İçeriğe geç
Bilginlere Karşı

Sextus Empiricus · Bilginlere Karşı

VII. Kitap › Mantıkçılara Karşı – Ölçüt üzerine

7.1Mantıkçılara Karşı

Septik yetinin genel karakteri gereken özenle gösterildi; bu karakter kısmen doğrudan, kısmen de komşu felsefelerden ayırt edilerek ortaya kondu (Pyrrhonculuğun Ana Hatları I 210 vd.). Geriye sırasıyla bu yetinin tek tek konulara nasıl uygulanacağını öğretmek kalıyor; öyle ki ne kendi başımıza şeyleri incelerken ne de dogmatiklere karşı çıkarken kolayca aceleci hükümlere kapılmayalım.

7.1

‘O μὲν καθόλου τῆς σκεπτικῆς δυνάμεως χαρακτὴρ μετὰ τῆς προσηκούσης ἐξεργασίας ὑποδέδεικται, τὰ μὲν προηγουμένως τὰ δὲ καὶ κατὰ διορισμὸν τῶν παρακειμένων φιλοσοφιῶν ἐκτυπωθείς (Hyp. I 210 sqq.) · ἀπολείπεται δὲ ἑξῆς καὶ τὴν ἐπὶ τῶν κατὰ μέρος αὐτοῦ χρῆσιν διδάσκειν εἰς τὸ μήτε ἰδίᾳ περὶ τῶν πραγμάτων σκεπτομένους μήτε τοῖς δογματικοῖς ἀνταίροντας ῥᾳδίως προπίπτειν.

7.2Ama felsefe çok yönlü bir şey olduğundan, her şeyi sırasıyla ve yöntemle araştırabilmek için önce onun kısımları hakkında biraz bilgi vermek gerekecek. Nitekim kimileri felsefeyi tek kısımlı, kimileri iki kısımlı, kimileri de üç kısımlı kabul etmiş görünür. Tek kısım kabul edenlerin kimi fiziği, kimi ahlakı, kimi de mantığı benimsemiştir;

7.2

ἀλλ’ ἐπεὶ ποικίλον τι χρῆμα φιλοσοφία, δεήσει πρὸς τὸ κατὰ τάξιν καὶ ὁδῷ ζητεῖν ἕκαστον ὀλίγα περὶ τῶν ταύτης μερῶν διαλαβεῖν. αὐτίκα γὰρ οἱ μὲν μονομερῆ δοκοῦσιν αὐτὴν ὑποτεθεῖσθαι, οἱ δὲ διμερῆ, τινὲς δὲ τριμερῆ, καὶ τῶν ‘ὲν μέρος ὐποστησαμένων οἱ μὲν τὸ φυσικόν, οἱ δὲ τὸ ἠθικόν, ἄλλοι δὲ τὸ λογικὸν ὑπεστήσαντο,

7.3aynı şekilde ikiye bölenlerin de kimi fizik ve mantık, kimi fizik ve ahlak, kimi de mantık ve ahlak diye bölmüştür.

7.3

καὶ ὡσαύτως τῶν κατὰ δυάδα διαιρούντων οἱ μὲν εἰς τὸ φυσικὸν καὶ τὸ λογικὸν διεῖλον, οἱ δὲ εἰς τὸ φυσικὸν καὶ ἠθικόν, οἱ δὲ εἰς τὸ λογικὸν καὶ ἠθικόν·

7.4Üçe bölenler ise hep birlikte fizik, mantık ve ahlak diye bölmüşlerdir.

7.4

οἱ μὲν γὰρ εἰς τρία διαιροῦντες συμφώνως εἰς τὸ φυσικὸν καὶ λογικὸν καὶ ἠθικὸν διῃρήκασιν.

7.5Yalnız fizik kısmını kabul edenler Thales, Anaksimenes, Anaksimandros, Empedokles, Parmenides ve Herakleitos'tur. Bunlardan Thales, Anaksimenes ve Anaksimandros için bu herkesçe ve tartışmasız kabul edilir; Empedokles, Parmenides ve Herakleitos için ise herkesçe kabul edilmez.

7.5

φυσικὸν μὲν οὖν μόνον ὑπεστήσαντο μέρος Θαλῆς τε καὶ Ἀναξιμένης καὶ Ἀναξίμανδρος, Ἐμπεδοκλῆς τε καὶ Παρμενίδης καὶ ‘Ηράκλειτος, ὧν Θαλῆς μὲν καὶ Ἀναξιμένης καὶ Ἀναξί- μανδρος κατὰ πάντας καὶ ἀναμφιλέκτως , ὁ δὲ Ἐμπεδοκλῆς καὶ Παρμενίδης ἔτι δὲ Ἡράκλειτος οὐ κατὰ πάντας.

7.6Çünkü Aristoteles (fr. 65 Rose), retoriği ilk harekete geçirenin Empedokles olduğunu söyler; diyalektiğin de retoriğin karşılığı (antistrophos) olduğunu söyler (Retorik 1354a 1), yani aynı malzemenin etrafında döndükleri için ona denk olduğunu. Şair'in Odysseus'a "tanrıya denk" anlamında antitheos demesi de böyledir.

