı vardır: koparılıp ete değdirilince özsuyu kan gibi olur; bu yüzden bazıları bu dikene "kan" der. Kokusu da korkunç ve kan kokusu gibidir. Meyvesini geç, sonbahara doğru olgunlaştırır. Genel olarak, kısaca söylersek, dikenli başlı bitkilerin hepsi geç meyve verir. Bunların hepsi hem tohumdan hem kökten biter; öyle ki bitişle tohumun olgunlaşması arasındaki süre kısa olur.

6.4.6

Ἡ δ᾿ ἄκορνα προσεμφερὴς ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν κατὰ τὴν πρόσοψιν τῇ κνήκῳ τῇ ἡμέρῳ. χρῶμα δ᾿ ἐπίξανθον ἔχει καὶ χυλὸν λιπαρόν. ἀτρακτυλὶς δέ τις καλεῖται καὶ λευκοτέρα τούτων· ἴδιον δὲ ἔχει τὸ περὶ τὸ φύλλον, ὅτι ἀφαιρούμενον καὶ τῇ σαρκὶ προσφερόμενον αἱματώδη ποιεῖ τὸν χυλόν, δι᾿ ὃ καὶ φόνον ἔνιοι καλοῦσι τὴν ἄκανθαν ταύτην· ἔχει δὲ καὶ τὴν ὀσμὴν δεινὴν καὶ φονώδη· ὀψὲ δὲ καὶ τελειοῖ τὸν καρπὸν πρὸς τὸ μετόπωρον. τὸ δ᾿ ὅλον ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν ἅπασα ἡ ἀκανικὴ φύσις ὀψίκαρπος. ἅπαντα δὲ ταῦτα φύεται καὶ ἀπὸ τοῦ σπέρματος καὶ ἀπὸ τῆς ῥίζης, ὥστε βραχύν τινα γίνεσθαι τὸν ἀνὰ μέσον χρόνον τῆς ἐκφύσεως τε καὶ τῆς τοῦ σπέρματος τελειώσεως.

6.4.7Şevketibostanın tek özelliği kökünün hem haşlanmış hem çiğ yenebilmesi değildir; kökün en iyi çiçek açtığı zaman olması ve sertleşince özsu salması da ona özgüdür. Çiçeklenmesi de kendine özgüdür; çünkü gün dönümü sıralarında çiçek açar.

6.4.7

Τοῦ σκολύμου δὲ οὐχ ὅτι τοῦτο μόνον ἴδιον, ὅτι τὴν ῥίζαν ἐδώδιμον ἔχει καὶ ἑφθὴν καὶ ὠμήν, ἀλλὰ καὶ ὅτι τότε ἀρίστην ὅταν ἀνθῇ καὶ ὅτι σκληρυνομένη ἀφίησιν ὀπόν. ἴδιον δὲ καὶ τὸ τῆς ἀνθήσεως· ἐπεὶ περὶ τροπάς.

6.4.8Eşekmarulunun kökü de etlidir ve yenir. Gebe kısmı dikenli bir baş değildir, uzuncadır. Yaprak dikenliler arasında yalnız bu bitkinin, khamaileōnun tersine bir özelliği vardır: çünkü khamaileōn yaprak dikenli olmadığı hâlde dikenli bir baş taşır. Eşekmarulunun çiçeği yaşlanınca, apapēninki, ılgınınki ve bunlara benzeyenlerinki gibi, uçuşan tüylere dönüşür. Yaza kadar kimi baş gebe, kimi çiçekte, kimi de az nemli ve iğneli tohumunu vermekte olarak birbirini izler. Yaprak kuruyunca dağılır ve artık batmaz.

6.4.8

Σαρκώδης δὲ καὶ ἐδώδιμος ἡ τοῦ σόγκου· ἡ δὲ κύησις οὐκ ἀκανώδης ἀλλὰ προμήκης αὐτοῦ· καὶ τοῦτ᾿ ἴδιον μόνον ἔχει τῶν φυλλακάνθων ἀντεστραμμένως ἢ ὁ χαμαιλέων· ὁ μὲν γὰρ ἀφυλλάκανθος ὢν ἀκανίζει. γηράσκον δὲ τὸ ἄνθος ἐκπαπποῦται, καθάπερ τὸ τῆς ἀπάπης καὶ τὸ τῆς μυρίκης καὶ ὅσα παραπλήσια τούτοις. παρακολουθεῖ δὲ μέχρι τοῦ θέρους τὸ μὲν κυοῦν τὸ δὲ ἀνθοῦν τὸ δὲ σπέρμα τίκτον, μικρὰν ἰκμάδα καὶ κέντρον ἔχον· ξηραινόμενον δὲ τὸ φύλλον διαχεῖται καὶ οὐκέτι κεντεῖ.

6.4.9Ixinē pek çok yerde yetişmez; yaprakları kökten çıkar. Kökün ortasından, tohum taşıyan dikenli baş çıkar; yapraklar arasında iyice saklanmış bir elma gibidir. Bu baş, ucunda tadı hoş bir sakız taşır; "dikenli sakız" denen budur. Bunlar ve benzerleri hemen her yerde vardır.

6.4.9

Ἡ ἰξίνη δὲ φύεται μὲν οὐ πολλαχοῦ, ῥιζόφυλλον δέ ἐστιν. ἀπὸ δὲ τῆς ῥίζης μέσης ὁ σπερματικὸς ἄκανος ἐπιπέφυκεν, ὥσπερ μῆλον εὖ μάλα ἐπικεκρυμμένον ὑπὸ τῶν φύλλων· οὗτος δὲ ἐπὶ τοῦ ἄκρου φέρει τὸ δάκρυον εὔστομον, καὶ τοῦτό ἐστιν ἡ ἀκανθικὴ μαστίχη. ταῦτα μὲν οὖν καὶ τὰ τοιαῦτα πανταχοῦ σχεδόν ἐστιν.

6.4.10Kaktos denen bitki ise yalnız Sicilya yöresinde bulunur, Yunanistan'da yoktur. Bu bitki ötekilerden farklı, kendine özgüdür: doğrudan kökten yere yayılan saplar çıkarır; yaprağı geniş ve dikenlidir. Bu saplara kaktos derler; kabukları soyulunca yenir, biraz acımsıdır; tuzlu suda da saklanır.

6.4.10

Ἡ δὲ κάκτος καλουμένη περὶ Σικελίαν μόνον, ἐν τῇ Ἑλλάδι δὲ οὐκ ἔστιν. ἴδιον δὲ παρὰ τἆλλα τὸ φυτόν· ἀφίησι γὰρ εὐθὺς ἀπὸ τῆς ῥίζης καυλοὺς ἐπιγείους, τὸ δὲ φύλλον ἔχει πλατὺ καὶ ἀκανθῶδες· καλοῦσι δὲ τοὺς καυλοὺς τούτους κάκτους· ἐδώδιμοι δέ εἰσι περιλεπόμενοι μικρὸν ἐπίπικροι, καὶ θησαυρίζουσιν αὐτοὺς ἐν ἅλμῃ.

