İçeriğe geç
Bilginlere Karşı

Sextus Empiricus · Bilginlere Karşı

V. Kitap

5.1Astrologlara Karşı

Şimdi astroloji ya da "matematik" hakkında bir araştırma yapmayı amaçlıyoruz. Ama aritmetikle geometriden oluşan tam anlamıyla matematik hakkında değil (bu bilimlerle uğraşanlara zaten itiraz ettik); Eudoksos, Hipparkhos ve benzerlerinin önceden haber verme becerisi hakkında da değil; kimileri buna astronomi der

5.1

Περὶ ἀστρολογιας ἢ μαθηματικῆς πρόκειται ζητῆσαι οὔτε τῆς τελείου ἐξ ἀριθμητικῆς καὶ γεωμετρίας συν εστώσης (ἀντειρήκαμεν γὰρ πρὸς τοὺς ἀπὸ τούτων τῶν μαθημάτων) οὔτε τῆς παρὰ τοῖς περὶ Εὔδοξον καὶ Ἥππαρχον καὶ τοὺς ὁμοίους προρρητικῆς δυνάμεως, ἥν δὴ καὶ ἀστρονομίαν τινὲς καλοῦσι

5.2(bu, tarım ve dümencilik gibi, görünenlerin gözlemine dayanır; onunla kuraklıkları, aşırı yağmurları, salgınları, depremleri ve havadaki bu türden başka değişiklikleri önceden bildirmek mümkündür). Hedefimiz doğum astrolojisidir: Kaldeliler onu daha görkemli adlarla süsleyerek kendilerine matematikçi ve astrolog derler; hayata türlü biçimlerde zarar verirler, karşımıza büyük bir batıl inanç kalesi dikerler ve doğru akla göre hiçbir şey yapmamıza izin vermezler.

5.2

(τήρησις γάρ ἐστιν ἐπὶ φαινομένοις ὡς γεωργία καὶ κυβερνητική, ἀφʼ ἧς ἔστιν αὐχμού· τε καὶ ἐπομβρίας λοιμούς τε και σεισμοὺς καὶ ἄλλας τοιουτώδεις τοῦ περιέχοντος μεταβολὰς προθεσπίζειν), ἀλλὰ πρὸς γενεθλιαλογίαν, ἣν σεμνοτέροις κοσμοῦντες ὀνόμασιν οἱ Χαλδαῖοι μαθηματικοὺς καὶ ἀστρολόγους σφᾶς αὐτοὺς ἀναγορεύουσιν, ποικίλως μὲν ἐπηρεάζοντες τῷ βίῳ, μεγάλην δʼ ἡμῖν ἐπιτειχίζοντες δεισιδαιμονίαν. μηδὲν δὲ ἐπιτρέποντες κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον ἐνεργεῖν.

5.3Bunu, inceleme yöntemleriyle ilgili şeyleri biraz geriden alarak göreceğiz. Anlatımımız oldukça kısa ve kaba hatlarıyla olacak; titizlik, bu bilgiyle asıl olarak uğraşanlara bırakılsın; bize, onlar bilinmeden Kaldelilere karşı itiraza girişilemeyecek olan şeyleri anmak yeter.

5.3

καὶ τοῦτ᾿ εἰσόμεθα μικρὸν ἄνωθεν προλαβόντες περὶ τῶν συντεινόντων πρὸς τὴν ἐπισκεπτικὴν αὐτῶν μέθοδον. ἔσται δὲ ἐπιδρομικώτερον καὶ ὁλοσχερέστερον τὸ τῆς ὑφηγήσεως· τοῖς γὰρ προηγουμένως μετιοῦσι τὸ μάθημα τοῦτο τὰ τῆς ἀκριβείας συγκεχωρήσθω, ἡμῖν δὲ αὔταρκές ἐστι τούτων ἐπτμνησθῆναι ὧν χωρὶς οὐ δυνατὸν ἐπιβάλλειν ταῖς πρὸς τοὺς Χαλδαίους ἀντιρρήσεσιν.

5.4Kaldeliler, yeryüzündeki şeylerin göktekilerle birlikte etkilendiği ve gökten gelen akıntılara göre her defasında yenilendiği önkabulünden yola çıkarlar:

Çünkü yeryüzündeki insanların aklı, insanların ve tanrıların babası hangi günü getirirse ona göredir.

