İçeriğe geç
Bitkilerin Araştırılması

Theophrastos · Bitkilerin Araştırılması

III. Kitap

3.1.11. Bölüm

Evcil ağaçlardan söz edildiğine göre, aynı şekilde yabaniler hakkında da konuşmak gerekir: evcillerle ortak ya da onlardan farklı bir yanları var mı, yoksa tabiatları büsbütün kendilerine mi özgü.

Yabanilerin oluşları basittir; hepsi ya tohumdan ya kökten yetişir. Bu, başka türlü yetişmeleri mümkün olmadığından değil, belki kimse denemediği, onları dikmediği içindir. Uygun yerler ve kendilerine yaraşan bakım bulsalar, başka yollarla da yetişebilirlerdi; nitekim bugün de koru ağaçları ve suyu sevenler öyledir, örneğin çınar, söğüt, ak kavak, kara kavak ve karaağaç. Bunların hepsi ve bunlara benzeyenler dikilince kök sürgünlerinden hem çok çabuk hem çok güzel filizlenir; öyle ki iyice büyümüş, ağaç boyuna ulaşmış olanlarını bile biri yerinden alıp başka yere dikse yaşarlar. Bunların çoğu ayrıca toprağa çakılarak da dikilir, ak kavak ve kara kavak gibi.

3.1.1

Ἐπεὶ δὲ περὶ τῶν ἡμέρων δένδρων εἴρηται. λεκτέον ὁμοίως καὶ περὶ τῶν ἀγρίων, εἴ τέ τι ταὐτὸν καὶ ἕτερον ἔχουσι τοῖς ἡμέροις εἴ θ᾿ ὅλως ἴδιον τῆς φύσεως. Αἱ μὲν οὖν γενέσεις ἁπλαῖ τινες αὐτῶν εἰσι· πάντα γὰρ ἢ ἀπὸ σπέρματος ἢ ἀπὸ ῥίζης φύεται. τοῦτο δ᾿ οὐχ ὡς οὐκ ἐνδεχόμενον καὶ ἄλλως, ἀλλ᾿ ἴσως διὰ τὸ μὴ πειρᾶσθαι μηδένα μηδὲ φυτεύειν· ἐκφύοιτο δ᾿ ἂν εἰ λαμβάνοιεν τόπους ἐπιτηδείους καὶ θεραπείαν τὴν ἁρμόττουσαν· ὥσπερ καὶ νῦν τὰ ἀλσώδη καὶ φίλυδρα, λέγω δ᾿ οἷον πλάτανον ἰτέαν λεύκην αἴγειρον πτελέαν· ἅπαντα γὰρ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα φυτευόμενα βλαστάνει καὶ τάχιστα καὶ κάλλιστα ἀπὸ τῶν παρασπάδων, ὥστε καὶ μεγάλας οὔσας ἤδη καὶ ἰσοδένδρους ἄν τις μεταθῇ διαμένειν· φυτεύεται δὲ τὰ πολλὰ αὐτῶν καὶ καταπηγνύμενα, καθάπερ ἡ λεύκη καὶ ἡ αἴγειρος.

3.1.2Bu ağaçlarda tohumdan ve kökten yetişmenin yanı sıra bu oluş da vardır; ötekilerde ise yalnız o iki oluş bulunur. Yalnız tohumdan yetişenler bunun dışındadır, köknar, çam ve Halep çamı gibi. Tohumu ve meyvesi olanlar ise kökten de yetişse, tohumdan ve meyveden de yetişir. Nitekim karaağaç ve söğüt gibi meyvesiz sanılan ağaçların bile ürediği söylenir. Buna kanıt olarak yalnız, kökten ayrı durdukları hâlde bulundukları yerlerde birçok fidanın bitmesini göstermezler; olup biteni de gözlemlerler. Örneğin Arkadya'da Pheneos'ta, düdenler tıkanınca ovada biriken su boşalıp gittiğinde, yutulan yerin yakınında söğütlerin yetiştiği yerlerde, toprak kuruduktan sonraki yıl yeniden söğüt bittiğini söylerler; karaağaçların bulunduğu yerde yine karaağaçlar, çamların ve köknarların bulunduğu yerde de çamlar ve köknarlar bitmiş; sanki söğüt ve karaağaç da çamı ve köknarı taklit etmiş.

3.1.2

Τούτων μὲν οὖν πρὸς τῇ σπερματικῇ καὶ τῇ ἀπὸ τῶν ῥιζῶν καὶ αὕτη γένεσίς ἐστι· τῶν δὲ ἄλλων ἐκεῖναι· πλὴν ὅσα μόνον ἀπὸ σπέρματος φύεται, καθάπερ ἐλάτη πεύκη πίτυς. ὅσα δὲ ἔχει σπέρμα καὶ καρπόν, κἂν ἀπὸ ῥίζης γίνηται, καὶ ἀπὸ το ύτων· ἐπεὶ καὶ τὰ δοκοῦντα ἄκαρπα εἶναι γεννᾶν φασιν, οἶον πτελέαν ἰτέαν. σημεῖον δὲ λέγουσιν οὐ μόνον ὅτι φύεται πολλὰ τῶν ῥιζῶν ἀπηρτημένα καθ᾿ οὓς ἂν ᾖ τόπους, ἀλλὰ καὶ τὰ συμβαίνοντα θεωροῦντες, οἷον ἐν Φενεῷ τῆς Ἀρκαδίας, ὡς ἐξερράγη τὸ συναθροισθὲν ὕδωρ ἐν τῷ πεδίῳ φραχθέντων τῶν βερέθρων· ὅπου μὲν ἐγγὺς ἦσαν ἰτέαι πεφυκυῖαι τοῦ καταποθέντος τόπου, τῷ ὑστέρῳ ἔτει μετὰ τὴν ἀναξήρανσιν ἐνταῦθα αὖθις ἀναφῦναί φασιν ἰτέαν· ὅπου δὲ πτελέαι αὖθις πτελέας, καθάπερ καὶ ὅπου πεῦκαι καὶ ἔλαται πεύκας καὶ ἐλάτας, ὥσπερ μιμουμένων κἀκείνων.

3.1.3Ama söğüt, meyvesini tam büyütüp olgunlaştırmadan önce çabucak döker; bu yüzden şair ona "meyvesini yitiren" demekle yanlış söylememiştir.

Karaağaç için de şunu kanıt sayarlar: meyvesi rüzgârla komşu yerlere taşınınca orada fidan bittiği söylenir. Bazı çalımsılarda ve otsularda görülen durum da buna benzer gibidir: bunların açıkça görülen bir tohumu yoktur; kimisinin adeta tüyü, kimisinin çiçeği vardır, kekik gibi; yine de bunlardan filizlenirler. Çınarın ise açıkça görülen bir tohumu vardır ve ondan yetişir. Bu başka şeylerden de açıktır, en büyük kanıt da şudur: bir zamanlar tunç bir üç ayaklı kazanın içinde bitmiş bir çınar görülmüştür.

3.1.3

Ἀλλὰ τὴν ἰτέαν ταχὺ προκαταβάλλειν πρὸ τοῦ τελείως ἁδρῦναι καὶ πέψαι τὸν καρπόν· δι᾿ ὃ καὶ τὸν ποιητὴν οὐ κακῶς προσαγορεύειν αὐτὴν ὠλεσίκαρπον. Τῆς δὲ πτελέας κἀκεῖνο σημεῖον ὑπολαμβάνουσιν· ὅταν γὰρ ἀπὸ τῶν πνευμάτων εἰς τοὺς ἐχομένους τόπους ὁ καρπὸς ἀπενεχθῇ, φύεσθαί φασι. παραπλήσιον δὲ ἔοικεν εἶναι τὸ συμβαῖνον ὃ καὶ ἐπὶ τῶν φρυγανικῶν καὶ ποιωδῶν τινών ἐστιν· οὐκ ἐχόντων γὰρ σπέρμα φανερόν, ἀλλὰ τῶν μὲν οἶον χνοῦν τῶν δ᾿ ἄνθος, ὥσπερ τὸ θύμον. ὅμως ἀπὸ τούτων βλαστάνουσιν. ἐπεὶ ἥ γε πλάτανος ἔχει φανερῶς καὶ ἀπὸ τούτων φύεται. τοῦτο δ᾿ ἐξ ἄλλων τε δῆλον κἀκεῖνο μέγιστον σημεῖον· ὤφθη γὰρ ἤδη ποτὲ πεφυκυῖα πλάτανος ἐν τρίποδι χαλκῷ.

3.1.4Yabanilerin oluşlarının bunlar olduğunu kabul etmek gerekir; bir de tabiat filozoflarının söylediği kendiliğinden oluşlar vardır. Anaksagoras, havanın her şeyin tohumlarını taşıdığını, bunların suyla birlikte yere inerek bitkileri doğurduğunu söyler; Diogenes, suyun çürüyüp toprakla bir tür karışım oluşturmasıyla bitkilerin doğduğunu; Kleidemos ise bitkilerin hayvanlarla aynı unsurlardan oluştuğunu, ama bu unsurlar daha bulanık ve daha soğuk olduğu ölçüde hayvan olmaktan uzak kaldıklarını söyler. [Oluş hakkında başka bazı kişiler de görüş bildirir.]

3.1.4

Ταύτας τε δὴ τὰς γενέσεις ὑποληπτέον εἶναι τῶν ἀγρίων καὶ ἔτι τὰς αὐτομάτους, ἃς καὶ οἱ φυσιολόγοι λέγουσιν· Ἀναξαγόρας μὲν τὸν ἀέρα πάντων φάσκων ἔχειν σπέρματα καὶ ταῦτα συγκαταφερόμενα τῷ ὕδατι γεννᾶν τὰ φυτά· Διογένης δὲ σηπομένου τοῦ ὕδατος καὶ μίξιν τινὰ λαμβάνοντος πρὸς τὴν γῆν· Κλείδημος δὲ συνεστάναι μὲν ἐκ τῶν αὐτῶν τοῖς ζώοις, ὅσῳ δὲ θολερωτέρων καὶ ψυχροτέρων τοσοῦτον ἀπέχειν τοῦ ζῶα εἶναι. [λέγουσι δέ τινες καὶ ἄλλοι περὶ τῆς γενέσεως.]

3.1.5Ama bu oluş bir bakıma hissin erişebileceği alanın dışındadır. Herkesin kabul ettiği ve açıkça görülen başka oluşlar da vardır: örneğin bir ırmak yatağından taşıp yayıldığında ya da büsbütün başka bir yerden akmaya başladığında; Abdera topraklarındaki ⟦?⟧Nestos⟦?⟧ sık sık yatağını değiştirir ve yatak değiştirmesiyle birlikte o yerlerde öyle bir bitki örtüsü doğar ki, üçüncü yılda orası sık bir ağaçlık olur. Yine uzun süren sağanaklarda da olur; çünkü bunlarda da bitkiler filizlenir. Irmakların taşkını tohumları ve meyveleri beraberinde getiriyor gibidir; arkların da otsuların tohumlarını getirdiği söylenir. Sağanak da aynı şeyi yapar; çünkü birçok tohumu beraberinde aşağı taşır, aynı zamanda toprağın ve suyun bir tür çürümesine de yol açar. Nitekim Mısır toprağının kendisiyle karışmanın da bir bitki örtüsü doğurduğu sanılır.

3.1.5

Ἀλλ᾿ αὕτη μὲν ἀπηρτημένη πώς ἐστι τῆς αἰσθήσεως. ἄλλαι δὲ ὁμολογούμεναι καὶ ἐμφανεῖς, οἷον ὅταν ἔφοδος γένηται ποταμοῦ παρεκβάντος τὸ ῥεῖθρον ἡ καὶ ὅλως ἑτέρωθι ποιησαμένου, καθάπερ ?? Νέσος ἐν τῇ Ἀβδηρίτιδι πολλάκις μεταβαίνει, καὶ ἄμα τῇ μεταβάσει τοσαύτην ὕλην συγγεννᾷ τοῖς τόποις, ὥστε τῷ τρίτῳ ἔτει συνηρεφεῖν. καὶ πάλιν ὅταν ἐπομβρίαι κατάσχωσι πλείω χρόνον· καὶ γὰρ ἐν ταύταις βλαστήσεις γίνονται φυτῶν. ἔοικε δὲ ἡ μὲν τῶν ποταμῶν ἔφοδος ἐπάγειν σπέρματα καὶ καρπούς, καὶ τοὺς ὀχετούς φασι τὰ τῶν ποιωδῶν· ἡ δ᾿ ἐπομβρία τοῦτο ποιεῖ ταὐτό· συγκαταφέρει γὰρ πολλὰ τῶν σπερμάτων, καὶ ἄμα σῆψίν τινα τῆς γῆς καὶ τοῦ ὕδατος· ἐπεὶ καὶ ἡ μίξις αὐτὴ τῆς Αἰγυπτίας γῆς δοκεῖ τινα γεννᾶν ὕλην.

3.1.6Bazı yerlerde de toprağı biraz işleyip karıştırmak yeter, o yöreye özgü bitkiler hemen filizlenir; Girit'te serviler gibi. Buna benzer bir şey daha küçük bitkilerde de olur: toprak karıştırılır karıştırılmaz her yerde bir tür ot filizlenir. Yarı su basmış yerlerde toprağı nadasa alırsan demirdikenin çıktığı söylenir. Bu oluşlar toprağın değişmesiyle olur; ister toprağın içinde tohumlar bulunsun, ister toprağın kendisi bir bakıma belli bir duruma girsin. Bu ikincisi belki tuhaf değildir, çünkü aynı zamanda içine nemler de kapanır. Bazı yerlerde de sular gelince daha olağandışı biçimde bol bir bitki örtüsü bitmiştir; Kyrene'de ziftimsi ve koyu bir yağmur yağınca olduğu gibi: daha önce bulunmayan bir ağaçlık yakınında böylece bitmiştir. Silphionun da daha önce yokken böyle bir sebeple ortaya çıktığı söylenir. Bu tür oluşların yolları bunlardır.

3.1.6

ἐνιαχοῦ δε, ἂν μόνον ὑπεργάσωνται καὶ κινήσωσιν, εὐθὺς ἀναβλαστάνει τὰ οἰκεῖα τῆς χώρας, ὥσπερ ἐν Κρήτῃ κυπάριττοι. γίνεται δὲ παραπλήσιόν τι τούτῳ καὶ ἐν τοῖς ἐλάττοσιν· ἄμα γὰρ κινουμένης ἀναβλαστάνει πόα τις ἐν ἑκάστοις. ἐν δὲ τοῖς ἡμιβρόχοις ἐὰν ὑπονεάσῃς φαίνεσθαί φασι τρίβολον. αὗται μὲν οὖν ἐν τῇ μεταβολῇ τῆς χώρας εἰσίν, εἴτε καὶ ἐνυπαρχόντων σπερμάτων εἴτε καὶ αὐτῆς πως διατιθεμένης· ὅπερ ἴσως οὐκ ἄτοπον ἐγκατακλειομένων ἅμα τῶν ὑγρῶν· ἐνιαχοῦ δὲ καὶ ὑδάτων ἐπιγινομένων ἰδιώτερον ἀνατεῖλαι ὕλης πλῆθος, ὥσπερ ἐν Κυρήνῃ πιττώδους τινὸς γενομένου καὶ παχέος· οὕτως γὰρ ἀνεβλάστησεν ἡ πλησίον ὕλη πρότερον οὐκ οὖσα. φασὶ δὲ καὶ τό γε σίλφιον οὐκ ὂν πρότερον ἐκ τοιαύτης τινὸς αἰτίας φανῆναι. τρόποι μὲν οὖν τοιοῦτοι τῶν τοιούτων γενέσεων.

3.2.12. Bölüm

Bütün ağaçlar meyveli ya da meyvesiz, her dem yeşil ya da yaprak döken, çiçek açan ya da açmayan ağaçlardır; çünkü bazı ayrımlar hem evcillerde hem yabanilerde aynı şekilde bulunan ortak ayrımlardır. Yabanilerin evcillere göre kendine özgü yanları ise meyvelerini geç vermeleri, güçlü olmaları ve ilk başta bol meyve göstermeleridir. Meyvelerini daha geç olgunlaştırırlar, genel olarak çiçek açmaları ve sürgün vermeleri de çoğunlukla daha geçtir; tabiatça daha güçlüdürler; ilk başta daha çok meyve gösterirler, ama daha azını olgunlaştırırlar. Hepsi değilse bile aynı cinsten olanlar böyledir; zeytinin karşısında yabani zeytin, armudun karşısında yabani armut gibi. Seyrek birkaç istisna dışında hepsi böyledir; kızılcıkta ve üvezde olduğu gibi: bunların yabanilerinin evcillerinden daha olgun ve daha lezzetli olduğu söylenir. Bir de ağaç olsun daha küçük bir bitki olsun, tarımı kabul etmeyen başka bir bitki varsa o da istisnadır; silphion, kapari ve baklagillerden acıbakla gibi. Tabiatça yabani denebilecek bitkiler en çok bunlardır.

3.2.1

Πάντα δὲ κάρπιμα ἢ ἄκαρπα, καὶ ἀείφυλλα ἢ φυλλοβόλα, καὶ ἀνθοῦντα ἢ ἀνανθῆ· κοιναὶ γάρ τινες διαιρέσεις ἐπὶ πάντων εἰσὶν ὁμοίως ἡμέρων τε καὶ ἀγρίων. ἴδια δὲ πρὸς τὰ ἥμερα τῶν ἀγρίων ὀψικαρπία τε καὶ ἰσχὺς καὶ πολυκαρπία τῷ προφαίνειν· πεπαίνει τε γὰρ ὀψιαίτερον καὶ τὸ ὅλον ἀνθεῖ καὶ βλαστάνει ὡς ἐπὶ τὸ πᾶν· καὶ ἰσχυρότερα τῇ φύσει· καὶ προφαίνει μὲν πλείω καρπὸν ἐκπέττει δ᾿ ἧττον, εἰ μὴ καὶ πάντα ἀλλά γε τὰ ὁμογενῆ, οἷον ἐλάας καὶ ἀπίου κότινος καὶ ἀχράς. ἅπαντα γὰρ οὕτως, πλὴν εἴ τι σπάνιον, ὥσπερ ἐπὶ τῶν κρανείων καὶ τῶν οὔων· ταῦτα γὰρ δή φασι πεπαίτερα καὶ ἡδύτερα τὰ ἄγρια τῶν ἡμέρων εἶναι· καὶ εἰ δή τι ἄλλο μὴ προσδέχεται γεωργίαν ἢ δένδρον ἡ καί τι τῶν ἐλαττόνων, οἷον τὸ σίλφιον καὶ ἡ κάππαρις καὶ τῶν χεδροπῶν ὁ θέρμος, ὃ καὶ μάλιστ᾿ ἄν τις ἄγρια τὴν φύσιν εἴποι.

3.2.2Çünkü hayvanlarda olduğu gibi, evcilleşmeyi kabul etmeyen şey tabiatça yabanidir. Gerçi Hippon her bitkinin hem evcil hem yabani olduğunu, bakılınca evcil, bakılmayınca yabani olduğunu söyler; bunu söylerken bir bakıma haklı, bir bakıma haksızdır. Çünkü ihmal edilen her bitki kötüleşir ve yabanileşir; ama bakılan her bitki, söylendiği gibi, daha iyi olmaz. İşte bu ayrımı yapmak, hayvanlarda insanla birlikte yaşayanlar ve evcilleştirilmeyi kabul edenler gibi bitkilerin de kimine yabani, kimine evcil demek gerekir.

3.2.2

τὸ γὰρ μὴ προσδεχόμενον ἡμέρωσιν, ὥσπερ ἐν τοῖς ζώοις, τοῦτο ἄγριον τῇ φύσει. καίτοι φησὶν Ἵππων ἅπαν καὶ ἥμερον καὶ ἄγριον εἶναι, καὶ θεραπευόμενον μὲν ἥμερον μὴ θεραπευόμενον δὲ ἄγριον, τῇ μὲν ὀρθῶς λέγων τῇ δὲ οὐκ ὀρθῶς. ἐξαμελούμενον γὰρ ἅπαν χεῖρον γίνεται καὶ ἀπαγριοῦται, θεραπευόμενον δὲ οὐχ ἅπαν βέλτιον, ὥσπερ εἴρηται. ὃ δὴ χωριστέον καὶ τὰ μὲν ἄγρια τὰ δ᾿ ἥμερα λεκτέον, ὥσπερ τῶν ζώων τὰ συνανθρωπευόμενα καὶ τὰ δεχόμενα τιθασείαν.

3.2.3Ama hangi biçimde söylenmesi gerektiğinin belki bir önemi yoktur. Yabanileşen her bitki meyveleri bakımından kötüleşir, kendisi de kısalır; yaprakları, dalları, kabuğu ve bütün görünüşü de öyle olur. Çünkü hem bu parçalar hem de bitkinin bütün tabiatı daha sık, daha kıvrık ve daha sert olur; evcillerle yabaniler arasındaki fark da en çok bu noktalarda ortaya çıkar. Bu yüzden evcilleştirilen ağaçlardan böyle olanlara da yabani derler; çam ve serviye, ya da genel olarak erkek serviye, ayrıca cevize ve kestaneye.

3.2.3

Ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὐδὲν ἴσως διαφέρει ποτέρως ῥητέον. ἅπαν δὲ τὸ ἐξαγριούμενον τοῖς τε καρποῖς χεῖρον γίνεται καὶ αὐτὸ βραχύτερον καὶ φύλλοις καὶ κλωσὶ καὶ φλοιῷ καὶ τῇ ὅλῃ μορφῇ· καὶ γὰρ πυκνότερα καὶ οὐλότερα καὶ σκληρότερα καὶ ταῦτα καὶ ὅλη ἡ φύσις γίνεται, ὡς ἐν τούτοις μάλιστα τῆς διαφορᾶς τῶν ἡμέρων καὶ τῶν ἀγρίων γινομένης. δι᾿ ὃ καὶ ὅσα τῶν ἡμερουμένων τοιαῦτα τυγχάνει, ταῦτα ἄγριά φασιν εἶναι, καθάπερ τὴν πεύκην καὶ τὴν κυπάριττον, ἡ ὅλως ἡ τὴν ἄρρενα, καὶ τὴν καρύαν δὲ καὶ τὴν διοσβάλανον.

3.2.4Bir de yabaniler soğuğu daha çok sever ve daha çok dağlıktır; çünkü bu da ağaçların ve genel olarak bitkilerin yabaniliğinin bir belirtisi olarak alınır; ister kendi başına ister araz olarak alınsın.

Yabanilerin tarifinin böyle mi başka türlü mü yapılması gerektiğinin şimdilik belki hiçbir önemi yoktur. Ama ana hatlarıyla ve kısaca söylersek şu doğrudur: yabaniler daha çok dağlıktır, çoğu da bu yerlerde daha iyi gelişir; meğer ki suyu seven, ırmak kıyısında yetişen ve korulukta büyüyen ağaçlar hesaba katılsın; çünkü bunlar ve bunlara benzeyenler daha çok ovada bulunur.

3.2.4

Ἔτι τε τῷ φιλόψυχρα καὶ ὀρεινὰ μᾶλλον εἶναι· καὶ γὰρ τοῦτο λαμβάνεται πρὸς τὴν ἀγριότητα τῶν δένδρων καὶ ὅλως τῶν φυτῶν, εἴτ᾿ οὖν καθ᾿ αὑτὸ λαμβανόμενον εἴτε κατὰ συμβεβηκός. Ὁ μὲν οὖν τῶν ἀγρίων ἀφορισμὸς εἴθ᾿ οὕτως ἡ καὶ ἄλλως ληπτέος, οὐδὲν ἄν ἴσως διενέγκοι πρὸς τὰ νῦν· ἐκεῖνο δὲ ἀληθές, ὥς γε τῷ τύπῳ καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ὅτι μᾶλλον ὀρεινὰ τὰ ἄγρια καὶ εὐθενεῖ τὰ πλείω καὶ μᾶλλον ἐν τούτοις τοῖς τόποις, ἐὰν μή τις λαμβάνῃ τὰ φίλυδρα καὶ παραποτάμια καὶ ἀλσώδη. ταῦτα γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα τυγχάνει πεδεινὰ μᾶλλον.

3.2.5Bununla birlikte büyük dağlarda, Parnassos'ta, Kyllēnē'de, Pieria Olymposu'nda, Mysia Olymposu'nda ve böyle başka bir dağ varsa orada, yerlerin çok çeşitli olması sayesinde her türlü ağaç yetişir. Çünkü bu dağlarda gölcüklü, sulak, kuru, topraklı ve kayalık yerler, aralarda çayırlar, hemen hemen toprağın bütün farkları vardır; ayrıca kimi yerler çukur ve rüzgârsız, kimileri yüksek ve rüzgâra açıktır. Bu yüzden ovalarda yetişenler de dahil her türlü bitkiyi yetiştirebilirler.

3.2.5

οὐ μὴν ἀλλ᾿ ἔν γε τοῖς μεγάλοις ὄρεσιν, οἶον Παρνησῷ τε καὶ Κυλλήνῃ καὶ Ὀλύμπῳ τῷ Πιερικῷ τε καὶ τῷ Μυσίῳ καὶ εἴ που τοιοῦτον ἕτερον, ἅπαντα φύεται διὰ τὴν πολυειδίαν τῶν τόπων· ἔχουσι γὰρ καὶ λιμνώδεις καὶ ἐνύγρους καὶ ξηροὺς καὶ γεώδεις καὶ πετρώδεις καὶ τοὺς ἀνὰ μέσον λειμῶνας καὶ σχεδὸν ὅσαι διαφοραὶ τῆς γῆς· ἔτι δὲ τοὺς μὲν κοίλους καὶ εὐδιεινοὺς τοὺς δὲ μετεώρους καὶ προσηνέμους· ὥστε δύνασθαι παντοῖα καὶ τὰ ἐν τοῖς πεδίοις φέρειν.

3.2.6Bazı dağların böyle her şeyi yetiştirmemesi, tersine, bütünüyle ya da büyük ölçüde daha kendine özgü bir bitki örtüsü taşıması da hiç tuhaf değildir; Girit'teki İda dağları gibi, çünkü orada servi vardır; Kilikya ve Suriye yöresindeki dağlar gibi, ki onlarda katran ardıcı vardır; Suriye'nin bazı yerlerinde de menengiç vardır. Çünkü toprağın farkları bu özgünlüğü yaratır. Ama kendine özgü olandan söz ederken çoğunlukla olanı söyledik.

3.2.6

Οὐδὲν δ᾿ ἄτοπον οὐδ᾿ εἰ ἔνια μὴ οὕτω πάμφορα τῶν ὀρῶν, ἀλλ᾿ ἰδιωτέρας τινὸς ὕλης ἢ πάσης ἢ τῆς πλείστης, οἷον ἐν τῇ Κρήτῃ τὰ Ἰδαῖα· κυπάριττος γὰρ ἐκεῖ· καὶ τὰ περὶ Κιλικίαν καὶ Συρίαν, ἐι οἷς κέδρος· ἐνιαχοῦ δὲ τῆς Συρίας τέρμινθος. αἱ γὰρ διαφοραὶ τῆς χώρας τὴν ἰδιότητα ποιοῦσιν. ἀλλ᾿ εἴρηται τὸ ἴδιον ὡς ἐπὶ πᾶν.

3.3.13. Bölüm

Ovalarda yetişmeyen şu ağaçlar dağlara özgüdür: [Makedonya yöresinde] köknar, çam, yabani Halep çamı, ıhlamur, zygia, phēgos meşesi, şimşir, sandal ağacı, porsuk, ardıç, menengiç, yabani incir, akçakesme, apharkē, ceviz, kestane ve pırnal. Ovalarda da yetişenler ise ılgın, karaağaç, ak kavak, söğüt, kara kavak, kızılcık, dişi kızılcık, kızılağaç, meşe, lakarē, yabani armut, elma, gürgen, çobanpüskülü, dişbudak, karaçalı, akdiken ve ⟦akçaağaç⟧; akçaağaca dağda yetiştiğinde "zygia", ovada yetiştiğinde "gleinos" derler. Bazıları ise ayrımı başka türlü yapar ve akçaağaç ile zygiayı ayrı türler sayar.

3.3.1

Ἴδια δὲ τὰ τοιάδε τῶν ὀρεινῶν, ἃ ἐν τοῖς πεδίοις οὐ φύεται, [περὶ τὴν Μακεδονίαν] ἐλάτη πεύκη πίτυς ἀγρία φίλυρα ζυγία φηγὸς πύξος ἀνδράχλη μίλος ἄρκευθος τέρμινθος ἐρινὸς φιλύκη ἀφάρκη καρύα διοσβάλανος πρῖνος. τὰ δὲ καὶ ἐν τοῖς πεδίοις μυρίκη πτελέα λεύκη ἰτέα αἴγειρος κρανεία θηλυκρανεία κλήθρα δρῦς λακάρη ἀχρὰς μηλέα ὀστρύα κήλαστρον μελία παλίουρος ὀξυάκανθος ⟨σφένδαμνος,⟩ ἣν ἐν μὲν τῷ ὄρει πεφυκυῖαν ζυγίαν καλοῦσιν, ἐν δὲ τῷ πεδίῳ γλεῖνον. οἱ δ᾿ ἄλλως διαιροῦσι καὶ ἕτερον ποιοῦσιν εἶδος σφενδάμνου καὶ ζυγίας.

3.3.2Hem dağlarda hem ovalarda yetişen bütün ağaçlar ovalarda daha büyük ve görünüşçe daha güzel olur; ama dağdakiler hem odunlarının hem meyvelerinin kullanımı bakımından daha iyidir. Yabani armut, armut ve elma bunun dışındadır; bunlar ovalarda yalnız meyveleri bakımından değil odunları bakımından da daha iyidir; çünkü dağlarda küçük, budaklı ve dikenli olurlar. Dağlarda da bütün ağaçlar kendilerine uygun yerleri bulunca daha güzel yetişir ve daha iyi gelişir. Kısacası en çok dağların düzlüklerindekiler böyledir; ötekilerden de aşağıdaki ve çukur yerlerdekiler. Doruklardakiler ise en kötüleridir; meğer ki tabiatça soğuğu seven bir ağaç olsun. Bunlarda da yerlerin birbirine benzememesine göre bir fark vardır; bundan sonra söz edilecektir. Şimdi her ağacı söylenen farklara göre ayırmak gerekir.

3.3.2

Ἅπαντα δὲ ὅσα κοινὰ τῶν ὀρῶν καὶ τῶν πεδίων, μείζω μὲν καὶ καλλίω τῇ ὄψει τὰ ἐν τοῖς πεδίοις γίνεται, κρείττω δὲ τῇ χρείᾳ τῇ τε τῶν ξύλων καὶ τῇ τῶν καρπῶν τὰ ὀρεινά· πλὴν ἀχράδος καὶ ἀπίου καὶ μηλέας· αὗται δ᾿ ἐν τοῖς πεδίοις κρείττους οὐ μόνον τοῖς καρποῖς ἀλλὰ καὶ τοῖς ξύλοις· ἐν γὰρ τοῖς ὄρεσι μικραὶ καὶ ὀζώδεις καὶ ἀκανθώδεις γίνονται· πάντα δὲ καὶ ἐν τοῖς ὄρεσιν, ὅταν ἐπιλάβωνται τῶν οἰκείων τόπων, καὶ καλλίω φύεται καὶ εὐθενεῖ μᾶλλον· ὡς δὲ ἀπλῶς εἰπεῖν τὰ ἐν τοῖς ὁμαλέσι τῶν ὀρῶν καὶ μάλιστα. τῶν δὲ ἄλλων τὰ ἐν τοῖς κάτω καὶ κοίλοις· τὰ δ᾿ ἐπὶ τῶν ἄκρων χείριστα, πλὴν εἴ τι τῇ φύσει φιλόψυχρον· ἔχει δὲ καὶ ταῦτ᾿ αὖ τινα διαφορὰν ἐν τοῖς ἀνομοίοις τῶν τόπων, ὑπὲρ ὧν ὕστερον λεκτέον· νῦν δὲ διαιρετέον ἕκαστον κατὰ τὰς διαφορὰς τὰς εἰρημένας.

3.3.3Yabanilerden her dem yeşil olanlar daha önce de söylenenlerdir: köknar, çam, yabani Halep çamı, şimşir, sandal ağacı, porsuk, ardıç, menengiç, akçakesme, apharkē, defne, phellodrys, çobanpüskülü, akdiken, pırnal ve ılgın. Ötekilerin hepsi yaprak döker; meğer ki bir yerde olağanüstü bir durum olsun; Girit'teki çınar ve meşe için söylendiği gibi ve genel olarak çok besleyici bir yer varsa orada olduğu gibi.

3.3.3

Ἀείφυλλα μὲν οὖν ἐστι τῶν ἀγρίων ἃ καὶ πρότερον ἐλέχθη, ἐλάτη πεύκη πίτυς ἀγρία πύξος ἀνδράχλη μίλος ἄρκευθος τέρμινθος φιλύκη ἀφάρκη δάφνη φελλόδρυς κήλαστρον ὀξυάκανθος πρῖνος μυρίκη· τὰ δὲ ἄλλα πάντα φυλλοβολεῖ· πλὴν εἴ τι περιττὸν ἐνιαχοῦ, καθάπερ ἐλέχθη περὶ τῆς ἐν τῇ Κρήτῃ πλατάνου καὶ δρυὸς καί εἴ που τόπος τις ὅλως εὔτροφος.