7.6

Ἐμπεδοκλέα μὲν γὰρ ὁ Ἀριστοτέλης (fr. 65 Eose) φησὶ πρῶτον ῥητορικὴν κεκινηκέναι, ἁ ἴ’, ἧς ἀντίστροφον εἶναι τὴν διαλεκτικήν (Rhet. 1354a 1), τουτέστι ἰσόστροφον, διὰ τὸ περὶ τὴν αὐτὴν ὕλην στρέφεσθαι , ὧς καὶ ἀντίθεον ὁ ποιητὴς ἔφη τὸν Ὀδυσσέα, ὅπερ ἦν ἰσόθεον·

7.7Parmenides'in de diyalektikten habersiz olduğu düşünülemez; çünkü yine Aristoteles (aynı yer) onun öğrencisi Zenon'u diyalektiğin kurucusu saymıştır. Herakleitos hakkında da onun yalnız fizikçi değil, ahlak filozofu da olup olmadığı tartışılmıştır.

7.7

Παρμενίδης δὲ οὐκ ἂν δόξαι τῆς διαλεκτικῆς ἀπείρως ἔχειν, ἐπείπερ πάλιν Ἀριστοτέλης (ib.) τὸν γνώριμον αὐτοῦ Ζήνωνα διαλεκτικῆς ἀρχηγὸν ὑπείληφεν. ἐζητεῖτο δὲ καὶ περὶ Ἡρακλείτου, εἰ μὴ μόνον φυσικός ἐστιν ἀλλὰ καὶ ἠθικὸς φιλόσοφος.

7.8Her neyse, fizik kısmının önderleri bunlardır. Yalnız ahlakla ise, hiç değilse öteki öğrencilerine göre, Sokrates uğraşmıştır. Nitekim Ksenophon da Hatıralar'da (I 1, 11 vd.) onun fiziği bizi aştığı için reddettiğini, yalnız bizi ilgilendirdiği için ahlakla meşgul olduğunu açıkça söyler. Timon da onu böyle tanır; şöyle der (fr. 25 Diels):

Bunlardan saptı taş yontucusu, kanunlar üzerine gevezelik eden,

yani fizik konularından ahlak incelemesine yöneldi. "Kanunlar üzerine gevezelik eden" sözünü de bu yüzden eklemiştir; çünkü ahlak kısmı kanunlar üzerine konuşmaktır.

7.8

πλὴν οἱ μὲν τοῦ φυσικοῦ μέρους προστάντες εἰσὶν οἶδε, τοῦ δὲ ἠθικοῦ μόνου ἐπεμελεῖτο Σωκράτης κατά γε τοὺς ἄλλους αὐτοῦ γνωρίμους, εἴγε καὶ ὁ Ξενοφῶν ἐν τοῖς ἀπομνημονεύμασι (I 1, 11 sqq.) ῥητῶς φησιν ἀπαρνεῖσθαι αὐτὸν τὸ φυσικὸν ὧς ὑπὲρ ἡμᾶς καθεστηκὸς καὶ μόνον σχολάζειν τῷ ἠθικῷ ὡς πρὸς ἡμᾶς ὄντι. τοιοῦτον δ’ αὐτὸν οἶδε καὶ ὁ Τίμων, ἐν οἶς φησιν (fr. 25 Diels) ἐκ δ’ ἄρα τῶν ἀπέκλινεν <ὁ> λαξόος, ἐννομολέσχης, τουτέστιν ἀπὸ τῶν φυσικῶν ἐπὶ τὴν ἠθικὴν θεωρίαν· διὸ καὶ ἐννομολέσχης προσέθηκεν, ἅτε τοῦ ἠθικοῦ μέρους ὄντος τοῦ περὶ νόμων διαλέγεσθαι.

7.9Platon ise ona felsefenin her kısmından pay verir. Onu tarifler, bölmeler ve etimoloji üzerine araştırma yaparken gösterdiği için mantıktan, ki bunlar mantığın konularıdır; aretē, devlet ve kanunlar üzerine inceleme yaparken gösterdiği için ahlaktan;

7.9

ὁ μὲν γὰρ Πλάτων’ παντὸς μέρους φιλοσοφίας αὐτῶ μεταδίδωσιν, τοῦ μὲν λογικοῦ παρόσον περὶ ὅρων καὶ διαιρέσεων καὶ ἐτυμολογίας παρεισῆκται ζητῶν, ἅπερ ἐστὶ λογικά, τοῦ δὲ ἠθικοῦ ὅτι περὶ ἀρετῆς καὶ πολιτείας καὶ νόμων διασκέπτεται,

7.10evren, canlıların doğuşu ve psykhē üzerine de felsefe yaptırdığı için fizikten pay sahibi kılar. Timon da (fr. 62 Diels) Platon'u Sokrates'i bunca bilgiyle süslediği için suçlar: "Çünkü," der, "yalnız ahlak üzerine konuşan biri olarak kalmak istemeyen adamı..."

7.10

τοῦ δὲ φυσικοῦ ὅτι καὶ περὶ κόσμου τι καὶ περὶ ζωογονίας καὶ ψυχῆς πεφιλοσόφηκεν. ἔνθεν καὶ ὁ Τίμων (fr. 62 Diels) αἰτιᾶται τὸν Πλάτωνα ἐπὶ τῷ οὕτω καλλωπίζειν τὸν Σωκράτην πολλοῖς μαθήμασιν· ‘‘ἥ γάρ, φησί, τὸν οὐκ ἐθέλοντα μεῖ- ’ναι ἠθολόγον”.