6.4.11Bir de dik bir sap çıkarır; buna pterniks derler. Bu da yenir, ama saklanmaz. Tohumun bulunduğu meyve kabuğu biçimce dikenli bir baştır; tüylü tohumlar alınınca bu da yenir ve hurmanın tepe özüne benzer; buna skalia derler. Yaprak dikenlileri böyle farklar üzerinden incelemek gerekir.

6.4.11

Ἕτερον δὲ καυλὸν ὀρθὸν ἀφίησιν, ὃν καλοῦσι πτέρνικα· γίνεται δὲ καὶ οὗτος ἐδώδιμος πλὴν ἀθησαύριστος. τὸ δὲ περικάρπιον, ἐν ᾧ τὸ σπέρμα, τὴν μὲν μορφὴν ἀκανῶδες, ἀφαιρεθέντων δὲ τῶν παππωδῶν σπερμάτων ἐδώδιμον καὶ τοῦτο καὶ ἐμφερὲς τῷ τοῦ φοίνικος ἐγκεφάλῳ· καλοῦσι δὲ αὐτὸ σκαλίαν. τὰ μὲν οὖν φυλλάκανθα σκεπτέον ἐν τοιαύταις διαφοραῖς.

6.5.15. Bölüm

Dikenden başka yaprağı da olanlar ise pheōs, kayışkıran, pantadousa, demirdiken, hippopheōs, myakanthos gibileridir. […] çok […] ve yaprağı da etlidir. Çok dallıdır ve çok köklüdür, ama kökleri derine inmez. Ülker'in doğuşunda, ilk sürümlerle birlikte sürgün verir ve yaprağını o zaman çıkarır; çünkü bir yıllık değildir, daha uzun yaşar.

6.5.1

Τὰ δὲ καὶ παρὰ τὴν ἄκανθαν ἔχοντα φύλλον, οἷον τὰ τοιαῦτα φέως ὄνωνις παντάδουσα τρίβολος ἱππόφεως μυάκανθος […] τε σφόδρα καὶ τὸ φύλλον ἔχει σαρκῶδες· πολυσχιδὲς δὲ καὶ πολύρριζον, οὐ μὴν κατὰ βάθους γε τὰς ῥίζας ἔχον. βλαστάνει δὲ ἅμα Πλειάδι καὶ τοῖς πρώτοις ἀρότοις καὶ ἀφίησι τότε τὸ φύλλον· οὐ γάρ ἐστιν ἐπέτειον ἀλλὰ χρονιώτερον.

6.5.2Kaparinin, söylendiği gibi, bunlara göre kendine özgü bir yanı vardır: hem yaprağı hem sapı dikenlidir; pheōs ve hippopheōs gibi yaprakları dikensiz değildir. Tek köklüdür, yere yayılır ve sapı yerde sürünür. Yazın sürgün verip çiçek açar; yaprağı Ülker'e kadar yeşil kalır. Kumlu ve ince topraklı yerleri sever. İşlenen topraklarda yetişmek istemediği söylenir; oysa şehirlerin çevresinde ve verimli yerlerde biter, silphion gibi dağlık yerlerde değil. Bu söylenen her hâlde büsbütün doğru değildir.

6.5.2

Τὸ δὲ τῆς καππάριος ἴδιον, ὥσπερ ἐλέχθη, παρὰ ταῦτα· καὶ γὰρ τὸ φύλλον ἐπακανθίζον ἔχει καὶ τὸν καυλόν, οὐχ ὥσπερ ὁ φέως καὶ ἱππόφεως ἀνάκανθα τοῖς φύλλοις· μονόρριζον δὲ καὶ ἐπίγειον καὶ χαμαίκαυλον· βλαστάνει δὲ καὶ ἀνθεῖ τοῦ θέρους καὶ διαμένει τὸ φύλλον χλωρὸν ἄχρι Πλειάδος. χαίρει δὲ ὑφάμμοις καὶ λεπτογείοις χωρίοις· λέγεται δὲ ὡς ἐν τοῖς ἐργασίμοις οὐ θέλει φύεσθαι, καὶ ταῦτα περὶ τὰ ἄστη καὶ ἐν εὐγείοις τόποις φυομένη καὶ οὐχ ὥσπερ σίλφιον ἐν ὀρεινοῖς· τοῦτο μὲν οὖν οὐ πάντως ἀληθές.

6.5.3Demirdikenin kendine özgü yanı meyve kabuğunun dikenli olmasıdır. İki cinsi vardır: birinin yaprağı nohut yaprağına benzer, öteki yaprak dikenlidir. İkisi de yere yayılır ve çok dallanır. Yaprak dikenli olan daha geç sürgün verir ve avlu çevrelerinde yetişir. Erkencinin tohumu susama benzer; geççininki yuvarlak, karamsıdır ve bir kabuk içindedir. Yapraklarından başka dikeni de olan bitkiler aşağı yukarı bunlardır.

Kayışkıran ise sürgün dikenlidir. Yaprakları her yıl yenilenir, sedefotu yaprağına benzer ve sapın bütün boyunca dizilir; yapraklar art arda, aralıklarla dizildiği için bitkinin bütün biçimi bir taç gibi görünür. Çiçeği güdüktür, meyvesi bölmesiz bir kabuk içindedir.

6.5.3

Ὁ δὲ τρίβολος ἴδιον ἔχει, διότι περικαρπιάκανθός ἐστι. δύο δ᾿ αὐτοῦ γένη· τὸ μὲν γὰρ ἔχει φύλλον ἐρεβινθῶδες, ἕτερος δὲ φυλλάκανθος· ἐπίγειοι δὲ ἄμφω καὶ πολλαχῆ σχιζόμενοι· ὀψιβλαστὴς δὲ μᾶλλον ὁ φυλλάκανθος καὶ φύεται περὶ τὰς αὐλάς. τὸ δὲ σπέρμα τοῦ μὲν πρωΐου σησαμῶδες, τοῦ δὲ ὀψίου στρογγύλον ἐπίμελαν ἐν λοβῷ. καὶ τὰ μὲν οὖν παρὰ τὰ φύλλα καὶ ἄκανθαν ἔχοντα σχεδὸν ἐν τούτοις. Ἡ δ᾿ ὀνωνίς ἐστι πτορθάκανθον· ἐπέτειον δὲ τὸ φύλλον ἔχει πηγανῶδες παραπεφυκὸς παρ᾿ ὅλον τὸν καυλόν, ὥστε καθάπερ στεφάνου τὴν ὅλην εἶναι μορφήν, διαλαμβανομένων ἐπαλλήλων· κολοβοανθὴς δὲ καὶ ἐλλοβόκαρπος ἀδιαφράκτως·

6.5.4Yapışkan ve verimli toprakta, en çok da ekilip sürülen toprakta yetişir; bu yüzden çiftçilere düşmandır. Yok edilmesi de zordur; çünkü toprağın derinliğini bulunca hemen aşağıya iner, her yıl yanlara yeni sürgünler verip yeniden öbür yana doğru aşağı iner. Bu yüzden bütünüyle sökülmesi gerekir. Bu, toprak ıslakken yapılır ve bitki o zaman daha kolay yok olur; ama küçük bir parçası bile kalırsa ondan yeniden sürgün verir. Sürgün vermeye yazın başlar, sonbaharda tamamlar. Yabani çalımsılar bu söylenenlerle incelenmiş olsun.