5.4

Ἐπὶ προυποκειμένῳ τοίνυν τῷ συμπαθεῖν τὰ ἐπίγεια τοῖς οὐρανίοις καὶ κατὰ τὰς ἐκείνων ἀπορροίας ἑκάστοτε ταῦτα νεοχμοῦσθαι (τοῖος γὰρ νόος ἐστὶν ἐπιχθονίων ἀνθρώπων οἷον ἐπʼ ἦμαρ ἄγῃσι πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε)

5.5Gökyüzüne fazla merakla bakan Kaldeliler, yedi gezegenin hayatta olup biten her şeyin gerçekleşmesinde etkin sebep rolü oynadığını, zodyağın kısımlarının da buna yardım ettiğini söylerler. Öğrendiğimiz kadarıyla zodyak çemberini on iki burca, her burcu otuz dereceye (şimdilik bunda anlaştıklarını kabul edelim), her dereceyi de altmış dakikaya bölerler; en küçük ve parçasız birimlere bu adı verirler.

5.5

(Hom.σ 136) οἱ περιεργότερον ἀναβλέψαντες εἰς τὸ περιέχον Χαλδαῖοι δραστικῶν μὲν αἰτιῶν λόγον ἐπέχεινφασὶν εἰς τὸ ἕκαστον τῶν κατὰ τὸν βίον συμβαινόντων ἐκβαίνειν τοὺς ἑπτὰ ἀστέρας, συνεργεῖν δὲ τὰ τοῦ ζῳδιακοῦ μέρη. τὸν μὲν οὖν ζῳδιακὸν κύκλον, ὥσπερ κατηχήμεθα, διαιροῦσιν εἰς δεκαδύο ζῴδια, ἕκαστον δὲ ζῴδιον εἰς μοίρας τριάκοντα (ἔστω γὰρ τοῦτο ἐπὶ τοῦ παρόντος σύμφωνον αὐτοῖς), ἑκάστην δὲ μοῖραν εἰς ἑξήκοντα λεπτά οὕτω γὰρ καλοῦσι τὰ ἐλάχιστα καὶ ἀμερῆ.

5.6Burçların bir kısmına eril, bir kısmına dişil derler; bazıları çift bedenli, bazıları değildir; bazıları dönencel, bazıları sabittir.

5.6

τῶν δὲ ζῳδίων τὰ μέν τινα ἀρρενικὰ καλοῦσι τὰ δὲ θηλυκά, καὶ τὰ μὲν δίσωμα τὰ δὲ οὔ, καὶ τινὰ μὲν τροπικά, τινὰ δὲ στερεά.

5.7Eril ve dişil burçlar, erkek ya da kız çocuk doğmasına katkıda bulunan tabiattaki burçlardır: Koç eril bir burçtur, Boğa, derler, dişil, İkizler eril; geri kalanlar da aynı oranla sırayla bir eril bir dişildir.

5.7

ἀρρενικὰ μὲν οὖν καὶ θηλυκὰ ἅπερ συνεργὸν ἔχει φύσιν πρὸς ἀρρενογονίαν ἢ θηλυγονίαν κριὸς γὰρ ἀρρενικόν ἐστι ζῴδιον, ταῦρος δέ, φασί, θηλυκόν, δίδυμοι ἀρρενικόν, καὶ ἐναλλὰξ τὰ λοιπὰ κατὰ τὴν ὁμοίαν ἀναλογίαν, τὰ μὲν ἀρρενικὰ τὰ δὲ θηλυκά.

5.8Sanırım Pythagorasçılar da bundan esinlenerek bire eril, ikiye dişil, üçe yine eril derler; geri kalan çift ve tek sayıları da buna göre adlandırırlar.

5.8

ἀφʼ ὧν, οἶμαι, καὶ οἱ Πυθαγορικοὶ κινηθέντες τὴν μὲν μονάδα ἄρρεν προσαγορεύουσι, τὴν δὲ δυάδα θῆλυ, τὴν δὲ τριάδα πάλιν ἄρρεν, καὶ ἀναλόγως [πάλιν ] τοὺς λοιποὺς τῶν τε ἀρτίων καὶ περιττῶν ἀριθμῶν.

5.9Bazıları her burcu ayrıca on iki parçaya bölerek hemen hemen aynı yöntemi kullanır: örneğin Koç'un ilk on ikide birlik parçasına Koç ve eril, ikincisine Boğa ve dişil, üçüncüsüne İkizler ve eril derler; öbür parçalar için de aynı kural geçerlidir.

5.9

ἔνιοι δὲ καὶ ἕκαστον ζῴδιον εἰς δωδεκατημόριᾳ διελόντες τῇ αὐτῇ σχεδὸν ἐφόδῳ χρῶνται, οἷον ἐπὶ κριοῦ τὸ μὲν πρῶτον δωδεκατημόριον αὐτοῦ κριόν τε καλοῦσι καὶ ἄρρεν, τὸ δὲ δεύτερον ταῦρόν τε καὶ θῆλυ, τὸ δὲ τρίτον διδύμους τε καὶ ἄρρεν· καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων μοιρῶν ὁ αὐτὸς λόγος.