7.11Bazılarına göre Kyreneliler de yalnız ahlak kısmını benimser, fizik ile mantığı mesut yaşamaya hiçbir katkısı olmadığı için bir kenara bırakır görünürler. Ama bazıları, ahlakı bölme biçimleri yüzünden onların kendi kendilerini çürüttüğünü düşünmüştür. Çünkü ahlakı şu konulara ayırırlar: tercih edilecek ve kaçınılacak şeyler, hâller, eylemler, sebepler ve son olarak inandırıcı kanıtlar. Bunlardan sebepler konusu fizik kısmından, kanıtlar konusu da mantık kısmından gelir, derler. Sakızlı Ariston da (fr. 356 Arnim)

7.11

δοκοῦσι δὲ κατά τινας καὶ οἱ ἀπὸ τῆς Κυρήνης μόνον ἀσπάζεσθαι τὸ ἠθικὸν μέρος, παραπέμπειν δὲ τὸ φυσικὸν καὶ τὸ λογικὸν ὧς μηδὲν πρὸς τὸ εὐδαιμόνως βιοῦν συνεργοῦντα. καίτοι περιτρέπεσθαι τούτους ἔνιοι νενομίκασιν ἐξ ὧν τὸ ἠθικὸν διαιροῦσιν εἴς τε τὸν περὶ τῶν αἱρετῶν καὶ φευκτῶν <τόπον> καὶ εἰς τὸν τῶν παθῶν καὶ ἔτι εἰς τὸν περὶ τῶν πράξεων καὶ ἤδη τὸν περὶ τῶν αἰτίων καὶ τελευταῖον εἰς τὸν περὶ τῶν πίστεων· ἐν τούτοις γὰρ ὁ περὶ αἰτίων τόπος, φασίν, ἐκ τοῦ φυσικοῦ μέρους ἐτύγχανεν, ὁ δὲ περὶ πίστεων <ἐκ> τοῦ καὶ Ἀρίστων δὲ ὁ Χῖος (fr. 356 Arn.) οὐ μόνον,

7.12söylendiğine göre fizik ve mantık incelemesini yararsız ve felsefe yapanlara zararlı olduğu için reddetmekle kalmamış, ahlakın da öğüt verme ve yol gösterme konuları gibi bazı kısımlarını dışarıda bırakmıştır. Çünkü bunların dadılara ve lalalara düştüğünü, mutlu bir hayat için insanı aretēye yaklaştıran, kötülükten uzaklaştıran ve bu ikisi arasında kalan, çoğu insanın uğruna heyecana kapılıp bedbaht olduğu şeyleri hor gören bir logosun yettiğini söylerdi.

7.12

ὥς φασι, παρῃτεῖτο τήν τε φυσικὴν καὶ λογικὴν θεωρίαν διὰ τὸ ἀνωφελὲς καὶ πρὸς κακοῦ τοῖς φιλοσοφοῦσιν ὑπάρχειν, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἠθικοῦ τόπους τινὰς συμπεριέγραφεν, καθάπερ τόν τε παραινετικὸν καὶ τὸν ὑποθετικὸν τόπον· τούτους γὰρ εἰς τίτθας καὶ παιδαγωγοὺς πίπτειν, ἀρκεῖν δὲ πρὸς τὸ μακαρίως βιῶναι τὸν οἰκειοῦντα μὲν πρὸς ἀρετὴν λόγον, ἀπαλλοτριοῦντα δὲ κακίας, κατατρέχοντα δὲ τῶν μεταξὺ τούτων, περὶ ἃ οἱ πολλοὶ πτοηθέντες κακοδαιμονοῦσιν.

7.13Mantık kısmına ise Panthoides, Aleksinos, Eubulides ve Bryson ile, Platon'un Euthydemos'ta da andığı Thurioili Dionysodoros ve Euthydemos yöneldiler.

7.13

ἐπὶ δὲ τὸ λογικὸν κατηνέχθησαν μέρος οἱ περὶ Πανθοίδην καὶ Ἀλεξῖνον καὶ Εὐβουλίδην καὶ Βρύσωνα, Διονυσόδωρόν τε καὶ Εὐθύδημον Θούριοι, ὧν μέμνηται καὶ ὁ Πλάτων’ ἐν τῷ Εὐθυδήμῳ].

7.14Felsefeyi iki kısımlı kabul edenlerden Kolophonlu Ksenophanes, bazılarının dediğine göre, fizikle mantığı birlikte işledi; Atinalı Arkhelaos ise fizikle ahlakı. Bazıları Epikuros'u da mantık incelemesini dışladığı için onunla birlikte sayar.

7.14

τῶν δὲ διμερῆ τὴν φιλοσοφίαν ὑποστησαμένων Ξενοφάνης μὲν ὁ Κολοφώνιος τὸ φυσικὸν ἅμα καὶ λογικόν, ὥς φασί τινες, μετήρχετο, Ἀρχέλαος δὲ ὁ Ἀθηναῖος τὸ φυσικὸν καὶ ἠθικόν· μεθ’ οὗ τινες καὶ τὸν Ἐπίκουρον τάττουσιν ὡς καὶ] τὴν λογικὴν θεωρίαν ἐκβάλλοντα.

7.15Başkaları ise onun mantığı genel olarak değil, yalnız Stoacıların mantığını reddettiğini söylerdi; böylece felsefeyi özünde yine üç kısımlı bırakmış olur. Bazıları da, Sotion'un tanıklık ettiği gibi, felsefenin bir ahlak ve bir mantık kısmı olduğu görüşünü Kyrenelilere atfeder.