6.5.4

φύεται δ᾿ ἐν τῇ γλίσχρᾳ καὶ γανώδει καὶ μάλιστα ἐν τῇ σπορίμῳ καὶ γεωργουμένῃ. δι᾿ ὃ καὶ πολέμιον τοῖς γεωργοῖς· καὶ ἔστι δυσώλεθρος· ὅταν γὰρ λάβῃ χώρας βάθος, ὠθεῖται κάτω εὐθὺς καὶ καθ᾿ ἕκαστον ἔτος ἀποφύσεις ἀφεμένη εἰς τὰ πλάγια πάλιν εἰς τὸ ἕτερον ὠθεῖται κάτω· σπαστέα μὲν οὖν ὅλη· τοῦτο δὲ βραχείσης γίνεται τῆς γῆς καὶ ἀπόλλυται ῥᾷον· ἐὰν δὲ καὶ μικρὸν ἀπολειφθῇ, ἀπὸ τούτου πάλιν βλαστάνει· ἄρχεται δὲ τῆς βλαστήσεως θέρους τελειοῦται δὲ μετοπώρου. τὰ μὲν οὖν ἄγρια τῶν φρυγανικῶν ἐκ τούτων θεωρείσθω.

6.6.16. Bölüm

Evcil olanlar ise kısa bir incelemeyi gerektirir; bunlar taç bitkileri arasındadır.

Bütün cinsi kapsayabilmek için taç bitkileri üzerine genel olarak konuşmaya çalışmalıyız. Çünkü taç bitkilerinin tabiatı kendine özgü bir sıra tutar; ama bir kısmı çalımsılara, bir kısmı otsulara karışır. Bu yüzden yeri geldikçe onları da anarak kapsamalı ve işe önce çalımsılardan başlamalıyız.

6.6.1

Τὰ δὲ ἥμερα βραχεῖάν τινα ἔχει θεωρίαν, ἅπερ ἐν τοῖς στεφανωματικοῖς ἐστι. Τὰ δὲ καθ᾿ ὅλου πειρατέον περὶ στεφανωμάτων εἰπεῖν, ὅπως ἅπαν περιληφθῇ τὸ γένος. ἡ γὰρ στεφανωματικὴ φύσις ἰδίαν τινὰ ἔχει τάξιν, ἐπιμιγνυμένη δὲ τὰ μὲν τοῖς φρυγανικοῖς τὰ δὲ τοῖς ποιώδεσι· δι᾿ ὃ κἀκεῖνα συμπεριληπτέον ἐπιμιμνησκομένους ὡς ἂν ᾖ ὁ καιρός, ἀρξαμένους πρῶτον ἀπὸ τῶν φρυγανικῶν.

6.6.2Bunlar kullanıma göre iki gruba ayrılır. Kimisinin yalnız çiçeği işe yarar; bunların da kimi güzel kokuludur, menekşe gibi; kimi kokusuzdur, dios anthos ve phlox gibi. Kimisinin ise dalları da, yaprakları da, kısacası bütün bitkisi güzel kokuludur; kekik, helenion, sisymbrion ve başkaları gibi. İkisi de çalımsıdır. Çiçekleri için yetiştirilenlerin de çoğu çalımsıdır; kimisi yalnız bir yıllık, kimisi daha uzun ömürlüdür. Kara menekşe bunun dışındadır: hiç dallanmaz, yaprakları kökten çıkar ve her dem yeşildir; bazılarının dediğine göre de belli bir biçimde bakılırsa yıl boyunca çiçek verebilir. Bu, ona özgü bir yan olabilir.

6.6.2

διχῆ δὲ ἡ τούτων διαίρεσις ἡ κατὰ τὴν χρείαν. τῶν μὲν γὰρ τὸ ἄνθος μόνον χρήσιμον· καὶ τούτων τὸ μὲν εὔοσμον, ὥσπερ ἴον, τὸ δ᾿ ἄνοσμον, ὥσπερ διόσανθος φλόξ. τῶν δὲ καὶ οἱ κλῶνες καὶ τὰ φύλλα καὶ ὅλως ἡ πᾶσα φύσις εὔοσμος, οἷον ἑρπύλλου ἑλενίου σισυμβρίου τῶν ἄλλων. ἄμφω δὲ φρυγανικά. κἀκείνων τῶν ἀνθικῶν πολλῶν ἡ φύσις φρυγανώδης, ἡ μὲν ἐπέτειος οὖσα μόνον, ἡ δὲ πολυχρονιωτέρα, πλὴν ἰωνίας τῆς μελαίνης· αὕτη γὰρ ἄκλων ὅλως ἀλλὰ προσριζόφυλλος καὶ ἀείφυλλος, ὡς δέ τινές φασι καὶ δυναμένη δι᾿ ὅλου φέρειν τὸ ἄνθος, ἐὰν τρόπῳ τινὶ θεραπεύηται. τοῦτο μὲν ἴδιον ἂν ἔχοι.

6.6.3Ötekilerin, daha doğrusu hepsinin bütün biçimleri hemen herkesçe bilinir; ama başka özellikleri varsa bunları anlatmak gerekir; örneğin bazılarının türce yalın görünmesi, bazılarının ise farklar taşıması gibi.

Odunsu olanlar yalındır; kekik, sisymbrion ve helenion gibi; meğer ki kimisinin yabani, kimisinin evcil, kimisinin güzel kokulu, kimisinin daha az kokulu olmasını hesaba katalım. Bunların bakımları, yetiştikleri topraklar ve havaları da farklıdır. Çiçeklerden bazıları da yalındır, örneğin kara menekşe; çünkü bunun ak menekşede olduğu gibi farkları yok gibidir. Ak menekşelerin renkçe farklılaştığı açıktır; zambaklarınki daha da açıktır, eğer söylendiği gibi bazıları mor da oluyorsa.

6.6.3

Τῶν δὲ ἄλλων μᾶλλον δὲ τῶν πάντων αἱ μὲν ὅλαι μορφαὶ σχεδὸν πᾶσι φανεραί· εἰ δέ τινας ἄλλας ἰδιότητας ἔχουσι, ταύτας λεκτέον, οἷον εἰ τὰ μὲν ἀπλᾶ δοκεῖ τοῖς εἴδεσιν εἶναι τὰ δὲ ἔχειν διαφοράς. Ἁπλᾶ μὲν οὖν τὰ ξυλώδη, καθάπερ ἕρπυλλος σισύμβριον ἑλένιον· πλὴν εἰ τὰ μὲν ἄγρια τὰ δὲ ἥμερα καὶ ⟨τὰ μὲν⟩ εὔοσμα τὰ δὲ ἀοσμότερά ἐστι· τούτων δὲ καὶ αἱ θεραπεῖαι καὶ αἱ χῶραι διάφοροι καὶ οἱ ἀέρες. ἔνια δὲ καὶ τῶν ἀνθῶν, οἷον τὸ μέλαν ἴον· οὐ γὰρ ἔχειν δοκεῖ τοῦτο διαφορὰν ὥσπερ τὸ λευκόν· ἐμφανὴς γὰρ ἡ τούτων χροιὰν διαλλάττουσα, καὶ ἔτι δὴ μᾶλλον ἡ τῶν κρίνων, εἴπερ δή, καθάπερ φασίν, ἔνια καὶ πορφυρᾶ ἐστι.