5.10Çift bedenli burçların İkizler ile onun karşısındaki Yay, Başak ile Balıklar olduğunu, geri kalanların çift bedenli olmadığını söylerler.

5.10

δίσωμα δέ λέγουσιν εἶναι ζῴδια διδύμους τε καὶ τὸν διαμετροῦνται τούτους τοξότην, παρθένον τε καὶ ἰχθύας, οὐ δίσωμα δὲ τὰ λοιπά.

5.11Dönencel burçlar, Güneş'in içlerine girince yön değiştirdiği ve havada dönümlere yol açtığı burçlardır: Koç ile karşısındaki Terazi, Oğlak ile Yengeç böyledir; Koç'ta ilkbahar dönümü, Oğlak'ta kış dönümü, Yengeç'te yaz dönümü, Terazi'de de sonbahar dönümü olur. Sabit burçlar olarak da Boğa'yı ve karşısındakini, yani Akrep'i, ayrıca Aslan'ı ve Kova'yı kabul ederler.

5.11

καὶ τροπικὰ μέν ἐν οἷς γινόμενος ὁ ἥλιος μεταλλάσσει καὶ ποιεῖ τοῦ περιέχοντος τροπάς, οἷόν ἐστι ζῴδιον ὅ τε κριὸς καὶ τὸ τόύτου διάμετρον, ὁ ζυγός, αἰγόκερώς τε καὶ καρκίνος· ἐν κριῷ μὲν γὰρ ἐαρινὴ γίνεται τροπή, ἐν αἰγοκέρῳ δὲ χειμερινή, ἐν καρκίνῳ δὲ θερινὴ καὶ ἐν ζυγῷ φθινοπωρινή. στερεὰ δὲ ὑπειλήφασι ταῦρόν τε καὶ τὸ διαμετροῦν, τουτέστι σκορπίον, λέοντά τε καὶ ὑδρηχόον.

5.12Bununla birlikte, bütün bunlar içinde her doğumda sonuçların gerçekleşmesine hâkim olan ve kehanetlerini en çok dayandırdıkları burçların sayısının dört olduğunu söylerler. Bunlara ortak adla "köşeler" derler; ayrı ayrı ise birine yükselen, birine gök ortası, birine batan, birine de yer altı ya da karşı gök ortası derler; bu sonuncusu da bir gök ortasıdır.

5.12

Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πάντων τούτων τὰ ἐπὶ ἑκάστης γενέσεως κυριεύοντα ζῴδια πρὸς τὴν τῶν ἀποτελεσμάτων ἔκβασιν, καὶ ἀφʼ ὧν μάλιστα τὰς προαγορεύσεις ποιοῦνται, τέσσαρά φασιν εἶναι τὸν ἀριθμόν, ἅπερ κοινῷ μὲν ὀνόματι κέντρα καλοῦσιν, ἰδιαίτερον δὲ τὸν μὲν ὡροσκόπον τὸ δὲ μεσουράνημα τὸ δὲ δῦνον τὸ δὲ ὑπὸ γῆν καὶ ἀντιμεσουράνημα, ὅ καὶ αὐτὸ μεσουράνημά ἐστιν.

5.13Yükselen, doğumun gerçekleştiği anda doğmakta olan burçtur; gök ortası, yükselenin kendisiyle birlikte sayıldığında ondan itibaren dördüncü burçtur; batan, yükselenin karşısındaki burçtur; yer altı ya da karşı gök ortası da gök ortasının karşısındaki burçtur. Bir örnekle açık olacaktır: Yengeç yükselirken Koç gök ortasındadır, Oğlak batar, Terazi de yer altındadır.

5.13

ὡροσκόπος μὲν οὖν ἐστιν ὅπερ ἔτυχεν ἀνίσχειν καθʼ ὅν χρόνον ἡ γένεσις συνετελεῖτο, μεσουράνημα δὲ τὸ ἀπʼ ἐκείνου τέταρτον ζῴδιον σὺν αὐτῷ ἐκείνῳ, δῦνον δὲ τὸ διαμετροῦν τὸν ὡροσκόπον, ὑπὸ γῆν δὲ καὶ ἀντιμεσουράνημα τὸ διαμετροῦν τὸ μεσουράνημα, οἷον (ἔσται γὰρ σαφὲς ἐπὶ παραδείγματος) καρκίνου ὡροσκοποῦντος μεσουρανεῖ μὲν κριός, δύνει δὲ αἰγόκερως, ὑπὸ γῆν δέ ἐστι ζυγός.