7.15

ἄλλοι δὲ ἦσαν οἲ φασι μὴ κοινῶς αὐτὸν τὴν λογικὴν παρῃτῆσθαι, μόνην δὲ τὴν τῶν Στωικῶν, ὥστε δυνάμει τριμερῆ πάλιν ἀπολείπειν τὴν φιλοσοφίαν. ἀναφέρεται δὲ ὑπό τινων δόξα, καθὸ καὶ ὁ Σωτίων μεμαρτύ- ρηκεν, εἰς τούς ἀπὸ τῆς Κυρήνης ὡς λέγοντας ἠθικόν τι καὶ λογικὸν φιλοσοφίας εἶναι μέρος.

7.16Ama bunlar eksik bir yol tutmuş görünürler. Felsefenin bir kısmının fizik, bir kısmının ahlak, bir kısmının da mantık olduğunu söyleyenler onlardan daha eksiksiz bir görüş ortaya koymuştur. Bunların özünde öncüsü Platon'dur, çünkü birçok fizik, birçok ahlak ve az olmayan mantık konusunu tartışmıştır. Bu bölmeye en açık biçimde Ksenokrates çevresi, Peripatetikler ve Stoacılar bağlı kalırlar.

7.16

πλὴν οὗτοι μὲν ἐλλιπῶς ἀνεστράφθαι δοκοῦσιν, ἐντελέστερον δὲ παρὰ τούτους οἱ εἰπόντες τῆς φιλοσοφίας τὸ μέν τι εἶναι φυσικὸν τὸ δὲ ἠθικὸν τὸ δὲ λογικόν· ὧν δυνάμει μὲν Πλάτων’ ἐστὶν ἀρχηγός, περὶ πολλῶν μὲν φυσικῶν, περὶ] πολλῶν δὲ ἠθικῶν, οὐκ ὀλίγων δὲ λογικῶν διαλεχθείς· ΄φητότατα δὲ οἱ περὶ τὸν Ξενοκράτη καὶ οἱ ἀπὸ τοῦ Περιπάτου, ἔτι δὲ οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἔχονται τῆσδε τῆς διαιρέσεως.

7.17Bu yüzden felsefeyi her türlü meyveyi veren bir bahçeye benzetmeleri pek yerindedir: Fizik bitkilerin yüksekliğine, ahlak meyvelerin lezzetine, mantık da duvarların sağlamlığına benzetilir.

7.17

ἔνθεν <οὐκ> ἀπιθάνως ὁμοιοῦσι τὴν φιλοσοφίαν παγκάρπῳ ἴνα τῇ μὲν ὑψηλότητι τῶν φυτῶν εἰκάζηται τὸ φυσικόν, τῷ δὲ νοστίμῳ τῶν καρπῶν τὸ ἠθικόν, τῇ δὲ ὀχυρότητι τῶν τειχῶν τὸ λογικόν.

7.18Kimileri de felsefenin bir yumurtaya benzediğini söyler: Ahlak, bazılarının civciv olduğunu söylediği sarısına; fizik, sarının besini olan akına; mantık da dıştaki kabuğa benzer.

7.18

οἱ δὲ ᾠῷ φασιν αὐτὴν εἶναι παραπλήσιον· ἐῴκει γὰρ τῇ μὲν λεκίθῳ, ἥν τινες νεοττὸν ὑπάρχειν λέγουσι, τὰ ἠθικά, τῷ δὲ λευκῷ, ὃ δὴ τροφή ἐστι τῆς λεκίθου, τὰ φυσικά. τῷ δὲ ἔξωθεν ὀστρακώδει τὰ λογικά.

7.19Poseidonios ise (s. 40 Bake), felsefenin kısımları birbirinden ayrılmaz olduğu hâlde bitkiler meyvelerden ayrı görüldüğü, duvarlar da bitkilerden ayrı durduğu için, felsefeyi daha çok bir canlıya benzetmeyi uygun görürdü: Fiziği kana ve ete, mantığı kemiklere ve sinirlere, ahlakı da psykhēye.

7.19

ὁ δὲ Ποσειδώνιος (p. 40 Bake), ἐπεὶ τὰ μὲν τῆς φιλοσοφίας ἀχώριστά ἐστιν ἀλλήλων, τὰ δὲ φυτὰ τῶν καρπῶν ἕτερα θεωρεῖται καὶ τὰ τείχη τῶν φυτῶν κεχώρισται, ζώω μᾶλλον εἰκάζειν ἠξίου τὴν φιλοσοφίαν, αἵματι μὲν καὶ σαρξὶ τὸ φυσικόν , ὀστέοις δὲ καὶ νεύροις τὸ λογικόν, ψυχῇ δὲ τὸ ἠθικόν.

7.20Felsefe üç kısımlı olunca bazıları ilk sıraya fiziği koyar. Çünkü zaman bakımından fizik uğraşı en eskisidir; nitekim ilk felsefe yapanlara bugün bile fizikçiler denir. Sıra bakımından da öyledir; çünkü önce bütün hakkında bir görüş edinmek, sonra tek tek türleri ve insanı incelemek yerinde olur.