6.6.4Güller ise taç yapraklarının çokluğu ve azlığı, pürüzlülük ve pürüzsüzlük, renk ve koku güzelliği bakımından pek çok fark gösterir. Çoğu beş yapraklıdır; bazıları on iki, yirmi yapraklıdır, bazıları da bunu çok aşar; çünkü bazılarına "yüz yapraklı" bile derler. Bunların en çoğu Philippoi yöresindedir; çünkü Philippoililer bunları Pangaion'dan alıp diker; orada bol yetişir. Bunların iç yaprakları çok küçüktür; çünkü yapraklar öyle çıkar ki bir kısmı dışta, bir kısmı içte kalır. Bu güller ne güzel kokulu ne de iri olur. İri güllerden ise alt kısmı pürüzlü olanlar daha güzel kokar.

6.6.4

Τῶν δὲ ῥόδων πολλαὶ διαφοραὶ πλήθει τε φύλλων καὶ ὀλιγότητι καὶ τραχύτητι καὶ λειότητι καὶ εὐχροίᾳ καὶ εὐοσμίᾳ. τὰ μὲν γὰρ πλεῖστα πεντάφυλλα, τὰ δὲ δωδεκάφυλλα καὶ εἰκοσίφυλλα, τὰ δ᾿ ἔτι πολλῷ πλεῖον ὑπεραίροντα τούτων· ἔνια γὰρ εἶναί φασιν ἃ καὶ καλοῦσιν ἑκατοντάφυλλα· πλεῖστα δὲ τὰ τοιαῦτά ἐστι περὶ Φιλίππους· οὗτοι γὰρ λαμβάνοντες ἐκ τοῦ Παγγαίου φυτεύουσιν· ἐκεῖ γὰρ γίνεται πολλά· σμικρὰ δὲ σφόδρα τὰ ἐντὸς φύλλα· ἡ γὰρ ἔκφυσις αὐτῶν οὕτως ὥστε εἶναι τὰ μὲν ἐκτὸς τὰ δ᾿ ἐντός· οὐκ εὔοσμα δὲ οὐδὲ μεγάλα τοῖς μεγέθεσιν. ἐν δὲ τοῖς μεγάλοις εὐώδη μᾶλλον ὧν τραχὺ τὸ κάτω.

6.6.5Genel olarak, söylendiği gibi, hem renk hem koku güzelliği yerlere bağlıdır; nitekim aynı toprakta yetişenler arasında bile koku bakımından bir değişkenlik görülür. En güzel kokulu güller Kyrene'dekilerdir; oranın gül esansının en hoş olması da bundandır. Kısaca, menekşelerin ve öteki çiçeklerin kokuları da en saf hâlleriyle oradadır, en çok da safranınki; çünkü yerden yere en çok değişen bunun kokusu görünür.

6.6.5

τὸ δὲ ὅλον, ὥσπερ ἐλέχθη, καὶ ἡ εὔχροια καὶ ἡ εὐοσμία παρὰ τοὺς τόπους ἐστίν· ἐπεὶ καὶ τὰ ἐν γῇ τῇ αὐτῇ γινόμενα ποιεῖ τινα παραλλαγὴν εὐοσμίας καὶ ἀοσμίας. εὐοσμότατα δὲ τὰ ἐν Κυρήνῃ, δι᾿ ὃ καὶ τὸ μύρον ἥδιστον. ἁπλῶς δὲ καὶ τῶν ἴων καὶ τῶν ἄλλων ἀνθῶν ἄκρατοι μάλιστα ἐκεῖθι αἱ ὀσμαί, διαφερόντως δὲ τοῦ κρόκου· πλεῖστον γὰρ οὗτος δοκεῖ παραλλάττειν.

6.6.6Gül tohumdan da biter. Çiçeğin altındaki elmacıkta aspire ya da dikenli başa benzer bir şey vardır; bunun üstünde de bir hav bulunur, öyle ki tüylü tohumlara yakındır. Ama tohumdan yavaş yetiştiği için, söylendiği gibi, sapı parçalara kesip dikerler. Üstü yakılıp budanırsa daha iyi çiçek verir; kendi hâline bırakılırsa aşırı büyür ve gürleşir. Sık sık başka yere dikmek de gerekir; çünkü gülün böyle daha güzel olduğunu söylerler. Yabani güller ise hem çubukları hem yaprakları bakımından daha pürüzlüdür, çiçekleri de daha soluk ve daha küçüktür.

6.6.6

φύεται μὲν οὖν ἡ ῥοδωνία καὶ ἐκ τοῦ σπέρματος· ἔχει δὲ ὑπὸ τὸ ἄνθος ἐν τῷ μήλῳ κνηκῶδες ἢ ἀκανῶδες, ἔχον δέ τινα χνοῦν ὥστε ἐγγὺς εἶναι τῶν παππωδῶν σπερμάτων· οὐ μὴν ἀλλὰ διὰ τὸ βραδέως παραγίνεσθαι κατακόπτοντες, ὡς ἐλέχθη, τὸν καυλὸν φυτεύουσιν. ἐπικαιομένη δὲ καὶ ἐπιτεμνομένη βέλτιον φέρει τὸ ἄνθος· ἐωμένη γὰρ ἐξαύξεται καὶ ἀπολοχμοῦται. δεῖ δὲ καὶ μεταφυτεύειν πολλάκις· καὶ γὰρ οὕτω φασὶ κάλλιον γίνεσθαι τὸ ῥόδον. αἱ δ᾿ ἄγριαι τραχύτεραι καὶ ταῖς ῥάβδοις καὶ τοῖς φύλλοις, ἔτι δὲ ἄνθος ἀχρούστερον ἔχουσι καὶ ἔλαττον.

6.6.7Kara menekşe aktan başka yönlerden de, bitkinin kendisi bakımından da ayrılır: geniş yapraklıdır, yaprakları yere yakın ve etlidir, kökü de büyüktür.

6.6.7

Τὸ δὲ ἴον τὸ μέλαν τοῦ λευκοῦ διαφέρει κατά τε ἄλλα καὶ κατ᾿ αὐτὴν τὴν ἰωνίαν, ὅτι πλατύφυλλός τε καὶ ἐγγειόφυλλος καὶ σαρκόφυλλός ἐστι, πολλὴν ἔχουσα ῥίζαν.

6.6.8Zambakların renkçe farkı söylendiği gibidir. Genellikle tek saplıdır, ender olarak iki saplı olur; bu belki toprak ve hava farkındandır. Her sapta kimi zaman bir, kimi zaman birden çok zambak olur; çünkü sapın ucu dallanır; ama bunlar daha enderdir. Kökü büyük, etli ve yuvarlaktır. Meyvesi koparılıp dikilince sürgün verir ve zambak açar, ama daha küçüğünü. Zambak bir de gözyaşı gibi bir sızıntı çıkarır; söylediğimiz gibi bunu da dikerler.