3.3.4Ötekilerin hepsi meyve verir; söğüt, kara kavak ve karaağaç konusunda ise, söylendiği gibi, görüşler ayrılır. Arkadya'dakiler gibi bazıları yalnız kara kavağın meyvesiz olduğunu, dağlardaki öteki ağaçların hepsinin meyve verdiğini söyler. Girit'te ise meyve veren birkaç kara kavak vardır: biri İda'daki, adakların asılı durduğu mağaranın ağzında, küçük bir tanesi de onun yakınında; on iki stadion kadar uzakta, Sauros denen bir pınarın çevresinde de çok sayıda vardır. İda'ya yakın, Kindrion denen dağda ve Praisia yöresindeki dağlarda da vardır. Makedonya yöresindekiler gibi bazıları da bu ağaçlardan yalnız karaağacın meyve verdiğini söyler.

3.3.4

Κάρπιμα δὲ τὰ μὲν ἄλλα πάντα· περὶ δὲ ἰτέας καὶ αἰγείρου καὶ πτελέας, ὥσπερ ἐλέχθη, διαμφισβητοῦσιν. ἔνιοι δὲ τὴν αἴγειρον μόνην ἀκαρπεῖν φασιν, ὥσπερ καὶ οἱ ἐν Ἀρκαδίᾳ, τὰ δὲ ἄλλα πάντα τὰ ἐν τοῖς ὄρεσι καρποφορεῖν. ἐν Κρήτῃ δὲ καὶ αἴγειροι κάρπιμοι πλείους εἰσί· μία μὲν ἐν τῷ στομίῳ τοῦ ἄντρου τοῦ ἐν τῇ Ἴδῃ, ἐν ᾧ τὰ ἀναθήματα ἀνάκειται, ἄλλη δὲ μικρὰ πλησίον· ἀπωτέρω δὲ μάλιστα δώδεκα σταδίους περί τινα κρήνην Σαύρου καλουμένην πολλαί. εἰσὶ δὲ καὶ ἐν τῷ πλησίον ὄρει τῆς Ἴδης ἐν τῷ Κινδρίῳ καλουμένῳ καὶ περὶ Πραισίαν δὲ ἐν τοῖς ὄρεσιν. οἱ δὲ μόνον τῶν τοιούτων τὴν πτελέαν κάρπιμον εἶναί φασι, κσθάπερ οἱ περὶ Μακεδονίαν.

3.3.5Meyve verip vermemede yerlerin tabiatı da büyük fark yaratır; persea ve hurmalarda olduğu gibi. Persea Mısır'da ve yakın yerlerde meyve verir, Rodos'ta ise yalnız çiçeklenmeye kadar varır. Hurma Babil yöresinde harikulade olur, Hellas'ta ise meyvesini olgunlaştıramaz bile, bazı yerlerde hiç meyve göstermez.

3.3.5

Μεγάλη δὲ διαφορὰ πρὸς καρπὸν καὶ ἀκαρπίαν καὶ ἡ τῶν τόπων φύσις, ὥσπερ ἐπί τε τῆς περσέας ἔχει καὶ τῶν φοινίκων· ἡ μὲν ἐν Αἰγύπτῳ καρποφορεῖ καὶ εἴ που τῶν πλησίον τόπων, ἐν Ῥόδῳ δὲ μέχρι τοῦ ἀνθεῖν μόνον ἀφικνεῖται. ὁ δὲ φοῖνιξ περὶ μὲν Βαβυλῶνα θαυμαστός, ἐν τῇ Ἑλλάδι δὲ οὐδὲ πεπαίνει, παρ᾿ ἐνίοις δὲ ὅλως οὐδὲ προφαίνει καρπόν.

3.3.6Buna benzer başka birçok bitki de vardır. Nitekim daha küçük otlardan ve çalılık bitkilerinden de aynı toprakta ve sınırdaş toprakta kimisi meyve verir, kimisi vermez. Elis'teki kantaron gibi: dağlık yerdeki meyve verir, ovadaki meyve vermez yalnız çiçek açar, çukur yerlerdeki ise kötü bir biçimde değilse çiçek bile açmaz. Her neyse, öteki bitkilerde de aynı cinsten olan ve aynı adı taşıyanlardan kimisinin meyvesiz, kimisinin meyveli olduğu görülür: pırnalın biri meyveli, biri meyvesizdir; kızılağaç da öyle; ikisi de çiçek açar.

3.3.6

Ὁμοίως δὲ καὶ ἕτερα πλείω τοιαῦτ᾿ ἐστίν· ἐπεὶ καὶ τῶν ἐλαττόνων ποαρίων καὶ ὑλημάτων ἐν τῇ αὐτῇ χώρᾳ καὶ συνόρῳ χώρᾳ τὰ μὲν κάρπιμα τὰ δ᾿ ἄκαρπα γίνεται· καθάπερ καὶ τὸ κενταύριον ἐν τῇ Ἠλείᾳ, τὸ μὲν ἐν τῇ ὀρεινῇ κάρπιμον, τὸ δ᾿ ἐν τῷ πεδίῳ ἄκαρπον ἀλλὰ μόνον ἀνθεῖ, τὸ δ᾿ ἐν τοῖς κοίλοις τόποις οὐδ᾿ ἀνθεῖ πλὴν κακῶς. δοκεῖ δ᾿ οὖν καὶ τῶν ἄλλων τῶν ὁμογενῶν καὶ ἐν μιᾷ προσηγορίᾳ τὸ μὲν ἄκαρπον εἶναι τὸ δὲ κάρπιμον, οἷον πρῖνος ὁ μὲν κάρπιμος ὁ δ᾿ ἄκαρπος· καὶ κλήθρα δὲ ὡσαύτως· ἀνθεῖ δ᾿ ἄμφω.

3.3.7Aynı cinsten olanlardan "erkek" dedikleri hemen hepsi meyvesizdir; bunların da kimisinin bol, kimisinin az çiçek açtığı, kimisinin hiç açmadığı söylenir. Kimilerinde ise tersine, yalnız erkekler meyve verir. Bununla birlikte meyveli olanların meyvelerinden ağaç bittiği gibi, bunların çiçeklerinden de ağaç bittiği söylenir. İkisinde de filizlenme bazen öyle sık olur ki dağlarda odun kesenler yol açmadan içinden geçemez.

3.3.7

σχεδὸν δὲ ὅσα καλοῦσιν ἄρρενα τῶν ὁμογενῶν ἄκαρπα· καὶ τούτων τὰ μὲν πολλὰ ἀνθεῖν φασι τὰ δ᾿ ὀλίγον τὰ δ᾿ ὅλως οὐδ᾿ ἀνθεῖν· τὰ δὲ ἀνάπαλιν, τὰ μὲ ἄρρενα μόνα καρποφορεῖν, οὐ μὴν ἀλλ᾿ ἀπό γε τῶν ἀνθῶν φύεσθαι τὰ δένδρα, καθάπερ καὶ ἀπὸ τῶν καρπῶν ὅσα κάρπιμα· καὶ ἐν ἀμφοῖν οὕτως ἐνίοτε πυκνὴν εἶναι τὴν ἔκφυσιν ὥστε τοὺς ὀρεοτύπους οὐ δύνασθαι διῖέναι μὴ ὁδοποιησαμένους.

3.3.8Söylediğimiz gibi bazı ağaçların çiçekleri konusunda da görüşler ayrılır. Kimisi meşenin, Herakleia fındığının, kestanenin, ayrıca çamın ve Halep çamının da çiçek açtığını düşünür; kimisi bunlardan hiçbirinin çiçek açmadığını, fındıktaki ioulosun, meşedeki bryonun ve Halep çamındaki kyttarosun, olgunlaşmadan dökülen yabani incirlere benzer ve onlara karşılık gelen şeyler olduğunu söyler. Makedonya yöresindekiler ise şu ağaçların da çiçek açmadığını söyler: ardıç, kayın, aria ve akçaağaç. Bazıları da iki tür ardıç bulunduğunu, birinin çiçek açtığı ama meyvesiz olduğunu, ötekinin çiçek açmadığı ama hemen görünen bir meyve verdiğini söyler; tıpkı yabani incirlerin incirleri hemen göstermesi gibi. Her neyse, ağaçlar arasında meyvesini iki yıl taşıyan yalnız ardıçtır. Bunlar incelenmelidir.

3.3.8

Ἀμφισβητεῖται δὲ καὶ περὶ τῶν ἀνθῶν ἐνίων, ὥσπερ εἴπομεν. οἱ μὲν γὰρ καὶ δρῦν ἀνθεῖν οἴονται καὶ τὴν Ἡρακλεῶτιν καρύαν καὶ διοσβάλανον, ἔτι δὲ πεύκην καὶ πίτυν· οἱ δ᾿ οὐδὲν τούτων, ἀλλὰ τὸν ἴουλον τὸν ἐν ταῖς καρύαις καὶ τὸ βρύον τὸ δρύῖνον καὶ τὸν κύτταρον τὸν πίτυῖνον ὅμοιον καὶ ἀνάλογον εἶναι τοῖς προαποπτώτοις ἐρινοῖς. οἱ δὲ περὶ Μακεδονίαν οὐδὲ ταῦτά φασιν ἀνθεῖν ἄρκευθον ὀξύην ἀρίαν σφένδαμνον. ἔνιοι δὲ τὰς ἀρκεύθους δύο εἶναι, καὶ τὴν μὲν ἑτέραν ἀνθεῖν μὲν ἄκαρπον δ᾿ εἶναι, τὴν δὲ ἑτέραν οὐκ ἀνθεῖν μὲν καρπὸν δὲ φέρειν εὐθὺς προφαινόμενον, ὥσπερ καὶ τὰς συκᾶς τὰ ἐρινά. συμβαίνει δ᾿ οὖν ὥστε ἐπὶ δύο ἔτη τὸν καρπὸν ἔχειν μόνον τοῦτο τῶν δένδρων. ταῦτα μὲν οὖν ἐπισκεπτέον.

3.4.14. Bölüm

Kimi yabanilerin sürgünlenmesi evcillerle aynı zamanda olur, kimilerininki biraz, kimilerininki daha çok geride kalır; ama hepsininki ilkbahar mevsimindedir. Meyvelerde ise fark daha büyüktür. Daha önce de söylediğimiz gibi olgunlaşma sürgünlenmeye uymaz, tersine çok farklıdır; çünkü bazılarının yıl boyu meyve taşıdığını söylediği ardıç ve pırnal gibi meyvelerini daha geç verenlerin de sürgünlenmesi ilkbahardadır. Aynı cinsten olanlar da yerlerine göre daha erken ya da daha geç sürgün vermekle birbirinden ayrılır. Makedonya yöresindekilerin dediğine göre önce bataklıklardakiler sürgün verir, ikinci olarak ovalardakiler, en son da dağlardakiler.

3.4.1

Ἡ δὲ βλάστησις τῶν μὲν ἅμα γίνεται καὶ τῶν ἡμέρων, τῶν δὲ μικρὸν ἐπιλειπομένη, τῶν δ᾿ ἤδη πλέον, ἁπάντων δὲ κατὰ τὴν ἠρινὴν ὥραν. ἀλλὰ τῶν καρπῶν ἡ παραλλαγὴ πλείων· ὥσπερ δὲ καὶ πρότερον εἴπομεν, οὐ κατὰ τὰς βλαστήσεις αἱ πεπάνσεις ἀλλὰ πολὺ διαφέρουσιν· ἐπεὶ καὶ τῶν ὀψικαρποτέρων, ἃ δή τινές φασιν ἐνιαυτοφορεῖν, οἷον ἄρκευθον καὶ πρῖνον, ὅμως αἱ βλαστήσεις τοῦ ἦρος. αὐτὰ δ᾿ αὑτῶν τὰ ὁμογενῆ τῷ πρότερον καὶ ὕστερον διαφέρει κατὰ τοὺς τόπους· πρῶτα μὲν γὰρ βλαστάνει τὰ ἐν τοῖς ἕλεσιν, ὡς οἱ περὶ Μακεδονίαν λέγουσι, δεύτερα δὲ τὰ ἐν τοῖς πεδίοις, ἔσχατα δὲ τὰ ἐν τοῖς ὄρεσιν.

3.4.2Tek tek ağaçlara bakılırsa, kimileri evcillerle birlikte sürgün verir, sandal ağacı ve apharkē gibi; yabani armut ise armuttan biraz sonra sürgün verir. Kimileri batı rüzgârından önce, kimileri batı rüzgârı esmeye başlar başlamaz sürgün verir. Batı rüzgârından önce kızılcık ve dişi kızılcık; batı rüzgârından sonra defne ve kızılağaç; gün-gece eşitliğinden biraz önce ıhlamur, zygia, phēgos meşesi ve incir. Ceviz, meşe ve mürver de erken sürgün verir; meyvesiz sanılanlarla koru ağaçları, yani ak kavak, karaağaç, söğüt ve kara kavak daha da erken verir. Çınar bunlardan biraz daha geç verir. Ötekiler ise adeta ilkbahar yerleşirken sürgün verir: yabani incir, akçakesme, akdiken, karaçalı, menengiç, ceviz ve kestane gibi. Elma geç sürgün verir; hemen hemen en geç sürgün verenler de ipsos, aria, tetragōnia, thyeia ve porsuktur. Sürgünlenmeler işte böyledir.

3.4.2

Αὐτῶν δὲ τῶν καθ᾿ ἕκαστα δένδρων τὰ μὲν συναναβλαστάνει τοῖς ἡμέροις, οἷον ἀνδράχλη ἀφάρκη· ἀχρὰς δὲ μικρῷ ὕστερον τῆς ἀπίου. τὰ δὲ καὶ πρὸ ζεφύρου καὶ μετὰ πνοὰς εὐθὺ ζεφύρου. καὶ πρὸ ζεφύρου μὲν κρανεία καὶ θηλυκρανεία, μετὰ ζέφυρον δὲ δάφνη κλήθρα, πρὸ ἰσημερίας δὲ μικρὸν φίλυρα ζυγία φηγὸς συκῆ· πρωΐβλαστα δὲ καὶ καρύα καὶ δρῦς καὶ ἀκτέος· ἔτι δὲ μᾶλλον τὰ ἄκαρπα δοκοῦντα καὶ ἀλσώδη, λεύκη πτελέα ἰτέα αἴγειρος· πλάτανος δὲ μικρῷ ὀ ψιαίτερον τούτων. τὰ δὲ ἄλλα ὥσπερ ἐνισταμένου τοῦ ἦρος, οἷον ἐρινεὸς φιλύκη ὀξυάκανθος παλίουρος τέρμινθος καρύα διοσβάλανος· μηλέα δ᾿ ὀψίβλαστος· ὀψιβλαστότατον δὲ σχεδὸν ἴψος ἀρία τετραγωνία θύεια μίλος. αἱ μὲν οὖν βλαστήσεις οὕτως ἔχουσιν.

3.4.3Çiçeklenmeler, denebilir ki, sürgünlenmeyi orantılı biçimde izler; ama yine de farklar gösterir; meyvelerin tamamlanmasında ise fark daha çok ve daha büyüktür. Kızılcığın erkencisi meyvesini yaz dönümü sıralarında, hemen hemen ilk olarak verir; bazılarının "dişi kızılcık" dediği geççisi ise sonbaharın ardından verir. Bunun meyvesi yenmez, odunu da zayıf ve gevşektir. İkisi arasındaki fark bu kadar büyüktür.

3.4.3

Αἱ δὲ ἀνθήσεις ἀκολουθοῦσι μὲν ὡς εἰπεῖν κατὰ λόγον, οὐ μὴν ἀλλὰ παραλλάττουσι, μᾶλλον δὲ καὶ ἐπὶ πλέον ἡ τῶν καρπῶν τελείωσις. κρανεία μὲν γὰρ ἀποδίδωσι περὶ τροπὰς θερινὰς ἡ πρώιος σχεδὸν ὥσπερ πρῶτον· ἡ δ᾿ ὄψιος, ἣν δή τινες καλοῦσι θηλυκρανείαν, μετ᾿ αὐτὸ τὸ μετόπωρον· ἔστι δὲ ὁ ταύτης καρπὸς ἄβρωτος καὶ τὸ ξύλον ἀσθενὲς καὶ χαῦνον· τοσαυτη δὴ διαφορὰ περὶ ἄμφω.

3.4.4Menengiç meyvesini buğday hasadı sıralarında ya da biraz daha geç verir; dişbudak ve akçaağaç da meyvelerini yazın verir. Kızılağaç, ceviz ve bir cins yabani armut sonbaharda verir. Meşe ve kestane daha da geç, Ülker'in batışı sıralarında verir; aynı şekilde akçakesme, pırnal, karaçalı ve akdiken de Ülker'in batışından sonra verir. Aria kış başlarken, elma ilk soğuklarda, yabani armut da kışın geç vaktinde verir. Sandal ağacı ve apharkē ise ilk meyvelerini salkım renk dönerken olgunlaştırır, sonrakini de (çünkü bunlar yılda iki kez meyve veriyor gibi görünür) kış başlarken. Köknar ve porsuk gün dönümünden biraz önce çiçek açar [köknarın çiçeği safran rengidir ve başka bakımlardan da güzeldir]; meyvelerini ise Ülker'in batışından sonra bırakırlar.

3.4.4

τέρμινθος δὲ περὶ πυροῦ ἀμητὸν ἢ μικρῷ ὀψιαίτερον ἀποδίδωσι καὶ μελία καὶ σφένδαμνος τοῦ θέρους τὸν καρπόν· κλήθρα δὲ καὶ καρύα καὶ ἀχράδων τι γένος μετοπώρου· δρῦς δὲ καὶ διοσβάλανος ὀψιαίτερον ἔτι περὶ Πλειάδος δύσιν, ὡσαύτως δὲ καὶ φιλύκη καὶ πρῖνος καὶ παλίουρος καὶ ὀξυάκανθος μετὰ Πλειάδος δύσιν· ἡ δ᾿ ἀρία χειμῶνος ἀρχομένου· καὶ ἡ μηλέα μὲν τοῖς πρώτοις ψύχεσιν, ἀχρὰς δὲ ὀψία χειμῶνος· ἀνδράχλη δὲ καὶ ἀφάρκη τὸ μὲν πρῶτον πεπαίνουσιν ἅμα τῷ βότρυϊ περκάζοντι, τὸ δὲ ὕστερον, δοκεῖ γὰρ ταῦτα δίκαρπα, ἀρχομένου τοῦ χειμῶνος, ἐλάτη δὲ καὶ μίλος ἀνθοῦσι μικρὸν πρὸ ἡλίου τροπῶν· [καὶ τῆς γε ἐλάτης τὸ ἄνθος κρόκινον καὶ ἄλλως καλόν·] τὸν δὲ καρπὸν ἀφιᾶσι μετὰ δύσιν Πλειάδος.

3.4.5Çam ve Halep çamı sürgün vermede biraz, on beş gün kadar önde giderler; meyvelerini ise buna orantılı olarak Ülker'den sonra verirler.

Bunlarda fark daha ölçülüdür; en büyük fark ise ardıçta, çobanpüskülünde ve pırnaldadır. Ardıç meyvesini bir yıl taşıyor gibi görünür; çünkü yeni meyve geçen yılınkine yetişir. Bazılarının dediğine göre meyvesini olgunlaştırmaz bile; bu yüzden önceden toplayıp bir süre saklarlar; biri meyveyi ağaçta bırakırsa kurur.

3.4.5

πεύκη δὲ καὶ πίτυς προτεροῦσι τῇ βλαστήσει μικρόν, ὅσον πεντεκαίδεκα ἡμέραις, τοὺς δὲ καρποὺς ἀποδιδόασι μετὰ Πλειάδα κατὰ λόγον. Ταῦτα μὲν οὖν μετριωτέραν μὲν ἔχει παραλλαγήν· πάντων δὲ πλείστην ἡ ἄρκευθος καὶ ἡ κήλαστρος καὶ ἡ πρῖνος· ἡ μὲν γὰρ ἄρκευθος ἐνιαύσιον ἔχειν δοκεῖ· περικαταλαμβάνει γὰρ ὁ νέος τὸν περυσινόν. ὡς δέ τινές φασιν, οὐδὲ πεπαίνει, δι᾿ ὃ καὶ προαφαιροῦσι καὶ χρόνον τινὰ τηροῦσιν· ἐὰν δὲ ἐᾷ ἐπὶ τοῦ δένδρου τις, ἀποξηραίνεται.

3.4.6Arkadya yöresindekiler pırnalın da meyvesini bir yılda tamamladığını söyler; çünkü geçen yılın meyvesini olgunlaştırırken yenisini de göstermeye başlar; böylece bu tür ağaçlarda sürekli meyve bulunur. Çobanpüskülünün de meyvesini kış yüzünden döktüğünü söylerler. Ihlamur ve şimşir de çok geç meyve verir. [Ihlamurun, dişi kızılcığın ve şimşirin meyvesini hiçbir hayvan yemez. Sarmaşık, ardıç, çam ve sandal ağacı da geç meyve verir.] Arkadya yöresindekilerin dediğine göre bunlardan da geç, hemen hemen hepsinden geç meyve verenler tetragōnia, thyeia ve porsuktur. Yabanilerin meyvelerini dökmesi ve olgunlaştırması bakımından yalnız evcillere göre değil kendi aralarında da farklar işte böyledir.

3.4.6

φασὶ δὲ καὶ τὴν πρῖνον οἱ περὶ Ἀρκαδίαν ἐνιαυτῷ τελειοῦν· ἅμα γὰρ τὸν ἔνον πεπαίνει καὶ τὸν νέον ὑποφαίνει· ὥστε τοῖς τοιούτοις συμβαίνει συνεχῶς τὸν καρπὸν ἔχειν. φασὶ δέ γε καὶ τὴν κήλαστρον ὑπὸ τοῦ χειμῶνος ἀποβάλλειν. ὀψίκαρπα δὲ σφόδρα καὶ φίλυρα καὶ πύξος. [τὸν δὲ καρπὸν ἄβρωτον ἔχει παντὶ ζώῳ φίλυρα θηλυκρανεία πύξος. ὀψίκαρπα δὲ καὶ κιττὸς καὶ ἄρκευθος καὶ πεύκη καὶ ἀνδράχλη.] ὡς δὲ οἱ περὶ Ἀρκαδίαν φασίν, ἔτι τούτων ὀψικαρπότερα σχεδὸν δὲ πάντων ὀψιαίτερα τετραγωνία θύεια μίλος. αἱ μὲν οὖν τῶν καρπῶν ἀποβολαὶ καὶ πεπάνσεις τῶν ἀγρίων τοιαύτας ἔχουσι διαφορὰς οὐ μόνον πρὸς τὰ ἥμερα ἀλλὰ καὶ πρὸς ἑαυτά.

3.5.15. Bölüm

Ağaçlar sürgün vermeye başlayınca ötekiler sürgünlenmeyi de büyümeyi de kesintisiz sürdürür; çam, köknar ve meşe ise ara verir: bunlarda üç atılım olur ve üç kez sürgün verirler; bu yüzden kabukları da üç kez soyulur. Çünkü her ağaç sürgün verirken kabuğunu kolayca bırakır. İlk sürgün ilkbaharın başında, Thargelion ayı başlar başlamaz olur; İda'da on beş gün kadar sürer. Sonra otuz ya da biraz daha fazla gün ara verdikten sonra, ilk sürgünün ucundaki topuzun ucundan yine başka sürgünler çıkarır. Bu sürgünlenmeyi kimi yukarıya, kimi de çepeçevre yanlara doğru yapar; ilk sürgünün topuzunu adeta bir boğuma dönüştürerek; ilk sürgünlenmede de durum böyledir. Bu, Skirrophorion ayının sonlarında olur.

3.5.1

Συμβαίνει δ᾿ ὅταν ἄρξωνται βλαστάνειν τὰ μὲν ἄλλα συνεχῆ τήν τε βλάστησιν καὶ τὴν αὔξησιν ποιεῖσθαι, πεύκην δὲ καὶ ἐλάτην καὶ δρῦν διαλείπειν, καὶ τρεῖς ὁρμὰς εἶναι καὶ τρεῖς ἀφιέναι βλαστούς, δι᾿ ὃ καὶ τρίσλοποι· πᾶν γὰρ δὴ δένδρον ὅταν βλαστάνῃ λοπᾷ· πρῶτον μὲν ἄκρου ἔαρος εὐθὺς ἱσταμένου τοῦ Θαργηλιῶνος, ἐν δὲ τῆ Ἴδῃ περὶ πεντεκαίδεκα μάλιστα ἡμέρας· μετὰ δὲ ταῦτα διαλιπόντα περὶ τριάκοντα ἢ μικρῷ πλείους ἐπιβάλλεται πάλιν ἄλλους βλαστοὺς ἀπ᾿ ἄκρας τῆς κορυνήσεως τῆς ἐπὶ τῷ προτέρῳ βλαστῷ· καὶ τὰ μὲν ἄνω τὰ δ᾿ εἰς τὰ πλάγια κύκλῳ ποιεῖται τὴν βλάστησιν, οἷον γόνυ ποιησάμενα τὴν τοῦ πρώτου βλαστοῦ κορύνην, ὥσπερ καὶ ἡ πρώτη βλάστησις ἔχει. γίνεται δὲ τοῦτο περὶ τὸν Σκιρροφοριῶνα λήγοντα.

3.5.2Bütün mazılar da, beyazı da siyahı da, bu sürgünlenme sırasında oluşur. Çoğunlukla geceleyin topluca oluşur; bir gün büyüdükten sonra, ziftimsi olan dışında, sıcağa yakalanırsa kurur ve daha fazla büyüyemez; yoksa daha büyük olurdu. Bu yüzden bazılarının büyüklüğü bir baklayı geçmez. Siyah mazı ise birkaç gün boyunca yeşilimsi kalır, büyür ve bazıları elma büyüklüğüne ulaşır.

Bundan sonra on beş gün kadar ara verip üçüncü kez Hekatombaion ayında sürgün verirler; bu, öncekilerden en az gün süren sürgünlenmedir, belki en çok altı yedi gün. Sürgünlenme de benzerdir ve aynı biçimde olur. Bu günler geçince büyüme artık boya doğru değil kalınlığa doğru yönelir.

3.5.2

Κατὰ δὲ ταύτην τὴν βλάστησιν καὶ ἡ κηκὶς φύεται πᾶσα, καὶ ἡ λευκὴ καὶ ἡ μέλαινα· φύεται δὲ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ νυκτὸς ἀθρόος· ἐφ᾿ ἡμέραν δὲ μίαν αὐξηθεῖσα, πλὴν τὴς πιττοειδοῦς, ἐὰν ὑπὸ τοῦ καύματος ληφθῇ ξηραίνεται, καὶ ἀναυξὴς ἐπὶ τὸ μεῖζον, ἐγίνετο γὰρ ἂν μείζων τῷ μεγέθει. διόπερ τινὲς αὐτῶν οὐ μεῖζον ἔχουσι κυάμου τὸ μέγεθος. ἡ δὲ μέλαινα καὶ ἐπὶ πλείους ἡμέρας ἔγχλωρός ἐστι, καὶ αὐξάνονται καὶ λαμβάνουσιν ἔνιαι μέγεθος μήλου. Διαλείποντα δὲ μετὰ τοῦτο περὶ πεντεκαίδεκα ἡμέρας πάλιν τὸ τρίτον ἐπιβάλλεται βλαστοὺς Ἑκατομβαιῶνος, ἐλαχίστας ἡμέρας τῶν πρότερον· ἴσως γὰρ ἓξ ἢ ἑπτὰ τὸ πλεῖστον· ἡ δὲ βλάστησις ὀμοία καὶ τὸν αὐτὸν τρόπον. παρελθουσῶν δὲ τούτων οὐκέτι εἰς μῆκος ἀλλ᾿ εἰς πάχος ἡ αὔξησις τρέπεται.

3.5.3Sürgünlenmeler bütün ağaçlarda açıkça görülür, ama en çok köknarda ve çamda; çünkü bunların boğumları sıra hâlinde dizilir ve budakları eşit aralıklıdır. Odunları kesmenin mevsimi de bu zamandır, çünkü kabuk o zaman kolay soyulur. Başka zamanlarda kabuk kolay soyulmaz; soyulsa bile odun kararır ve görünüşçe kötüleşir. Ama kullanım bakımından bunun hiçbir zararı yoktur; hatta odun meyveler olgunlaştıktan sonra kesilirse daha da sağlam olur.

3.5.3

Πᾶσι μὲν οὖν τοῖς δένδροις αἱ βλαστήσεις φανεραί, μάλιστα δὲ τῇ ἐλάτῃ καὶ τῇ πεύκῃ διὰ τὸ στοιχεῖν τὰ γόνατα καὶ ἐξ ἴσου τοὺς ὄζους ἔχειν. ὥρα δὲ καὶ πρὸς τὸ τέμνεσθαι τὰ ξύλα τότε διὰ τὸ λοπᾶν· ἐν γὰρ τοῖς ἄλλοις καιροῖς οὐκ εὐπεριαίρετος ὁ φλοιός, ἀλλὰ καὶ περιαιρεθέντος μέλαν τὸ ξύλον γίνεται καὶ τῇ ὄψει χεῖρον· ἐπεὶ καὶ πρός γε τὴν χρείαν οὐδέν, ἀλλὰ καὶ ἰσχυρότερον, ἐὰν μετὰ τὴν πέπανσιν τῶν καρπῶν τμηθῇ.

3.5.4Bunlar söylenen ağaçlara özgü şeylerdir. İlkbahar sürgünlenmesinden sonra Köpek Yıldızı'nın ve Arktouros'un doğuşunda olan sürgünlenmeler ise hemen hemen bütün ağaçlara ortaktır. Bunlar evcillerde, onlardan da en çok incirde, asmada ve narda, genel olarak da iyi beslenen ağaçlarda ve toprağın böyle olduğu yerlerde daha belirgindir. Bu yüzden Arktouros'un doğuşundaki sürgünlenmenin en çok Teselya ve Makedonya yöresinde olduğunu söylerler; çünkü orada sonbahar hem güzel hem uzun geçer; böylece havanın yumuşaklığı da buna katkı yapar. Nitekim Mısır'da da ağaçlar bu yüzden adeta sürekli sürgün verir, ya da çok kısa bir süre ara verir.

3.5.4

Ταῦτα μὲν οὖν ἴδια τῶν προειρημένων δένδρων. αἱ δὲ βλαστήσεις αἱ ἐπὶ Κυνὶ καὶ Ἀρκτούρῳ γινόμεναι μετὰ τὴν ἐαρινὴν σχεδὸν κοιναὶ πάντων· ἔνδηλοι δὲ μᾶλλον ἐν τοῖς ἡμέροις καὶ τούτων μάλιστα συκῇ καὶ ἀμπέλῳ καὶ ῥοιᾷ καὶ ὅλως ὅσα εὐτραφῆ καὶ ὅπου χώρα τοιαύτη· δι᾿ ὃ καὶ τὴν ἐπ᾿ Ἀρκτούρῳ πλείστην φασὶ γίνεσθαι περὶ Θετταλίαν καὶ Μακεδονίαν· ἅμα γὰρ συμβαίνει καὶ τὸ μετόπωρον καλὸν γίνεσθαι καὶ μακρόν, ὥστ καὶ τὴν μαλακότητα συμβάλλεσθαι τοῦ ἀέρος. ἐπεὶ καὶ ἐν Αἰγύπτῳ διὰ τοῦθ᾿ ὡς εἰπεῖν αἰεὶ βλαστάνει τὰ δένδρα, ἢ καὶ μικρόν τινα διαλείπει χρόνον.

3.5.5Söylendiği gibi ek sürgünlenmelere ilişkin şeyler ortaktır; ilk sürgünlenmeden sonraki aralara ilişkin olanlar ise söz edilen ağaçlara özgüdür. Bazı ağaçlara, örneğin daha önce sayılanlara, "kakhrys" denen şey de özgüdür; çünkü köknarda, çamda ve meşede, ayrıca ıhlamurda, cevizde, kestanede ve Halep çamında bulunur. Meşede bunlar sürgünlenmeden önce, ilkbahar kendini göstermeye başlarken oluşur. Kakhrys, ilk kabarma ile yaprak sürgünlenmesi arasına düşen bir tür yaprak gebeliğidir. Üvezde ise sonbaharda, yaprak dökümünden hemen sonra oluşur; yağlı gibidir ve adeta şişmiştir, sanki sürgün verecekmiş gibi; kış boyunca ilkbahara dek kalır. Herakleia fındığı ise meyvesini döktükten sonra iri bir kurt büyüklüğünde salkıma benzer bir şey çıkarır; tek bir sapçıktan birkaç tane çıkar; bazıları bunlara "ioulos" der.