7.20

Ἀλλὰ γὰρ τριμεροῦς οὔσης τῆς φιλοσοφίας οἱ μὲν πρῶτον μέρος τάττουσι τὸ φυσικόν, ἐπεὶ καὶ χρόνῳ μὲν πρεσβυτάτη ἐστὶν ἡ περὶ τὴν φυσικὴν πραγματεία ὧς καὶ μέχρι νῦν τοὺς πρώτους φιλοσοφήσαντας φυσικούς καλεῖσθαι, τάξει δέ, ὅτι πρῶτον ἁρμόττει περὶ τῶν ὅλων διαλαβεῖν καὶ τότε περὶ τῶν ἐπ’ εἴδους καὶ τἀνθρώπου σκέπτεσθαι.

7.21Bazıları ise daha gerekli olduğu ve saadete götürdüğü için ahlaktan başlamıştır. Nitekim Sokrates de başka hiçbir şeyi değil, yalnız (Odysseia IV 392)

evinde olup biten kötüyü ve iyiyi

araştırmayı öğütlerdi.

7.21

οἱ δὲ ἀπὸ τῶν ἠθικῶν κατήρξαντο ὧς ἀναγκαιοτέρων καὶ πρὸς εὐδαιμονίαν ἐπισπώντων, καθὸ καὶ ὁ Σωκράτης παρήγγελλε μηδὲν ἄλλο ζητεῖν εἰ μὴ (δ 392) ὅττι τοι ἐν μεγάροισι κακόν τ’ ἀγαθόν τε τέτυκται.

7.22Epikurosçular ise mantıktan girerler: Önce ölçütlere dair öğretiyi (kanonika) incelerler; apaçık ve açık olmayan şeyler ile bunlardan çıkanlar hakkında yol gösterirler. Stoacılar da (fr. II 44 Arnim) mantığın başta geldiğini, ahlakın ikinci sırada, fiziğin de en sonda yer aldığını söylerler.

7.22

οἱ δὲ Ἐπικούρειοι ἀπὸ τῶν λογικῶν εἰσβάλλουσιν· τὰ γὰρ κανονικὰ πρῶτον ἐπιθεωροῦσιν, περί τε ἐναργῶν καὶ ἀδήλων καὶ τῶν τούτοις ἀκολούθων ποιοῦνται τὴν ὑφήγησιν. οἱ δὲ ἀπὸ τῆς Στοᾶς (fr. II 44 Arn.) καὶ ἄρχειν μέν φασι τὰ λογικά, δευτερεύειν δὲ τὰ ἠθικά, τελευταῖα δὲ τετάχθαι τὰ φυσικά.

7.23Çünkü önce, aktarılan öğretilerin sarsılmaz biçimde korunması için nousun sağlama alınması gerekir; zihni tahkim eden de diyalektik konusudur. İkinci olarak, huyları iyileştirmek için ahlak incelemesinin ana hatları çizilmelidir; çünkü mantık yetisi önceden temel olarak konmuşsa bu incelemeyi kabul etmek tehlikesizdir. En son da fizik incelemesi getirilmelidir; çünkü o daha ilahîdir ve daha derin bir dikkat ister.

7.23

πρῶτον γὰρ δεῖν κατησφαλίσθαι τὸν νοῦν εἰς δυσέκκρουστον τῶν παραδιδομένων φυλακήν, ὀχυρωτικὸν δὲ εἷναι τῆς διανοίας τὸν διαλεκτικὸν τόπον· δεύτερον δὲ ὑπογράφειν τὴν ἠθικὴν θεωρίαν πρὸς βελτίωσιν τῶν ἠθῶν· ἀκίνδυνος γὰρ ἡ παραδοχὴ ταύτ’ ἦς ἐπὶ προυποκειμένῃ τῇ λογικῇ δυνάμει· τελευταίαν δὲ ἐπάγειν τὴν φυσικὴν θεωρίαν· θειοτέρα γάρ ἐστι καὶ βαθυτέρας δεῖται τῆς ἐπιστάσεως.

7.24Onlar böyle der. Biz ise bu meseledeki kesin doğruyu şimdilik incelemiyoruz; yalnız şunu söylüyoruz: Felsefenin her kısmında doğru araştırılacaksa, her şeyden önce onu ayırt etmenin ilkelerine ve yollarına güvenebilmemiz gerekir. Ölçütlere ve ispatlara dair inceleme ise mantık konusunun içindedir.

7.24

Ταῦτα μὲν καὶ οὗτοι· ἡμεῖς δὲ τὸ μὲν ἀκριβὲς ἐν τῷ πράγματι τὰ νῦν οὐ σκεπτόμεθα, ἐκεῖνο δέ φαμεν ὧς εἴπερ ἐν παντὶ μέρει φιλοσοφίας ζητητέον ἐστὶ τἀληθές, πρὸ παντὸς δεῖ τἀς ἀρχὰς καὶ τοὺς τρόπους τῆς τούτου διαγνώσεως ἔχειν πιστούς. ὁ δέ γε λογικὸς τόπος τὴν περὶ τῶν κριτηρίων καὶ τῶν ἀποδείξεων θεωρίαν περιεῖχεν·

7.25Öyleyse işe buradan başlamalıyız. Dogmatiklere karşı araştırmanın kolay ilerlemesi için şunu göz önünde tutalım: Apaçık şeyler bir ölçüt aracılığıyla doğrudan, açık olmayanlar ise apaçık olanlardan geçilerek işaretler ve ispatlar aracılığıyla izleri sürülüp bulunuyor görünür. Bu yüzden sırayla önce his ya da düşünce yoluyla doğrudan karşımıza çıkan şeylerin bir ölçütü olup olmadığını, ardından açık olmayan şeyleri işaretle ya da ispatla gösteren bir yol olup olmadığını inceleyelim.