6.6.8

Τὰ δὲ κρίνα τῇ μὲν χροιᾷ τὴν εἰρημένην ἔχει διαφοράν. μονόκαυλα δέ ἐστιν ὡς ἐπὶ πᾶν, δικαυλεῖ δὲ σπανίως· τάχα δὲ τοῦτο χώρας καὶ ἀέρος διαφορᾶς. καθ᾿ ἕκαστον δὲ καυλὸν ὁτὲ μὲν ἓν κρίνον ὁτὲ δὲ πλείω γίνεται· βλαστάνει γὰρ τὸ ἄκρον· σπανιώτερα δὲ ταῦτα· ῥίζαν δὲ ἔχει πολλὴν σαρκώδη καὶ στρογγύλην· ὁ δὲ καρπὸς ἀφαιρούμενος ἐκβλαστάνει καὶ ἀποδίδωσι τὸ κρίνον πλὴν ἔλαττον. ποιεῖ δέ τινα καὶ δακρυώδη συρροήν, ἣν καὶ φυτεύουσιν, ὥσπερ εἴπομεν.

6.6.9Nergis ya da leirion —kimileri buna, kimileri öbür adı verir— toprak üstündeki yaprakları bakımından çirişotuna benzer, ama zambak bitkisininkiler gibi çok daha geniştir. Sapı yapraksız ve otsudur; çiçek ucundadır. Bir zarın içinde, âdeta bir kabın içinde, çok iri, kara renkli ve uzunca bir meyve taşır. Bu meyve düşünce kendiliğinden bitki çıkar; ama bunu toplayıp toprağa da gömerler, kökünü de dikerler. Kökü etli, yuvarlak ve büyüktür. Çok geç çiçek açar; çiçeklenmesi Arktouros'tan sonra, gün-tün eşitliği sıralarındadır.

6.6.9

Ὁ δὲ νάρκισσος ἢ τὸ λείριον, οἱ μὲν γὰρ τοῦτο οἱ δ᾿ ἐκεῖνο καλοῦσι, τὸ μὲν ἐπὶ τῇ γῇ φύλλον ἀσφοδελῶδες ἔχει, πλατύτερον δὲ πολύ, καθάπερ ἡ κρινωνία, τὸν δὲ καυλὸν ἄφυλλον μὲν ποώδη δὲ καὶ ἐξ ἄκρου τὸ ἄνθος, καὶ ἐν ὑμένι τινὶ καθάπερ ἐν ἀγγείῳ ⟨καρπὸν⟩ μέγαν εὖ μάλα καὶ μέλανα τῇ χροιᾷ σχήματι δὲ προμήκη. οὗτος δ᾿ ἐκπίπτων ποιεῖ βλάστησιν αὐτόματον· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ συλλέγοντες πηγνύουσι καὶ τὴν ῥίζαν φυτεύουσιν. ἔχει ῥίζαν σαρκώδη στρογγύλην μεγάλην. ὄψιον δὲ σφόδρα· μετὰ γὰρ Ἀρκτοῦρον ἡ ἄνθησις καὶ περὶ ἰσημερίαν.

6.6.10Safran da bunlar gibi tabiatça otsudur, ama yaprağı dardır; âdeta saç gibi yapraklıdır. Mevsimi nasıl hesaplarsanız, ya çok geç çiçek açıp geç sürgün veren ya da erken çiçek açan bir bitkidir; çünkü Ülker sıralarında çiçek açar ve yalnız birkaç gün. Yaprağıyla birlikte hemen çiçeğini de çıkarır, hatta daha önce çıkardığı da sanılır. Kökü büyük ve etlidir; bitki bütünüyle canlı ve dayanıklıdır. Çiğnenmeyi de sever ve kökü ayak altında ezilince daha güzel olur; bu yüzden yol kenarlarında ve sıkıştırılmış yerlerde en güzel olur. Kökten dikilerek yetiştirilir.

6.6.10

Ὁ δὲ κρόκος ποώδης μὲν τῇ φύσει, καθάπερ καὶ ταῦτα, πλὴν φύλλῳ στενῷ, σχεδὸν γὰρ ὥσπερ τριχόφυλλόν ἐστιν· ὀψιανθὲς δὲ σφόδρα καὶ ὀψιβλαστὲς ἢ πρωιανθές, ὁποτέρως τις λαμβάνοι τὴν ὥραν· Πλειάδα γὰρ ἀνθεῖ καὶ ὀλίγας ἡμέρας· εὐθὺς δ᾿ ἅμα τῷ φύλλῳ καὶ τὸ ἄνθος ὠθεῖ· δοκεῖ δὲ καὶ πρότερον· ῥίζα δὲ πολλὴ καὶ σαρκώδης, καὶ τὸ ὅλον εὔζωον· φιλεῖ δὲ καὶ πατεῖσθαι καὶ γίνεται καλλίων κατατριβομένης πάτῳ τῆς ῥίζης· δι᾿ ὃ καὶ παρὰ τὰς ὁδοὺς καὶ ἐν τοῖς κροτητοῖς κάλλιστος. ἡ δὲ φυτεία ἀπὸ ῥίζης.

6.6.11Bunlar böyle üretilir. Daha önce sayılan öteki çiçeklerin hepsi ise ekilir; menekşe, dios anthos, iphyon, phlox ve hēmerokalles gibi; çünkü bunların hem kendileri hem kökleri odunsudur. Oinanthē de ekilir, çünkü bu da çiçekli bir bitkidir. Çiçek bitkilerini aşağı yukarı bunlarla ve benzerleriyle kavramak gerekir.

6.6.11

Ταῦτα μὲν οὖν οὕτω γεννᾶται. τὰ δ᾿ ἄλλα ἄνθη τὰ προειρημένα πάντα σπείρεται, οἷον ἰωνία διόσανθος ἴφυον φλὸξ ἡμεροκαλλές· καὶ γὰρ αὐτὰ καὶ αἱ ῥίζαι ξυλώδεις· σπείρεται δὲ καὶ ἡ οἰνάνθη· καὶ γὰρ καὶ τοῦτο ἀνθῶδες. τὰ μὲν οὖν ἀνθικὰ σχεδὸν ἐν τούτοις καὶ τοῖς ὁμοίοις ληπτέον.

6.7.17. Bölüm

Ötekilerin hepsi çiçek açar ve tohum verir; ama bazılarının meyvesi göze görünmediği için hepsi böyle değilmiş gibi görünür; nitekim bazılarının çiçeği de silik olur. Ama tohumdan yavaş ve daha güç yetiştikleri için, başta da söylendiği gibi, daha çok dikerek üretirler.

6.7.1

Τὰ δὲ ἕτερα πάντα μὲν ἀνθεῖ καὶ σπερμοφορεῖ, δοκεῖ δὲ οὐ πάντα διὰ τὸ μὴ φανερὸν εἶναί τινων τὸν καρπόν· ἐπεὶ καὶ τὸ ἄνθος ἐνίων ἀμαυρόν· ἀλλ᾿ ὅτι βραδέως καὶ χαλεπωτέρως παραγίνεται, τῇ φυτείᾳ χρῶνται μᾶλλον, ὥσπερ ἐλέχθη καὶ κατ᾿ ἀρχάς.