3.5.5

Ἀλλὰ τὰ μὲν περὶ τὰς ἐπιβλαστήσεις, ὥσπερ εἴρηται, κοινά, τὰ δὲ περὶ τὰς διαλείψεις ἀπὸ τῆς πρώτης ἴδια τῶν λεχθέντων. ἴδιον δ᾿ ἐνίοις ὑπάρχει καὶ τὸ τῆς καλουμένης κάχρυος, οἶον τοῖς [τε] προειρημένοις· ἔχει γὰρ καὶ ἐλάτη καὶ πεύκη καὶ δρῦς, καὶ ἔτι φίλυρα καὶ καρύα καὶ διοσβάλανος καὶ πίτυς. αὗται δὲ γίνονται δρυὶ μὲν πρὸ τῆς βλαστήσεως ὑποφαινούσης τῆς ἠρινῆς ὥρας. ἔστι δ᾿ ὡσπερεὶ κύησις φυλλικὴ μεταξὺ πίπτουσα τῆς ἐξ ἀρχῆς ἐποιδήσεως καὶ τῆς φυλλικῆς βλαστήσεως· τῇ δ᾿ ὄῃ ἐστὶ τοῦ μετοπώρου μετὰ τὴν φυλλοβολίαν εὐθὺς λιπαρά τις καὶ ὥσπερ ἐπωδηκυῖα, καθαπερανεὶ μέλλουσα βλαστάνειν, καὶ διαμένει τὸν χειμῶνα μέχρι τοῦ ἦρος. ἡ δὲ Ἡρακλεωτικὴ μετὰ τὴν ἀποβολὴν τοῦ καρποῦ φύει τὸ βοτρυῶδες ἡλίκον σκώληξ εὐμεγέθης, ἐξ ἑνὸς μίσχου πλείω δή, ἃ καλοῦσί τινες ἰούλους.

3.5.6Bunların her biri, çamın kozalakları gibi pul pul dizilmiş küçük parçalardan oluşur; öyle ki görünüşü yeni ve yeşil bir kozalağa benzemez değildir; yalnız daha uzunsoludur ve baştan sona hemen hemen aynı kalınlıktadır. Bu, kış boyunca büyür (ilkbaharla birlikte pulları açılır ve sararır) ve üç parmak uzunluğa erişir. İlkbaharda yaprak sürgün verince bunlar dökülür; fındığın, sapçığın üzerinde kapanmış, çanak biçiminde meyve kabukları oluşur; sayıları çiçek sayısı kadardır ve her birinde bir fındık bulunur. Ihlamur konusunda ve başka kakhrys taşıyan bir ağaç varsa onun konusunda araştırma yapmak gerekir.

3.5.6

τούτων ἕκαστον ἐκ μικρῶν σύγκειται μορίων φολιδωτῶν τῇ τάξει, καθάπερ οἱ στρόβιλοι τῆς πεύκης, ὥστε μὴ ἀνομοίαν εἶναι τὴν ὄψιν στροβίλῳ νέῳ καὶ χλωρῷ πλὴν προμηκέστερον καὶ σχεδὸν ἰσόπαχες διόλου. τοῦτο δὲ αὔξεται τὸν χειμῶνα· (καὶ ἅμα τῷ ἦρι χάσκει τὰ φολιδωτὰ καὶ ξανθὰ γίνεται), καὶ τὸ μῆκος λαμβάνει καὶ τριδάκτυλον· ὅταν δὲ τοῦ ἦρος τὸ φύλλον βλαστάνῃ, ταῦτ᾿ ἀποπίπτει καὶ τὰ τοῦ καρύου καλυκώδη περικάρπια γίνεται συμμεμυκότα κατὰ τοῦ μίσχου, τοσαῦτα ὅσα καὶ ἦν τὰ ἄνθη· τούτων δ᾿ ἐν ἑκάστῳ κάρυον ἕν. περὶ δὲ τῆς φιλύρας ἐπισκεπτέον, καὶ εἴ τι ἄλλο καχρυοφόρον.

3.6.16. Bölüm

Kimi ağaçlar kolay büyür, kimileri güç büyür. Kolay büyüyenler su kenarında yetişenlerdir: karaağaç, çınar, ak kavak, kara kavak ve söğüt; gerçi bazıları söğüdün güç büyüdüğünü ileri sürer. Meyve verenlerden de köknar, çam ve meşe kolay büyür. En kolay büyüyen [...]; ⟦güç büyüyenler⟧ porsuk, lakara, phēgos meşesi, ardıç, akçaağaç, gürgen, zygia, dişbudak, kızılağaç, Halep çamı, sandal ağacı, kızılcık, şimşir ve yabani armuttur. Köknar, çam ve Halep çamı ise ne büyüklüğe ulaşırlarsa ulaşsınlar hemen meyve verir.

3.6.1

Ἔστι δὲ καὶ τὰ μὲν εὐαυξῆ τὰ δὲ δυσαυξῆ. εὐαυξῆ μὲν τά τε πάρυδρα, οἶον πτελέα πλάτανος λεύκη αἴγειρος ἰτέα· καί τοι περὶ ταύτης ἀμφισβητοῦσί τινες ὡς δυσαυξοῦς· καὶ τῶν καρποφόρων δὲ ἐλάτη πεύκη δρῦς. εὐαυξέστατον δὲ […] μίλος καὶ λάκαρα φηγὸς ἄρκευθος σφένδαμνος ὀστρυα ζυγία μελία κλήθρα πίτυς ἀνδράχλη κρανεία πύξος ἀχράς. καρποφορεῖ δ᾿ εὐθὺς ἐλάτη πεύκη πίτυς, κἂν ὁπηλικονοῦν μέγεθος λάβωσιν.

3.6.2Öteki ağaçların büyümesi ve sürgün vermesi, sürgünlerin çıktığı yerler bakımından düzensizdir; köknarınki ise belirli ve kesintisizdir, sonrasında da öyle sürer. Çünkü gövdeden ilk çatallanma olunca, ondan da aynı şekilde ikinci çatallanma olur; köknar bunu bütün ek sürgünlenmelerde hep böyle yapar. Ötekilerde ise, yabani zeytin ve birkaç başka ağaç dışında, budaklar bile birbirinin karşısında durmaz. Büyümenin, evcillerde de yabanilerde de aynı ölçüde görülen ortak bir farkı daha vardır: kimisi hem sürgünlerin ucundan hem yanlarından büyür, armut, nar, incir, mersin ve hemen hemen çoğu ağaç gibi; kimisi ise uçtan sürgün çıkarmaz, yanlardan çıkarır ve var olan kısım ileri itilir; bütün gövde de ana dallar da böyle büyür. Bu, Pers cevizinde, Herakleia fındığında ve başkalarında görülür.

3.6.2

Ἡ δὲ αὔξησις καὶ ἡ βλάστησις τῶν μὲν ἄλλων ἄτακτος κατὰ τοὺς τόπους τῶν βλαστῶν, τῆς δ᾿ ἐλάτης ὡρισμένη καὶ συνεχὴς καὶ ὕστερον. ὅταν γὰρ ἐκ τοῦ στελέχους τὰ πρῶτα σχισθῇ, πάλιν ἐξ ἐκείνου ἡ ἑτέρα σχίσις γίνεται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, καὶ τοῦτ᾿ ἀεὶ ποιεῖ κατὰ πάσας τὰς ἐπιβλαστήσεις. ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις οὐδ᾿ οἱ ὄζοι κατ᾿ ἀλλήλους πλὴν ἐπί τινων ὀλίγων, οἷον κοτίνου καὶ ἄλλων· ἔχει δὲ καὶ τῇδε διαφορὰν ἡ αὔξησις κοινῇ πάντων ὁμοίως ἡμέρων τε καὶ ἀγρίων· τὰ μὲν γὰρ καὶ ἐκ τοῦ ἄκρου τῶν βλαστῶν καὶ ἐκ τῶν πλαγίων φύεται, καθάπερ ἄπιος ῥόα συκῆ μύρρινος σχεδὸν τὰ πλεῖστα· τὰ δ᾿ ἐκ τοῦ ἄκρου μὲν οὐκ ἀνίησιν ἐκ δὲ τῶν πλαγίων, καὶ αὐτὸ προωθεῖται τὸ ὑπάρχον, ὥσπερ καὶ τὸ ὅλον στέλεχος καὶ οἱ ἀκρεμόνες· συμβαίνει δὲ τοῦτο ἐπὶ τῆς Περσικῆς καρύας καὶ τῆς Ἡρακλεωτικῆς καὶ ἄλλων.

3.6.3Bu türden bütün ağaçlarda sürgünler tek bir yaprakla son bulur; bu yüzden, bir başlangıç noktaları olmadığı için, yeniden sürgün vermemeleri ve büyümemeleri akla yatkındır. (Buğdayın büyümesi de bir bakıma buna benzer: o da her zaman var olan kısmın ileri itilmesiyle büyür; otlatılan tarlalarda olduğu gibi yaprakları kırpılsa bile. Yalnız buğday, bazı baklagillerin yaptığı gibi yandan sürgün vermez.) Bu, hem sürgün vermenin hem büyümenin bir farkı sayılabilir.

3.6.3

ἁπάντων δὲ τῶν τοιούτων εἰς ἓν φύλλον ἀποτελευτῶσιν οἱ βλαστοί, δι᾿ ὃ καὶ εὐλόγως οὐκ ἐπιβλαστάνει καὶ αὐξάνεται μὴ ἔχοντα ἀρχήν. (ὁμοία δὲ τρόπον τινὰ ἡ αὔξησις καὶ τοῦ σίτου· καὶ γὰρ οὗτος ἀεὶ τῇ προώσει τοῦ ὑπάρχοντος αὐξάνεται, κἂν κολοβωθῇ τὰ φύλλα, καθάπερ ἐν τοῖς ἐπιβοσκομένοις· πλὴν οὗτός γε οὐκ ἐκ τοῦ πλαγίου παραφύει, καθάπερ ἔνια τῶν χεδρόπων.) αὕτη μὲν οὖν διαφορά τις ἂν εἴη βλαστήσεως ἅμα καὶ αὐξήσεως.

3.6.4Bazıları, hepsi tohumdan yetiştiği için yabanilerin derin köklü olmadığını söyler; ama pek doğru söylemezler. Çünkü bunlar tutunduktan sonra köklerini çok derine salabilirler; nitekim sebzelerin çoğu da, daha zayıf oldukları ve açıkça toprakta yetiştikleri hâlde, bunu yapar. Her neyse, yabanilerden en derin köklüsü pırnal gibi görünür; köknar ve çam orta derecededir; en yüzeysel köklüler ise thraupalos, erik ve spodias'tır; bu sonuncusu bir tür yabani eriktir. Bunlar az köklüdür de; thraupalos ise çok köklüdür. Kökleri derinde olmayan öteki ağaçların, en başta da köknar ve çamın, rüzgârla kökünden sökülüp devrilmesi de bu yüzdendir.

3.6.4

Βαθύρριζα δὲ οὔ φασί τινες εἶναι τὰ ἄγρια διὰ τὸ φύεσθαι πάντα ἀπὸ σπέρματος, οὐκ ἄγαν ὀρθῶς λέγοντες. ἐνδέχεται γὰρ ὅταν ἐμβιώσῃ πόρρω καθιέναι τὰς ῥίζας· ἐπεὶ καὶ τῶν λαχάνων τὰ πολλὰ τοῦτο ποιεῖ, καίπερ ἀσθενέστερα ὄντα καὶ ἐναργῶς φυόμενα ⟨ἐν⟩ τῇ γῇ. βαθυρριζότατον δ᾿ οὖν δοκεῖ τῶν ἀγρίων εἶναι ἡ πρῖνος· ἐλάτη δὲ καὶ πεύκη μετρίως, ἐπιπολαιότατον δὲ θραύπαλος καὶ κοκκυμηλέα καὶ σποδιάς· αὕτη δ᾿ ἐστὶν ὥσπερ ἀγρία κοκκυμηλέα. ταῦτα μὲν οὖν καὶ ὀλιγόρριζα· ὁ δὲ θραύπαλος πολύρριζον. συμβαίνει δὲ τοῖς ἄλλοις τοῖς μὴ κατὰ βάθους ἔχουσι. καὶ οὐχ ἥκιστα ἐλάτῃ καὶ πεύκῃ, προρρίζοις ὑπὸ τῶν πνευμάτων ἐκπίπτειν.

3.6.5Arkadya yöresindekiler böyle söyler. İda'dan gelenler ise köknarın meşeden daha derin köklü olduğunu, ama daha az kökü bulunduğunu ve köklerinin daha düz gittiğini söyler; erik ve Herakleia fındığının da çok derin köklü olduğunu; Herakleia fındığının köklerinin ince ve güçlü, eriğin ise çok köklü olduğunu, ikisinin de tutunması gerektiğini; eriğin kolay ölmediğini söylerler. Akçaağacın kökleri yüzeyde ve azdır; dişbudağın ise daha çoktur, sık ve derin köklüdür. Ardıç ve katran ardıcı da yüzeysel köklüdür; kızılağacın kökleri ince ve düzgündür; kayın da öyledir, çünkü o da yüzeysel ve az köklüdür. Üvezin kökleri yüzeyde, ama güçlü, kalın ve kolay ölmeyen köklerdir; sayıları ise orta derecededir. Derin köklü olan ve olmayan ağaçlar bunlardır.

3.6.5

Οἱ μὲν οὖν περὶ Ἀρκαδίαν οὕτω λέγουσιν. οἱ δ᾿ ἐκ τῆς Ἴδης βαθυρριζότερον ἐλάτην δρυὸς ἀλλ᾿ ἐλάττους ἔχειν καὶ εὐθυρριζοτέραν εἶναι· βαθυρριζότατον δὲ καὶ τὴν κοκκυμηλέαν καὶ τὴν Ἡρακλεωτικήν, τὰς δὲ ῥίζας λεπτὰς καὶ ἰσχυρὰς τὴν Ἡρακλεωτικήν, τὴν δὲ κοκκυμηλέαν πολύρριζον, ἄμφω δ᾿ ἐμβιῶναι δεῖν· δυσώλεθρον δὲ τὴν κοκκυμηλέαν. ἐπιπολῆς δὲ σφένδαμνον καὶ ὀλίγας· τὴν δὲ μελίαν πλείους καὶ εἶναι πυκνόρριζον καὶ βαθύρριζον. ἐπιπολῆς δὲ καὶ ἄρκευθον καὶ κέδρον· καὶ κλήθρας λεπτὰς καὶ ὁμαλεῖς· ἔτι δ᾿ ὀξύην· καὶ γὰρ τοῦτ᾿ ἐπιπολαιόρριζον καὶ ὀλιγόρριζον. τὴν δὲ οὔαν ἐπιπολαίους μὲν ἰσχυρὰς δὲ καὶ παχείας καὶ δυσωλέθρους πλήθει δὲ μετρίας. βαθύρριζα μὲν οὖν καὶ οὐ βαθύρριζα τὰ τοιαῦτ᾿ ἐστίν.

3.7.17. Bölüm

Gövde kesilince öteki ağaçların hemen hepsi yandan sürgün verir; meğer ki kökler önceden zarar görmüş olsun. Çam ve köknar ise, tepeleri kesilse bile, aynı yıl içinde kökleriyle birlikte tamamen kurur. Köknarda kendine özgü bir şey olur: gövdesinin düzgün kısmında kesilir ya da rüzgârla veya başka bir şeyle kırılırsa (çünkü köknarın gövdesi belli bir yüksekliğe kadar düzgün, budaksız ve bir geminin direğine yetecek kadar düzdür), çevresinde daha alçak bir büyüme oluşur. Buna kimisi "amphauksis", kimisi "amphiphya" der. Rengi siyah, sertliği olağanüstüdür; Arkadya yöresindekiler karıştırma kaplarını bundan yaparlar. Kalınlığı ağaca göredir: ağaç ne kadar güçlü, özsuyu ne kadar bol ya da ne kadar kalınsa o kadar kalın olur.

3.7.1

Ἀποκοπέντος δὲ τοῦ στελέχους τὰ μὲν ἄλλα πάνθ᾿ ὡς εἰπεῖν παραβλαστάνει, πλὴν ἐὰν αἱ ῥίζαι πρότερον τύχωσι πεπονηκυῖαι· πεύκη δὲ καὶ ἐλάτη τελέως ἐκ ῥιζῶν αὐτοετεῖς αὐαίνονται καὶ ἐὰν τὸ ἄκρον ἐπικοπῇ. συμβαίνει δὲ ἴδιόν τι περὶ τὴν ἐλάτην· ὅταν γὰρ κοπῇ ἢ κολουσθῇ ὑπὸ πνεύματος ἢ καὶ ἄλλου τινὸς περὶ τὸ λεῖον τοῦ στελέχους ἔχει γὰρ μέχρι τινὸς λεῖον καὶ ἄοζον καὶ ὁμαλὸν ἱκανὸν ἴστῳ πλοίου — περιφύεται μικρόν, ὑποδεέστερον εἰς ὕψος, καὶ καλοῦσιν οἱ μὲν ἄμφαυξιν οἱ δὲ ἀμφίφυαν, τῷ μὲν χρώματι μέλαν τῇ δὲ σκληρότητι ὑπερβάλλον, ἐξ οὗ τοὺς κρατῆρας ποιοῦσιν οἱ περὶ Ἀρκαδίαν· τὸ δὲ πάχος οἷον ἂν τύχῃ τὸ δένδρον, ὅσῳπερ ἂν ἰσχυρότερον καὶ ἐγχυλότερον ἢ παχύτερον.

3.7.2Aynı konuda köknarda şu kendine özgü şey de görülür: biri bütün budaklarını alıp tepesini keserse ağaç çabucak ölür; ama düzgün kısımdaki alt dalları alırsa kalan kısım yaşar ve amphauksis de onun çevresinde oluşur. Yandan sürgün vermediğine göre, bu kısmın yaşaması özsuyunun bol ve yeşil olmasındandır. Ama bu köknara özgüdür.

3.7.2

συμβαίνει δὲ κἀκεῖνο ἴδιον ἐν ταὐτῷ τούτῳ περὶ τὴν ἐλάτην· ὅταν μὲν γάρ τις τοὺς ὄζους ἄπαντας ἀφελὼν ἀποκόψῃ τὸ ἄκρον, ἀποθνήσκει ταχέως· ὅταν δὲ τὰ κατωτέρω τὰ κατὰ τὸ λεῖον ἀφέλῃ, ζῇ τὸ κατάλοιπον, περὶ ὃ δὴ καὶ ἡ ἄμφαυξις φύεται. ζῇ δὲ δῆλον ὅτι τῷ ἔγχυλον εἶναι καὶ χλωρόν, εἴπερ ἀπαράβλαστον. ἀλλὰ γὰρ τοῦτο μὲν ἴδιον τῆς ἐλάτης.

3.7.3Öteki ağaçlar hem kendi meyvelerini hem de her yıl yeniden çıkan şu parçaları, yani yaprak, çiçek ve sürgün verir; kimileri ayrıca bryon ya da sülük verir. Kimileri ise daha fazlasını verir: karaağaç hem salkımını hem de şu kese gibi şeyi verir; incir de olgunlaşmadan dökülen yabani incirleri ve, eğer incirlerden bazıları olynthos taşıyorsa, olynthosları verir; bu da belki bir bakıma meyvedir. Herakleia fındığı ioulosu, pırnal kırmızı kokkosu, defne de salkımcığı verir. Meyveli defne de bunu verir; hepsi değilse bile bir cinsi verir; ama bazılarının "erkek" dediği meyvesiz defne daha çok verir. Çam da olgunlaşmadan dökülen kyttarosu verir.

3.7.3

Φέρει δὲ τὰ μὲν ἄλλα τόν τε καρπὸν τὸν ἑαυτῶν καὶ τὰ κατ᾿ ἐνιαυτὸν ἐπιγινόμενα ταῦτα, φύλλον ἄνθος βλαστόν· τὰ δὲ καὶ βρύον ἢ ἕλικα· τὰ δὲ πλείω, καθάπερ ἥ τε πτελέα τόν τε βότρυν καὶ τὸ θυλακῶδες τοῦτο, καὶ συκῆ καὶ τὰ ἐρινὰ τὰ προαποπίπτοντα καὶ εἴ τινες ἄρα τῶν συκῶν ὀλυνθοφοροῦσιν· ἴσως δὲ τρόπον τινὰ καρπὸς οὗτος. ἀλλ᾿ ἡ Ἡρακλεωτικὴ καρύα τὸν ἴουλον καὶ ἡ πρῖνος τὸν φοινικοῦν κόκκον ἡ δὲ δάφνη τὸ βότρυον. φέρει μὲν καὶ ἡ καρποφόρος, εἰ μὴ καὶ πᾶσα ἀλλά τοι γένος τι αὐτῆς, οὐ μὴν ἀλλὰ πλέον ἡ ἄκαρπος, ἣν δὴ καὶ ἄρρενά τινες καλοῦσιν. ἀλλ᾿ ἡ πεύκη τὸν προαποπίπτοντα κύτταρον.

3.7.4Meyvesinin yanı sıra en çok şey veren ağaç meşedir: küçük mazıyı ve öteki, ziftimsi siyah mazıyı verir. Bir de biçimce duta benzeyen, ama sert ve zor kırılan başka bir şey verir; bu seyrektir. Bir başkası da erkeklik organı gibi bir biçim taşır; tamamlandığında çıkıntı kısmında daha da sertleşir ve delinmiş olur; bir bakıma boğa başına da benzer; kırılınca içinde zeytin çekirdeğine benzer bir şey bulunur. Bazılarının "pilos" dediği şeyi de verir: bu, daha sert bir çekirdekçiğin çevresinde oluşmuş yünlü, yumuşak küçük bir küredir; bunu kandillerde kullanırlar, çünkü siyah mazı gibi iyi yanar. Saçlı bir başka küçük küre de verir; bu başka bakımlardan işe yaramaz, ama ilkbaharda hem dokunuşta hem tatta bal gibi bir özsuyla kaplıdır.

3.7.4

Πλεῖστα δὲ πάντων ἡ δρῦς παρὰ τὸν καρπόν, οἷον τήν τε κηκίδα τὴν μικρὰν καὶ τὴν ἑτέραν τὴν πιττώδη μέλαιναν. ἔτι δὲ συκαμινῶδες ἄλλο τῇ μορφῇ πλὴν σκληρὸν καὶ δυσκάτακτον. σπάνιον δὲ τοῦτο· καὶ ἕτερον αἰδοιώδη σχέσιν ἔχον, τελειούμενον δ᾿ ἔτι σκληρὸν κατὰ τὴν ἐπανάστασιν καὶ τετρυπημένον· προσεμφερὲς τρόπον τινὰ τοῦτ᾿ ἐστὶ καὶ ταύρου κεφαλῇ, περικαταγνύμενον δὲ ἔνδοθεν ἔχει πυρῆνος ἐλάας ἰσοφυές. φύει δὲ καὶ τὸν ὑπ᾿ ἐνίων καλούμενον πῖλον· τοῦτο δ᾿ ἐστὶ σφαιρίον ἐριῶδες μαλακὸν περὶ πυρήνιον σκληρότερον πεφυκός, ᾧ χρῶνται πρὸς τοὺς λύχνους· καίεται γὰρ καλῶς, ὥσπερ καὶ ἡ μέλαινα κηκίς. φύει δὲ καὶ ἕτερον σφαιρίον κόμην ἔχον, τὰ μὲν ἄλλα ἀχρεῖον, κατὰ δὲ τὴν ἐαρινὴν ὥραν ἐπίβαπτον χυλῷ μελιτηρῷ καὶ κατὰ τὴν ἁφὴν καὶ κατὰ τὴν γεῦσιν.

3.7.5Meşe, dalların koltuğunun daha içerisinde, sapçıksız ya da sapçığı içi boş, kendine özgü ve alacalı başka bir küçük küre daha çıkarır: üstündeki kabarık göbekçikler beyazımsı ya da siyah beneklidir, aradaki kısım ise kırmızı boyalı ve parlaktır; açılınca içi siyah ve çürükçedir. Seyrek olarak, çoğunlukla süngertaşına benzeyen küçük bir taş da çıkarır. Bundan da seyrek olarak yapraklı, sıkıştırılmış, uzunsolu küçük bir küre verir. Yaprağın üstünde de, orta damar boyunca, yumuşakken beyaz, saydam ve sulu küçük bir küre oluşur; bunun içinde bazen sinekler de bulunur. Tamamlanınca küçük, düzgün bir mazı gibi sertleşir.

3.7.5

Παραφύει δ᾿ ἐνδοτέρω τῆς τῶν ῥαβδῶν μασχαλίδος ἕτερον σφαιρίον ἄμισχον ἢ καὶ κοιλόμισχον ἴδιον καὶ ποικίλον· τοὺς μὲν γὰρ ἐπανεστηκότας ὀμφαλοὺς ἐπιλεύκους ἢ ἐπεστιγμένους ἔχει μέλανας τὸ δ᾿ ἀνὰ μέσον κοκκοβαφὲς καὶ λαμπρόν· ἀνοιγόμενον δ᾿ ἐστὶ μέλαν καὶ ἐπίσαπρον. σπάνιον δὲ παραφύει καὶ λιθάριον κισσηροειδὲς ἐπὶ πλεῖον. ἔτι δ᾿ ἄλλο τούτου σπανιαίτερον φυλλικὸν συμπεπιλημένον πρόμηκες σφαιρίον. ἐπὶ δὲ τοῦ φύλλου φύει κατὰ τὴν ῥάχιν σφαιρίον λευκὸν διαυγὲς ὑδατῶδες, ὅταν ἁπαλὸν ᾖ· τοῦτο δὲ καὶ μύας ἐνίοτε ἐνδὸν ἴσχει. τελειούμενον δὲ σκλη ρύνεται κηκίδος μικρᾶς λείας τρόπον.

3.7.6Meşe meyvesinin yanı sıra bu kadar şey verir. Köklerden ve köklerin yanından çıkan mantarlar başka ağaçlarda da bulunduğu için ortaktır. Ökseotu da öyledir; çünkü o da başka ağaçlarda yetişir. Ama yine de, söylendiği gibi, meşe en çok şey veren ağaçtır. Hesiodos'un dediği gibi bal ve arı da veriyorsa daha da çok şey verir. Her neyse, havadan gelen bu bal gibi özsu en çok bu ağacın üstüne konar gibi görünür. Meşe yakılınca ondan natron elde edildiği de söylenir. Meşeye özgü şeyler bunlardır.

3.7.6

Ἡ μὲν οὖν δρῦς τοσαῦτα φέρει παρὰ τὸν καρπόν. οἱ γὰρ μύκητες ἀπὸ τῶν ῥιζῶν καὶ παρὰ τὰς ῥίζας φυόμενοι κοινοὶ καὶ ἑτέρων εἰσίν. ὡσαύτως δὲ καὶ ἡ ἰξία· καὶ γὰρ αὕτη φύεται καὶ ἐν ἄλλοις· ἀλλ᾿ οὐδὲν ἧττον, ὥσπερ ἐλέχθη. πλειστοφόρον ἐστίν· εἰ δέ γε δὴ καθ᾿ Ἡσίοδον φέρει μέλι καὶ μελίττας, ἔτι μᾶλλον· φαίνεται δ᾿ οὖν καὶ ὁ μελιτώδης οὗτος χυλὸς ἐκ τοῦ ἀέρος ἐπὶ ταύτῃ μάλιστα προσίζειν. φασὶ δὲ καὶ ὅταν κατακαυθῇ γίνεσθαι λίτρον ἐξ αὐτῆς. ταῦτα μὲν οὖν ἴδια τῆς δρυός.

3.8.18. Bölüm

Söylendiği gibi, her cins ayrı ayrı ele alınırsa bütün ağaçlarda birçok fark vardır. Bunlardan biri hepsine ortaktır: dişi ve erkek diye ayırdıkları farktır; bazı ağaçlarda bunlardan biri meyveli, öteki meyvesizdir. İkisinin de meyve verdiği ağaçlarda dişi daha güzel ve daha bol meyve verir; meğer ki bunlara "erkek" desinler, çünkü bazıları böyle der. Bu tür fark, evcilin yabaniden ayrılışına benzer. Bir başka fark da aynı cinsten olanların türe göre farkıdır; bunlardan söz ederken, açıkça görülmeyen ve tanınmayan ağaçların kendine özgü biçimlerini de birlikte göstermek gerekir.

3.8.1

Πάντων δέ, ὥσπερ ἐλέχθη, τῶν δένδρων ὡς καθ᾿ ἕκαστον γένος λαβεῖν διαφοραὶ πλείους εἰσίν· ἡ μὲν κοινὴ πᾶσιν, ᾗ διαιροῦσι τὸ θῆλυ καὶ τὸ ἄρρεν, ὧν τὸ μὲν καρποφόρον τὸ δὲ ἄκαρπον ἐπί τινων. ἐν οἷς δὲ ἄμφω καρποφόρα τὸ θῆλυ καλλικαρπότερον καὶ πολυκαρπότερον· πλὴν ὅσοι ταῦτα καλοῦσιν ἄρρενα, καλοῦσι γάρ τινες. παραπλησία δ᾿ ἡ τοιαύτη διαφορὰ καὶ ὡς τὸ ἥμερον διήρηται πρὸς τὸ ἄγριον. ἑτέρα δὲ κατ᾿ εἶδος αὐτῶν τῶν ὁμογενῶν· ὑπὲρ ὧν λεκτέον ἅμα συνεμφαίνοντας καὶ τὰς ἰδίας μορφὰς τῶν μὴ φανερῶν καὶ γνωρίμων.

3.8.2Meşenin cinsleri (çünkü cinslerine en çok meşeyi ayırırlar; bazıları da daha baştan birine evcil, ötekine yabani der; bunu meyvenin tatlılığına göre ayırmazlar, çünkü en tatlı meyve phēgos meşesininkidir, oysa onu yabani sayarlar; tersine, evcilin daha çok işlenen topraklarda yetişmesine ve odununun daha düzgün olmasına, phēgos meşesinin ise odununun pürüzlü olmasına ve dağlık yerlerde yetişmesine göre ayırırlar) kimilerine göre dört, kimilerine göre beştir. Bazı türlerin adları farklıdır: örneğin tatlı palamut verene kimisi "hēmeris" (evcil meşe), kimisi "etymodrys" (gerçek meşe) der. Başka türlerde de durum aynıdır. Her neyse, İda yöresindekilerin ayrımına göre türler şunlardır: hēmeris, aigilōps, geniş yapraklı meşe, phēgos ve haliphloios; bazıları buna "euthyphloios" der. Hepsi meyve verir. Söylendiği gibi en tatlı palamut phēgos meşesininkidir; ikinci hēmerisinki, sonra geniş yapraklı meşeninki, dördüncü haliphloiosunki; en sonda ve en acı olanı aigilōpsunkidir.

3.8.2

Δρυὸς δὴ γένη—ταύτην γὰρ μάλιστα διαιροῦσι· καὶ ἔνιοί γε εὐθὺς τὴν μὲν ἥμερον καλοῦσι τὴν δ᾿ ἀγρίαν οὐ τῇ γλυκύτητι τοῦ καρποῦ διαιροῦντες· ἐπεὶ γλυκύτατός γε ὁ τῆς φηγοῦ, ταύτην δ᾿ ἀγρίαν ποιοῦσιν· ἀλλὰ τῷ μᾶλλον ἐν τοῖς ἐργασίμοις φύεσθαι καὶ τὸ ξύλον ἔχειν λειότερον, τὴν δὲ φηγὸν τραχὺ καὶ ἐν τοῖς ὀρεινοῖς—γένη μὲν οὖν οἱ μὲν τέτταρα ποιοῦσιν οἱ δὲ πέντε. διαλλάττουσι δ᾿ ἔνια τοῖς ὀνόμασιν, οἷον τὴν τὰς γλυκείας φέρουσαν οἱ μὲν ἡμερίδα καλοῦντες οἱ δ᾿ ἐτυμόδρυν. ὁμοίως δὲ καὶ ἐπ᾿ ἄλλων. ὡς δ᾿ οὖν οἱ περὶ τὴν Ἴδην διαιροῦσι, τάδ᾿ ἐστὶ τὰ εἴδη· ἡμερὶς αἰγίλωψ πλατύφυλλος φηγὸς ἁλίφλοιος· οἱ δὲ εὐθύφλοιον καλοῦσιν. κάρπιμα μὲν πάντα· γλυκύτατα δὲ τὰ τῆς φηγοῦ, καθάπερ εἴρηται, καὶ δεύτερον τὰ τῆς ἡμερίδος, ἔπειτα τῆς πλατυφύλλου, καὶ τέταρτον ἡ ἁλίφλοιος, ἔσχατον δὲ καὶ πικρότατον ἡ αἰγίλωψ.

3.8.3Ama her cinste palamutların hepsi tatlı değildir, kimi zaman acıdır da; phēgos meşesinde olduğu gibi. Palamutlar büyüklük, biçim ve renk bakımından da farklıdır. Phēgos meşesiyle haliphloiosun kendine özgü bir yanı vardır: ikisinde de, "erkek" denen ağaçlarda, palamutların iki ucunda taşlaşma olur; kimisinde kabuğa yakın, kimisinde etin kendisinde. Bu yüzden bunlar çıkarılınca hayvanlarda olana benzer çukurlar kalır.