7.25

ἀπὸ τούτου ἄρα ποιητέον ἐστὶν ἡμῖν τὴν ἀρχήν. καὶ ἴνα εὐέφοδος γένηται πρὸς τοὺς δογματικούς ἡ ζήτησις, ἐπεὶ τὰ μὲν ἐναργῆ διὰ κριτηρίου τινὸς αὐτόθεν δοκεῖ, τὰ δὲ ἄδηλα διὰ σημείων καὶ ἀποδείξεων κατὰ τὴν ἀπὸ τῶν ἐναργῶν μετάβασιν ἐξιχνεύεσθαι, τάξει σκεπτώμεθα πρῶτον περὶ τοῦ εἰ ἔστι τι κριτήριον τῶν αὐτόθεν κατ’ αἴσθησιν ἢ διάνοιαν προσπιπτόντων , τὸ δὲ μετὰ τοῦτο περὶ τοῦ εἰ ἔστι σημειωτικὸς ἢ ἀποδεικτικὸς τῶν ἀδήλων τρόπος.

7.26Çünkü bence bunlar ortadan kalkınca, ne apaçık olanlarda ne de karanlıkta kalanlarda doğru bir şey bulunamayacağından, hükmü askıya almak gerekip gerekmediği konusunda artık hiçbir araştırma kalmayacaktır. Öyleyse söze ölçütten başlayalım; çünkü ölçüt kavramanın bütün yollarını kapsıyor görünür.

7.26

οἶμαι γὰρ ὡς τούτων ἀναιρεθέντων οὐδεμία ἔτι καταλειφθήσεται ζήτησις περὶ τοῦ δεῖν ἐπέχειν ἅτε μήτε ἐν τοῖς προφανέσι μήτε ἐν τοῖς συνεσκιασμένοις εὑρισκομένου τινὸς ἀληθοῦς. ἀρχέτω οὖν ὁ περὶ τοῦ κριτηρίου λόγος, ἐπεὶ καὶ πάντων τῶν τῆς καταλήψεως τρόπων περιληπτικὸς εἶναι δοκεῖ. εἰ ἔστι κριτήριον ἀληθείας

7.27Bir hakikat ölçütü var mıdır

Ölçüt üzerine araştırma herkes için çetin bir tartışma konusudur; yalnız insan tabiatça hakikati seven bir canlı olduğu için değil, felsefenin en genel okulları en önemli meselelerde bu araştırmaya göre hüküm verdiği için de. Çünkü ya şeylerin gerçekte var olduğunu gösteren hiçbir ölçü bulunamayacak ve dogmatiklerin büyük ve görkemli övüncü kökünden yıkılacaktır; ya da tersine, bizi hakikatin kavranmasına götürebilecek bir şey ortaya çıkarsa, septikler aceleci ve ortak inanca küstahça karşı çıkan kişiler olarak çürütülecektir. Gerçekten de cetveller, pergeller, ağırlıklar ve teraziler gibi dıştaki ölçütleri büyük bir özenle arayıp da içimizde olan ve bunları bile sınıyor görünen ölçütü bir kenara bırakmamız ne acınası olurdu.

7.27

Ἡ περὶ κριτηρίου ζήτησις οὐ μόνον διὰ τὸ φύσει φιλάληθες ζῷον εἶναι τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ τὰς γενικωτάτας τῆς φιλοσοφίας αἱρέσεις περὶ τῶν κυριωτάτων βραβεύειν, πᾶσίν ἐστι περιμάχητος. ἢ γὰρ τὸ μέγα καὶ σεμνὸν τῶν δογματικῶν αὔχημα ἀναιρεῖσθαι ἄρδην δεήσει, μηδενὸς εὑρισκομένου κανόνος τῆς κατ’ ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων ὑπάλρξεως, ἢ ἀνάπαλιν ὡς προπετεῖς ἐλέγχεσθαι τοὺς σκεπτικοὺς καὶ τῆς κοινῆς πίστεως κατατολμήσαντας, ἐὰν φαίνηταί τι τὸ δυνάμενον ἡμᾶς ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας κατάληψιν ἱν ὁδηγεῖν. καὶ γὰρ σχέτλιον , εἰ τὰ μὲν ἐκτὸς κριτήρια μετὰ πάσης σπουδῆς ἀναζητήσομεν, οἷον κανόνας καὶ διαβήτας στάθμια τε καὶ τρυτάνας, τὸ δὲ ἐν ἡμῖν καὶ τούτων αὐτῶν δοκιμαστικὸν εἶναι δοκοῦν παρήσομεν.

7.28Bu inceleme her şeyi ilgilendirdiğinden konuyu sırasıyla ele alalım. Önermede iki öğe bulunduğundan, ölçüt ve hakikat, her biri hakkında ayrı ayrı konuşacağız. Bazen açıklayıcı bir yoldan ölçütün ve hakikatin kaç anlamda söylendiğini ve dogmatiklere göre nasıl bir tabiatları olduğunu göstereceğiz; bazen de daha aporetik bir tutumla bunlardan herhangi birinin var olup olamayacağını inceleyeceğiz.