6.7.2Gerçi bazıları bunların meyvesi olmadığında direnir; denediklerini söyleyenler de bunlar arasındadır. Kendileri tohumu sık sık kurutup ovalamış ve ekmişler; ama ne kekik, ne helenion, ne sisymbrion, ne de nane bir kez bile bitmemiş; naneyi de denemişler. Yine de öbür görüş daha doğrudur; yabanilerin tabiatı da buna tanıklık eder. Nitekim yabani kekik vardır: Sikyon'da onu dağlardan getirip dikerler, Atina'da da Hymettos'tan; başka yerlerde ise, Trakya'da olduğu gibi, dağlar ve tepeler baştan başa onunla doludur. Sisymbrion ve ötekiler de yabani olarak bulunur, kokuları daha keskindir; kekik de bazen büsbütün zahter gibi kokar. Bunların tohumdan oluştuğu açıktır.

6.7.2

καίτοι διατείνονταί τινες ὡς οὐκ ἐχόντων καρπόν· οἵ τε πεπειρᾶσθαι φάσκοντες καὶ τούτων εἰσίν, αὐτοὶ γὰρ ξηρᾶναι πολλάκις καὶ ἀποτρίψαι καὶ σπεῖραι, καὶ οὐδεπώποτε βλαστεῖν οὔτε ἕρπυλλον οὔτε ἑλένιον οὔτε σισύμβριον οὔτε μίνθαν· πεπειρᾶσθαι γὰρ καὶ ταύτης. ἀλλ᾿ ὅμως ἐκεῖνο ἀληθέστερον, ἥ τε τῶν ἀγρίων φύσις ἐπιμαρτυρεῖ· καὶ γὰρ ἕρπυλλός ἐστιν ἄγριος, ὃν κομίζοντες ἐκ τῶν ὀρῶν φυτεύουσι καὶ ἐν Σικυῶνι καὶ Ἀθήνῃσιν ἐκ τοῦ Ὑμηττοῦ· παρ᾿ ἄλλοις δὲ ὅλως ὄρη πλήρη καὶ λόφοι, καθάπερ ἐν τῇ Θρᾴκῃ· καὶ σισύμβριον δὲ καὶ τἆλλα δριμυτέραν ἔχοντα τὴν ὀσμήν· ἕρπυλλος δ᾿ ἐνίοτε καὶ παντελῶς θυμώδης· ἃ δῆλον ὅτι ταύτην τὴν γένεσιν λαμβάνει.

6.7.3Kara pelin kökten ve çelikten çok tohumdan biter; ama tohumdan da güç biter. Yazın, Adonis bahçeleri gibi saksılarda önceden fide olarak yetiştirilir; çünkü soğuğa hiç dayanamaz ve genel olarak narindir, güneşin çok parladığı yerlerde bile. Tutup büyüyünce ise sedefotu gibi büyük, güçlü ve ağaçsı olur; yalnız ondan çok daha odunsu, daha kuru ve daha cılızdır.

6.7.3

Ἀβρότονον δὲ μᾶλλον ἀπὸ σπέρματος βλαστάνει ἢ ἀπὸ ῥίζης καὶ παρασπάδος· χαλεπῶς δὲ καὶ ἀπὸ σπέρματος· προμοσχευόμενον ἐν ὀστράκοις, ὥσπερ οἱ Ἀδώνιδος κῆποι, τοῦ θέρους· δύσριγον γὰρ σφόδρα καὶ ὅλως ἐπίκηρον καὶ ὅποι ὁ ἥλιος σφόδρα λάμπει· ἐμβιῶσαν δὲ καὶ αὐξηθὲν μέγα καὶ ἰσχυρὸν καὶ δενδρῶδες ὥσπερ τὸ πήγανον, πλὴν ξυλωδέστερον πολὺ τοῦτο καὶ ξηρότερον καὶ αὐχμωδέστερον.

6.7.4Mercanköşk iki yoldan da biter: hem çelikten hem tohumdan. Bol tohumludur; tohumu da daha yumuşak bir kokuyla güzel kokar. Başka yere de dikilebilir. Kara pelin de bol tohumludur ve tohumu kokusuz değildir. Bunun kökleri dik durur ve derine iner; çünkü bir bakıma tek köklüdür: kalın bir ana kökü vardır, ötekiler bundan çıkar. Mercanköşkün, kekiğin, sisymbrionun ve helenionun kökleri ise yüzeyde kalır, çok dallanır ve hasır gibi örülür. Hepsinin kökü odunsudur; kara pelininki ise büyüklüğü ve kuruluğuyla çok daha odunsudur.

6.7.4

Ὁ δὲ ἀμάρακος ἀμφοτέρως φύεται, καὶ ἀπὸ παρασπάδος καὶ ἀπὸ σπέρματος· πολύσπερμον δέ, καὶ τὸ σπέρμα εὔοσμον ὀσμῇ μαλακωτέρᾳ· δύναται δὲ καὶ μεταφυτεύεσθαι. πολύσπερμον δὲ καὶ τὸ ἀβρότονον καὶ οὐκ ἄοσμον. τοῦτο δὲ ῥίζας μὲν ἔχει ὀρθὰς καὶ κατὰ βάθους· ἔστι γὰρ ὥσπερ μονόρριζον τῇ παχείᾳ τὰς δ᾿ ἄλλας ἀπ᾿ αὐτῆς· ὁ δ᾿ ἀμάρακος καὶ ὁ ἕρπυλλος καὶ τὸ σισύμβριον καὶ τὸ ἑλένιον ἐπιπολαίους καὶ πολυσχιδεῖς καὶ ταρρώδεις· ξυλώδεις δὲ πᾶσαι. πολὺ δὲ μᾶλλον ἡ τοῦ ἀβροτόνου καὶ διὰ τὸ μέγεθος καὶ τῇ ξηρότητι.

6.7.5Kekiğin sürgünlerinin büyümesi kendine özgüdür: bir kazık bulursa, bir duvar dibine dikilirse ya da aşağı sarkıtılırsa istendiği kadar uzayabilir; en iyi de bir kuyuya sarkınca büyür. Evcil kekiğin türlerini ayırmak, söylendiği gibi, mümkün değildir; yabaninin ise türleri olduğunu söylerler: dağlarda yetişenin biri sater gibidir ve çok keskindir, öteki güzel kokulu ve daha yumuşaktır.

6.7.5

Τοῦ δὲ ἑρπύλλου ἴδιος ἡ αὔξησις ἡ τῶν βλαστῶν· δύναται γὰρ ἐφ᾿ ὁσονοῦν προϊέναι κατὰ μῆκος χάρακα λαβὼν ἢ πρὸς αἱμασιὰν φυτευθεὶς ἢ κάτω καθιέμενος· εὐαυξέστατος δὲ εἰς φρέαρ. εἴδη δὲ τοῦ μὲν ἡμέρου λαβεῖν οὐκ ἔστι, καθάπερ ἐλέχθη. τοῦ δὲ ἀγρίου φασὶν εἶναι· τοῦ γὰρ ἐν τοῖς ὄρεσιν τὸν μὲν θυμβρώδη τινὰ καὶ δριμύτατον τὸν δ᾿ εὔοσμον εἶναι καὶ μαλακώτερον.