3.8.3

οὐχ ἅπασαι δὲ γλυκεῖαι ἐν τοῖς γένεσιν ἀλλ᾿ ἐνίοτε καὶ πικραί, καθάπερ ἡ φηγός. διαφέρουσι δὲ καὶ τοῖς μεγέθεσι καὶ τοῖς σχήμασι καὶ τοῖς χρώμασι τῶν βαλάνων. ἴδιον δὲ ἔχουσιν ἥ τε φηγὸς καὶ ἡ ἁλίφλοιος· ἀμφότεραι γὰρ παραλιθάζουσιν ἐν τοῖς ἄρρεσι καλουμένοις ἐξ ἄκρων τῶν βαλάνων ἑκατέρωθεν, αἱ μὲν πρὸς τῷ κελύφει αἱ δὲ πρὸς αὐτῇ τῇ σαρκί. δι᾿ ὃ καὶ ἀφαιρεθέντων ὅμοια γίνεται κοιλώματα τοῖς ἐπὶ τῶν ζώων.

3.8.4Meşeler yaprakları, gövdeleri, odunları ve bütün görünüşleri bakımından da farklıdır. Hēmeris ne dik büyür ne düzgündür ne de uzundur; çünkü dallanması çevresine yayılır, kıvrımlıdır ve çok koltukludur; bu yüzden budaklı ve kısa olur. Odunu güçlüdür, ama phēgosunkinden zayıftır; çünkü phēgosun odunu en güçlü ve en zor çürüyen odundur. Phēgos da dik büyümez, hatta hēmeristen de az dik büyür; gövdesi en kalınıdır, öyle ki bütün görünüşü de kısa kalır; çünkü bunun da dallanması çevresine yayılır ve dik değildir. Aigilōps ise en dik büyüyen, en yüksek ve en düzgün olanıdır; odunu da boyuna doğru en güçlüsüdür. İşlenen topraklarda yetişmez, ya da seyrek yetişir.

3.8.4

Διαφέρουσι δὲ καὶ τοῖς φύλλοις καὶ τοῖς στελέχεσι καὶ τοῖς ξύλοις καὶ τῇ ὅλῃ μορφῇ. ἡ μὲν γὰρ ἡμερὶς οὐκ ὀρθοφυὴς οὐδὲ λεία οὐδὲ μακρά· περίκομος γὰρ ἡ φυτεία καὶ ἐπεστραμμένη καὶ πολυμάσχαλος, ὥστε ὀζώδη καὶ βραχεῖαν γίνεσθαι· τὸ δὲ ξύλον ἰσχυρὸν μὲν ἀσθενέστερον δὲ τῆς φηγοῦ· τοῦτο γὰρ ἰσχυρότατον καὶ ἀσαπέστατον. οὐκ ὀρθοφυὴς δὲ οὐδ᾿ αὕτη ἀλλ᾿ ἧττον ἔτι τῆς ἡμερίδος, τὸ δὲ στέλεχος παχύτατον, ὥστε καὶ τὴν ὅλην μορφὴν βραχεῖαν εἶναι· καὶ γὰρ ἡ φυτεία περίκομος καὶ ταύτῃ καὶ οὐκ εἰς ὀρθόν. ἡ δὲ αἰγίλωψ ὀρθοφυέστατον καὶ ὑψηλότατον καὶ λειότατον καὶ τὸ ξύλον εἰς μῆκος ἰσχυρότατον. οὐ φύεται δὲ ἐν τοῖς ἐργασίμοις ἢ σπανίως.

3.8.5Geniş yapraklı meşe diklik ve boy bakımından ikincidir; yapı işlerinde kullanım bakımından ise haliphloiostan sonra en kötüsüdür; haliphloiosunki gibi yakmak ve kömür yapmak için de değersizdir; ondan sonra en çok kurtlanan odundur. Haliphloiosun gövdesi kalındır, ama kalınlaşınca çoğunlukla gevşek ve içi boş olur; bu yüzden yapılarda işe yaramaz; üstelik en çabuk çürüyen odundur, çünkü bu ağaç nemlidir; içi boş olması da bu yüzdendir. Bazıları bunun, meşeler arasında özü olmayan tek meşe olduğunu söyler. Aiolialılardan bazıları da, yüksek olmadıkları hâlde yıldırım düşen tek meşelerin bunlar olduğunu söyler; bunların odununu kutsal işlerde de kullanmazlar. Odunlar ve bütün görünüşler bakımından farklar bunlardır.

3.8.5

Ἡ δὲ πλατύφυλλος δεύτερον ὀρθοφυίᾳ καὶ μήκει, πρὸς δὲ τὴν χρείαν τὴν οἰκοδομικὴν χείριστον μετὰ τὴν ἁλίφλοιον, φαῦλον δὲ καὶ εἰς τὸ καίειν καὶ ἀνθρακεύειν, ὥσπερ καὶ τὸ τῆς ἁλιφλοίου, καὶ θριπηδέστατον μετ᾿ ἐκείνην· ἡ γὰρ ἁλίφλοιος παχὺ μὲν ἔχει τὸ στέλεχος χαῦνον δὲ καὶ κοῖλον ἐὰν ἔχῃ πάχος ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, δι᾿ ὃ καὶ ἀχρεῖον εἰς τὰς οἰκοδομάς· ἔτι δὲ σήπεται τάχιστα· καὶ γὰρ ἔνυγρόν ἐστι τὸ δένδρον· δι᾿ ὃ καὶ κοίλη γίνεται. φασὶ δέ τινες οὐδ᾿ ἐγκάρδιον εἶναι μόνῃ. λέγουσιν ὡς καὶ κεραυνοβλῆτες αὗται μόναι γίνονται καίπερ ὕψος οὐκ ἔχουσαι τῶν Αἰολέων τινές, οὐδὲ πρὸς τὰ ἱερὰ χρῶνται τοῖς ξύλοις. κατὰ μὲν οὖν τὰ ξύλα καὶ τὰς ὅλας μορφὰς ἐν τούτοις αἱ διαφοραί.

3.8.6Bütün cinsler mazı verir, ama deri işlerine yarayan mazıyı yalnız hēmeris verir. Aigilōpsun ve geniş yapraklı meşenin mazısı görünüşte hēmerisinkine çok benzer, yalnız daha düzgündür, ama işe yaramaz. Hēmeris yünleri boyadıkları öteki, siyah mazıyı da verir. Bazılarının "phaskon" dediği, paçavralara benzeyen şeyi ise yalnız aigilōps verir; bu kır renkli ve pürüzlüdür; bir arşın kadar sarkar, uzun bir keten bez parçası gibi. Bu, palamudun çıktığı topuzdan ya da bir gözden değil, kabuktan, üst budakların yanından çıkar. Haliphloios da bunu verir, ama siyahımsı ve kısa olur.

3.8.6

Κηκίδας δὲ πάντα φέρει τὰ γένη, μόνη δὲ εἰς τὰ δέρματα χρησίμην ἡ ἡμερίς. ἡ δὲ τῆς αἰγίλωπος καὶ τῆς πλατυφύλλου τῇ μὲν ὄψει παρομοία τῇ τῆς ἡμερίδος, πλὴν λειοτέρα, ἀχρεῖος δέ. φέρει καὶ τὴν ἑτέραν τὴν μέλαιναν ᾗ τὰ ἔρια βάπτουσιν. ὃ δὲ καλοῦσί τινες φάσκον ὅμοιον τοῖς ῥακίοις ἡ αἰγίλωψ μόνη φέρει πολιὸν καὶ τραχύ· καὶ γὰρ πηχυαῖον κατακρεμάννυται, καθάπερ τρύχος ὀθονίου μακρόν. φύεται δὲ τοῦτο ἐκ τοῦ φλοιοῦ καὶ οὐκ ἐκ τῆς κορύνης ὅθεν ἡ βάλανος, οὐδ᾿ ἐξ ὀφθαλμοῦ ἀλλ᾿ ἐκ τοῦ πλαγίου τῶν ἄνωθεν ὄζων. ἡ δ᾿ ἀλίφλοιος ἐπίμελαν τοῦτο φύει καὶ βραχύ.

3.8.7İda'dan gelenler meşeleri böyle ayırır. Makedonya yöresindekiler ise dört cins sayar: tatlı palamut veren etymodrys, acı palamut veren geniş yapraklı meşe, yuvarlak palamut veren phēgos ve aspris. Bu sonuncusunun kimisine göre hiç meyvesi yoktur, kimisine göre meyvesi o kadar değersizdir ki domuzdan başka hiçbir hayvan yemez; domuz da ancak başka yiyecek bulamayınca yer; çoğu zaman da onu yiyen domuz baş ağrısına tutulur. Odunu da kötüdür: baltayla yontulursa büsbütün işe yaramaz, çünkü çatlar ve dağılır; yontulmazsa daha iyidir, bu yüzden onu öyle kullanırlar. Yakmak ve kömür yapmak için de kötüdür; çünkü kömürü sıçradığı ve kıvılcım saçtığı için demirciler dışında hiç işe yaramaz. Demircilere ise ötekilerden daha yararlıdır; çünkü körüklenmeyi bırakınca söner, bu yüzden az harcanır. [Haliphloiosun odunu yalnız dingiller ve benzeri şeyler için yararlıdır.] Meşenin bu türlerini sayarlar.

3.8.7

Οἱ μὲν οὖν ἐκ τῆς Ἴδης οὕτως διαιροῦσιν. οἱ δὲ περὶ Μακεδονίαν τέτταρα γένη ποιοῦσιν, ἐτυμόδρυν ἣ τὰς γλυκείας, πλατύφυλλον ἣ τὰς πικράς, φηγὸν ἣ τὰς στρογγύλας, ἄσπριν· ταύτην δὲ οἱ μὲν ἄκαρπον ὅλως οἱ δὲ φαῦλον τὸν καρπόν, ὥστε μηδὲν ἐσθίειν ζῶον πλὴν ὑός, καὶ ταύτην ὅταν ἑτέραν μὴ ἔχῃ· καὶ τὰ πολλὰ λαμβάνεσθαι περικεφαλαίᾳ. μοχθηρὰ δὲ καὶ τὰ ξύλα· πελεκηθέντα μὲν ὅλως ἀχρεῖα· καταρήγνυται γὰρ καὶ διαπίπτει· ἀπελέκητα δὲ βελτίω, δι᾿ ὃ καὶ οὕτω χρῶνται. μοχθηρὰ δὲ καὶ εἰς καῦσιν καὶ εἰς ἀνθρακείαν· ἀχρεῖος γὰρ ὅλως ὁ ἄνθραξ διὰ τὸ πηδᾶν καὶ σπινθηρίζειν πλὴν τοῖς χαλκεῦσι. τούτοις δὲ χρησιμώτερος τῶν ἄλλων· διὰ γὰρ τὸ ἀποσβέννυσθαι, ὅταν παύσηται φυσώμενος, ὀλίγος ἀναλίσκεται. [τὸ δὲ τῆς ἁλιφλοίου χρήσιμον εἰς τοὺς ἄξονας μόνον καὶ τὰ τοιαῦτα.] δρυὸς μὲν οὖν ταύτας ποιοῦσι τὰς ἰδέας.

3.9.19. Bölüm

Öteki ağaçların cinsleri daha azdır. Söylendiği gibi bunların hemen çoğunu erkek ve dişi diye ayırırlar; çam da aralarında olmak üzere birkaçı bunun dışındadır. Çünkü çamın bir evcili, bir de yabanisi olduğunu söylerler; yabaninin de iki cinsi vardır: birine "İda çamı", ötekine "kıyı çamı" derler. Bunlardan İda çamı daha dik ve daha uzundur, yaprağı da daha kalındır; kıyı çamının ise yaprağı daha ince ve daha cılızdır, kabuğu daha düzgündür ve deri işlerine yarar; ötekininki yaramaz. Kozalaklardan kıyı çamınınki yuvarlaktır ve çabucak açılır; İda çamınınki ise daha uzun ve yeşildir, daha yabani olduğu için daha geç açılır. Kıyı çamının odunu daha güçlüdür. Akraba ağaçlar arasındaki bu tür farkları da ele almak gerekir; çünkü bunlar kullanımları sayesinde iyi tanınır.

3.9.1

Τῶν δὲ ἄλλων ἐλάττους· καὶ σχεδὸν τά γε πλεῖστα διαιροῦσι ἄρρενι καὶ θήλει, καθάπερ εἴρηται, πλὴν ὀλίγων ὦν ἐστι καὶ ἡ πεύκη· πεύκης γὰρ τὸ μὲν ἥμερον ποιοῦσι τὸ δ᾿ ἄγριον, τῆς δ᾿ ἀγρίας δύο γένη· καλοῦσι δὲ τὴν μὲν Ἰδαίαν τὴν δὲ παραλίαν· τούτων δὲ ὀρθοτέρα καὶ μακροτέρα καὶ τὸ φύλλον ἔχουσα παχύτερον ἡ Ἰδαία, τὸ δὲ φύλλον λεπτότερον καὶ ἀμενηνότερον ἡ παραλία καὶ λειότερον τὸν φλοιὸν καὶ εἰς τὰ δέρματα χρήσιμον· ἡ δὲ ἑτέρα οὔ. καὶ τῶν στροβίλων ὁ μὲν τῆς παραλίας στρογγύλος τε καὶ διαχάσκων ταχέως, ὁ δὲ τῆς Ἰδαίας μακρότερος καὶ χλωρὸς καὶ ἧττον χάσκων ὡς ἂν ἀγριώτερος· τὸ δὲ ξύλον ἰσχυρότερον τὸ τῆς παραλίας· δεῖ γὰρ καὶ τὰς τοιαύτας διαφορὰς λαμβάνειν τῶν συγγενῶν· γνώριμοι γὰρ διὰ τὴν χρείαν.

3.9.2Söylediğimiz gibi İda çamı daha dik ve daha kalındır; ayrıca ağacın bütünü daha reçinelidir; reçinesi de çiğken daha siyah, daha tatlı, daha akışkan ve daha güzel kokuludur; kaynatılınca ise, içindeki sulu kısım çok olduğu için daha kötü çıkar. Görünüşe göre bunların kendine özgü adlarla ayırdığı şeyleri ötekiler erkek ve dişi diye ayırır. Makedonya yöresindekiler çamın büsbütün meyvesiz bir cinsi de olduğunu söyler; erkeğin daha kısa ve daha sert yapraklı, dişinin daha uzun boylu olduğunu, yapraklarının da yağlı, yumuşak ve daha sarkık olduğunu söylerler. Ayrıca erkeğin odununun özü çok, sert ve işlenirken eğrilen bir odun olduğunu; dişininkinin ise kolay işlenen, eğrilmeyen ve daha yumuşak bir odun olduğunu söylerler.

3.9.2

Ὀρθότερον δὲ καὶ παχύτερον, ὥσπερ εἴπομεν, ἡ Ἰδαία, καὶ πρὸς τούτοις πιττωδέστερον ὅλως τὸ δένδρον, μελαντέρᾳ δὲ πίττῃ καὶ γλυκυτέρᾳ καὶ λεπτοτέρᾳ καὶ εὐωδεστέρᾳ, ὅταν ᾖ ὠμή· ἑψηθεῖσα δὲ χείρων ἐκβαίνει διὰ τὸ πολὺν ἔχειν τὸν ὀρρόν. ἐοίκασι δ᾿ ἅπερ οὗτοι διαιροῦσιν ὀνόμασιν ἰδίοις οἱ ἄλλοι διαιρεῖν τῷ ἄρρενι καὶ θήλει. φασὶ δ᾿ οἱ περὶ Μακεδονίαν καὶ ἄκαρπόν τι γένος ὅλως εἶναι πεύκης, καὶ τὸ μὲν ἄρρεν βραχύτερόν τε καὶ σκληροφυλλότερον, τὸ δὲ θῆλυ εὐμηκέστερον, καὶ τὰ φύλλα λιπαρὰ καὶ ἁπαλὰ καὶ κεκλιμένα μᾶλλον ἔχειν· ἔτι δὲ τὰ ξύλα τῆς μὲν ἄρρενος περίμητρα καὶ σκληρὰ καὶ ἐν ταῖς ἐργασίαις στρεφόμενα, τῆς δὲ θηλείας εὐεργὰ καὶ ἀστραβῆ καὶ μαλακώτερα.

3.9.3Oduncuların dediğine göre bütün erkek ağaçlarla dişiler arasında hemen hemen ortak bir fark vardır: her erkek ağaç baltayla yontulunca hem daha kısa, hem daha kıvrık, hem daha zor işlenir, hem de rengi daha koyu çıkar; dişi ise daha uzun boyludur. Nitekim "aigis" denen şeyi de dişi çam taşır; bu, onun öz odunudur. Sebebi, dişinin daha az reçineli, daha az çıra dolu, daha düzgün ve daha düz lifli olmasıdır. Aigis, büyük ağaçlarda, ağaç devrildikten sonra çevresindeki beyaz kısım çürüyünce oluşur. Bu kısım ayıklanıp geriye öz kalınca, odun ondan yontulur; rengi çok güzel, lifleri incedir. İda yöresindeki çıra yapanların çamlarda oluşan ve "incir" dedikleri şey ise, rengi çıradan daha kırmızı olan bir şeydir ve daha çok erkek ağaçlarda bulunur. Bu kötü kokar, çıra gibi kokmaz, yanmaz da, ateşten sıçrar.

3.9.3

Σχεδὸν δὲ κοινή τις ἡ διαφορὰ πάντων τῶν ἀρρένων καὶ θηλειῶν, ὡς οἱ ὑλοτόμοι φασίν. ἅπαν γὰρ τὸ ἄρρεν τῇ πελεκήσει καὶ βραχύτερον καὶ ἐπεστραμμένον μᾶλλον καὶ δυσεργότερον καὶ τῷ χρώματι μελάντερον, τὸ δὲ θῆλυ εὐμηκέστερον· ἐπεὶ καὶ τὴν αἰγίδα τὴν καλουμένην ἡ θήλεια τῆς πεύκης ἔχει· τοῦτο δ᾿ ἐστὶ τὸ ἐγκάρδιον αὐτῆς· αἴτιον δὲ ὅτι ἀπευκοτέρα καὶ ἧττον ἔνδᾳδος καὶ λειοτέρα καὶ εὐκτεανωτέρα. γίνεται δὲ ἐν τοῖς μέγεθος ἔχουσι τῶν δένδρων, ὅταν ἐκπεσόντα περισαπῇ τὰ λευκὰ τὰ κύκλῳ. τούτων γὰρ περιαιρεθέντων καὶ καταλειφθείσης τῆς μήτρας ἐκ ταύτης πελεκᾶται· ἔστι δὲ εὔχρουν σφόδρα καὶ λεπτόϊνον. ὃ δὲ οἱ περὶ τὴν Ἴδην δᾳδουργοὶ καλοῦσι συκῆν, τὸ ἐπιγιγνόμενον ἐν ταῖς πεύκαις, ἐρυθρότερον τὴν χροιὰν τῆς δᾳδός, ἐν τοῖς ἄρρεσίν ἐστι μᾶλλον· δυσῶδες δὲ τοῦτο καὶ οὐκ ὄζει δᾳδὸς οὐδὲ καίεται ἀλλ᾿ ἀποπηδᾷ ἀπὸ τοῦ πυρός.

3.9.4Çamın cinslerini şöyle sayarlar: evcil ve yabani; yabaninin de erkeği, dişisi ve üçüncü olarak meyvesizi. Arkadya yöresindekiler ise ne meyvesiz ne de evcil bir çamdan söz eder; evcil denen ağacın Halep çamı olduğunu söylerler. Çünkü onun gövdesinin Halep çamınınkine çok benzediğini, inceliği ve büyüklüğü de onunki gibi olduğunu, odununun da işlemede aynı olduğunu söylerler; çamın odunu ise daha kalın, daha düzgün ve daha yüksektir. Yaprakları bakımından da çamın yaprakları bol, yağlı, sık ve sarkıktır; Halep çamının ve şu kozalaklı ağacın yaprakları ise az, daha kuru ve daha diken dikendir. [İkisinin de yaprakları kıl gibidir.] Ayrıca reçinesi de Halep çamınınkine daha çok benzer; çünkü Halep çamının reçinesi, kozalaklı ağacınki gibi, az ve acıdır; çamınki ise güzel kokulu ve boldur. Halep çamı Arkadya'da az, Elis yöresinde ise çok yetişir. Bunlar cinsin bütünü konusunda başkalarıyla anlaşamazlar.

3.9.4

Πεύκης μὲν οὖν ταῦτα γένη ποιοῦσιν, ἥμερόν τε καὶ ἄγριον, καὶ τῆς ἀγρίας ἄρρενά τε καὶ θήλειαν καὶ τρίτην τὴν ἄκαρπον. οἱ δὲ περὶ τὴν Ἀρκαδίαν οὔτε τὴν ἄκαρπον λέγουσιν οὔτε τὴν ἥμερον πεύκην, ἀλλὰ πίτυν εἶναί φασι· καὶ γὰρ τὸ στέλεχος ἐμφερέστατον εἶναι τῇ πίτυι καὶ ἔχειν τήν τε λεπτότητα καὶ τὸ μέγεθος καὶ ἐν ταῖς ἐργασίαις ταὐτὸ τὸ ξύλον· τὸ γὰρ τῆς πεύκης καὶ παχύτερον καὶ λειότερον καὶ ὑψηλότερον εἶναι· καὶ τὰ φύλλα τὴν μὲν πεύκην ἔχειν πολλὰ καὶ λιπαρὰ καὶ βαθέα καὶ κεκλιμένα, τὴν δὲ πίτυν καὶ τὴν κωνοφόρον ταύτην ὀλίγα τε καὶ αὐχμωδέστερα καὶ πεφρικότα μᾶλλον· ⟨ἄμφω δὲ τριχόφυλλα.⟩ ἔτι δὲ τὴν πίτταν ἐμφερεστέραν τῆς πίτυος· καὶ γὰρ τὴν πίτυν ἔχειν ὀλίγην τε καὶ πικράν, ὥσπερ καὶ τὴν κωνοφόρον, τὴν δὲ πεύκην εὐώδη καὶ πολλήν. φύεται δ᾿ ἐν μὲν τῇ Ἀρκαδίᾳ ἡ πίτυς ὀλίγη περὶ δὲ τὴν Ἠλείαν πολλή. οὗτοι μὲν οὖν ὅλῳ τῷ γένει διαμφισβητοῦσιν.

3.9.5Halep çamı, çamdan daha yağlı, daha ince yapraklı, boyca daha küçük ve daha az dik büyüyen bir ağaç olmasıyla ayrılır gibi görünür; ayrıca daha küçük ve daha diken diken bir kozalak verir, tohumu da daha reçinelidir; odunu daha beyazdır, köknarınkine daha çok benzer ve büsbütün reçinesizdir. Çamla arasında şu büyük fark da vardır: çam, kökleri yanınca yeniden sürgün vermez; bazıları ise Halep çamının yeniden sürgün verdiğini söyler; Lesbos'ta, Halep çamlarıyla kaplı Pyrrha dağı yandığında olduğu gibi. İda yöresindekiler, çamlarda şöyle bir hastalık görüldüğünü söyler: yalnız öz odunu değil gövdenin dış kısmı da çırayla dolarsa ağaç o zaman adeta boğulur. Tahmin edilebileceği gibi, bu kendiliğinden, ağacın çok iyi beslenmesinden olur; çünkü ağacın bütünü çıra olur. Bu, çama özgü bir hastalıktır.

3.9.5

Ἡ δὲ πίτυς δοκεῖ τῆς πεύκης καὶ διαφέρειν τῷ λιπαρωτέρα τε εἶναι καὶ λεπτοφυλλοτέρα καὶ τὸ μέγεθος ἐλάττων καὶ ἧττον ὀρθοφυής· ἔτι δὲ τὸν κῶνον ἐλάττω φέρειν καὶ πεφρικότα μᾶλλον καὶ τὸ κάρυον πιττωδέστερον· καὶ τὰ ξύλα λευκότερα καὶ ὁμοιότερα τῇ ἐλάτῃ καὶ τὸ ὅλον ἄπευκα. διαφορὰν δ᾿ ἔχει καὶ ταύτην μεγάλην πρὸς τὴν πεύκην· πεύκην μὲν γὰρ ἐπικαυθεισῶν τῶν ῥιζῶν οὐκ ἀναβλαστάνειν, τὴν πίτυν δέ φασί τινες ἀναβλαστάνειν, ὥσπερ καὶ ἐν Λέσβῳ ἐμπρησθέντος τοῦ Πυρραίων ὄρους τοῦ πιτυώδους. νόσημα δὲ ταῖς πεύκαις τοιοῦτόν τι λέγουσι συμβαίνειν οἱ περὶ τὴν Ἴδην ὤσι᾿ , ὅταν μὴ μόνον τὸ ἐγκάρδιον ἀλλὰ καὶ τὸ ἔξω τοῦ στελέχους ἔνδᾳδον γένηται. τηνικαῦτα ὥσπερ ἀποπνίγεσθαι. τοῦτο δὲ αὐτόματον συμβαίνει δι᾿ εὐτροφίαν τοῦ δένδρου, ὡς ἄν τις εἰκάσειεν· ὅλον γὰρ γίνεται δᾴς· περὶ μὲν οὖν τὴν πεύκην ἴδιον τοῦτο πάθος.

3.9.6Köknarın da erkeği ve dişisi vardır. Yaprakları bakımından farklıdırlar: erkeğin yaprakları daha sivri, daha batıcı ve daha kıvrıktır; bu yüzden ağacın bütünü görünüşte daha kıvırcık görünür. Odunları bakımından da farklıdırlar: dişininki daha beyaz, daha yumuşak ve daha kolay işlenir, gövdesinin bütünü de daha uzundur; erkeğinki ise daha alacalı, daha kalın, daha sert ve daha çok özlüdür; genel olarak görünüşü daha kötüdür. Makedonya'dan gelenlerin söylediğine göre erkeğin kozalağında uçta birkaç tohum bulunur, dişininkinde ise hiç bulunmaz. Yaprak dalları kanat gibi dizilir ve yukarı doğru küçülür; öyle ki ağacın bütün biçimi kubbe gibidir ve en çok Boiotia başlıklarına benzer. Öyle sıktır ki ne kar ne yağmur içinden geçer. Genel olarak bu ağacın görünüşü de güzeldir; çünkü söylendiği gibi sürgünlenmesi de ötekilerinkine göre kendine özgüdür ve düzenli olan tek sürgünlenme budur. Boyca da büyüktür, çamdan çok daha uzun boyludur.

3.9.6

Ἐλάτη δ᾿ ἐστὶν ἡ μὲν ἄρρην ἡ δὲ θήλεια, διαφορὰς δ᾿ ἔχουσα τοῖς φύλλοις· ὀξύτερα γὰρ καὶ κεντητικώτερα τὰ τοῦ ἄρρενος καὶ ἐπεστρομμένα μᾶλλον, δι᾿ ὃ καὶ οὐλότερον τῇ ὄψει φαίνεται τὸ δένδρον ὅλον. καὶ τῷ ξύλῳ· λευκότερον γὰρ καὶ μαλακώτερον καὶ εὐεργέστερον τὸ τῆς θηλείας καὶ τὸ ὅλον στέλεχος εὐμηκέστερον· τὸ δὲ τοῦ ἄρρενος ποικιλώτερον καὶ παχύτερον καὶ σκληρότερον καὶ περίμητρον μᾶλλον ὅλως δὲ φαυλότερον τὴν ὄψιν. ἐν δὲ τῷ κώνῳ τῷ μὲν τοῦ ἄρρενός ἐστι κάρυα ὀλίγα ἐπὶ τοῦ ἄκρου, τῷ δὲ τῆς θηλείας ὅλως οὐδέν, ὡς οἱ ἐκ Μακεδονίας ἔλεγον. ἔχει δὲ πτέρυγας τὸ φύλλον καὶ ἐπ᾿ ἔλαττον, ὥστε τὴν ὅλην μορφὴν εἶναι θολοειδῆ καὶ παρόμοιον μάλιστα ταῖς Βοιωτίαις κυνέαις· πυκνὸν δὲ οὕτως ὥστε μήτε χιόνα διϊέναι μήθ᾿ ὑετόν. ὅλως δὲ καὶ τῇ ὄψει τὸ δένδρον καλόν· καὶ γὰρ ἡ βλάστησις ἰδία τις, ὥσπερ εἴρηται, παρὰ τὰς ἄλλας καὶ μόνη τάξιν ἔχουσα· τῷ δὲ μεγέθει μέγα καὶ πολὺ τῆς πεύκης εὐμηκέστερον.

3.9.7Odun bakımından da aralarında küçük olmayan bir fark vardır: köknarın odunu lifli, yumuşak ve hafiftir; çamınki ise çıralı, ağır ve daha etlidir. Çamın budakları daha çoktur, köknarınkiler ise daha serttir; denebilir ki hemen hemen bütün ağaçlarınkinden daha serttir, oysa odunu daha yumuşaktır. Genel olarak köknarın ve çamın budakları çok sık ve çok katıdır, neredeyse saydamdır; renkleri çıra gibidir ve odundan çok farklıdır; köknarda bu daha da belirgindir. Çamın aigisi olduğu gibi köknarın da "loússon" denen beyaz bir kısmı vardır; bu adeta aigisin karşılığıdır; yalnız bu beyazdır, aigis ise çıralı olduğu için güzel renklidir. Sık, beyaz ve güzel loússon ancak yaşlanmış ağaçlardan çıkar; ama iyisi seyrektir, sıradanı ise boldur. Ressamların tahtalarını ve yazı tabletlerinin çoğunu bundan yaparlar; özenli işler ise daha iyisinden yapılır.

3.9.7

Διαφέρει δὲ καὶ κατὰ τὸ ξύλον οὐ μικρόν· τὸ μὲν γὰρ τῆς ἐλάτης ἰνῶδες καὶ μαλακὸν καὶ κοῦφον, τὸ δὲ τῆς πεύκης δᾳδῶδες καὶ βαρὺ καὶ σαρκωδέστερον. ὄζους δὲ ἔχει πλείους μὲν ἡ πεύκη σκληροτέρους δ᾿ ἡ ἐλάτη, σχεδὸν δὲ πάντων ὡς εἰπεῖν σκληροτέρους, τὸ δὲ ξύλον μαλακώτερον. ὅλως δὲ οἱ ὄζοι πυκνότατοι καὶ στερεώτατοι μόνον οὐ διαφανεῖς ἐλάτης καὶ πεύκης καὶ τῷ χρώματι δᾳδώδεις καὶ μάλιστα διάφοροι τοῦ ξύλου, μᾶλλον δὲ τῆς ἐλάτης. ἔχει δέ, ὥσπερ ἡ πεύκη τὴν αἰγίδα, καὶ ἡ ἐλάτη τὸ λευκὸν λοῦσσον καλούμενον, οἷον ἀντίστροφον τῇ αἰγίδι, πλὴν τὸ μὲν λευκὸν ἡ δ᾿ αἰγὶς εὔχρως διὰ τὸ ἔνδᾳδον. πυκνὸν δὲ καὶ λευκὸν γίνεται καὶ καλὸν ἐκ τῶν πρεσβυτέρων ἤδη δένδρων· ἀλλὰ σπάνιον τὸ χρηστόν, τὸ δὲ τυχὸν δαψιλές, ἐξ οὗ τά τε τῶν ζωγράφων πινάκια ποιοῦσι καὶ τὰ γραμματεῖα τὰ πολλά· τὰ δ᾿ ἐσπουδασμένα ἐκ τοῦ βελτίονος.

3.9.8Arkadya yöresindekiler ise hem çamınkine hem köknarınkine "aigis" der; köknarınkinin daha bol, çamınkinin daha güzel olduğunu söylerler. Çünkü köknarın aigisi bol, düzgün ve sıktır; çamınki ise azdır, ama olanı daha kıvrık damarlı, daha sağlam ve genel olarak daha güzeldir. Görünüşe göre bunlar yalnız adlarda ayrılırlar. Köknarın çama göre farkları bunlardır; bir de daha önce söylediğimiz amphauksis farkı vardır.

3.9.8

Οἱ δὲ περὶ Ἀρκαδίαν ἀμφότερα καλοῦσιν αἰγίδα καὶ τὴν τῆς πεύκης καὶ τὴν τῆς ἐλάτης, καὶ εἶναι πλείω τὴν τῆς ἐλάτης ἀλλὰ καλλίω τὴν τῆς πεύκης· εἶναι γὰρ τῆς μὲν ἐλάτης πολλήν τε καὶ λείαν καὶ πυκνήν, τῆς δὲ πεύκης ὀλίγην, τὴν μέντοι οὖσαν οὐλοτέραν καὶ ἰσχυροτέραν καὶ τὸ ὅλον καλλίω. οὗτοι μὲν οὖν ἐοίκασι τοῖς ὀνόμασι διαφωνεῖν. ἡ δὲ ἐλάτη ταύτας ἔχει τὰς διαφορὰς πρὸς τὴν πεύκην καὶ ἔτι τὴν περὶ τὴν ἄμφαυξιν, ἣν πρότερον εἴπομεν.