7.28

τάξει τοίνυν ὡς ἂν περὶ τῶν ὅλων οὔσης τῆς σκέψεως ἀναλαβόντες, ἐπεὶ δύο μέρη ἐμφέρεται τῇ προτάσει, τό τε κριτήριον καὶ ἡ ἀλήθεια, ἐν μέρει τὸν περὶ ἑκατέρου τούτων λόγον ποιησόμεθα, καὶ ὁτὲ μὲν ἐξηγητικῶς ὑποδεικνύντες, ποσαχῶς λέγεται τὸ κριτήριον καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ τίνα ποτὲ κατὰ τοὺς δογματικοὺς εἶχε φύσιν, ὁτὲ δὲ καὶ ἀπορητικώτερον σκεπτόμενοι, εἰ δύναταί τι τούτων ὑπάρχειν. περὶ κριτηρίου

7.29Ölçüt üzerine

Önce ölçüt (çünkü işe bununla başlamak gerekir) iki anlamda söylenir. Bir anlamda, dikkate aldığımızda bazı şeyleri yaptığımız, bazılarını hiç yapmadığımız şeydir; başka bir anlamda, dikkate aldığımızda bazı şeylerin var olduğunu, bazılarının var olmadığını, şunların doğru, bunların yanlış olduğunu söylediğimiz şeydir. Bunlardan birincisini septik yol üzerine yazdıklarımızda (Pyrrhonculuğun Ana Hatları I 21–24) açıkladık.

7.29

Αὐτίκα τοίνυν τὸ κριτήριον (ἀρκτέον γὰρ ἀπὸ τούτου) λέγεται πρῶτον μὲν διχῶς, καθ’ ἔνα μὲν τρόπον ᾧ προσέχοντες τὰ μὲν ποιοῦμεν τὰ δὲ οὐδαμῶς, καθ’ ἕτερον δὲ ᾧ προσέχοντες τὰ μὲν ὑπάρχειν φαμὲν τὰ δὲ μὴ ὑπάρχειν καὶ ταυτὶ μὲν ἀληθῆ καθεστάναι ταυτὶ δὲ ψευδῆ. ὧν τὸ μὲν πρότερον ἐν τοῖς περὶ τῆς σκεπτικῆς ἀγωγῆς (Hyp. I 21 — 24) ἐξεθέμεθα·

7.30Çünkü aporetik bir tarzda felsefe yapan kişi büsbütün hareketsiz kalmayacak, hayattaki eylemlerde eli kolu bağlı durmayacaksa, zorunlu olarak tercih etmenin ve kaçınmanın bir ölçütüne, yani görünene sahip olmalıydı. Nitekim Timon da (fr. 69 Diels) şöyle diyerek buna tanıklık eder:

Ama görünen, nereye varsa, her yerde güçlüdür.

Öteki ölçüt ise,

7.30

κατ’ ἀνάγκην γὰρ ἔδει τὸν ἀπορητικῶς φιλοσοφοῦντα, μὴ εἰς τὸ παντελὲς ἀνενέργητον ὄντα καὶ ἐν ταῖς κατὰ τὸν βίον πράξεσιν ἄπρακτον, ἔχειν τι κριτήριον αἱρέσεως ἅμα καὶ φυγῆς, τουτέστι τὸ φαινόμενον , καθὼς καὶ ὁ Τίμων (fr. 69 Diels) μεμαρτύρηκεν εἰπὼν ἀλλὰ τὸ φαινόμενον πάντῃ σθένει, οὗπερ ἂν ἔλθῃ. τὸ δ’ ἕτερον,

7.31yani var olmanın ölçütü, ki şimdi incelediğimiz budur, üç anlamda söylenir görünür: genel, özel ve en özel anlamda. Genel anlamda kavramanın her ölçüsüdür; bu anlamda görme, işitme, tatma gibi tabiî ölçütler de bu adı almaya layık görülmüştür.

7.31

λέγω δὲ τὸ τῆς ὑπάρξεως καὶ περὶ οὐ τὰ νῦν σκεπτόμεθα, λέγεσθαι δοκεῖ τριχῶς, κοινῶς τε καὶ ἰδίως καὶ ἰδιαίτατα. κοινῶς μὲν γὰρ πᾶν μέτρον καταλήψεως, καθ’ ὃ σημαινόμενον καὶ τὰ φυσικὰ κριτήρια ταύτης ἠξίωται τῆς προσηγορίας, οἶον ὅρασις ἀκοὴ γεῦσις·

7.32Özel anlamda sanata dayanan her kavrama ölçüsüdür; bu anlamda arşına, teraziye, cetvele ve pergele, sanata dayandıkları ölçüde ölçüt denebilir; ama görmeye, işitmeye ve genel olarak öteki ortak duyu organlarına, yapıları tabiî olduğu için, hiç denemez.

7.32

ἰδίως δὲ πᾶν μέτρον καταλήψεως τεχνικόν , καθ’ ὃ πῆχυν μὲν καὶ ζυγὸν καὶ κανόνα καὶ διαβήτην εἴποι τις ἂν κριτήρια, παρόσον ἐστὶ τεχνικά, τὴν δὲ ὅρασιν καὶ τὴν ἀκοὴν καὶ καθόλου τὰ λοιπὰ κοινὰ τῶν αἰσθητηρίων, φυσικὴν ἔχοντα τὴν κατασκευήν, οὐδαμῶς·

7.33En özel anlamda ise açık olmayan bir şeyi kavramanın her ölçüsüdür; bu anlamda gündelik hayata ait olanlara artık ölçüt denmez, yalnız mantığa ait olanlara ve dogmatik filozofların hakikati bulmak için ortaya attıklarına denir.