6.7.6Çoğunun dikim mevsimi sonbahardır; o zaman olabildiğince erken dikmeye çalışırlar; ama bazılarını ilkbaharda da dikerler. Hepsi gölgeyi, suyu ve en çok da gübreyi sever; kekik ise kuraklığa dayanır ve genel olarak en az su isteyenidir. Gübreden, en çok da yük hayvanlarının gübresinden hoşlanır. Sık sık başka yere dikmek gerektiğini de söylerler, çünkü böyle daha güzel olur. Sisymbrion ise, söylendiği gibi, başka yere dikilmezse soysuzlaşır.

6.7.6

Ὥρα δὲ τῆς φυτείας πλείστων μετόπωρον, ἐν ᾧ σπεύδουσιν ὡς πρῶτα φυτεύειν· οὐ μὴν ἀλλ᾿ ἔνια καὶ τοῦ ἦρος φυτεύουσιν. ἅπαντα φιλόσκια καὶ φίλυδρα καὶ φιλόκοπρα μάλιστα· αὐχμὸν δὲ δέχεται καὶ ὅλως ὀλιγοϋδρότατος ὁ ἕρπυλλος. κόπρῳ δὲ χαίρει, μάλιστα δὲ καὶ τῇ τῶν λοφούρων· φασὶ δὲ καὶ μεταφυτεύειν δεῖν πολλάκις· καλλίω γάρ. τὸ δὲ σισύμβριον, ὥσπερ ἐλέχθη, καὶ ἐξίσταται μὴ μεταφυτευόμενον.

6.8.18. Bölüm

Çiçeklerden ilk ortaya çıkan ak menekşedir: havası daha yumuşak yerlerde kışın hemen, daha sert yerlerde daha sonra, bazı yerlerde de ilkbaharda. Menekşeyle birlikte ya da biraz sonra phloginon denen yabani çiçek de çıkar. Taç örenlerin kullandığı çiçekler arasında bunlar ötekilerden epey önce gelir. Bunlardan sonra nergis ve leirion gelir, [yabanilerden de dağ anemonu denen anemon türü,] bir de bolbosun çiçek başı; çünkü bazıları bunu da taçlara örer. Bunların ardından oinanthē, kara menekşe, yabanilerden de heleiokhrysos, anemonun çayır anemonu denen türü, kuzgunkılıcı, sümbül ve kullanılan öteki dağ çiçeklerinin hemen hepsi gelir.

6.8.1

Τῶν δ᾿ ἀνθῶν τὸ μὲν πρῶτον ἐκφαίνεται τὸ λευκόϊον, ὅπου μὲν ὁ ἀὴρ μαλακώτερος εὐθὺς τοῦ χειμῶνος, ὅπου δὲ σκληρότερος ὕστερον, ἐνιαχοῦ τοῦ ἦρος. ἅμα δὲ τῷ ἴῳ ἢ μικρόν τι ὕστερον καὶ τὸ φλόγινον καλούμενον τὸ ἄγριον· ταῦτα γὰρ ὧν οἱ στεφανήπλοκοι χρῶνται πολὺ ἐκτρέχει τῶν ἄλλων. μετὰ δὲ ταῦτα ὁ νάρκισσος καὶ τὸ λείριον, ⟨καὶ τῶν ἀγρίων ἀνεμώνης γένος τὸ καλούμενον ὄρειον,⟩ καὶ τὸ τοῦ βολβοῦ κώδυον· ἐμπλέκουσι γὰρ ἔνιοι καὶ τοῦτο εἰς τοὺς στεφάνους. ἐπὶ δὲ τούτοις ἡ οἰνάνθη καὶ τὸ μέλαν ἴον καὶ τῶν ἀγρίων ὅ τε ἐλειόχρυσος καὶ τῆς ἀνεμώνης ἡ λειμωνία καλουμένη καὶ τὸ ξίφιον καὶ ὑάκινθος καὶ σχεδὸν ὅσοις ἄλλοις χρῶνται τῶν ὀρείων.

6.8.2Gül bunlardan sonra gelir: ilkbahar çiçekleri arasında en son görünür ve ilk gider; çünkü çiçeklenmesi kısa sürer. Yabanilerin geri kalanlarının çiçeklenmesi de kısa sürer; sümbül hariç, hem yabanisi hem ekileni; bu uzun süre çiçekte kalır. Ak menekşe de uzun kalır, phloginon daha da uzun. Kara menekşe ise, söylendiği gibi, bakımı yapılırsa yıl boyu çiçek verir. Oinanthē de öyledir —bu da çiçek veren, ama tabiatça otsu bir bitkidir—, yeter ki çiçeği koparılıp alınsın, tohuma kaçmasına izin verilmesin ve bitki güneşli bir yerde bulunsun. Çiçeği salkım gibi ve beyazdır, yabanilerdeki gibi […]. Bunlar ilkbahar çiçekleri gibi görünür.

6.8.2

τὸ δὲ ῥόδον ὑστερεῖ τούτων καὶ τελευταῖον μὲν φαίνεται, πρῶτον δ᾿ ἀπολείπει τῶν ἐαρινῶν· ὀλιγοχρονία γὰρ ἡ ἄνθησις. ὀλιγοχρόνια δὲ καὶ τῶν ἀγρίων τὰ λοιπὰ πλὴν τῆς ὑακίνθου καὶ τῆς ἀγρίας καὶ τῆς σπαρτῆς· αὕτη δὲ διαμένει καὶ τὸ λευκὸν ἴον καὶ ἔτι πλείω τὸ φλόγινον· τὸ δὲ δὴ μέλαν ἴον, ὥσπερ εἴρηται, δι᾿ ἐνιαυτοῦ θεραπείας τυγχάνον. ὡσαύτως δὲ καὶ ἡ οἰνάνθη, καὶ γὰρ τοῦτο ἀνθικὸν μὲν ποῶδες δὲ τὴν φύσιν, ἐάν τις ἀποκνίζῃ καὶ ἀφαιρῇ τὸ ἄνθος καὶ μὴ ἐᾷ σπερματοῦσθαι καὶ ἔτι τόπον εὔειλον ἔχῃ· τὸ δὲ ἄνθος βοτρυῶδες καὶ λευκὸν καθάπερ τῶν ἀγρίων […] ταῦτα μὲν οὖν ὥσπερ ἐαρινὰ φαίνεται.

6.8.3Daha çok yaz çiçekleri olanlar şunlardır: lykhnis, dios anthos, zambak, iphyon, Frigya mercanköşkü; ayrıca pothos denen çiçek. Bunun iki türü vardır: birinin çiçeği sümbüle benzer, öteki renksiz ve beyazdır; bunu mezarlarda kullanırlar ve bu daha uzun ömürlüdür. Süsen ve çöven denen bitki de yazın çiçek açar; çövenin çiçeği görünüşçe güzel, ama kokusuzdur. Sonbaharda öteki leirion ve safran açar, hem kokusuz dağ safranı hem evcil safran; çünkü bunlar ilk yağmurlarla hemen çiçek açar. Yabanilerden oksyakanthanın meyvesini ve saparnanın çiçeğini de kullanırlar.