3.10.110. Bölüm

Kayının türleri yoktur, tek cinstir. Dik büyür; düzgün ve budaksızdır; kalınlığı da boyu da hemen hemen köknarınki kadardır; ağaç başka bakımlardan da köknara çok benzer. Odunu güzel renkli, sağlam ve iyi liflidir; kabuğu düzgün ve kalındır; yaprağı yarıksızdır, armut yaprağından daha uzuncadır ve ucu dikencikle biter; kökleri ne çoktur ne de derine iner. Meyvesi düzgündür, palamuda benzer ve bir zarf içinde durur; ama bu zarf kestanenin zarfı gibi dikenli değil, dikensiz ve düzgündür; meyve tatlılığı ve özsuyuyla da kestaneye çok benzer. Dağda beyaz bir kayın da yetişir; bunun odunu birçok işe yarar: araba, karyola, iskemle ve masa yapımında, gemi inşasında da kullanılır. Ovalarda yetişen kayın ise karadır ve bu işlere yaramaz; ama meyveleri hemen hemen aynıdır.

3.10.1

Ὀξύη δ᾿ οὐκ ἔχει διαφορὰς ἀλλ᾿ ἐστὶ μονογενές· ὀρθοφυὲς δὲ καὶ λεῖον καὶ ἄνοζον καὶ πάχος καὶ ὕψος ἔχον σχεδὸν ἴσον τῇ ἐλάτῃ· καὶ τἆλλα δὲ παρόμοιον [τε] τὸ δένδρον· ξύλον δὲ εὔχρουν ἰσχυρὸν εὔινον καὶ φλοιὸν λεῖον καὶ παχύν, φύλλον δ᾿ ἀσχιδὲς προμηκέστερον ἀπίου καὶ ἐπακάνθιζον ἐξ ἄκρου, ῥίζας οὔτε πολλὰς οὔτε κατὰ βάθους· ὁ δὲ καρπὸς λεῖος βαλανώδης ἐν ἐχίνῳ πλὴν [οὐκ] ἀνακάνθῳ καὶ λείῳ, καὶ οὐχ ὡς ἡ διοσβάλανος ἀκανθώδει, προσεμφερὴς δὲ καὶ κατὰ γλυκύτητα καὶ κατὰ τὸν χυλὸν ἐκείνῳ. γίνεται δὲ καὶ ἐν τῷ ὄρει λευκή, ἣ καὶ χρήσιμον ἔχει τὸ ξύλον πρὸς πολλά· καὶ γὰρ πρὸς ἁμαξουργίαν καὶ πρὸς κλινοπηγίαν καὶ εἰς διφρουργίαν καὶ εἰς τραπεζίαν καὶ εἰς ναυπηγίαν· ἡ δ᾿ ἐν τοῖς πεδίοις μέλαινα καὶ ἄχρηστος πρὸς ταῦτα· τὸν δὲ καρπὸν ἔχουσι παραπλήσιον.

3.10.2Porsuk da tek cinstir; dik ve kolay büyür, köknara benzer; ama o kadar yükselmez ve daha çok dal koltuğu vardır. Yaprağı da köknarınkine benzer, ama daha parlak ve daha yumuşaktır. Odunu Arkadya'da kara ve kızıl, İda'da ise koyu sarıdır ve katran ardıcınınkine benzer; bu yüzden satıcıların onu katran ardıcı diye satarak alıcıyı aldattığını söylerler. Çünkü kabuğu soyulunca odunun hepsi yürek olurmuş; kabuğu da pürüzlülüğüyle ve rengiyle katran ardıcınınkine benzermiş. Kökleri küçük, ince ve yüzeyseldir. Bu ağaç İda dolaylarında seyrek, Makedonya'da ve Arkadya'da boldur. Meyvesi yuvarlaktır, bakladan biraz büyüktür, rengi kırmızıdır ve yumuşaktır. Söylendiğine göre at ve eşek gibi kuyruğu gür kıllı hayvanlar yaprağından yerse ölür, geviş getirenlere ise hiçbir şey olmaz. Meyvesini bazı insanlar da yer; tatlıdır ve zararsızdır.

3.10.2

Μονογενὴς δὲ καὶ ἡ μίλος, ὀρθοφυὴς δὲ καὶ εὐαυξὴς καὶ ὁμοία τῇ ἐλάτῃ, πλὴν οὐχ ὑψηλὸν οὕτω, πολυμάσχαλον δὲ μᾶλλον. ὅμοιον δὲ καὶ τὸ φύλλον ἔχει τῇ ἐλάτῃ, λιπαρώτερον δὲ καὶ μαλακώτερον. τὸ δὲ ξύλον ἡ μὲν ἐξ Ἀρκαδίας μέλαν καὶ φοινικοῦν, ἡ δ᾿ ἐκ τῆς Ἴδης ξανθὸν σφόδρα καὶ ὅμοιον τῇ κέδρῳ, δι᾿ ὃ καὶ τοὺς πωλοῦντάς φασιν ἐξαπατᾶν ὡς κέδρον πωλοῦντας· πᾶν γὰρ εἶναι καρδίαν, ὅταν ὁ φλοιὸς περιαιρεθῇ· ὅμοιον δὲ καὶ τὸν φλοιὸν ἔχειν καὶ τῇ τραχύτητι καὶ τῷ χρώματι τῇ κέδρῳ, ῥίζας δὲ μικρὰς καὶ λεπτὰς καὶ ἐπιπολαίους. σπάνιον δὲ τὸ δένδρον περὶ τὴν Ἴδην, περὶ δὲ Μακεδονίαν καὶ Ἀρκαδίαν πολύ· καὶ καρπὸν φέρει στρογγύλον μικρῷ μείζω κυάμου, τῷ χρώματι δ᾿ ἐρυθρὸν καὶ μαλακόν· φασὶ δὲ τὰ μὲν λόφουρα ἐὰν φάγῃ τῶν φύλλων ἀποθνήσκειν, τὰ δὲ μηρυκάζοντα οὐδὲν πάσχειν. τὸν δὲ καρπὸν ἐσθίουσι καὶ τῶν ἀνθρώπων τινὲς καὶ ἔστιν ἡδὺς καὶ ἀσινής.

3.10.3Gürgen de tek türlüdür; kimileri ona ostrya der. Dikilip yetişmesi ve kabuğuyla kayına benzer. Yaprakları biçimce armut yaprağını andırır, ama çok daha uzuncadır, sivri uçludur ve daha büyüktür. Damarları çoktur: ortadan düz ve büyük bir damar geçer, ötekiler bundan kaburga gibi yanlara uzanır ve kalındır; yaprak bu damarlar boyunca buruşuktur ve kenarı ince dişlidir. Odunu sert, renksiz, beyazımsıdır. Meyvesi küçük, uzunca, arpa tanesine benzer ve sarıdır. Kökleri yüzeyseldir. Sulak yerlerde ve dere yataklarında yetişir. Eve sokulmasının uygun olmadığı söylenir; çünkü bulunduğu yerde insanların güç öldüğünü, kadınların da güç doğurduğunu söylerler.

3.10.3

Ἔστι δὲ καὶ ἡ ὄστρυς μονοειδής, ἣν καλοῦσί τινες ὀστρύαν, ὁμοφυὲς τῇ ὀξύᾳ τῇ τε φυτείᾳ καὶ τῷ φλοιῷ· φύλλα δὲ ἀπιοειδῆ τῷ σχήματι, πλὴν προμηκέστερα πολλῷ καὶ εἰς ὀξὺ συνηγμένα καὶ μείζω, πολύϊνα δέ, ἀπὸ τῆς μέσης εὐθείας καὶ μεγάλης τῶν ἄλλων πλευροειδῶς κατατεινουσῶν καὶ πάχος ἐχουσῶν· ἔτι δὲ ἐρρυτιδωμένα κατὰ τὰς ἶνας καὶ χαραγμὸν ἔχοντα κύκλῳ λεπτόν· τὸ δὲ ξύλον σκληρὸν καὶ ἄχρουν, ἔκλευκον· καρπὸν δὲ μικρὸν πρόμακρον ὅμοιον κριθῇ ξανθόν· ῥίζας δὲ ἔχει μετεώρους· ἔνυδρον δὲ καὶ φαραγγῶδες. λέγεται δὲ ὡς οὐκ ἐπιτήδειον εἰς οἰκίαν εἰσφέρειν· δυσθανατεῖν γάρ φασι καὶ δυστοκεῖν οὗ ἂν ᾖ

3.10.4Ihlamurun erkeği ve dişisi vardır. Bunlar bütün görünüşleriyle, odunlarıyla ve birinin meyveli, ötekinin meyvesiz oluşuyla ayrılırlar. Erkeğin odunu sert, sarı, daha budaklı ve daha sıktır, üstelik daha güzel kokar; dişininki daha beyazdır. Erkeğin kabuğu daha kalındır ve soyulunca sertliği yüzünden bükülmez; dişininki daha ince ve kolay bükülür; sandıkları bundan yaparlar. Erkek meyvesiz ve çiçeksizdir; dişinin ise hem çiçeği hem meyvesi olur. Çiçek tomurcuk biçimindedir; yaprağın sapçığının yanında ve gelecek yılın kakhrysinin yanında, ayrı bir sapçık üzerinde durur; tomurcukken yeşildir, açılınca sarımtırak olur. Evcil ağaçlarla aynı zamanda çiçek açar.

3.10.4

Τῆς δὲ φιλύρας ἡ μὲν ἄρρην ἐστὶ ἡ δὲ θήλεια· διαφέρουσι δὲ τῇ μορφῇ τῇ ὅλῃ καὶ τῇ τοῦ ξύλου καὶ τῷ τὸ μὲν εἶναι κάρπιμον τὸ δ᾿ ἄκαρπον. τὸ μὲν γὰρ τῆς ἄρρενος ξύλον σκληρὸν καὶ ξανθὸν καὶ ὀζωδέστερον καὶ πυκνότερόν ἐστι, ἔτι δ᾿ εὐωδέστερον, τὸ δὲ τῆς θηλείας λευκότερον. καὶ ὁ φλοιὸς τῆς μὲν ἄρρενος παχύτερος καὶ περιαιρεθεὶς ἀκαμπὴς διὰ τὴν σκληρότητα, τῆς δὲ θηλείας λεπτότερος καὶ εὐκαμπής, ἐξ οὗ τὰς κίστας ποιοῦσιν· καὶ ἡ μὲν ἄκαρπος καὶ ἀνανθής, ἡ δὲ θήλεια καὶ ἄνθος ἔχει καὶ καρπόν· τὸ μὲν ἄνθος καλυκῶδες παρὰ τὸν τοῦ φύλλου μίσχον καὶ παρὰ τὴν εἰς νέωτα κάχρυν ἐφ᾿ ἑτέρου μίσχου, χλοερὸν δὲ ὅταν ᾖ καλυκῶδες, ἐκκαλυπτόμενον δὲ ἐπίξανθον· ἡ δὲ ἄνθησις ἅμα τοῖς ἡμέροις.

3.10.5Meyvesi yuvarlak, biraz uzunca, bakla büyüklüğündedir ve sarmaşığınkine benzer. Olgun meyvenin beş köşesi vardır; bunlar dışarı çıkıp uçta birleşen lifler gibidir; olgunlaşmamış meyvede bu eklemler daha belirsizdir. Olgun meyve ezilip açılınca içinden kara pazınınkiler kadar küçük ve ince tohumcuklar çıkar. Yaprağı da kabuğu da hoş ve tatlıdır. Yaprak biçimce sarmaşık yaprağına benzer; yalnız kenarının kıvrımı daha yavaş daralır: sapçığa yakın kısmı en kabarık kısmıdır, ortasından sonra daha sivri biçimde daralır ve daha uzundur; kenarı hafifçe kıvrık ve dişlidir. Odunun özü küçüktür ve odunun geri kalanından pek yumuşak değildir; çünkü odunun kendisi de yumuşaktır.

3.10.5

ὁ δὲ καρπὸς στρογγύλος πρόμακρος ἡλίκος κύαμος ὅμοιος τῷ τοῦ κιττοῦ, γωνίας ἔχων ὁ ἁδρὸς πέντε οἷον ἰνῶν ἐξεχουσῶν καὶ εἰς ὀξὺ συναγομένων· ὁ δὲ μὴ ἁδρὸς ἀδιαρθρότερος· διακνιζόμενος δὲ ὁ ἁδρὸς ἔχει μίκρ᾿ ἄττα καὶ λεπτὰ σπερμάτια ἡλίκα καὶ ὁ τῆς ἀδραφάξυος. τὸ δὲ φύλλον καὶ ὁ φλοιὸς ἡδέα καὶ γλυκέα· τὴν δὲ μορφὴν κιττῶδες τὸ φύλλον, πλὴν ἐκ προσαγωγῆς μᾶλλον ἡ περιφέρεια, κατὰ τὸ πρὸς τῷ μίσχῳ κυρτότατον, ἀλλὰ κατὰ μέσον εἰς ὀξύτερον τὴν συναγωγὴν ἔχον καὶ μακρότερον, ἔπουλον δὲ κύκλῳ καὶ κεχαραγμένον. μήτραν δ᾿ ἔχει τὸ ξύλον μικρὰν καὶ οὐ πολὺ μαλακωτέραν τοῦ ἄλλου· μαλακὸν γὰρ καὶ τὸ ἄλλο ξύλον.

3.11.111. Bölüm

Akçaağacın, dediğimiz gibi, kimileri iki cinsini ayırır, kimileri üç: Stageira yöresindekilerin yaptığı gibi, birine ortak adıyla akçaağaç, ötekine zygia, üçüncüsüne klinotrokhos derler. Zygia ile akçaağacın farkı şudur: akçaağacın odunu beyaz ve daha iyi liflidir, zygianınki ise sarı ve kıvrık damarlıdır. İkisinin de yaprağı iridir, yarıklarıyla çınar yaprağına benzer ve gergindir; ama ondan daha ince, daha az etli, daha yumuşak ve daha uzuncadır. Yarıkların hepsi sivri uçlanır; yaprak ortasına kadar yarılmış değildir, daha çok uçlarında yarıktır; büyüklüğüne göre damarı da çok değildir. Kabuğu ıhlamurunkinden biraz daha pürüzlüdür; kurşunimsi, kalın, Halep çamınınkinden daha sıktır ve bükülmez. Kökleri azdır ve yüzeyseldir; hem sarı hem beyaz türün köklerinin hemen hepsi kıvrık damarlıdır.

3.11.1

Τῆς δὲ σφενδάμνου, καθάπερ εἴπομεν, δύο γένη ποιοῦσιν, οἱ δὲ τρία· ἓν μὲν δὴ τῷ κοινῷ προσαγορεύουσι σφένδαμνον, ἕτερον δὲ ζυγίαν, τρίτον δὲ κλινότροχον, ὡς οἱ περὶ Στάγειρα. διαφορὰ δ᾿ ἐστὶ τῆς ζυγίας καὶ τῆς σφενδάμνου ὅτι ἡ μὲν σφένδαμνος λευκὸν ἔχει τὸ ξύλον καὶ εὐινότερον, ἡ δὲ ζυγία ξανθὸν καὶ οὖλον· τὸ δὲ φύλλον εὐμέγεθες ἄμφω, τῇ σχίσει ὅμοιον τῷ τῆς πλατάνου τετανὸν λεπτότερον δὲ καὶ ἀσαρκότερον καὶ μαλακώτερον καὶ προμηκέστερον· τὰ δὲ σχίσμαθ᾿ ὅλα τ᾿ εἰς ὀξὺ συνήκοντα καὶ οὐχ οὕτω μεσοσχιδῆ ἀλλ᾿ ἀκροσχιδέστερα· οὐ πολύϊνα δὲ ὡς κατὰ μέγεθος. ἔχει δὲ καὶ φλοιὸν μικρῷ τραχύτερον τοῦ τῆς φιλύρας, ὑποπέλιον παχὺν καὶ πυκνότερον ἢ ὁ τῆς πίτυος καὶ ἀκαμπῆ· ῥίζαι δ᾿ ὀλίγαι καὶ μετέωροι καὶ οὖλαι σχεδὸν αἱ πλεῖσται καὶ αἱ τῆς ξανθῆς καὶ αἱ τῆς λευκῆς.

3.11.2İda yöresindekilerin söylediğine göre en çok sulak yerlerde yetişir ve seyrektir. Çiçeğini bilmiyorlardı; meyvesinin pek uzun olmadığını, karaçalınınkine benzediğini, ama ondan daha uzunca olduğunu söylüyorlardı. Olympos yöresindekiler ise zygianın daha çok dağda, akçaağacın ovada da yetiştiğini söylerler: dağda yetişenin odunu sarı, güzel renkli, kıvrık damarlı ve sağlamdır, bu yüzden pahalı işlerde kullanılır; ovadakininki ise beyaz, daha seyrek dokulu ve daha az kıvrık damarlıdır. Kimileri ovadakine akçaağaç değil gleinos der. […] Erkeğin odunları daha kıvrık damarlı ve burgulu olurmuş; bu ağaç daha çok ovada yetişir ve daha erken sürgün verirmiş.

3.11.2

γίνεται δὲ μάλιστα ἐν τοῖς ἐφύδροις, ὡς οἱ περὶ τὴν Ἴδην λέγουσι, καὶ ἔστι σπάνιον. περὶ ἄνθους δὲ οὐκ ῇδεσαν· τὸν δὲ καρπὸν οὐ λίαν μὲν προμήκη, παρόμοιον δὲ τῷ παλιούρῳ πλὴν προμηκέστερον. οἱ δ᾿ ἐν τῷ Ὀλύμπῳ τὴν μὲν ζυγίαν ὄρειον μᾶλλον, τὴν δὲ σφένδαμνον καὶ ἐν τοῖς πεδίοις φύεσθαι· εἶναι δὲ τὴν μὲν ἐν τῷ ὄρει φυομένην ξανθὴν καὶ εὔχρουν καὶ οὔλην καὶ στερεάν, ᾗ καὶ πρὸς τὰ πολυτελῆ τῶν ἔργων χρῶνται, τὴν δὲ πεδεινὴν λευκήν τε καὶ μανοτέραν καὶ ἧττον οὔλην· καλοῦσι δ᾿ αὐτὴν ἔνιοι γλεῖνον, οὐ σφένδαμνον. . . . καὶ τῆς ἄρρενος οὐλότερα τὰ ξύλα συνεστραμμένα, καὶ ἐν τῷ πεδίῳ ταύτην φύεσθαι μᾶλλον καὶ βλαστάνειν πρωίτερον.

3.11.3Dişbudağın da iki cinsi vardır. Bunlardan biri yüksek ve boyludur; odunu beyaz, iyi lifli, daha yumuşak, daha budaksız ve daha kıvrık damarlıdır. Öteki daha alçaktır, daha az gelişir, daha pürüzlü, daha sert ve daha sarıdır. Yapraklar biçimce geniş yapraklı defnenin yapraklarına benzer, ama daha sivri uçlanır; kenarlarında bir çeşit diş vardır ve uçları dikenimsidir. Bütün, yani birlikte döküldüğü için yaprak denebilecek şey, tek bir sapçıktan çıkar: tek tek yapraklar, damar gibi duran bu sapçığın çevresinde boğum boğum ve çift çift dizilir; çiftler arasında epey aralık vardır. Üvezde de durum aynıdır. Bir türde boğumlar kısa, çiftler sayıca azdır; beyaz türde ise boğumlar hem uzun hem daha çoktur; tek tek yapraklar da daha uzun ve daha dardır, rengi pırasa yeşilidir. Kabuğu düzgündür, ama kuru ve incedir, rengi kızıldır.

3.11.3

Ἔστι δὲ καὶ μελίας γένη δύο. τούτων δ᾿ ἡ μὲν ὑψηλὴ καὶ εὐμήκης ἐστὶ τὸ ξύλον ἔχουσα λευκὸν καὶ εὔινον καὶ μαλακώτερον καὶ ἀνοζότερον καὶ οὐλότερον· ἡ δὲ ταπεινοτέρα καὶ ἧττον εὐαυξὴς καὶ τραχυτέρα καὶ σκληροτέρα καὶ ξανθοτέρα. τὰ δὲ φύλλα τῷ μὲν σχήματι δαφνοειδῆ πλατυφύλλου δάφνης, εἰς ὀξύτερον δὲ συνηγμένα, χαραγμὸν δέ τιν᾿ ἔχοντα κύκλῳ καὶ ἐπακανθίζοντα· τὸ δὲ ὅλον, ὅπερ εἴποι τις ἂν φύλλον τῷ ἄμα φυλλορροεῖν, ἀφ᾿ ἑνὸς μίσχου· καὶ περὶ μίαν οἷον ἶνα κατὰ γόνυ καὶ συζυγίαν τὰ φύλλα καθ᾿ ἕκαστον πέφυκε, συχνῶν διεχουσῶν τῶν συζυγιῶν, ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῆς οἴης. ἔστι δὲ τῶν μὲν βραχέα τὰ γόνατα καὶ αἱ συζυγίαι τὸ πλῆθος ἐλάττους, τῶν δὲ τῆς λευκῆς καὶ μακρὰ καὶ πλείους· καὶ τὰ καθ᾿ ἕκαστον φύλλα μακρότερα καὶ στενότερα, τὴν δὲ χρόαν πρασώδη. φλοιὸν δὲ λεῖον ἔχει, καπυρὸν δὲ καὶ λεπτὸν καὶ τῇ χρόᾳ πυρρόν.

3.11.4Kökleri sık, kalın ve yüzeyseldir. İda yöresindekiler dişbudağın ne meyvesi ne çiçeği olduğunu sanıyordu; oysa ince bir kın içinde, badem gibi çekirdeksi ve tadı biraz acı bir meyvesi vardır. Defne gibi tomurcuğa benzer başka şeyler de taşır, ama bunlar daha sıkıdır; her biri çınarınkiler gibi tek başına küre biçimindedir; kimisi meyvenin yanında, kimisi ondan epey uzakta durur; çoğu da böyledir. Düzgün türü en çok derin vadilerde ve sulak yerlerde, pürüzlü türü ise kurak ve taşlık yerlerde de yetişir. Kimileri, örneğin Makedonya yöresindekiler, birine melia, ötekine boumelios der.

3.11.4

πυκνόρριζον δὲ καὶ παχύρριζον καὶ μετέωρον. καρπὸν δὲ οἱ μὲν περὶ τὴν Ἴδην οὐχ ὑπελάμβανον ἔχειν οὐδ᾿ ἄνθος· ἔχει δ᾿ ἐν λοβῷ λεπτῷ καρπὸν καρυηρὸν ὡς τῶν ἀμυγδαλῶν ὑπόπικρον τῇ γεύσει. φέρει δὲ καὶ ἕτερ᾿ ἄττα οἷον βρύα, καθάπερ ἡ δάφνη, πλὴν στιφρότερα· καὶ ἕκαστον καθ᾿ αὑτὸ σφαιροειδές, ὥσπερ τὰ τῶν πλατάνων· τούτων δὲ τὰ μὲν περὶ τὸν καρπόν, τὰ δ᾿ ἀπηρτημένα πολύ, καὶ τὰ πλεῖστα οὕτω. φύεται δὲ ἡ μὲν λεία περὶ τὰ βαθυάγκη μάλιστα καὶ ἔφυδρα, ἡ δὲ τραχεῖα καὶ περὶ τὰ ξηρὰ καὶ πετρώδη. ἔνιοι δὲ καλοῦσι τὴν μὲν μελίαν τὴν δὲ βουμέλιον, ὥσπερ οἱ περὶ Μακεδονίαν.

3.11.5Boumelios daha büyük ve daha seyrek dokuludur; bu yüzden odunu daha az kıvrık damarlıdır. Tabiatça biri ova bitkisidir ve pürüzlüdür, öteki dağ bitkisidir ve düzgündür. Dağda yetişen güzel renkli, düzgün, sağlam ve esnektir; ovadaki ise renksiz, seyrek dokulu ve pürüzlüdür. (Genel olarak söylemek gerekirse, hem ovada hem dağda yetişen ağaçlardan dağdakiler güzel renkli, sağlam ve düzgün olur, kayın, karaağaç ve ötekiler gibi; ovadakiler ise daha seyrek dokulu, daha renksiz ve daha kötüdür. Olympos yöresindekilerin söylediğine göre armut, elma ve yabani armut bunun dışındadır: bunlar ovada hem meyvece hem odunca daha iyidir. Dağda pürüzlü, dikenli ve budaklıdırlar; ovada ise daha düzgün ve daha büyük olurlar, meyveleri de daha tatlı ve daha etlidir. Büyüklükçe ovadakiler her zaman daha büyüktür.)

3.11.5

μεῖζον δὲ καὶ μανότερον ἡ βουμέλιος, δι᾿ ὃ καὶ ἧττον οὖλον. φύσει δὲ τὸ μὲν πεδεινὸν καὶ τραχύ, τὸ δ᾿ ὀρεινὸν καὶ λεῖον· ἔστι δὲ ἡ μὲν ἐν τοῖς ὄρεσι φυομένη εὔχρους καὶ λεία καὶ στερεὰ καὶ γλίσχρα, ἡ δ᾿ ἐν τῷ πεδίῳ ἄχρους καὶ μανὴ καὶ τραχεῖα. (τὸ δ᾿ ὅλον ὡς εἰπεῖν τὰ δένδρα ὅσα καὶ ἐν τῷ πεδίῳ καὶ ἐν τῷ ὄρει φύεται, τὰ μὲν ὀρεινὰ εὔχροά τε καὶ στερεὰ καὶ λεῖα γίνεται, καθάπερ ὀξύη πτελέα τὰ ἄλλα· τὰ δὲ πεδεινὰ μανότερα καὶ ἀχρούστερα καὶ χείρω, πλὴν ἀπίου καὶ μηλέας καὶ ἀχράδος, ὡς οἱ περὶ τὸν Ὄλυμπόν φασι· ταῦτα δ᾿ ἐν τῷ πεδίῳ κρείττω καὶ τῷ καρπῷ καὶ τοῖς ξύλοις· ἐν μὲν γὰρ τῷ ὄρει τραχεῖς καὶ ἀκανθώδεις καὶ ὀζώδεις εἰσίν, ἐν δὲ τῷ πεδίῳ λειότεροι καὶ μείζους καὶ τὸν καρπὸν ἔχουσι γλυκύτερον καὶ σαρκωδέστερον· μεγέθει δὲ αἰεὶ μείζω τὰ πεδεινά.)

3.12.112. Bölüm

Kızılcığın erkeği ve dişisi vardır; dişisine "dişi kızılcık" da derler. İkisinin de yaprağı badem yaprağına benzer, ama daha yağlı ve daha kalındır; kabukları lifli ve incedir. Gövdesi pek kalın değildir; ama hayıt gibi yanından çubuklar sürer. Dişi kızılcığın çubukları daha azdır, kendisi de daha çok çalıya benzer. İkisinde de dallar hayıttaki gibi çıkar: ikişer ikişer ve karşılıklı. Kızılcığın odunu yüreksizdir, baştan başa sağlamdır, sıklığı ve dayanıklılığıyla boynuza benzer; dişi kızılcığınki ise içi özlüdür, daha yumuşaktır ve oyuk olur; bu yüzden cirit yapımına da yaramaz.

3.12.1

Κρανείας δὲ τὸ μὲν ἄρρεν τὸ δὲ θῆλυ, ἣν δὴ καὶ θηλυκρανείαν καλοῦσιν. ἔχουσι δὲ φύλλον μὲν ἀμυγδαλῇ ὅμοιον, πλὴν λιπωδέστερον καὶ παχύτερον, φλοιὸν δ᾿ ἰνώδη λεπτόν· τὸ δὲ στέλεχος οὐ παχὺ λίαν, ἀλλὰ παραφύει ῥάβδους ὥσπερ ἄγνος· ἐλάττους δὲ ἡ θηλυκρανεία καὶ θαμνωδέστερόν ἐστιν. τοὺς δὲ ὄζους ὁμοίως ἔχουσιν ἄμφω τῇ ἄγνῳ καὶ κατὰ δύο καὶ κατ᾿ ἀλλήλους· τὸ δὲ ξύλον τὸ μὲν τῆς κρανείας ἀκάρδιον καὶ στερεὸν ὅλον, ὅμοιον κέρατι τὴν πυκνότητα καὶ τὴν ἰσχύν, τὸ δὲ τῆς θηλυκρανείας ἐντεριώνην ἔχον καὶ μαλακώτερον καὶ κοιλαινόμενον· δι᾿ ὃ καὶ ἀχρεῖον εἰς τὰ ἀκόντια.

3.12.2Erkeğin boyu en çok on iki arşındır, en uzun sarissa kadar; çünkü gövdenin tamamı bundan yükseğe varmaz. Troas'taki İda'da oturanlar erkeğin meyvesiz, dişinin meyveli olduğunu söyler. Meyvenin zeytininkine çok benzeyen bir çekirdeği vardır; yenince tatlı ve güzel kokuludur. Çiçeği zeytin çiçeğine benzer; çiçeğini döküp meyve bağlaması da aynı biçimde olur, çünkü tek bir sapçıkta birkaç meyve taşır; zamanlar da hemen hemen aynıdır. Makedonya'dakiler ise ikisinin de meyve verdiğini, ama dişinin meyvesinin yenmediğini söyler. Kökleri hayıtınkiler gibi güçlüdür ve kolay yok olmaz. Yalnız kurak yerlerde değil, sulak yerlerde de yetişir; hem tohumdan hem koparılmış sürgünden çoğalır.

3.12.2

τὸ δ᾿ ὕψος τοῦ ἄρρενος δώδεκα μάλιστα πηχέων, ἡλίκη τῶν σαρισσῶν ἡ μεγίστη· τὸ γὰρ ὅλον στέλεχος ὕψος οὐκ ἴσχει. φασὶ δ᾿ οἱ μὲν ἐν τῇ Ἴδῃ τῇ Τρωάδι τὸ μὲν ἄρρεν ἄκαρπον εἶναι τὸ δὲ θῆλυ κάρπιμον. πυρῆνα δ᾿ ὁ καρπὸς ἔχει παραπλήσιον ἐλάᾳ, καὶ ἐσθιόμενος γλυκὺς καὶ εὐώδης· ἄνθος δὲ ὅμοιον τῷ τῆς ἐλάας, καὶ ἀπανθεῖ δὲ καὶ καρποφορεῖ τὸν αὐτὸν τρόπον τῷ ἐξ ἑνὸς μίσχου πλείους ἔχειν, σχεδὸν δὲ καὶ τοῖς χρόνοις παραπλησίως. οἱ δ᾿ ἐν Μακεδονίᾳ καρποφορεῖν μὲν ἄμφω φασὶν τὸν δὲ τῆς θηλείας ἄβρωτον εἶναι· τὰς ῥίζας δ᾿ ὁμοίας ἔχει ταῖς ἄγνοις ἰσχυρὰς καὶ ἀνωλέθρους. γίνεται δὲ καὶ περὶ τὰ ἔφυδρα καὶ οὐκ ἐν τοῖς ξηροῖς μόνον· φύεται δὲ καὶ ἀπὸ σπέρματος καὶ ἀπὸ παρασπάδος.

3.12.3Katran ardıcının kimilerine göre iki türü vardır, Likya türü ve Fenike türü; kimilerine göre ise, İda'dakilerin dediği gibi, tek türlüdür. Ardıca çok benzer; en çok yaprağıyla ayrılır: katran ardıcının yaprağı sert, sivri ve dikenlidir, ardıcınki daha yumuşaktır. Ardıç daha yüksek boylu da görünür. Yine de kimileri bunları adlarıyla ayırmaz, ikisine de kedros der; yalnız katran ardıcını ayırt etmek için oksykedros diye anarlar. İkisi de budaklıdır, çok dal koltukludur, odunları burgulu durur. Ardıcın özü küçük ve sıktır, kesilince çabuk çürür; katran ardıcı ise çoğunlukla yürekten ibarettir ve çürümez. İkisinin de yüreği kırmızıdır; ama katran ardıcınınki güzel kokar, ötekininki kokmaz.

3.12.3

Κέδρον δὲ οἱ μέν φασιν εἶναι διττήν, τὴν μὲν Λυκίαν τὴν δὲ Φοινικῆν, οἱ δὲ μονοειδῆ, καθάπερ οἱ ἐν τῇ Ἴδῃ. παρόμοιον δὲ τῇ ἀρκεύθῳ, διαφέρει δὲ μάλιστα τῷ φύλλῳ· τὸ μὲν γὰρ τῆς κέδρου σκληρὸν καὶ ὀξὺ καὶ ἀκανθῶδες, τὸ δὲ τῆς ἀρκεύθου μαλακώτερον· δοκεῖ δὲ καὶ ὑψηλοφυέστερον εἶναι ἡ ἄρκευθος· οὐ μὴν ἀλλ᾿ ἔνιοί γε οὐ διαιροῦσι τοῖς ὀνόμασιν ἀλλ᾿ ἄμφω καλοῦσι κέδρους, πλὴν παρασήμως τὴν κέδρον ὀξύκεδρον. ὀζώδη δ᾿ ἄμφω καὶ πολυμάσχαλα καὶ ἐπεστραμμένα ἔχοντα τὰ ξύλα· μήτραν δ᾿ ἡ μὲν ἄρκευθος ἔχει μικρὰν καὶ πυκνὴν καὶ ὅταν κοπῇ ταχὺ σηπομένην· ἡ δὲ κέδρος τὸ πλεῖστον ἐγκάρδιον καὶ ἀσαπές, ἐρυθροκάρδια δ᾿ ἄμφω· καὶ ἡ μὲν τῆς κέδρου εὐώδης ἡ δὲ τῆς ἑτέρας οὔ.