7.33

ἰδιαίτατα δὲ πᾶν μέτρον καταλήψεως ἀδήλου πράγματος, καθ’ ὃ τὰ μὲν βιωτικὰ οὐκέτι λέγεται κριτήρια, μόνα δὲ τὰ λογικὰ καὶ ἅπερ οἱ δογματικοὶ τῶν φιλοσόφων παρεισάγουσι πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας εὕρεσιν.

7.34Ölçüt birçok anlamda söylendiğine göre, asıl olarak mantığa ait olan ve filozofların dilinden düşmeyen ölçütü, ona bağlı olarak da hayattaki ölçütlerin her birini incelemeyi amaçlıyoruz.

7.34

πολλαχῶς δὴ λεγομένου τοῦ κριτηρίου, πρόκειται πάλιν τὸ σκέπτεσθαι προηγουμένως μὲν περὶ τοῦ λογικοῦ καὶ παρὰ τοῖς φιλοσόφοις θρυλουμένου, κατ’ ἐπακολούθημα δὲ καὶ περὶ ἑκάστου τῶν κατὰ τὸν βίον.

7.35Bu mantıksal ölçütü de alt bölümlere ayırmak mümkündür: Bir ölçüt "kim tarafından", bir ölçüt "neyin aracılığıyla", bir ölçüt de "uygulanış ve konum" olarak söylenir. "Kim tarafından" olan insandır, "neyin aracılığıyla" olan histir, üçüncüsü ise tasavvurun uygulanışıdır.

7.35

πάρεστι μέντοι καὶ τὸ λογικὸν τοῦτο ὑποδιαιρεῖσθαι, λέγοντας τὸ μέν τι εἶναι κριτήριον ὡς ὑφ’ οὗ, τὸ δὲ ὡς δι’ οὗ, τὸ δὲ ὧς προσβολὴ καὶ σχέσις. ὑφ’ οὗ μὲν ὧς ἄνθρωπος, δι’ οὗ δὲ ὧς αἴσθησις, τὸ δὲ τρίτον ὡς ἡ προσβολὴ τῆς φαντασίας.

7.36Ağır ve hafif şeyler incelenirken üç ölçüt vardır: tartıcı, terazi ve terazinin konumu. Bunlardan tartıcı "kim tarafından" olan ölçüttür, terazi "neyin aracılığıyla" olan, terazinin konumu da konum olan ölçüttür. Yine doğruyu eğriden ayırt etmek için ustaya, cetvele ve cetvelin uygulanışına ihtiyaç vardır. Aynı şekilde felsefede de doğruyu yanlıştan ayırt etmek için yukarıda andığımız üç ölçüte ihtiyaç duyarız.

7.36

ὃν γὰρ τρόπον ἐν τῇ τῶν βαρέων καὶ κούφων ἐξετάσει τρία ἐστὶ κριτήρια, ὅ τε ζυγοστάτης καὶ ὁ ζυγὸς καὶ ἡ τοῦ ζυγοῦ θέσις, τούτων δὲ ὁ μὲν ζυγοστάτης κριτήριον ἦν τὸ ὑφ’ οὗ, ὁ δὲ ζυγὸς τὸ δι’ οὗ, ἡ δὲ θέσις τοῦ ζυγοῦ 00 ’ς σχέσις, καὶ πάλιν ὃν τρόπον πρὸς τὴν τῶν εὐθειῶν καὶ στρεβλῶν διάκρισιν τεχνίτου τε καὶ κανόνος καὶ τῆς τούτου πρόσ’ βολῆς ἐστι χρεία, κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ ἐν φιλοσοφίᾳ πρὸς τὴν τῶν ἀληθῶν τε καὶ ψευδῶν διάγνωσιν δεόμεθα τῶν προειρημένων ἡμῖν τριῶν κριτηρίων,

7.37Hükmü veren insan tartıcıya ya da marangoza, hükmün aracılığıyla verildiği his ve düşünce teraziye ve cetvele, insanın hüküm vermeye girişirken dayandığı tasavvurun uygulanışı da bu aletlerin konumuna benzer. Ölçüt hakkında şimdilik önceden söylenmesi gerekenler bunlardır.

7.37

καὶ ἔοικε τῷ μὲν ζυγοστάτῃ ἢ τέκτονι ὁ ἄνθρωπος, ὑφ’ οὗ γίνεται ἡ κρίσις, τῷ δὲ ζυγῷ καὶ κανόνι ἡ αἴσθησις καὶ ἡ διάνοια, δι’ ἧς γίνεται τὰ τῆς κρίσεως, τῇ δὲ σχέσει τῶν προειρημένων ὀργάνων ἡ προσβολὴ τῆς φαντασίας, καθ’ ἣν ὁ ἄνθρωπος ἐπιβάλλεται κρίνειν. ἀλλὰ περὶ μὲν κριτηρίου ταῦτα ἀναγκαῖον ἦν ἐπὶ τοῦ παρόντος προλαβεῖν· περὶ ἀληθείας

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…