6.8.3

Τὰ δὲ θερινὰ μᾶλλον ἥ τε λυχνὶς καὶ τὸ διόσανθος καὶ τὸ κρίνον καὶ τὸ ἴφυον καὶ ὁ ἀμάρακος ὁ Φρύγιος· ἔτι δὲ ὁ πόθος καλούμενος· οὗτος δ᾿ ἐστὶ διττός, ὁ μὲν ἔχων τὸ ἄνθος ὅμοιον τῇ ὑακίνθῳ, ὁ δὲ ἕτερος ἄχρους λευκός, ᾧ χρῶνται περὶ τοὺς τάφους· καὶ χρονιώτερος οὗτος. ἀνθεῖ δὲ καὶ ἡ ἶρις τοῦ θέρους καὶ τὸ στρουθίον καλούμενον· τῇ μὲν ὄψει καλὸν τὸ ἄνθος ἄοσμον δέ. μετοπώρου δὲ τὸ λείριον τὸ ἕτερον καὶ ὁ κρόκος, ὅ τε ὀρεινὸς ἄοσμος καὶ ὁ ἥμερος· εὐθὺς γὰρ ἀνθοῦσι τοῖς πρώτοις ὕδασι. χρῶνται δὲ καὶ τῶν ἀγρίων τῷ τῆς ὀξυακάνθου καρπῷ καὶ τῷ ἄνθει τῷ τῆς μίλακος.

6.8.4Her birinin mevsimlere göre çıkışı böyledir. Kısaca söylersek, hiçbir dönem boş geçmez, hiçbir mevsim çiçeksiz değildir. Soğuk yüzünden kısır sanılan kışın bile çiçekleri vardır, çünkü sonbahar çiçekleri kışa da uzanır; kış yumuşak geçerse bu çok daha fazladır. Çünkü kısaca söylersek bütün çiçekler ya da çoğu kendi mevsimlerinin ötesine de uzanır, yer güneşliyse daha da çok; çiçeklenmede bir süreklilik olması da bundandır. Çıkışa göre zamanlar ve mevsimler bunlardır.

6.8.4

Καὶ ταῖς μὲν ὥραις οὕτως ἑκάστων ἡ γένεσις. ὡς δὲ ἁπλῶς εἰπεῖν οὐδεὶς διαλείπεται χρόνος οὐδ᾿ ἔστιν ἀνανθής, ἀλλὰ καὶ ὁ χειμὼν ἔχει καίπερ ἄγονος δοκῶν εἶναι διὰ τὴν κατάψυξιν τῶν μετοπωρινῶν μεταλαμβανόντων, ἐὰν δὲ δὴ καὶ μαλακὸς ᾖ, πολλῷ μᾶλλον. ἁπλῶς γὰρ πάντ᾿ ἢ τὰ πολλὰ καὶ ἐπεκτείνεται τῆς οἰκείας ὥρας, καὶ ἐὰν ὁ τόπος εὔειλος ᾖ μᾶλλον· δι᾿ ὃ καὶ συνέχεια γίνεται. χρόνοι μὲν οὖν οὗτοι καὶ ὧραι κατὰ τὰς γενέσεις.

6.8.5Ak menekşe bitkisinin ömrü en çok üç yıldır; yaşlandıkça küçülür ve daha beyaz menekşeler verir. Gül bitkisi, üstü yakılmazsa, beş yıl olgunluğunu korur; bu da yaşlanınca daha kötü güller verir. Güllerin, menekşelerin ve öteki çiçeklerin güzel kokması için en büyük katkıyı yer ve her birine uygun hava yapar. Nitekim Mısır'da öteki çiçeklerin ve kokulu bitkilerin hepsi kokusuzdur, mersinler ise şaşılacak kadar güzel kokar. Orada güllerin, menekşelerin ve öteki çiçeklerin buradakilerden iki ay önce açtığını, bizdekilerden daha uzun ya da en az onlar kadar uzun sürdüğünü söylerler.

6.8.5

Βίος δὲ ἰωνίας μὲν τῆς λευκῆς ἔτη μάλιστα τρία· γηράσκουσα δὲ ἐλαττοῦται καὶ ἴα λευκότερα φέρει. ῥοδωνίας δὲ πέντε τὰ πρὸς τὴν ἀκμὴν μὴ ἐπικαομένης· χείρω δὲ καὶ ταύτης τὰ ῥόδα γηρασκούσης. πρὸς εὐοσμίαν δὲ καὶ ῥόδων καὶ ἴων καὶ τῶν ἄλλων ἀνθῶν μέγιστον ὁ τόπος συμβάλλεται καὶ ὁ ἀὴρ πρὸς ἕκαστον οἰκεῖος· ἐν Αἰγύπτῳ γὰρ τὰ μὲν ἄλλα πάντ᾿ ἄοσμα καὶ ἄνθη καὶ ἀρώματα, αἱ δὲ μυρρίναι θαυμασταὶ τῇ εὐοσμίᾳ. προτερεῖν δέ φασι τῶν ἐνταῦθα καὶ ῥόδα καὶ ἴα καὶ τὰ ἄλλα ἄνθη καὶ διμήνῳ, καὶ διαμένειν πλείω τῶν παρ’ ἡμῖν ἢ οὐκ ἐλάττω χρόνον ταῦτα.

6.8.6Söylendiği gibi, yılın şöyle ya da böyle geçmesi de koku bakımından büyük fark yaratır gibi görünür; yalnız yağmur bolluğu ve kuraklıkla değil, yağmurların ve rüzgârların zamanında gelmesiyle ve genel olarak havanın değişimleriyle de. Dağlardaki güller, menekşeler ve öteki çiçekler, kısaca söylersek, çiçek açar, ama kokuca çok daha kötü olur. Taç bitkileri ve genel olarak çalımsılar üzerine araştırma aşağı yukarı bunlardan ve benzerlerinden ibarettir.

6.8.6

Δοκεῖ δὲ πολὺ πρὸς εὐοσμίαν διαφέρειν, ὥσπερ ἐλέχθη, καὶ ὁ ἐνιαυτὸς τοῖος ἢ τοῖος γενόμενος, οὐ μόνον ἐπομβρίαις καὶ αὐχμοῖς ἀλλὰ καὶ τῷ κατὰ καιρὸν γίνεσθαι καὶ ὕδατα καὶ πνεύματα καὶ ἁπλῶς τὰς τοῦ ἀέρος μεταβολάς. τὰ δὲ ἐν τοῖς ὄρεσιν ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν καὶ ῥόδα καὶ ἴα καὶ τὰ ἄλλα μὲν ἀνθεῖν τῇ δὲ ὀσμῇ πολλὰ χείρω γίνεσθαι. καὶ περὶ μὲν τῶν στεφανωματικῶν καὶ ἁπλῶς τῶν φρυγανικῶν σχεδὸν ἐν τούτοις καὶ τοῖς ὁμοίοις ἐστὶν ἡ ἱστορία.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…