3.12.4Katran ardıcının meyvesi sarıdır, mersin tanesi büyüklüğündedir, güzel kokar ve yenince tatlıdır. Ardıcınki başka bakımlardan buna benzer, ama karadır, buruktur ve neredeyse yenmez. Meyve bir yıl dalda kalır; sonra yenisi çıkınca geçen yılınki düşer. Arkadya'dakilerin söylediğine göre ağaç aynı anda üç meyve taşır: geçen yılın henüz olgunlaşmamış meyvesini, ondan önceki yılın artık olgunlaşmış ve yenebilir meyvesini, bir de yeni belirmeye başlayan üçüncüsünü. Satyros'un anlattığına göre, dağda ağaç kesenler ona ikisini de çiçeksiz getirmişler. Kabuğu serviye benzer, ama daha pürüzlüdür. İkisinin de kökleri seyrek ve yüzeyseldir. Taşlık ve soğuk yerlerde yetişirler ve bu yerleri ararlar.

3.12.4

καρπὸς δ᾿ ὁ μὲν τῆς κέδρου ξανθὸς μύρτου μέγεθος ἔχων εὐώδης ἡδὺς ἐσθίεσθαι. ὁ δὲ τῆς ἀρκεύθου τὰ μὲν ἄλλα ὅμοιος, μέλας δὲ καὶ στρυφνὸς καὶ ὥσπερ ἄβρωτος· διαμένει δ᾿ εἰς ἐνιαυτόν, εἶθ᾿ ὅταν ἄλλος ἐπιφυῇ ὁ περυσινὸς ἀποπίπτει. ὡς δὲ οἱ ἐν Ἀρκαδίᾳ λέγουσι, τρεῖς ἅμα καρποὺς ἴσχει, τόν τε περυσινὸν οὔπω πέπονα καὶ τὸν προπερύσινον ἤδη πέπονα καὶ ἐδώδιμον καὶ τρίτον τὸν νέον ὑποφαίνει. ἔφη δὲ Σάτυρος καὶ κομίσαι τοὺς ὀρεοτύπους αὐτῷ ἀνανθεῖς ἄμφω. τὸν δὲ φλοιὸν ὅμοιον ἔχει κυπαρίττῳ τραχύτερον δέ· ῥίζας δὲ μανὰς ἀμφότεραι καὶ ἐπιπολαίους. φύονται περὶ τὰ πετρώδη καὶ χειμέρια καὶ τούτους τοὺς τόπους ζητοῦσι.

3.12.5Muşmulanın, İda yöresindekilerin ayırdığına göre, üç cinsi vardır: anthēdōn, sataneios ve anthēdonoeidēs. Sataneios daha büyük, daha beyaz ve daha gevşek bir meyve verir; çekirdekleri de daha yumuşaktır. Ötekilerin meyvesi biraz daha küçük, daha güzel kokulu ve daha buruktur, bu yüzden daha uzun süre saklanabilir. Bunların odunu da daha sık ve daha sarıdır; başka bakımlardan benzerdirler. Hepsinin çiçeği badem çiçeğine benzer, ama onunki gibi kırmızı değil, daha yeşilimsidir. […] Ağaç büyüktür ve geniş taçlıdır. Yaprağı [genç dallarda …] çok yarıklıdır ve ucu kerevize benzer; yaşlı dallardakiler ise pek çok yarıklıdır ve daha iri yarıklarla köşelenir; gergin ve liflidir, kereviz yaprağından daha incedir; hem bütünü hem yarıkları daha uzuncadır; kenarları baştan başa dişlidir. Sapçığı ince ve uzundur. Yaprağını dökmeden önce iyice kızarır. Ağaç çok köklü ve derin köklüdür; bu yüzden uzun yaşar ve güç ölür. Odunu da sık, sağlam ve çürümezdir.

3.12.5

Μεσπίλης δ᾿ ἐστὶ τρία γένη, ἀνθηδὼν σατάνειος ἀνθηδονοειδής, ὡς οἱ περὶ τὴν Ἴδην διαιροῦσι. φέρει δὲ ἡ μὲν σατάνειος τὸν καρπὸν μείζω καὶ λευκότερον καὶ χαυνότερον καὶ τοὺς πυρῆνας ἔχοντα μαλακωτέρους· αἱ δ᾿ ἕτεραι ἐλάττω τέ τι καὶ εὐωδέστερον καὶ στρυφνότερον, ὥστε δύνασθαι πλείω χρόνον θησαυρίζεσθαι. πυκνότερον δὲ καὶ τὸ ξύλον τούτων καὶ ξανθότερον. τὰ δ᾿ ἄλλα ὅμοιον. τὸ δ᾿ ἄνθος πασῶν ὅμοιον ἀμυγδαλῇ, πλὴν οὐκ ἐρυθρὸν ὥσπερ ἐκεῖνο ἀλλ᾿ ἐγχλωρότερον […] μεγέθει μέγα τὸ δένδρον καὶ περίκομον. φύλλον δὲ τὸ μὲν ἐπὶ […] πολυσχιδὲς δὲ καὶ ἐν ἄκρῳ σελινοειδές, τὸ δ᾿ ἐπὶ τῶν παλαιοτέρων πολυσχιδὲς σφόδρα καὶ ἐγγωνοειδὲς μείζοσι σχίσμασι, τετανὸν ἰνῶδες λεπτότερον σελίνου καὶ προμηκέστερον καὶ τὸ ὅλον καὶ τὰ σχίσματα, περικεχαραγμένον δὲ ὅλον· μίσχον δ᾿ ἔχει λεπτὸν μακρόν· πρὸ τοῦ φυλλορροεῖν δ᾿ ἐρυθραίνεται σφόδρα. πολύρριζον δὲ τὸ δένδρον καὶ βαθύρριζον· δι᾿ ὃ καὶ χρόνιον καὶ δυσώλεθρον. καὶ τὸ ξύλον ἔχει πυκνὸν καὶ στερεὸν καὶ ἀσαπές.

3.12.6Hem tohumdan hem koparılmış sürgünden yetişir. Bu ağaçların bir hastalığı vardır: yaşlandıkça kurtlanırlar; kurtları da iri olur ve öteki ağaçlarınkinden başkadır.

Üvezin iki cinsini ayırırlar: meyve veren dişi ve meyvesiz erkek. Bununla birlikte meyveleri bakımından da ayrılırlar: kimisi yuvarlak, kimisi uzunca, kimisi yumurta biçimli meyve verir. Özsularıyla da ayrılırlar: genellikle yuvarlak olanlar daha güzel kokulu ve daha tatlıdır; yumurta biçimliler ise çoğu zaman ekşi ve daha az kokuludur.

3.12.6

φύεται δὲ καὶ ἀπὸ σπέρματος καὶ ἀπὸ παρασπάδος. νόσημα δὲ αὐτῶν ἐστιν ὥστε γηράσκοντα σκωληκόβρωτα γίνεσθαι· καὶ οἱ σκώληκες μεγάλοι καὶ ἴδιοι ἢ οἱ ἐκ τῶν δένδρων τῶν ἄλλων. Τῶν δ᾿ οἰῶν δύο γένη ποιοῦσι, τὸ μὲν δὴ καρποφόρον θῆλυ τὸ δὲ ἄρρεν ἄκαρπον· οὐ μὴν ἀλλὰ διαφέρουσι τοῖς καρποῖς, τῷ τὰς μὲν στρογγύλον τὰς δὲ προμήκη τὰς δ' ὠοειδῆ φέρειν. διαφέρουσι δὲ καὶ τοῖς χυλοῖς· ὡς γὰρ ἐπὶ τὸ πᾶν εὐωδέστερα καὶ γλυκύτερα τὰ στρογγύλα, τὰ δ᾿ ὠοειδῆ πολλάκις ἐστὶν ὀξέα καὶ ἧττον εὐώδη.

3.12.7İki cinsin de yaprakları, uzun ve lif gibi bir sapçık boyunca, iki yandan sıra sıra, kanat gibi dizilmiştir; sanki bütünü tek bir yapraktır da lopları damara kadar yarılmıştır; yalnız tek tek yapraklar birbirinden epeyce aralıklıdır. Ağaç yaprağını tek tek değil, bu kanat gibi bütünü bir arada döker. Daha yaşlı ve daha uzun dallarda çiftler daha çok, daha genç ve daha kısa dallarda daha azdır; ama hepsinde sapçığın ucunda tek bir yaprak fazladan bulunur, öyle ki yaprak sayısı her zaman tektir. Yapraklar biçimce ince yapraklı defnenin yapraklarına benzer; ama dişlidir, daha kısadır ve ucu sivri değil, daha yuvarlak biter. Çiçeği salkım gibidir; tek bir topuzdan çıkan birçok küçük ve beyaz çiçekten oluşur.

3.12.7

φύλλα δ᾿ ἀμφοῖν κατὰ μίσχον μακρὸν ἰνοειδῆ πεφύκασι στοιχηδὸν ἐκ τῶν πλαγίων πτερυγοειδῶς, ὡς ἑνὸς ὄντος τοῦ ὅλου λοβοὺς δὲ ἔχοντος ἐσχισμένους ἕως τῆς ἰνός· πλὴν διεστᾶσιν ἀφ᾿ ἑαυτῶν ὑπόσυχνον τὰ κατὰ μέρος· φυλλοβολεῖ δὲ οὐ κατὰ μέρος ἀλλὰ ὅλον ἅμα τὸ πτερυγῶδες. εἰσὶ δὲ περὶ μὲν τὰ παλαιότερα καὶ μακρότερα πλείους αἱ συζυγίαι, περὶ δὲ τὰ νεώτερα καὶ βραχύτερα ἐλάττους, πάντων δὲ ἐπ᾿ ἄκρου τοῦ μίσχου φύλλον περιττόν, ὥστε καὶ πάντ᾿ εἶναι περιττά. τῷ δὲ σχήματι δαφνοειδῆ τῆς λεπτοφύλλου, πλὴν χαραγμὸν ἔχοντα καὶ βραχύτερα καὶ οὐκ εἰς ὀξὺ τὸ ἄκρον συνῆκον ἀλλ᾿ εἰς περιφερέστερον. ἄνθος δὲ ἔχει βοτρυῶδες ἀπὸ μιᾶς κορύνης ἐκ πολλῶν μικρῶν καὶ λευκῶν συγκείμενον.

3.12.8Ağaç bol meyve verdiğinde meyvesi de salkım gibidir; çünkü aynı topuzdan birçok meyve çıkar, öyle ki küme petek gibi durur. Meyve daha olgunlaşmadan, ağacın üstündeyken muşmuladan, armuttan ve yabani armuttan daha çok kurtlanır; oysa hepsinden çok daha buruktur. Ağacın kendisini de kurt yer ve yaşlanınca bu yüzden kurur; kurdu da kendine özgüdür, kırmızı ve tüylüdür. Oldukça genç yaşta meyve verir: üç yaşına girince hemen meyveye durur. Sonbaharda yaprağını döker dökmez kakhrys gibi bir topuz edinir; bu topuz parlak ve şişkindir, sanki sürgün vermeye hazırdır, ve bütün kış öylece durur.

3.12.8

καὶ ὁ καρπὸς ὅταν εὐκαρπῇ βοτρυώδης· πολλὰ γὰρ ἀπὸ τῆς αὐτῆς κορύνης, ὥστ᾿ εἶναι καθάπερ κηρίον. σκωληκόβορος ἐπὶ τοῦ δένδρου ὁ καρπὸς ἄπεπτος ὢν ἔτι γίνεται μᾶλλον τῶν μεσπίλων καὶ ἀπίων καὶ ἀχράδων· καίτοι πολὺ στρυφνότατος. γίνεται δὲ καὶ αὐτὸ τὸ δένδρον σκωληκόβρωτον καὶ οὕτως αὐαίνεται γηράσκον· καὶ ὁ σκώληξ ἴδιος ἐρυθρὸς δασύς. καρποφορεῖ δ᾿ ἐπιεικῶς νέα· τριετὴς γὰρ εὐθὺς φύει. τοῦ μετοπώρου δ᾿ ὅταν ἀποβάλῃ τὸ φύλλον, εὐθὺς ἴσχει τὴν καχρυώδη κορύνην λιπαρὰν καὶ ἐπωδηκυῖαν ὡσὰν ἤδη βλαστικόν, καὶ διαμένει τὸν χειμῶνα.

3.12.9Üvez de muşmula da dikensizdir. Üvezin kabuğu, çok yaşlanmamış ağaçlarda düzgün ve hafifçe parlaktır, rengi beyaza çalan sarıdır; yaşlı ağaçlarda ise pürüzlü ve karadır. Ağaç iridir, dik büyür ve tacı düzgün biçimlidir; çünkü bir engel çıkmazsa tacı çoğu zaman kozalak biçimini alır. Odunu sağlam, sık, dayanıklı ve güzel renklidir. Kökleri ne çoktur ne derine iner, ama güçlü, kalın ve kolay yok olmazdır. Hem kökten hem koparılmış sürgünden hem tohumdan yetişir. Soğuk ve nemli bir yer ister; böyle bir yerde canlıdır ve güç ölür; bununla birlikte dağlarda da yetişir.

3.12.9

ἀνάκανθον δέ ἐστι καὶ ἡ οἴη καὶ ἡ μεσπίλη· φλοιὸν δ᾿ ἔχει λεῖον ὑπολίπαρον, ὅσαπερ μὴ γεράνδρυα, τὴν δὲ χρόαν ξανθὸν ἐπιλευκαίνοντα· τὰ δὲ γεράνδρυα τραχὺν καὶ μέλανα. τὸ δὲ δένδρον εὐμέγεθες ὀρθοφυὲς εὔρυθμον τῇ κόμῃ· σχεδὸν γὰρ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ στροβιλοειδὲς σχῆμα λαμβάνει κατὰ τὴν κόμην, ἐὰν μή τι ἐμποδίσῃ. τὸ δὲ ξύλον στερεὸν πυκνὸν ἰσχυρὸν εὔχρουν, ῥίζας δὲ οὐ πολλὰς μὲν οὐδὲ κατὰ βάθους, ἰσχυρὰς δὲ καὶ παχείας καὶ ἀνωλέθρους ἔχει. φύεται δὲ καὶ ἀπὸ ῥίζης καὶ ἀπὸ παρασπάδος καὶ ἀπὸ σπέρματος· τόπον δὲ ζητεῖ ψυχρὸν ἔνικμον, φιλόζωον δ᾿ ἐν τούτῳ καὶ δυσώλεθρον· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ φύεται ἐν τοῖς ὄρεσιν.

3.13.113. Bölüm

Kiraz tabiatı bakımından kendine özgü bir ağaçtır. Boyu büyüktür, yirmi dört arşına kadar çıkar; çok dik büyür; kalınlığı, dibinde çevresi iki arşını bulacak kadardır. Yaprağı muşmula yaprağına benzer, ama çok sert ve daha kalındır; öyle ki ağaç uzaktan renginden tanınır. Kabuğu düzgünlüğüyle, rengiyle ve kalınlığıyla ıhlamurunkine benzer; bu yüzden ıhlamur kabuğundan olduğu gibi bundan da sandık yaparlar. Bu kabuk gövdeyi ne dikine ne de her yanda eşit olarak sarar; aşağıdan yukarıya doğru sarmal çizerek kuşatır, tıpkı yaprakların dizilişi gibi. Soyulurken bu yönde deri gibi soyulur; öteki yönde ise kopar ve soyulamaz. Kabuğun bir kısmı da aynı biçimde, kalınlığı boyunca yaprak gibi ince yarılarak alınabilir; geri kalanı yerinde durabilir ve gövdeyi yine eskisi gibi sararak ağacı korur.

3.13.1

Ἴδιον δὲ τῇ φύσει δένδρον ὁ κέρασός ἐστι· μεγέθει μὲν μέγα· καὶ γὰρ εἰς τέτταρας καὶ εἴκοσι πήχεις· ἔστι δ᾿ ὀρθοφυὲς σφόδρα· πάχος δὲ ὥστε καὶ δίπηχυν τὴν περίμετρον ἀπὸ τῆς ῥίζης ἔχειν. φύλλον δ᾿ ὅμοιον τῷ τῆς μεσπίλης σκληρὸν δὲ σφόδρα καὶ παχύτερον, ὥστε τῇ χροιᾷ πόρρωθεν φανερὸν εἶναι τὸ δένδρον. φλοιὸν δὲ τὴν λειότητα καὶ τὴν χρόαν καὶ τὸ πάχος ὅμοιον φιλύρᾳ, δι᾿ ὃ καὶ τὰς κίστας ἐξ αὐτοῦ ποιοῦσιν ὥσπερ καὶ ἐκ τοῦ τῆς φιλύρας. περιπέφυκε δὲ οὗτος οὔτε ὀρθοφυὴς οὔτε κύκλῳ κατ᾿ ἶσον, ἀλλ᾿ ἑλικηδὸν περιείληφε κάτωθεν ἄνω προσάγων, ὥσπερ ἡ διαγραφὴ τῶν φύλλων· και λοπιζόμενος οὗτος ἐκδέρεται, ἐκεῖνος δ᾿ ἐπίτομος γίνεται καὶ οὐ δύναται· μέρος δ᾿ αὐτοῦ τι τὸν αὐτὸν τρόπον ἀφαιρεῖται κατὰ πάχος σχιζόμενον λεπτὸν ὡς ἂν φύλλον, τὸ δὲ λοιπὸν προσμένειν τε δύναται καὶ σώζει τὸ δένδρον ὡσαύτως περιπεφυκός.

3.13.2Kabuk, ağaç soyulma mevsimindeyken alınırsa, o sırada nemini de birlikte sızdırır. Dış tabaka alınınca altta kalan tabaka yalnızca sümüksü bir nemle kararır; ertesi yıl onun yerine, altından, ama daha ince, yeni bir tabaka büyür. Odun da kabuğun lifleri gibi burularak sarılır; çubuklar da baştan bu biçimde büyür. Ağaç büyüdükçe alttaki dallar hep ölür, üsttekiler büyür.

3.13.2

περιαιρουμένου δὲ ὅταν λοπᾷ τοῦ φλοιοῦ συνεκραίνει καὶ τότε τὴν ὑγρότητα· καὶ ὅταν ὁ ἔξω χιτὼν περιαιρεθῇ, μόνον ὁ ὑπολιπὴς ἐπιμελαίνεται ὥσπερ μυξώδει ὑγρασίᾳ, καὶ πάλιν ὑποφύεται τῷ δευτέρῳ ἔτει χιτὼν ἄλλος ἀντ᾿ ἐκείνου πλὴν λεπτότερος. πέφυκε καὶ τὸ ξύλον ὅμοιον ταῖς ἰσὶ τῷ φλοιῷ στρεπτῶς ἑλιττόμενον· καὶ οἱ ῥάβδοι φύονται τὸν αὐτὸν τρόπον εὐθύς· τοὺς ὄζους δ᾿ αὐξανομένου συμβαίνει τοὺς μὲν κάτω ἀεὶ ἀπόλλυσθαι τοὺς δ᾿ ἄνω αὔξειν.

3.13.3Ağaç genel olarak çok dallı değildir, kara kavaktan çok daha az dallıdır. Kökleri çok ve yüzeyseldir, ama pek kalın değildir; kökün ve kök çevresindeki kabuğun burulması da gövdedekiyle aynıdır. Çiçeği beyazdır, armut ve muşmula çiçeğine benzer; küçük çiçeklerden oluşur ve petek gibidir. Meyvesi kırmızıdır, biçimce diospyrosun meyvesine benzer, büyüklüğü bakla kadardır; yalnız diospyrosun çekirdeği serttir, kirazınki yumuşaktır. Ihlamurun yetiştiği yerlerde, genel olarak da ırmak ve sulak yer bulunan yerlerde yetişir.

3.13.3

τὸ δ᾿ ὅλον οὐ πολύοζον τὸ δένδρον ἀλλ᾿ ἀνοζότερον πολὺ τῆς αἰγείρου. πολύρριζον δὲ καὶ ἐπιπολαιόρριζον οὐκ ἄγαν δὲ παχύρριζον· ἡ δ᾿ ἐπιστροφὴ καὶ τῆς ῥίζης καὶ τοῦ φλοιοῦ τοῦ περὶ αὐτὴν ἡ αὐτή. ἄνθος δὲ λευκὸν ἀπίῳ καὶ μεσπίλῃ ὅμοιον, ἐκ μικρῶν ἀνθῶν συγκείμενον κηριῶδες. ὁ δὲ καρπὸς ἐρυθρὸς ὅμοιος διοσπύρῳ τὸ σχῆμα, τὸ δὲ μέγεθος ἡλίκον κύαμος, πλὴν τοῦ διοσπύρου μὲν ὁ πυρὴν σκληρὸς τοῦ δὲ κεράσου μαλακός. φύεται δ᾿ ὅπου καὶ ἡ φίλυρα, τὸ δὲ ὅλον ὅπου ποταμοὶ καὶ ἔφυδρα.

3.13.4Mürver de en çok su kenarında ve gölgeli yerlerde yetişir, ama öyle olmayan yerlerde de görülür. Çalımsı bir bitkidir: yıllık çubukları yaprak dökümüne kadar boyca, ondan sonra da enine büyür. Çubukların boyu pek büyük değildir, en fazla altı arşın kadardır; yaşlı gövdelerin kalınlığı bir miğfer kadardır. Kabuğu düzgün, ince ve kurudur. Odunu gevşek dokuludur ve kuruyunca hafif olur; içinde yumuşak bir öz vardır, öyle ki çubuklar baştan başa oyulabilir; hafif bastonları bunlardan yaparlar. Kuruyunca dayanıklıdır; ıslansa da, kabuğu soyulmuş olsa bile eskimez; kuruyunca kabuğu kendiliğinden soyulur. Kökleri yüzeyseldir, ne çoktur ne büyüktür.

3.13.4

Φύεται δὲ καὶ ἡ ἀκτὴ μάλιστα παρ᾿ ὕδωρ καὶ ἐν τοῖς σκιεροῖς, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς μὴ τοιούτοις· θαμνῶδες δὲ ῥάβδοις ἐπετείοις αὐξανομέναις μέχρι τῆς φυλλορροίας εἰς μῆκος, εἶτα μετὰ ταῦτα εἰς πάχος· τὸ δὲ ὕψος τῶν ῥάβδων οὐ μέγα λίαν ἀλλὰ καὶ μάλιστα ὡς ἑξάπηχυ· τῶν δὲ στελεχῶν πάχος τῶν γερανδρύων ὅσον περικεφαλαίας, φλοιὸς δὲ λεῖος λεπτὸς καπυρός· τὸ δὲ ξύλον χαῦνον καὶ κοῦφον ξηρανθέν, ἐντεριώνην δὲ ἔχον μαλακήν, ὥστε δι᾿ ὅλου καὶ κοιλαίνεσθαι τὰς ῥάβδους, ἐξ ὧν καὶ τὰς βακτηρίας ποιοῦσι τὰς κούφας. ξηρανθὲν δὲ ἰσχυρὸν καὶ ἀγήρων ἐὰν βρέχηται, κἂν ᾖ λελοπισμένον· λοπίζεται δὲ αὐτόματον ξηραινόμενον. ῥίζας δὲ ἔχει μετεώρους οὐ πολλὰς δὲ οὐδὲ μεγάλας.

3.13.5Tek tek yaprakları yumuşaktır; geniş yapraklı defnenin yaprağı gibi uzuncadır, ama ondan daha büyük, daha geniş, ortadan ve aşağıdan daha yuvarlaktır; ucu ise daha sivri biter, kenarları dişlidir. Bütüne gelince: kalın ve lifli, adeta bir filiz gibi duran tek bir sapçığın çevresinde yapraklar bir o yandan bir bu yandan, boğum boğum ve çift çift, birbirinden aralıklı dizilir; sapçığın ucunda da tek bir yaprak bulunur. Yapraklar oldukça kızılımsı, gevşek ve etlidir. Ağaç bu bütünü bir arada döker; bu yüzden asıl yaprak denecek şey bu bütündür. Genç filizlerin de bazı köşeli çıkıntıları vardır.

3.13.5

φύλλον δὲ τὸ μὲν καθ᾿ ἕκαστον μαλακόν, πρόμηκες ὡς τὸ τῆς πλατυφύλλου δάφνης, μεῖζον δὲ καὶ πλατύτερον καὶ περιφερέστερον ἐκ μέσου καὶ κάτωθεν, τὸ δ᾿ ἄκρον εἰς ὀξὺ μᾶλλον συνῆκον κύκλῳ δ᾿ ἔχον χαραγμόν· τὸ δὲ ὅλον, περὶ ἕνα μίσχον παχὺν καὶ ἰνώδη ὡσὰν κλωνίον τὰ μὲν ἔνθεν τὰ δὲ ἔνθεν κατὰ γόνυ καὶ συζυγίαν πεφύκασι τῶν φύλλων διέχοντα ἀπ᾿ ἀλλήλων, ἓν δὲ ἐξ ἄκρου τοῦ μίσχου. ὑπέρυθρα δὲ τὰ φύλλα ἐπιεικῶς καὶ χαῦνα καὶ σαρκώδη· φυλλορροεῖ δὲ τοῦτο ὅλον, διόπερ φύλλον ἄν τις εἴποι τὸ ὅλον. ἔχουσι δὲ καὶ οἱ κλῶνες οἱ νέοι γωνοειδῆ τινα.

3.13.6Çiçeği beyazdır; sapçığın çatallandığı yerde birçok küçük beyaz çiçekten oluşur ve petek gibidir; zambağı andıran, biraz ağır bir kokusu vardır. Meyvesi de aynı biçimde tek bir kalın sapçığa bağlıdır, ama salkım gibidir. Olgunlaşınca kararır; hamken koruk gibidir. Büyüklükçe burçaktan biraz büyüktür; suyu görünüşte şaraba benzer; gizem törenlerine kabul edilenler ellerini ve başlarını onunla boyarlar. İçindeki tohumlar da görünüşte susama benzer.

3.13.6

τὸ δ᾿ ἄνθος λευκὸν ἐκ μικρῶν λευκῶν πολλῶν ἐπὶ τῇ τοῦ μίσχου σχίσει κηριῶδες· εὐωδίαν δὲ ἔχει λειριώδη ἐπιβαρεῖαν. ἔχει δὲ καὶ τὸν καρπὸν ὁμοίως πρὸς ἑνὶ μίσχῳ παχεῖ βοτρυώδη δέ· γίνεται δὲ καταπεπαινόμενος μέλας, ὠμὸς δὲ ὢν ὀμφακώδης· μεγέθει δὲ μικρῷ μείζων ὀρόβου· τὴν ὑγρασίαν δὲ οἰνώδη τῇ ὄψει· καὶ τὰς χεῖρας τελειούμενοι βάπτονται καὶ τὰς κεφαλάς· ἔχει δὲ καὶ τὰ ἐντὸς σησαμοειδῆ τὴν ὄψιν.

3.13.7Söğüt de su kenarında yetişir ve çok türlüdür: biri kabuğu kara ve kızıl olduğu için "kara söğüt", öteki kabuğu beyaz olduğu için "beyaz söğüt" diye anılır. Kara söğüdün çubukları daha güzeldir ve örmeye daha elverişlidir; beyazınkiler daha gevrektir. Hem karanın hem beyazın küçük kalan ve boyca büyümeyen bir cinsi de vardır; bu durum başka ağaçlarda da görülür, katran ardıcında ve hurmada olduğu gibi. Arkadya yöresindekiler bu ağaca itea değil helikē der; söylendiği gibi, onun verimli bir tohumu olduğunu da sanırlar.

3.13.7

Πάρυδρον δὲ καὶ ἡ ἰτέα καὶ πολυειδές· ἡ μὲν μέλαινα καλουμένη τῷ τὸν φλοιὸν ἔχειν μέλανα καὶ φοινικοῦν, ἡ δὲ λευκὴ τῷ λευκόν. καλλίους δὲ ἔχει τὰς ῥάβδους καὶ χρησιμωτέρας εἰς τὸ πλέκειν ἡ μέλαινα, ἡ δὲ λευκὴ καπυρωτέρας. ἔστι δὲ καὶ τῆς μελαίνης καὶ τῆς λευκῆς ἔνιον γένος μικρὸν καὶ οὐκ ἔχον αὔξησιν εἰς ὕψος, ὥσπερ καὶ ἐπ᾿ ἄλλων τοῦτο δένδρων, οἷον κέδρου φοίνικος. καλοῦσι δ᾿ οἱ περὶ Ἀρκαδίαν οὐκ ἰτέαν ἀλλὰ ἑλίκην τὸ δένδρον· οἴονται δέ, ὥσπερ ἐλέχθη, καὶ καρπὸν ἔχειν αὐτὴν γόνιμον.

3.14.114. Bölüm

Karaağacın iki cinsi vardır: birine dağ karaağacı, ötekine yalnızca karaağaç denir. Farkları şudur: karaağaç daha çok çalıya benzer, dağ karaağacı ise daha iyi gelişir. Yaprağı yarıksızdır, kenarları hafifçe dişlidir, armut yaprağından daha uzuncadır; pürüzlüdür, düzgün değildir. Ağaç hem boyca hem irilikçe büyüktür. İda dolaylarında bol değil, seyrektir; sulak yeri sever. Odunu sarı, sağlam, iyi lifli ve esnektir; çünkü baştan başa yürektir. Pahalı kapı kanatlarında da kullanılır; yaşken kolay, kuruyunca güç kesilir. Meyvesiz sayılır; ama torbacıklarının içinde zamk ve sivrisineğe benzer bazı küçük hayvanlar taşır. Sonbaharda kendine özgü, küçük ve kara birçok kakhrys edinir; öbür mevsimlerde bunlar incelenmemiştir.

3.14.1

Ἔστι δὲ τῆς πτελέας δύο γένη, καὶ τὸ μὲν ὀρειπτελέα καλεῖται τὸ δὲ πτελέα· διαφέρει δὲ τῷ θαμνωδέστερον εἶναι τὴν πτελέαν εὐαυξέστερον δὲ τὴν ὀρειπτελέαν. φύλλον δὲ ἀσχιδὲς περικεχαραγμένον ἡσυχῆ, προμηκέστερον δὲ τοῦ τῆς ἀπίου, τραχὺ δὲ καὶ οὐ λεῖον. μέγα δὲ τὸ δένδρον καὶ τῷ ὕψει καὶ τῷ μεγέθει. πολὺ δ᾿ οὐκ ἔστι περὶ τὴν Ἴδην ἀλλὰ σπάνιον· τόπον δὲ ἔφυδρον φιλεῖ. τὸ δὲ ξύλον ξανθὸν καὶ ἰσχυρὸν καὶ εὔινον καὶ γλίσχρον· ἅπαν γὰρ καρδία· χρῶνται δ᾿ αὐτῷ καὶ πρὸς θυρώματα πολυτελῆ, καὶ χλωρὸν μὲν εὔτομον ξηρὸν δὲ δύστομον. ἄκαρπον δὲ νομίζουσιν, ἀλλ᾿ ἐν ταῖς κωρυκίσι τὸ κόμμι καὶ θηρί᾿ ἄττα κωνωποειδῆ φέρει. τὰς δὲ κάχρυς ἰδίας ἴσχει τοῦ μετοπώρου πολλὰς καὶ μικρὰς καὶ μελαίνας, ἐν δὲ ταῖς ἄλλαις ὥραις οὐκ ἐπέσκεπται.

3.14.2Ak kavak da kara kavak da tek türlüdür. İkisi de dik büyür; ama kara kavak çok daha uzun, daha seyrek dokulu ve daha düzgündür; yapraklarının biçimi birbirine çok benzer. Kesilince odunları da beyazlıkça birbirine benzer. İkisinin de ne meyvesi ne çiçeği olduğu sanılır.

Kerkis, irilikçe ve dallarının beyazımsı oluşuyla ak kavağa benzer. Yaprağı sarmaşık yaprağını andırır; ama bir yanı dışında köşesizdir; o tek köşe uzunca uzanır ve sivri uçlanır. Yaprağın üstü ve altı renkçe hemen hemen aynıdır. Uzun ve ince bir sapçığa bağlıdır; bu yüzden dik durmaz, sarkar. Kabuğu ak kavağınkinden daha pürüzlüdür ve yabani armudun kabuğu gibi daha çok pul pul kalkar. Meyvesizdir.

3.14.2

Ἡ δὲ λεύκη καὶ ἡ αἴγειρος μονοειδής, ὀρθοφυῆ δὲ ἄμφω, πλὴν μακρότερον πολὺ καὶ μανότερον καὶ λειότερον ἡ αἴγειρος, τὸ δὲ σχῆμα τῶν φύλλων παρόμοιον. ὅμοιον δὲ καὶ τὸ ξύλον τεμνόμενον τῇ λευκότητι. καρπὸν δ᾿ οὐδέτερον τούτων οὐδὲ ἄνθος ἔχειν δοκεῖ. Ἡ κερκὶς δὲ παρόμοιον τῇ λεύκῃ καὶ τῷ μεγέθει καὶ τῷ τοὺς κλάδους ἐπιλεύκους ἔχειν· τὸ δὲ φύλλον κιττῶδες μὲν ἀγώνιον δὲ ἐκ τοῦ ἄλλου, τὴν δὲ μίαν προμήκη καὶ εἰς ὀξὺ συνήκουσαν· τῷ δὲ χρώματι σχεδὸν ὅμοιον τὸ ὕπτιον καὶ τὸ πρανές· μίσχῳ δὲ προσηρτημένον μακρῷ καὶ λεπτῷ, δι᾿ ὃ καὶ οὐκ ὀρθὸν ἀλλ᾿ ἐγκεκλιμένον. φλοιὸν δὲ τραχύτερον τῆς λεύκης καὶ μᾶλλον ὑπόλεπρον, ὥσπερ ὁ τῆς ἀχράδος. ἄκαρπον δέ.

3.14.3Kızılağaç da tek cinstir. Tabiatça dik büyür; odunu da iç özü de yumuşaktır, öyle ki ince çubuklar baştan başa oyulabilir. Yaprağı armut yaprağına benzer, ama daha büyük ve daha liflidir. Kabuğu pürüzlüdür, içi kırmızıdır; bu yüzden deri boyamada da kullanılır. Kökleri yüzeyseldir. […] defneninki kadar. Sulak yerlerde yetişir, başka hiçbir yerde yetişmez.

3.14.3

Μονογενὲς δὲ καὶ ἡ κλήθρα· φύσει δὲ καὶ ὀρθοφυές, ξύλον δ᾿ ἔχον μαλακὸν καὶ ἐντεριώνην μαλακήν, ὥστε δι᾿ ὅλου κοιλαίνεσθαι τὰς λεπτὰς ῥάβδους. φύλλον δ᾿ ὅμοιον ἀπίῳ, πλὴν μεῖζον καὶ ἰνωδέστερον. τραχύφλοιον δὲ καὶ ὁ φλοιὸς ἔσωθεν ἐρυθρός, δι᾿ ὃ καὶ βάπτει τὰ δέρματα. ῥίζας δὲ ἐπιπολαίους […] ἡλίκον δάφνης. φύεται δὲ ἐν τοῖς ἐφύδροις ἀλλόθι δ᾿ οὐδαμοῦ.

3.14.4[Huş ağacının yaprağı Pers cevizi denen ağacınkine benzer, yalnız biraz daha dardır; kabuğu alacalı, odunu hafiftir; yalnız baston yapımına yarar, başka hiçbir işe yaramaz.]

[Kolytea'nın yaprağı söğüt yaprağına yakındır; ağaç çok dallı ve çok yapraklıdır, genel olarak da büyüktür. Meyvesi baklagillerinki gibi kın içindedir: kınları geniştir, dar değildir; içindeki tohum küçüktür, büyük değildir; orta derecede serttir, fazla değil; büyüklüğüne göre çok meyve de vermez. Meyvenin kın içinde bulunması seyrek görülür; çünkü ağaçların pek azı böyledir.]

3.14.4

[Σημύδα δὲ τὸ μὲν φύλλον ἔχει ὅμοιον τῇ Περσικῇ καλουμένῃ καρύᾳ πλὴν μικρῷ στενότερον, τὸν φλοιὸν δὲ ποικίλον, ξύλον δὲ ἐλαφρόν· χρήσιμον δὲ εἰς βακτηρίας μόνον εἰς ἄλλο δὲ οὐδέν.] [Ἡ δὲ κολυτέα ἔχει τὸ μὲν φύλλον ἐγγὺς τοῦ τῆς ἰτέας, πολύοζον δὲ καὶ πολύφυλλον καὶ τὸ δένδρον ὅλως μέγα· τὸν δὲ καρπὸν ἔλλοβον, καθάπερ τὰ χεδροπά· λοβοῖς γὰρ πλατέσι καὶ οὐ στενοῖς τὸ σπερμάτιον τὸ ἐνὸν μικρὸν καὶ οὐ μέγα· σκληρὸν δὲ μετρίως οὐκ ἄγαν· οὐδὲ πολύκαρπον ὡς κατὰ μέγεθος. σπάνιον δὲ τὸ ἐν λοβοῖς ἔχειν τὸν καρπόν· ὀλίγα γὰρ τοιαῦτα τῶν δένδρων.]

3.15.115. Bölüm

Herakleia fındığına gelince, bu da tabiatça yabanidir: çünkü meyvesi evcillerinkinden hiç ya da pek kötü olmaz; kışlara dayanabilir; dağlarda bol yetişir ve dağlık yerlerde bol meyve verir; üstelik gövdeli değil çalımsıdır, çubukları koltuksuz ve budaksızdır, bazıları da uzun ve kalındır. Bununla birlikte evcilleştirilir de. Evcil olanın farkı daha iyi meyve vermesi ve yaprağının daha büyük olmasıdır. İkisinin de yaprağı dişlidir ve en çok kızılağaç yaprağına benzer, ama ondan daha geniştir; ağacın kendisi de kızılağaçtan daha büyüktür. Çubukları kesilirse her zaman daha çok meyve verir.

3.15.1

Ἡ δὲ Ἡρακλεωτικὴ καρύα—φύσει γὰρ καὶ τοῦτ᾿ ἄγριον τῷ τε μηδὲν ἢ μὴ πολὺ χείρω γίνεσθαι τῶν ἡμέρων τὸν καρπόν, καὶ τῷ δύνασθαι χειμῶνας ὑποφέρειν καὶ τῷ πολὺ φύεσθαι κατὰ τὰ ὄρη καὶ πολύκαρπον ἐν τοῖς ὀρείοις· ἔτι δὲ τῷ μηδὲ στελεχῶδες ἀλλὰ θαμνῶδες εἶναι ῥάβδοις ἄνευ μασχαλῶν καὶ ἀνόζοις μακραῖς δὲ καὶ παχείαις ἐνίαις·—οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐξημεροῦται. διαφορὰν δὲ ἔχει τῷ τὸν καρπὸν ἀποδιδόναι βελτίω καὶ μεῖζον τὸ φύλλον· κεχαραγμένον δ᾿ ἀμφοῖν· ὁμοιότατον τὸ τῆς κλήθρας, πλὴν πλατύτερον καὶ αὐτὸ τὸ δένδρον μεῖζον. καρπιμώτερον δ᾿ αἰεὶ γίνεται κατακοπτόμενον τὰς ῥάβδους.

3.15.2Yabanisinin de evcilinin de iki cinsi vardır: kimisi yuvarlak, kimisi uzunca fındık verir; evcillerin fındığı daha beyazımsıdır. En güzel meyveyi sulak yerlerde verir. Yabanileri başka yere dikilince evcilleşir. Kabuğu düzgün, yüzeysel, ince ve parlaktır; üzerinde kendine özgü beyaz benekler vardır. Odunu çok esnektir; öyle ki pek ince çubuklarının kabuğunu soyup, kalınlarını da yontup inceltip sepet yaparlar. İçinde ince ve sarı bir öz vardır; bu yüzden oyulur. Söylediğimiz gibi ioulos da bu ağaçlara özgüdür.

3.15.2

γένη δὲ δύο ἀμφοῖν· αἱ μὲν γὰρ στρογγύλον αἱ δὲ πρόμακρον φέρουσι τὸ κάρυον· ἐκλευκότερον δὲ τὸ τῶν ἡμέρων. καὶ καλλικαρπεῖ μάλιστά γ᾿ ἐν τοῖς ἐφύδροις. ἐξημεροῦται δὲ τὰ ἄγρια μεταφυτευόμενα. φλοιὸν δ᾿ ἔχει λεῖον ἐπιπόλαιον λεπτὸν λιπαρὸν ἰδίως στιγμὰς λευκὰς ἔχοντα ἐν αὐτῷ· τὸ δὲ ξύλον σφόδρα γλίσχρον, ὥστε καὶ τὰ λεπτὰ πάνυ ῥαβδία περιλοπίσαντες κανέα ποιοῦσι, καὶ τὰ παχέα δὲ καταξύσαντες. ἔχει δὲ καὶ ἐντεριώνην λεπτὴν ξανθήν, ᾗ κοιλαίνεται. ἴδιον δ᾿ αὐτῶν τὸ περὶ τὸν ἴουλον, ὥσπερ εἴπομεν.

3.15.3Menengicin erkeği ve dişisi vardır. Erkek meyvesizdir; zaten bu yüzden ona erkek denir. Dişilerden biri meyvesini baştan kırmızı verir; bu meyve mercimek büyüklüğündedir ve olgunlaşmaz. Öteki meyvesini önce yeşil verir, sonra kızartır; asmayla aynı zamanda olgunlaştırırken en sonunda karartır; bu meyve bakla büyüklüğündedir, reçinemsidir ve oldukça güzel kokar. İda ve Makedonya dolaylarında ağaç kısa, çalımsı ve çarpıktır; Suriye'de Şam dolaylarında ise büyük, bol ve güzeldir: orada baştan başa menengiçle dolu, başka hiçbir şeyin bitmediği bir dağ olduğunu söylerler.

3.15.3

Τῆς δὲ τερμίνθου τὸ μὲν ἄρρεν τὸ δὲ θῆλυ. τὸ μὲν οὖν ἄρρεν ἄκαρπον, δι᾿ ὃ καὶ καλοῦσιν ἄρρεν· τῶν δὲ θηλειῶν ἡ μὲν ἐρυθρὸν εὐθὺς φέρει τὸν καρπὸν ἡλίκον φακὸν ἄπεπτον, ἡ δὲ χλοερὸν ἐνέγκασα μετὰ ταῦτα ἐρυθραίνει, καὶ ἅμα τῇ ἀμπέλῳ πεπαίνουσα τὸ ἔσχατον ποιεῖ μέλανα, μέγεθος ἡλίκον κύαμον, ῥητινώδη δὲ καὶ θυωδέστερον. ἔστι δὲ τὸ δένδρον περὶ μὲν τὴν Ἴδην καὶ Μακεδονίαν βραχὺ θαμνῶδες ἐστραμμένον, περὶ δὲ Δαμασκὸν τῆς Συρίας μέγα καὶ πολὺ καὶ καλόν· ὄρος γάρ τί φασιν εἶναι πάμμεστον τερμίνθων, ἄλλο δ᾿ οὐδὲν πεφυκέναι.

3.15.4Odunu esnektir, kökleri güçlüdür ve derine iner; ağaç bütünüyle kolay yok olmaz. Çiçeği zeytin çiçeğine benzer, ama rengi kırmızıdır. Yaprağı, tek bir sapçığın çevresinde çift çift dizilmiş, defneyi andıran birkaç yapraktan oluşur, üvezinki gibi; uçta da fazladan bir tane bulunur. Ama üvezinkinden daha köşelidir, kenar çizgisi daha çok defneyi andırır ve meyveyle birlikte baştan başa parlaktır. Karaağaç gibi torbaya benzer bazı oyuk şeyler de taşır; bunların içinde sivrisineğe benzer küçük hayvanlar türer, reçinemsi ve yapışkan bir şey de oluşur; ama reçine buradan değil, odundan toplanır. Meyve bol reçine salmaz, ama ellere yapışır; toplandıktan sonra yıkanmazsa taneler birbirine yapışır. Yıkanınca beyaz ve olgunlaşmamış olanlar suyun üstünde yüzer, kara olanlar dibe çöker.

3.15.4

ξύλον δὲ ἔχει γλίσχρον καὶ ῥίζας ἰσχυρὰς κατὰ βάθους. καὶ τὸ ὅλον ἀνώλεθρον· ἄνθος δὲ ὅμοιον τῷ τῆς ἐλάας, τῷ χρώματι δὲ ἐρυθρόν. φύλλον, περὶ ἔνα μίσχον πλείω δαφνοειδῆ κατὰ συζυγίαν, ὥσπερ καὶ τὸ τῆς οἴης· καὶ τὸ ἐξ ἄκρου περιττόν· πλὴν ἐγγωνιώτερον τῆς οἴης καὶ δαφνοειδέστερον δὲ κύκλῳ καὶ λιπαρὸν ἅπαν ἅμα τῷ καρπῷ. φέρει δὲ καὶ κωρυκώδη τινὰ κοῖλα, καθάπερ ἡ πτελέα, ἐν οἷς θηρίδια ἐγγίγνεται κωνωποειδῆ· ἐγγίγνεται δέ τι καὶ ῥητινῶδες ἐν τούτοις καὶ γλίσχρον· οὐ μὴν ἐνθεῦτέν γε ἡ ῥητίνη συλλέγεται ἀλλ᾿ ἀπὸ τοῦ ξύλου. ὁ δὲ καρπὸς οὐκ ἀφίησι ῥητίνης πλῆθος, ἀλλὰ προσέχεται μὲν ταῖς χερσί, κἂν μὴ πλυθῇ μετὰ τὴν συλλογὴν συνέχεται· πλυνόμενος δὲ ὁ μὲν λευκὸς καὶ ἄπεπτος ἐπιπλεῖ, ὁ δὲ μέλας ὑφίσταται.

3.15.5Şimşir büyük bir ağaç değildir; yaprağı mersin yaprağına benzer. Soğuk ve engebeli yerlerde yetişir: en çok şimşirin yetiştiği Kytōros böyle bir yerdir; Makedonya'daki Olympos da soğuktur ve orada da yetişir, ama büyük olmaz. En büyük ve en güzel şimşir Korsika'dadır; oradakiler ötekilerden çok daha boylu ve çok daha kalındır. Bu yüzden oranın balı da şimşir kokar ve hoş değildir.

3.15.5

Ἡ δὲ πύξος μεγέθει μὲν οὐ μεγάλη, τὸ δὲ φύλλον ὅμοιον ἔχει μυρρίνῳ. φύεται δ᾿ ἐν τοῖς ψυχροῖς τόποις καὶ τραχέσι· καὶ γὰρ τὰ Κύτωρα τοιοῦτον, οὗ ἡ πλείστη γίνεται· ψυχρὸς δὲ καὶ ὁ Ὄλυμπος ὁ Μακεδονικός· καὶ γὰρ ἐνταῦθα γίνεται πλὴν οὐ μεγάλη· μεγίστη δὲ καὶ καλλίστη ἐν Κύρνῳ· καὶ γὰρ εὐμήκεις καὶ πάχος ἔχουσαι πολὺ παρὰ τὰς ἄλλας. δι᾿ ὃ καὶ τὸ μέλι οὐχ ἡδὺ ὄζον τῆς πύξου.

3.15.6Krataigos çok boldur; kimileri ona krataigōn der. Yaprağı muşmula yaprağına benzer ve gergindir; ama ondan daha büyüktür ve uzunluğundan çok genişliği göze çarpar; muşmula yaprağı gibi dişleri de yoktur. Ağaç ne pek büyük ne pek kalın olur. Odunu alacalı, sağlam ve sarıdır; kabuğu düzgündür ve muşmulanınkine benzer. Çoğunlukla tek köklüdür ve kökü derine iner. Meyvesi yuvarlaktır, yabani zeytin tanesi büyüklüğündedir; olgunlaşınca sararır, sonra kararır; tadıyla ve suyuyla muşmulayı andırır; bu yüzden bir çeşit yabani muşmula sanılabilir. Tek türlüdür, türleri arasında farklar yoktur.

3.15.6

Πλήθει δὲ πολὺ κράταιγός ἐστιν, οἱ δὲ κραταιγόνα καλοῦσιν· ἔχει δὲ τὸ μὲν φύλλον ὅμοιον μεσπίλῃ τετανόν, πλὴν μεῖζον ἐκείνου καὶ πλατύτερον ἢ προμηκέστερον, τὸν δὲ χαραγμὸν οὐκ ἔχον ὥσπερ ἐκεῖνο. γίνεται δὲ τὸ δένδρον οὔτε μέγα λίαν οὔτε παχύ· τὸ δὲ ξύλον ποικίλον ἰσχυρὸν ξανθόν· ἔχει δὲ φλοιὸν λεῖον ὅμοιον μεσπίλῃ· μονόρριζον δ᾿ εἰς βάθος ὡς ἐπὶ τὸ πολύ. καρπὸν δ᾿ ἔχει στρογγύλον ἡλίκον ὁ κότινος· πεπαινόμενος δὲ ξανθύνεται καὶ ἐπιμελαίνεται· κατὰ δὲ τὴν γεῦσιν καὶ τὸν χυλὸν μεσπιλῶδες· διόπερ οἷον ἀγρία μεσπίλη δόξειεν ἂν εἶναι. μονοειδὲς δὲ καὶ οὐκ ἔχον διαφοράς.

3.16.116. Bölüm

Pırnalın yaprağı meşeninkine benzer, ama daha küçüktür ve kenarları dikenlidir; kabuğu meşeninkinden daha düzgündür. Ağacın kendisi, yeri ve toprağı uygunsa, meşe gibi büyük olur. Odunu sık ve sağlamdır; kökleri epey derine iner ve çoktur. Meyvesi palamut gibidir, ama palamudu küçüktür. Geç olgunlaştığı için yeni meyve eskisini dalda bulur; bu yüzden kimileri yılda iki kez meyve verdiğini söyler. Palamudun yanı sıra kızıl bir kokkos da taşır; üzerinde ökseotu ve hyphear da biter. Öyle ki bazen aynı anda dört meyve taşıdığı olur: ikisi kendi meyvesidir, ikisi de başkalarınınki, ökseotunun ve hyphearın meyvesi. Ökseotunu kuzeye bakan yanında, hyphearı güneye bakan yanında taşır.

3.16.1

Ὁ δὲ πρῖνος φύλλον μὲν ἔχει δρυῶδες, ἔλαττον δὲ καὶ ἐπακανθίζον, τὸν δὲ φλοιὸν λειότερον δρυός. αὐτὸ δὲ τὸ δένδρον μέγα, καθάπερ ἡ δρῦς, ἐὰν ἔχῃ τόπον καὶ ἔδαφος· ξύλον δὲ πυκνὸν καὶ ἰσχυρόν· βαθύρριζον δὲ ἐπιεικῶς καὶ πολύρριζον. καρπὸν δὲ ἔχει βαλανώδη· μικρὰ δὲ ἡ βάλανος· περικαταλαμβάνει δὲ ὁ νέος τὸν ἔνον· ὀψὲ γὰρ πεπαίνει, δι᾿ ὃ καὶ διφορεῖν τινές φασι. φέρει δὲ παρὰ τὴν βάλανον καὶ κόκκον τινὰ φοινικοῦν· ἴσχει δὲ καὶ ἰξίαν καὶ ὑφέαρ· ὥστε ἐνίοτε συμβαίνει τέτταρας ἅμα καρποὺς ἔχειν αὐτόν, δύο μὲν τοὺς ἑαυτοῦ δύο δ᾿ ἄλλους τόν τε τῆς ἰξίας καὶ τὸν τοῦ ὑφέαρος. καὶ τὴν μὲν ἰξίαν φέρει ἐκ τῶν πρὸς βορρᾶν, τὸ δὲ ὑφέαρ ἐκ τῶν πρὸς μεσημβρίαν.

3.16.2Arkadya yöresindekiler smilaks dedikleri bir ağaçtan söz eder. Bu ağaç pırnala benzer; ama yaprakları dikenli değildir, daha yumuşak, daha dolgun ve daha çeşitlidir. Odunu da pırnalınki gibi sağlam ve sık değildir; işlenirken yumuşak olduğu görülür.

3.16.2

Οἱ δὲ περὶ Ἀρκαδίαν δένδρον τι σμίλακα καλοῦσιν, ὅ ἐστιν ὅμοιον τῷ πρίνῳ, τὰ δὲ φύλλα οὐκ ἀκανθώδη ἔχει ἀλλ᾿ ἁπαλώτερα καὶ βαθύτερα καὶ διαφορὰς ἔχοντα πλείους· οὐδὲ τὸ ξύλον ὥσπερ ἐκεῖνο στερεὸν καὶ πυκνόν, ἀλλὰ καὶ μαλακὸν ἐν ταῖς ἐργασίαις.

3.16.3Arkadyalıların phellodrys dediği ağacın tabiatı şöyledir: kısaca söylemek gerekirse pırnal ile meşe arasında bir ağaçtır; hatta kimileri onu dişi pırnal sayar. Bu yüzden pırnalın yetişmediği yerlerde, örneğin Lakedaimon ve Elis yöresinde, araba ve benzeri şeyler için bunu kullanırlar. Dorlar bu ağaca aria da der. Pırnaldan daha yumuşak ve daha seyrek dokulu, meşeden daha sert ve daha sıktır. Kabuğu soyulunca odunun rengi pırnalınkinden daha beyaz, meşeninkinden daha şarap rengidir. Yaprakları ikisine de benzer: pırnalınkine göre daha büyük, meşeninkine göre daha küçüktür. Meyvesi pırnalınkinden küçüktür, en küçük palamutlar kadardır; pırnalınkinden daha tatlı, meşeninkinden daha acıdır. Kimileri pırnalın ve bu ağacın meyvesine akylos, meşeninkine palamut der. Özü pırnalınkinden daha belirgindir. Phellodrysin tabiatı aşağı yukarı böyledir.

3.16.3

Ὃ δὲ καλοῦσιν οἱ Ἀρκάδες φελλόδρυν τοιάνδε ἔχει τὴν φύσιν· ὡς μὲν ἁπλῶς εἰπεῖν ἀνὰ μέσον πρίνου καὶ δρυός ἐστιν· καὶ ἔνιοί γε ὑπολαμβάνουσιν εἶναι θῆλυν πρῖνον· δι᾿ ὃ καὶ ὅπου μὴ φύεται πρῖνος τούτῳ χρῶνται πρὸς τὰς ἁμάξας καὶ τὰ τοιαῦτα, καθάπερ οἱ περὶ Λακεδαίμονα καὶ Ἠλείαν. καλοῦσι δὲ οἵ γε Δωριεῖς καὶ ἀρίαν τὸ δένδρον· ἔστι δὲ μαλακώτερον μὲν καὶ μανότερον τοῦ πρίνου, σκληρότερον δὲ καὶ πυκνότερον τῆς δρυός· καὶ τὸ χρῶμα φλοισθέντος τοῦ ξύλου λευκότερον μὲν τοῦ πρίνου, οἰνωπότερον δὲ τῆς δρυός· τὰ δὲ φύλλα προσέοικε μὲν ἀμφοῖν, ἔχει δὲ μείζω μὲν ἡ ὡς πρῖνος ἐλάττω δὲ ἡ ὡς δρῦς· καὶ τὸν καρπὸν τοῦ μὲν πρίνου κατὰ μέγεθος ἐλάττω ταῖς ἐλαχίσταις δὲ βαλάνοις ἴσον, καὶ γλυκύτερον μὲν τοῦ πρίνου πικρότερον δὲ τῆς δρυός. καλοῦσι δέ τινες τὸν μὲν τοῦ πρίνου καὶ τὸν ταύτης καρπὸν ἄκυλον, τὸν δὲ τῆς δρυὸς βάλανον. μήτραν δὲ ἔχει φανερωτέραν ἢ ὁ πρῖνος· καὶ ἡ μὲν φελλόδρυς τοιαύτην τινὰ ἔχει φύσιν.

3.16.4Yenebilen memaikylonu veren kocayemiş pek büyük bir ağaç değildir. Kabuğu incedir ve ılgınınkine benzer; yaprağı pırnal yaprağı ile defne yaprağı arasındadır. Pyanepsion ayında çiçek açar. Çiçekleri dalların ucunda, tek bir askıdan salkım gibi sarkar. Her biri biçimce uzunca bir mersin tanesine benzer, büyüklükçe de hemen hemen o kadardır; taç yaprağı yoktur, içi oyulmuş bir yumurta gibi boştur ve ağzı açıktır. Çiçek dökülünce bağlandığı yer de delik kalır; çiçeğin döküldükten sonra kalan kısmı incedir ve bir iğ üstündeki ağırşağa ya da Dor işi bir "karneios"a benzer. Meyve bir yılda olgunlaşır; öyle ki ağacın bu meyveyi taşıması ile yeni meyve için çiçek açması aynı zamana rastlar.

3.16.4

Ἡ δὲ κόμαρος, ἡ τὸ μεμαίκυλον φέρουσα τὸ ἐδώδιμον, ἐστὶ μὲν οὐκ ἄγαν μέγα, τὸν δὲ φλοιὸν ἔχει λεπτὸν μὲν παρόμοιον μυρίκῃ, τὸ δὲ φύλλον μεταξὺ πρίνου καὶ δάφνης. ἀνθεῖ δὲ τοῦ Πυανεψιῶνος· τὰ δὲ ἄνθη πέφυκεν ἀπὸ μιᾶς κρεμάστρας ἐπ᾿ ἄκρων βοτρυδόν· τὴν δὲ μορφὴν ἕκαστόν ἐστιν ὅμοιον μύρτῳ προμήκει καὶ τῷ μεγέθει δὲ σχεδὸν τηλικοῦτον· ἄφυλλον δὲ καὶ κοῖλον ὥσπερ ὠὸν ἐκκεκολαμμένον τὸ στόμα δὲ ἀνεῳγμένον· ὅταν δ᾿ ἀπανθήσῃ, καὶ ἡ πρόσφυσις τετρύπηται, τὸ δ᾿ ἀπανθῆσαν λεπτὸν καὶ ὥσπερ σφόνδυλος περὶ ἄτρακτον ἢ κάρνειος Δωρικός· ὁ δὲ καρπὸς ἐνιαυτῷ πεπαίνεται, ὥσθ᾿ ἅμα συμβαίνει τοῦτόν τ᾿ ἔχειν καὶ τὸν ἕτερον ἀνθεῖν.

3.16.5Sandal ağacının yaprağı da kocayemişinkine benzer; ağaç pek büyük değildir. Kabuğu düzgündür ve çatlayıp dökülür; meyvesi kocayemişinkine benzer.

3.16.5

Παρόμοιον δὲ τὸ φύλλον καὶ ἡ ἀνδράχλη ἔχει τῷ κομάρῳ, μέγεθος οὐκ ἄγαν μέγα· τὸν δὲ φλοιὸν λεῖον ἔχει καὶ περιρρηγνύμενον· καρπὸν δ᾿ ἔχει ὅμοιον τῇ κομάρῳ.

3.16.6Kokkygeanın yaprağı da bunlarınkine benzer; ağaç küçüktür. Kendine özgü yanı meyvesinin tüylenip uçmasıdır; bunu başka hiçbir ağaç için duymadık. Buraya kadar sayılanlar birçok ülkede ve yerde ortak olarak bulunan ağaçlardır.

3.16.6

Ὅμοιον δ᾿ ἐστὶ τούτοις τὸ φύλλον καὶ τὸ τῆς κοκκυγέας· τὸ δὲ δένδρον μικρόν. ἴδιον δὲ ἔχει τὸ ἐκπαπποῦσθαι τὸν καρπόν· τοῦτο γὰρ οὐδ᾿ ἐφ᾿ ἑνὸς ἀκηκόαμεν ἄλλου δένδρου. ταῦτα μὲν οὖν κοινότερα πλείοσι χώραις καὶ τόποις.

3.17.117. Bölüm

Bazı ağaçlar ise daha çok belli yerlere özgüdür; mantar meşesi gibi. Bu ağaç Tyrrhenia'da yetişir; gövdelidir ve az dallıdır, ama oldukça boylu olur ve iyi gelişir. Odunu sağlamdır. Kabuğu çok kalındır ve Halep çamınınki gibi çatlayıp parçalanır, yalnız parçaları daha büyüktür. Yaprağı dişbudak yaprağına benzer; kalın ve daha uzuncadır. Her dem yeşil değildir, yaprağını döker. Aria'nınkine benzer, palamut gibi bir meyve verir. Kabuğunu soyarlar ve kabuğun tamamını almak gerektiğini, yoksa ağacın kötüleşeceğini söylerler; kabuk yaklaşık üç yılda yeniden dolar.

3.17.1

Ἔνια δὲ ἰδιώτερα, καθάπερ καὶ ὁ φελλός· γίνεται μὲν ἐν Τυρρηνίᾳ, τὸ δὲ δένδρον ἐστὶ στελεχῶδες μὲν καὶ ὀλιγόκλαδον, εὕμηκες δ᾿ ἐπιεικῶς καὶ εὐαυξές· ξύλον ἰσχυρόν· τὸν δὲ φλοιὸν παχὺν σφόδρα καὶ καταρρηγνύμενον, ὥσπερ ὁ τῆς πίτυος, πλὴν κατὰ μείζω. τὸ δὲ φύλλον ὅμοιον ταῖς μελίαις παχὺ προμηκέστερον· οὐκ ἀείφυλλον ἀλλὰ φυλλοβολοῦν. καρπὸν δὲ [αἰεὶ] φέρει βαλανηρὸν ὅμοιον τῇ ἀρίᾳ. περιαιροῦσι δὲ τὸν φλοιὸν καί φασι δεῖν πάντα ἀφαιρεῖν, εἰ δὲ μὴ χεῖρον γίνεται τὸ δένδρον· ἐξαναπληροῦται δὲ πάλιν σχεδὸν ἐν τρισὶν ἔτεσιν.

3.17.2Lipara dolaylarındaki koloutea da kendine özgüdür. İri bir ağaçtır; meyvesini kın içinde verir; meyve mercimek büyüklüğündedir ve koyunları şaşılacak derecede semirtir. Tohumdan yetişir; en güzel de koyun dışkısıyla atılan tohumdan yetişir. Dikim zamanı Arktouros'un batışıdır; tohumu önceden suda ıslatıp suyun içinde filizlenmeye başlayınca ekmek gerekir. Yaprağı çemen otununkine benzer. İlk başta en çok üç yıl tek sap hâlinde büyür; bu yıllarda baston yapmak için onu keserler, çünkü güzel bastonlar olduğu kabul edilir. Tepesi kesilirse ölür, çünkü yandan sürgün vermez. Dördüncü yılda çatallanır ve ağaç olur.

3.17.2

Ἴδιον δὲ καὶ ἡ κολουτέα περὶ Λιπάραν· δένδρον μὲν εὐμέγεθες, τὸν δὲ καρπὸν φέρει ἐν λοβοῖς ἡλίκον φακόν, ὃς πιαίνει τὰ πρόβατα θαυμαστῶς. φύεται δὲ ἀπὸ σπέρματος καὶ ἐκ τῆς τῶν προβάτων κόπρου κάλλιστα. ὥρα δὲ τῆς φυτείας ἅμα Ἀρκτούρῳ δυομένῳ· δεῖ δὲ φυτεύειν προβρέχοντας ὅταν ἤδη διαφύηται ἐν τῷ ὕδατι. φύλλον δ᾿ ἔχει παρόμοιον τήλει. βλαστάνει δὲ τὸ πρῶτον μονοφυὲς ἐπὶ ἔτη μάλιστα τρία ἐν οἷς καὶ τὰς βακτηρίας τέμνουσι· δοκοῦσι γὰρ εἶναι καλαί· καὶ ἐάν τις κολούσῃ ἀποθνήσκει· καὶ γὰρ ἀπαράβλαστόν ἐστιν· εἶτα σχίζεται καὶ ἀποδενδροῦται τῷ τετάρτῳ ἔτει.

3.17.3İda dolaylarında koloitia dedikleri ağaç ise başka bir türdür. Çalımsıdır, budaklıdır, çok dal koltukludur; seyrektir, bol değildir. Yaprağı geniş yapraklı defnenin yaprağına benzer, ama daha yuvarlak ve daha büyüktür; öyle ki karaağaç yaprağına benzer görünür, yalnız ondan daha uzuncadır. Rengi bir yüzünde yeşil, arka yüzünde beyazımsıdır. Arka yüzü ince damarlarla doludur; bunlar hem ortadaki omurgadan hem de ortadan yanlara kaburga gibi uzanan damarların aralarından çıkar. Kabuğu düzgün değildir, asma kabuğu gibidir. Odunu sert ve sıktır. Kökleri yüzeysel, ince ve seyrektir; bazen kıvrık damarlıdır ve çok sarıdır. Meyvesinin de çiçeğinin de olmadığını söylerler; ama topuz biçiminde bir kakhrysi ve yaprakların yanında çok düzgün, parlak, beyaz, biçimce kakhrysi andıran gözleri vardır. Kesilip yakılsa da yanından sürgün verir ve yeniden filizlenir.

3.17.3

Ἡ δὲ περὶ τὴν Ἴδην, ἣν καλοῦσι κολοιτίαν, ἕτερον εἶδός ἐστιν, θαμνοειδὲς δὲ καὶ ὀζῶδες καὶ πολυμάσχαλον, σπάνιον δέ, οὐ πολύ· ἔχει δὲ φύλλον δαφνοειδὲς πλατυφύλλου δάφνης, πλὴν στρογγυλώτερον καὶ μεῖζον ὥσθ᾿ ὅμοιον φαίνεσθαι τῷ τῆς πτελέας, προμηκέστερον δέ, τὴν χρόαν ἐπὶ θάτερα χλοερὸν ὄπισθεν δὲ ἐπιλευκαῖνον, καὶ πολύίνον ἐκ τῶν ὄπισθεν ταῖς λεπταῖς ἰσὶ ἔκ τε τῆς ῥάχεως καὶ μεταξὺ τῶν πλευροειδῶν ἀπὸ τῆς μέσης κατατεινουσῶν· φλοιὸν δ᾿ οὐ λεῖον ἀλλ᾿ οἷον τὸν τῆς ἀμπέλου· τὸ δὲ ξύλον σκληρὸν καὶ πυκνόν· ῥίζας δὲ ἐπιπολαίους καὶ λεπτὰς καὶ μανὰς οὐλὰς δ᾿ ἐνίοτε, καὶ ξανθὰς σφόδρα. καρπὸν δὲ οὐκ ἔχειν φασὶν οὐδὲ ἄνθος· τὴν δὲ κορυνώδη κάχρυν καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς τοὺς παρὰ τὰ φύλλα λείους σφόδρα καὶ λιπαροὺς καὶ λευκοὺς τῷ σχήματι δὲ καχρυώδεις· ἀποκοπὲν δὲ καὶ ἐπικαυθὲν παραφύεται καὶ ἀναβλαστάνει.

3.17.4İda dolaylarında şunlar da kendine özgüdür: "İskenderiye defnesi" denen bitki, bir incir ve bir asma. Defnenin özgülüğü meyvesini yaprağın üstünde taşımasıdır, kentromyrrhinē gibi; ikisi de meyvelerini yaprağın orta damarından çıkarır.

3.17.4

Ἴδια δὲ καὶ τάδε τὰ περὶ τὴν Ἴδην ἐστίν, οἷον ἥ τε Ἀλεξάνδρεια καλουμένη δάφνη καὶ συκῆ τις καὶ ἄμπελος. τῆς μὲν οὖν δάφνης ἐν τούτῳ τὸ ἴδιον, ὅτι ἐπιφυλλόκαρπόν ἐστιν, ὥσπερ καὶ ἡ κεντρομυρρίνη· ἀμφότεραι γὰρ τὸν καρπὸν ἔχουσιν ἐκ τῆς ῥάχεως τοῦ φύλλου.

3.17.5Bu incir çalımsıdır ve yüksek değildir, ama gövdesinin çevresi bir arşını bulacak kadar kalındır. Odunu burgulu ve esnektir; aşağıda düzgün ve budaksız, yukarıda geniş taçlıdır. Yaprağının da kabuğunun da rengi kurşunidir; yapraklar biçimce ıhlamur yaprağına benzer, yumuşak ve geniştir, büyüklükleri de hemen hemen aynıdır. Çiçeği muşmula çiçeğine benzer ve muşmulayla aynı zamanda çiçek açar. İncir dedikleri meyvesi kırmızıdır, zeytin tanesi büyüklüğündedir, ama daha yuvarlaktır; yenince muşmulayı andırır. Kökleri evcil incirinkiler gibi kalın ve esnektir. Ağaç çürümez; iç özü yoktur, yüreği sağlamdır.

3.17.5

Ἡ δὲ συκῆ θαμνῶδες μὲν καὶ οὐχ ὑψηλόν, πάχος δ᾿ ἔχον ὥστε καὶ πηχυαῖον εἶναι τὴν περίμετρον· τὸ δὲ ξύλον ἐπεστραμμένον γλίσχρον· κάτωθεν μὲν λεῖον καὶ ἄνοζον ἄνωθεν δὲ περίκομον· χρῶμα δὲ καὶ φύλλου καὶ φλοιοῦ πελιόν, τὸ δὲ σχῆμα τῶν φύλλων ὅμοιον τῷ τῆς φιλύρας καὶ μαλακὸν καὶ πλατὺ καὶ τὸ μέγεθος παραπλήσιον· ἄνθος μεσπιλῶδες καὶ ἀνθεῖ ἄμα τῇ μεσπίλῃ. ὁ δὲ καρπός, ὃν καλοῦσι σῦκον, ἐρυθρὸς ἡλίκος ἐλάας πλὴν στρογγυλώτερος, ἐσθιόμενος δὲ μεσπιλώδης· ῥίζας δὲ ἔχει παχείας ὡσὰν συκῆς ἡμέρου καὶ γλίσχρας. ἀσαπὲς δέ ἐστι τὸ δένδρον καὶ καρδίαν ἔχει στερεὰν οὐκ ἐντεριώνην.

3.17.6Asma ise İda'da Phalakra denen yerlerde yetişir. Küçük çubuklu, çalımsı bir bitkidir; filizleri bir arşına yakın uzanır; bunların yanında, yandan çıkan, bakla büyüklüğünde, kara ve tatlı taneler bulunur. Tanelerin içinde üzüm çekirdeğine benzer yumuşak bir şey vardır. Yaprağı yuvarlak, yarıksız ve küçüktür.

3.17.6

Ἡ δὲ ἄμπελος φύεται μὲν τῆς Ἴδης περὶ τὰς Φαλάκρας καλουμένας· ἔστι δὲ θαμνῶδες ῥαβδίοις μικροῖς· τείνονται δὲ οἱ κλῶνες ὡς πυγωνιαῖοι, πρὸς οἷς ῥᾶγές εἰσιν ἐκ πλαγίου μέλαιναι τὸ μέγεθος ἡλίκος κύαμος γλυκεῖαι· ἔχουσι δὲ ἐντὸς γιγαρτῶδές τι μαλακόν· φύλλον στρογγύλον ἀσχιδὲς μικρόν.

3.18.118. Bölüm

Öteki dağların da hemen hepsinde kimi ağaçların, kimi çalıların, kimi de başka bitkilerin kendine özgü türleri vardır. Ama yerden yere değişen bu özgülük üzerine birçok kez konuştuk. Aynı cinsten olanlar arasındaki farka gelince, ağaçlarda ve çalılarda olduğu gibi, söylendiği üzere öteki bitkilerin de çoğunda böyle bir fark vardır: cehride, karaçalıda, oisosta, sumakta, sarmaşıkta, böğürtlende ve daha birçoklarında.

3.18.1

Ἔχει δὲ καὶ τἀλλα σχεδὸν ὅρη φύσεις τινὰς ἰδίας τὰ μὲν δένδρων τὰ δὲ θάμνων τὰ δ᾿ ἄλλων ὑλημάτων. ἀλλὰ γὰρ περὶ μὲν τῆς ἰδιότητος εἴρηται πλεονάκις ὅτι γίνεται καθ᾿ ἑκάστους τόπους. ἡ δὲ ἐν αὐτοῖς τοῖς ὁμογενέσιν διαφορά, καθάπερ ἡ τῶν δένδρων καὶ τῶν θάμνων, ὁμοίως ἐστὶ καὶ τῶν ἄλλων, ὥσπερ εἴρηται, τῶν πλείστων, ὥσπερ καὶ ῥάμνου καὶ παλιούρου καὶ οἴσου [καὶ οἴτου] καὶ ῥοῦ καὶ κιττοῦ καὶ βάτου καὶ ἑτέρων πολλῶν.

3.18.2Cehrinin karası ve beyazı vardır; meyveleri farklıdır, ama ikisi de dikenlidir. Oisosun da beyazı ve karası vardır; buna uygun olarak her birinin çiçeği de meyvesi de, birininki beyaz, ötekininki karadır. Kimileri de adeta ikisinin arasındadır: bunların çiçeği morumsudur, ötekilerinki gibi ne şarap rengi ne beyazımsıdır. Beyaz türün yaprakları da çubukları da daha ince ve daha düzgündür.

3.18.2

Ῥάμνος τε γάρ ἐστιν ἡ μὲν μέλαινα ἡ δὲ λευκή, καὶ ὁ καρπὸς διάφορος, ἀκανθοφόροι δὲ ἄμφω. Τοῦ τε οἴσου τὸ μὲν λευκὸν τὸ δὲ μέλαν· καὶ τὸ ἄνθος ἑκατέρου καὶ ὁ καρπὸς κατὰ λόγον ὁ μὲν λευκὸς ὁ δὲ μέλας· ἔνιοι δὲ καὶ ὥσπερ ἀνὰ μέσον, ὦν καὶ τὸ ἄνθος ἐπιπορφυρίζει καὶ οὔτε οἰνωπὸν οὔτε ἔκλευκόν ἐστιν ὥσπερ τῶν ἑτέρων. ἔχει δὲ καὶ τὰ φύλλα λεπτότερα καὶ λειότερα καὶ τὰς ῥάβδους τὸ λευκόν.

3.18.3Karaçalının da farkları vardır […]; ama bunların hepsi meyve verir. Karaçalı meyvesini yaprağa benzer bir kın içinde taşır; bunda üç ya da dört tane bulunur. Hekimler onu dövüp öksürüğe karşı kullanırlar; çünkü keten tohumu gibi bir yapışkanlığı ve yağlılığı vardır. Böğürtlen gibi hem sulak hem kurak yerlerde yetişir. [Bu ağaç su kenarında da daha az yetişmez.] Yaprağını döker; cehri gibi her dem yeşil değildir.

3.18.3

Ὅ τε παλίουρος ἔχει διαφορὰς […] ἅπαντα δὲ ταῦτα καρποφόρα. καὶ ὅ γε παλίουρος ἐν λοβῷ τινι τὸν καρπὸν ἔχει καθαπερεὶ φύλλῳ, ἐν ᾦ τρία ἢ τέτταρα γίνεται. χρῶνται δ᾿ αὐτῷ πρὸς τὰς βῆχας οἱ ἰατροὶ κόπτοντες· ἔχει γάρ τινα γλισχρότητα καὶ λίπος, ὥσπερ τὸ τοῦ λίνου σπέρμα. φύεται δὲ καὶ ἐπὶ τοῖς ἐφύδροις καὶ ἐν τοῖς ξηροῖς, ὥσπερ ὁ βάτος. [οὐχ ἦττον δέ ἐστι τὸ δένδρον πάρδρον.] φυλλοβόλον δὲ καὶ οὐχ ὥσπερ ἡ ῥάμνος ἀείφυλλον.

3.18.4Böğürtlenin de birkaç cinsi vardır; en büyük farkları şudur: biri dik büyür ve boy atar; öteki yerde sürünür, baştan aşağı eğilir ve toprağa değdiği yerde yeniden kök salar; kimileri buna khamaibatos der. Kynosbatosun meyvesi kırmızımsıdır ve narınkine çok benzer; bitki çalı ile ağaç arasındadır, narlara çok benzer, yaprağı dikenlidir.

3.18.4

Ἔτι δὲ καὶ τοῦ βάτου πλείω γένη, μεγίστην δὲ ἔχοντες διαφορὰν ὅτι ὁ μὲν ὀρθοφυὴς καὶ ὕψος ἔχων, ὁ δ᾿ ἐπὶ τῆς γῆς καὶ εὐθὺς κάτω νεύων καὶ ὅταν συνάπτῃ τῇ γῇ ῥιζούμενος πάλιν, ὃν δὴ καλοῦσί τινες χαμαίβατον. τὸ δὲ κυνόσβατον τὸν καρπὸν ὑπέρυθρον ἔχει καὶ παραπλήσιον τῷ τῆς ῥόας· ἔστι δὲ θάμνου καὶ δένδρου μεταξὺ καὶ παρόμοιον ταῖς ῥόαις, τὸ δὲ φύλλον ἀκανθῶδες.

3.18.5Sumakın meyvesiz olanına erkek, meyveli olanına dişi derler. Çubukları ne yüksek ne kalındır. Yaprağı karaağaç yaprağına benzer, yalnız biraz daha uzuncadır ve hafifçe tüylüdür. Genç filizlerde yapraklar iki yana eşit olarak dağılır, yanlardan karşılıklı çıkar, öyle ki sıra sıra dizilir. Sepiciler beyaz derileri de bununla boyarlar. Çiçeği beyaz ve salkım gibidir; tıpkı üzüm salkımı gibi, bütün biçimiyle dallanan saplardan oluşur. Çiçeği dökülünce meyve üzümle aynı zamanda kızarır; meyveler bir araya toplanmış ince mercimekler gibidir ve bunların biçimi de salkıma benzer. Meyvenin içinde "sumak" denen ilaç bulunur; bunun içinde kemiğe benzer bir çekirdek vardır, sumak elendiğinde bile çoğu zaman bu çekirdek içinde kalır. Kökü yüzeyseldir ve tektir; bu yüzden bitki bütün köküyle kolayca sökülür. Odunu iç özlüdür; çabuk bozulur ve kolay kırılır. Her yerde yetişir, ama en iyi killi topraklarda gelişir.

3.18.5

Τῆς δὲ ῥοῦ τὸ μὲν ἄρρεν τὸ δὲ θῆλυ καλοῦσι τῷ τὸ μὲν ἄκαρπον εἶναι τὸ δὲ κάρπιμον. οὐκ ἔχει δὲ οὐδὲ τὰς ῥάβδους ὑψηλὰς οὐδὲ παχείας. φύλλον δ᾿ ὅμοιον πτελέᾳ πλὴν μικρὸν προμηκέστερον καὶ ἐπίδασυ. τῶν δὲ κλωνίων τῶν νέων ἐξ ἴσου τὰ φύλλα εἰς δύο, κατ᾿ ἄλληλα δὲ ἐκ τῶν πλαγίων ὥστε στοιχεῖν. βάπτουσι δὲ τούτῳ καὶ οἱ σκυτοδέψαι τὰ δέρματα τὰ λευκά. ἄνθος λευκὸν βοτρυῶδες, τῷ σχήματι δὲ τὸ ὁλοσχερὲς ὀστλίγγας ἔχον ὥσπερ καὶ ὁ βότρυς· ἀπανθήσαντος δὲ ὁ καρπὸς ἄμα τῇ σταφύλῃ ἐρυθραίνεται, καὶ γίνονται οἷον φακοὶ λεπτοὶ συγκείμενοι· βοτρυῶδες δὲ τὸ σχῆμα καὶ τούτων. ἔχει δὲ τὸ φαρμακῶδες τοῦτο ὃ καλεῖται ῥοῦς ἐν αὐτῷ ὀστῶδες, ὃ καὶ τῆς ῥοῦ διηττημένης ἔχει πολλάκις· ῥίζα δ᾿ ἐπιπόλαιος καὶ μονοφυὴς ὥστε ἀνακάμπτεσθαι ῥᾳδίως ὁλόρριζα· τὸ δὲ ξύλον ἐντεριώνην ἔχει, εὔφθαρτον δὲ καὶ κοπτόμενον. ἐν πᾶσι δὲ γίγνεται τοῖς τόποις, εὐθενεῖ δὲ μάλιστα ἐν τοῖς ἀργιλώδεσι.

3.18.6Sarmaşık çok türlüdür: bir türü yerde sürünür, öteki yükseğe tırmanır; yükseğe tırmananların da birkaç cinsi vardır. En önemlileri üç görünüyor: beyaz sarmaşık, kara sarmaşık ve üçüncü olarak helix. Bunların her birinin de birkaç türü vardır. Beyazlardan biri yalnız meyvesiyle, öteki yapraklarıyla da beyazdır. Yalnız meyvesi beyaz olanlardan biri meyvesini iri, sık ve top gibi derli toplu taşır; kimileri buna korymbias, Atina'dakiler de "Akharnai sarmaşığı" der. Öteki daha küçüktür ve meyvesi, kara sarmaşıkta olduğu gibi, dağınıktır. Kara sarmaşığın da farkları vardır, ama o kadar belirgin değildir.

3.18.6

Πολυειδὴς δὲ ὁ κιττός· καὶ γὰρ ἐπίγειος, ὁ δὲ εἰς ὕψος αἰρόμενος· καὶ τῶν ἐν ὕψει πλείω γένη. τρία δ᾿ οὖν φαίνεται τὰ μέγιστα ὅ τε λευκὸς καὶ ὁ μέλας καὶ τρίτον ἡ ἕλιξ. εἴδη δὲ καὶ ἑκάστου τούτων πλείω. λευκὸς γὰρ ὁ μὲν τῷ καρπῷ μόνον, ὁ δὲ καὶ τοῖς φύλλοις ἐστί. πάλιν δὲ τῶν λευκοκάρπων μόνον ὁ μὲν ἁδρὸν καὶ πυκνὸν καὶ συνεστηκότα τὸν καρπὸν ἔχει καθαπερεὶ σφαῖραν, ὃν δὴ καλοῦσί τινες κορυμβίαν, οἱ δ᾿ Ἀθήνῃσιν Ἀχαρνικόν. ὁ δὲ ἐλάττων διακεχυμένος ὥσπερ καὶ ὁ μέλας· ἔχει δὲ καὶ ὁ μέλας διαφορὰς ἀλλ᾿ οὐχ ὁμοίως φανεράς.

3.18.7Helix ise en büyük farkları gösterir: yapraklarıyla çok ayrılır, çünkü yaprakları küçük, köşeli ve daha düzgün biçimlidir, sarmaşığınkiler ise daha yuvarlak ve yalındır; filizlerinin uzunluğuyla ve ayrıca meyvesiz oluşuyla da ayrılır. Kimileri helixin tabiatça sarmaşığa dönüşmediğini, yalnız sarmaşıktan gelişen helixin dönüştüğünü ileri sürer. (Kimilerinin dediği gibi her helix sarmaşığa dönüşüyorsa, bu bir tür farkı değil, yaş ve durum farkı olur; armut ile yabani armut arasındaki fark gibi.) Bununla birlikte bu helixin yaprağı da sarmaşığınkinden çok farklıdır. Yaşlandıkça değişmek seyrek bir durumdur ve az bitkide görülür; ak kavakta ve krotōnda olduğu gibi.

3.18.7

Ἡ δὲ ἕλιξ ἐν μεγίσταις διαφοραῖς· καὶ γὰρ τοῖς φύλλοις πλεῖστον διαφέρει τῇ τε μικρότητι καὶ τῷ γωνοειδῆ καὶ εὐρυθμότερα εἶναι· τὰ δὲ τοῦ κιττοῦ περιφερέστερα καὶ ἀπλᾶ· καὶ τῷ μήκει τῶν κλημάτων καὶ ἔτι τῷ ἄκαρπος εἶναι. διατείνονται γάρ τινες τῷ μὴ ἀποκιττοῦσθαι τῇ φύσει τὴν ἕλικα ἀλλὰ τὴν ἐκ τοῦ κιττοῦ τελειουμένην. (εἰ δὲ πᾶσα ἀποκιττοῦται, καθάπερ τινές φασιν, ἡλικίας ἄν εἴη καὶ διαθέσεως οὐκ εἴδους διαφορά, καθάπερ καὶ τῆς ἀπίου πρὸς τὴν ἀχράδα.) πλὴν τό γε φύλλον καὶ ταύτης πολὺ διαφέρει πρὸς τὸν κιττόν. σπάνιον δὲ τοῦτο καὶ ἐν ὀλίγοις ἐστὶν ὥστε παλαιούμενον μεταβάλλειν, ὥσπερ ἐπὶ τῆς λεύκης καὶ τοῦ κρότωνος.

3.18.8Helixin birkaç türü vardır; en belirgin ve en önemlilerini alırsak üçtür: biri yeşil ve ot gibi olanı, en yaygını da budur; ikincisi beyaz olanı; üçüncüsü, kimilerinin "Trakya helixi" dediği alacalı olanı. Bunların her biri de kendi içinde farklılık gösterir: yeşil olanın biri daha ince, yaprakları daha düzenli dizili ve daha sıktır; ötekinde bunların hepsi daha azdır. Alacalı olanın da birinin yaprağı daha büyük, ötekininki daha küçüktür ve alacalılıkları da farklıdır. Beyaz olanınkiler de aynı biçimde büyüklükçe ve renkçe farklıdır. En iyi gelişen ve en uzağa yayılan, ot gibi olanıdır. Sarmaşığa dönüşecek olanın yalnız yapraklarının daha büyük ve daha geniş oluşundan değil, sürgünlerinden de belli olduğunu söylerler: bunun sürgünleri baştan dik olur, öteki gibi incelik ve uzunluk yüzünden sarkmaz; sarmaşıklaşan helixin sürgünleri hem daha kısa hem daha kalındır. Sarmaşık da tohum bağlamaya başlayınca sürgünü havaya kalkık ve dik durur.

3.18.8

εἴδη δ᾿ ἐστὶ πλείω τῆς ἕλικος, ὡς μὲν τὰ προφανέστατα καὶ μέγιστα λαβεῖν τρία, ἥ τε χλοερὰ καὶ ποιώδης ἥπερ καὶ πλείστη, καὶ ἑτέρα ἡ λευκή, καὶ τρίτη ἡ ποικίλη, ἣν δὴ καλοῦσί τινες Θρᾳκίαν. ἑκάστη δὲ τούτων δοκεῖ διαφέρειν· καὶ γὰρ τῆς χλοώδους ἡ μὲν λεπτοτέρα καὶ ταξιφυλλοτέρα καὶ ἔτι πυκνοφυλλοτέρα, ἡ δ᾿ ἧττον πάντα ταῦτ᾿ ἔχουσα. καὶ τῆς ποικίλης ἡ μὲν μεῖζον ἡ δ᾿ ἔλαττον τὸ φύλλον, καὶ τὴν ποικιλίαν διαφέρουσα. ὡσαύτως δὲ καὶ τὰ τῆς λευκῆς τῷ μεγέθει καὶ τῇ χροιᾷ διαφέρουσιν. εὐαυξεστάτη δὲ ἡ ποιώδης καὶ ἐπὶ πλεῖστον προϊοῦσα. φανερὰν δ᾿ εἶναί φασιν τὴν ἀποκιττουμένην οὐ μόνον τοῖς φύλλοις ὅτι μείζω καὶ πλατύτερα ἔχει ἀλλὰ καὶ τοῖς βλαστοῖς· εὐθὺς γὰρ ὀρθοὺς ἔχει, καί οὐχ ὥσπερ ἡ ἑτέρα κατακεκαμμένη, καὶ διὰ τὴν λεπτότητα καὶ διὰ τὸ μῆκος· τῆς δὲ κιττώδους καὶ βραχύτεροι καὶ παχύτεροι. καὶ ὁ κιττὸς ὅταν ἄρχηται σπερμοῦσθαι μετέωρον ἔχει καὶ ὀρθὸν τὸν βλαστόν.

3.18.9Her sarmaşık çok köklüdür; kökleri sıktır, birbirine dolanmış, odunsu ve kalındır, pek derine de inmez. En çok kara sarmaşık ile beyazın en pürüzlü ve en yabani olanı böyledir. Bu yüzden hangi ağacın yanında biterse bitsin zararlıdır: besinini elinden alarak hepsini öldürür ve kurutur. En çok kalınlaşan, ağaçlaşan ve kendi başına bir sarmaşık ağacı hâline gelen de bu türdür. Bununla birlikte çoğunlukla başka bir şeye dayanmayı sever ve arar; adeta başkasının gövdesine tutunan bir bitkidir.

3.18.9

Πολύρριζος μὲν οὖν ἅπας κιττὸς καὶ πυκνόρριζος συνεστραμμένος ταῖς ῥίζαις καὶ ξυλώδεσι καὶ παχείαις καὶ οὐκ ἄγαν βαθύρριζος, μάλιστα δ᾿ ὁ μέλας, καὶ τοῦ λευκοῦ ὁ τραχύτατος καὶ ἀγριώτατος· δι᾿ ὃ καὶ χαλεπὸς παραφύεσθαι πᾶσι τοῖς δένδροις· ἀπόλλυσι γὰρ πάντα καὶ ἀφαυαίνει παραιρούμενος τὴν τροφήν. λαμβάνει δὲ μάλιστα πάχος οὗτος καὶ ἀποδενδροῦται καὶ γίνεται αὐτὸ καθ᾿ αὑτὸ κιττοῦ δένδρον. ὡς δ᾿ ἐπὶ τὸ πλεῖον εἶναι πρὸς ἑτέρῳ φιλεῖ καὶ ζητεῖ καὶ ὥσπερ ἐπαλλόκαυλόν ἐστιν.

3.18.10Bu, tabiatında baştan bulunan bir özelliktir: sürgünlerinden, yaprakların arasında sürekli kökler salar; ağaçlara ve duvarlara bu köklerle tutunur; sanki bu kökler tabiat tarafından bilerek yapılmıştır. Bu yüzden ağacın nemini çekip alarak onu kurutur; aşağıdan kesilse bile ayakta kalıp yaşayabilir. Meyvesi bakımından da azımsanmayacak bir farkı vardır: hem beyazda hem karada kiminin meyvesi tatlımsı, kiminin ise çok acıdır; bunun kanıtı, kuşların birini yiyip ötekini yememesidir. Sarmaşığa ilişkin durum böyledir.

3.18.10

ἔχει δ᾿ εὐθὺς καὶ τῆς φύσεώς τι τοιοῦτον· ἐκ γὰρ τῶν βλαστῶν ἀφίησιν ἀεὶ ῥίζας ἀνὰ μέσον τῶν φύλλων, αἷσπερ ἐνδύεται τοῖς δένδροις καὶ τοῖς τειχίοις οἷον ἐξεπίτηδες πεποιημέναις ὑπὸ τῆς φύσεως· δι᾿ ὃ καὶ ἐξαιρούμενος τὴν ὑγρότητα καὶ ἕλκων ἀφαυαίνει, καὶ ἐὰν ἀποκοπῇ κάτωθεν δύναται διαμένειν καὶ ζῆν. ἔχει δὲ καὶ ἑτέραν διαφορὰν κατὰ τὸν καρπὸν οὐ μικράν· ὁ μὲν γὰρ ἐπίγλυκύς ἐστιν ὁ δὲ σφόδρα πικρὸς καὶ τοῦ λευκοῦ καὶ τοῦ μέλανος· σημεῖον δ᾿ ὅτι τὸν μὲν ἐσθίουσιν οἱ ὄρνιθες τὸν δ᾿ οὔ. τὰ μὲν οὖν περὶ τὸν κιττὸν οὕτως ἔχει.

3.18.11Smilaks da başka bir sapa tutunan bir bitkidir; sapı dikenlidir, dikenleri adeta dik durur. Yaprağı sarmaşık yaprağına benzer, küçük ve köşesizdir; sapçığın bağlandığı yerde nasırlıdır. Kendine özgü yanı şudur: ortasından omurga gibi ince bir damar geçer, ama ötekilerin yapraklarında olduğu gibi ince damarlar bundan ayrılmaz; yaprağın sapçığa bağlandığı yerden başlayıp onun çevresinde kavisler çizerek uzanır. Sapın boğumlarında ve yaprakların çıktığı aralıklarda, yapraklarla aynı sapçıklardan ince ve kıvrık bir ioulos çıkar. Çiçeği beyazdır ve zambak gibi güzel kokar. Meyvesi itüzümüne, mēlōthrona ve en çok da "yabani üzüm" denen bitkiye benzer. Salkımları sarmaşıkta olduğu gibi sarkar; ama tanelerin dizilişi daha çok üzüm salkımını andırır, çünkü tanelerin sapçıkları tek bir noktadan çıkar.

3.18.11

Ἡ δὲ σμῖλάξ ἐστι μὲν ἐπαλλόκαυλον, ὁ δὲ καυλὸς ἀκανθώδης καὶ ὥσπερ ὀρθάκανθος, τὸ δὲ φύλλον κιττῶδες μικρὸν ἀγώνιον, κατὰ τὴν μίσχου πρόσφυσιν τυληρόν. ἴδιον δ᾿ ὅτι τήν τε διὰ μέσου ταύτην ὥσπερ ῥάχιν λεπτὴν ἔχει καὶ τὰς στημονίους διαλήψεις οὐκ ἀπὸ ταύτης, ὥσπερ τὰ τῶν ἄλλων, ἀλλὰ περὶ αὐτὴν περιφερεῖς ἠγμένας ἀπὸ τῆς προσφύσεως τοῦ μίσχου τῷ φύλλῳ. παρὰ δὲ τοῦ καυλοῦ τὰ γόνατα καὶ παρὰ τὰς διαλείψεις τὰς φυλλικὰς ἐκ τῶν αὐτῶν μίσχων τοῖς φύλλοις παραπέφυκεν ἴουλος λεπτὸς καὶ ἑλικτός· ἄνθος δὲ λευκὸν καὶ εὐῶδες λείρινον· τὸν δὲ καρπὸν ἔχει προσεμφερῆ τῷ στρύχνῳ καὶ τῷ μηλώθρῳ καὶ μάλιστα τῇ καλουμένῃ σταφυλῇ ἀγρίᾳ· κατακρέμαστοι δ᾿ οἱ βότρυες κιττοῦ τρόπον· παρεγγίζει δ᾿ ὁ παραθριγκισμὸς πρὸς τὴν σταφυλήν· ἀπὸ γὰρ ἑνὸς σημείου οἱ μίσχοι οἱ ῥαγικοί.

3.18.12Meyvesi kırmızıdır; genellikle iki, büyük tanelerde üç, küçüklerde bir çekirdek taşır. Çekirdek çok serttir, dışı kara renklidir. Salkımlarının kendine özgü yanı, sapı yanlardan sıra sıra kuşatmaları ve sapın ucunda en büyük salkımın bulunmasıdır; cehride ve böğürtlende olduğu gibi. Demek ki bu bitki hem ucundan hem yanlarından meyve verir.

3.18.12

ὁ δὲ καρπὸς ἐρυθρός, ἔχων πυρῆνας τὸ μὲν ἐπὶ πᾶν δύο, ἐν τοῖς μείζοσι τρεῖς ἐν δὲ τοῖς μικροῖς ἕνα· σκληρὸς δ᾿ ὁ πυρὴν εὖ μάλα καὶ τῷ χρώματι μέλας ἔξωθεν. ἴδιον δὲ τὸ τῶν βοτρύων, ὅτι ἐκ πλαγίων τε τὸν καυλὸν παραθριγκίζουσιν, καὶ κατ᾿ ἄκρον ὁ μέγιστος βότρυς τοῦ καυλοῦ, ὥσπερ ἐπὶ τῆς ῥάμνου καὶ τοῦ βάτου. τοῦτο δὲ δῆλον ὡς καὶ ἀκρόκαρπον καὶ πλαγιόκαρπον.

3.18.13[Euōnymos denen ağaç başka yerlerde de, Lesbos'ta Ordynnos denen dağda da yetişir. Nar büyüklüğündedir; yaprağı nar yaprağına benzer, ama khamaidaphnēninkinden büyüktür ve nar yaprağı gibi yumuşaktır. Sürgün vermeye Poseideōn ayı dolaylarında başlar, ilkbaharda çiçek açar. Çiçeği renkçe beyaz menekşeye benzer, ama kan gibi ağır kokar. Meyvesi kabuğuyla birlikte biçimce susam kınına benzer; içi katıdır, ama dört sıra hâlinde bölmelere ayrılmıştır. Koyunlar bunu yerse, yaprağı da meyvesi de onları öldürür; özellikle de keçileri, eğer ishalle temizlenmezlerse. Temizlenme anokhos ile olur.] Ağaçlar ve çalılar üzerine söyleyeceklerimiz bunlardı; şimdi sırada kalan bitkileri ele alacağız.

3.18.13

[Τὸ δ᾿ εὐώνυμος καλούμενον δένδρον φύεται μὲν ἄλλοθί τε καὶ τῆς Λέσβου ἐν τῷ ὄρει τῷ Ὀρδύννῳ καλουμένῳ· ἔστι δὲ ἡλίκον ῥόα καὶ τὸ φύλλον ἔχει ῥοῶδες, μεῖζον δὲ ἢ χαμαιδάφνης, καὶ μαλακὸν δὲ ὥσπερ ἡ ῥόα. ἡ δὲ βλάστησις ἄρχεται μὲν αὐτῷ περὶ τὸν Ποσειδεῶνα· ἀνθεῖ δὲ τοῦ ἦρος· τὸ δὲ ἄνθος ὅμοιον τὴν χρόαν τῷ λευκῷ ἴῳ· ὄζει δὲ δεινὸν ὥσπερ φόνου. ὁ δὲ καρπὸς ἐμφερὴς τὴν μορφὴν μετὰ τοῦ κελύφους τῷ τοῦ σησάμου λοβῷ· ἔνδοθεν δὲ στερεὸν πλὴν διῃρημένον κατὰ τὴν τετραστοιχίαν. τοῦτο ἐσθιόμενον] [ὑπὸ τῶν προβάτων ἀποκτιννύει, καὶ τὸ φύλλον καὶ ὁ καρπός, καὶ μάλιστα τὰς αἶγας ἐὰν μὴ καθάρσεως τύχῃ. καθαίρεται δὲ ἀνόχῳ.] περὶ μὲν οὖν δένδρων καὶ θάμνων εἴρηται· ἐν δὲ τοῖς ἑξῆς περὶ τῶν λειπομένων λεκτέον.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…