5.14Ayrıca bu köşelerin her birinden önce gelen burca "düşen", sonra gelene de "izleyen" derler.

5.14

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἑκάστου τούτων τῶν κέντρων τὸ μὲν προάγον ζῴδιον ἀπόκλιμα καλοῦσι, τὸ δὲ ἑπόμενον ἐπαναφοράν.

5.15Yükselen burçtan önce doğup görünür bölgede bulunan burcun "kötü daimōn"a, ondan sonra gelip gök ortasını izleyen burcun ise "iyi daimōn"a ait olduğunu söylerler. Gök ortasından önce gelen burca "aşağı pay", "tek derece" ve "tanrı"; batıya doğru giden burca "atıl burç" ve "ölümün başlangıcı" derler;

5.15

ἤδη δὲ τὸ μέν προαναφερόμενον τοῦ ὡροσκο- ποῦντος ζῳδίου, ἐν τῷ φανερῷ ὄν, κακοῦ δαίμονός φασιν εἶναι, τὸ δὲ μετὰ τοῦτο, ἑπόμενον δὲ τῷ μεσουρανοῦντι, ἀγαθοῦ δαίμονος, τὸ δὲ προάγον τοῦ μεσουρανοῦντος κάτω μερίδα καὶ μονομοιρίαν καὶ θεόν, τὸ δὲ ἐρχόμενον ἐπὶ τὴν δύσιν ἀργὸν ζῴδιον καὶ ἀρχὴν θανάτου,

5.16batıdan sonra görünmez bölgede bulunana "ceza" ve "kötü talih" derler, bu da kötü daimōnun karşısındadır; yer altına doğru gidene "iyi talih" derler, bu da iyi daimōnun karşısındadır;

5.16

τὸ δὲ μετὰ τὴν δύσιν ἐν τῷ ἀφανεῖ ποινὴν καὶ κακὴν τύχην, ὅπερ καὶ διάμετρόν ἐστι τῷ κακῷ δαίμονι, τὸ δὲ ἐρχόμενον ὑπὸ γῆν ἀγαθὴν τύχην, διάμετρον τῷ ἀγαθῷ δαίμονι,

5.17karşı gök ortasından doğuya doğru uzaklaşana "tanrıça" derler, bu da tanrının karşısındadır; yükselenin ardından gelene de "atıl" derler, bu da yine atıl olanın karşısındadır.

5.17

τὸ δὲ ἀποχωροῦν ἀπὸ τοῦ ἀντιμεσουρανήματος ὡς ἐπʼ ἀνατολὴν θεάν, διάμετρον τῷ θεῷ, τὸ δὲ ἐπιφερόμενον τῷ ὡροσκόπῳ ἀργόν, ὅ πάλιν διάμετρόν ἐστι τῷ ἀργῷ.

5.18Daha kısaca söylersek: yükselen burcun düşenine "kötü daimōn", izleyenine "atıl" denir; aynı şekilde gök ortasının düşenine "tanrı", izleyenine "iyi daimōn";

5.18

ἤ ἵνα συντομώτερον φῶμεν, τοῦ ὡροσκοποῦντος ζῳδίου τὸ μὲν ἀπόκλιμα καλεῖται κακὸς δαίμων, ἡ δʼ ἐπαναφορὰ ἀργόν· ὡσαύτως τοῦ μεσουρανήματος τὸ μὲν ἀπόκλιμα θεός, ἡ δʼ ἐπαναφορὰ ἀγαθὸς δαίμων·

5.19aynı biçimde karşı gök ortasının düşenine "tanrıça", izleyenine "iyi talih"; batanın düşenine de "kötü talih", izleyenine "atıl" denir.

5.19

κατὰ τὰ αὐτὰ δὲ καὶ τοῦ ἀντιμεσουρανήματος τὸ μὲν ἀπόκλιμα θεά, ἡ δὲ ἐπαναφορὰ ἀγαθὴ τύχη· ὁμοίως τοῦ δύνοντος τὸ μὲν ἀπόκλιμα κακὴ τύχη, ἡ δὲ ἐπαναφορὰ ἀργόν.

5.20Bunları gelişigüzel incelemediklerini düşünürler; çünkü onlara göre gezegenlerin kötülük yapma gücü, köşelerde görüldüklerinde ve izleyen ya da düşen burçlarda bulunduklarında aynı değildir; kimi yerde daha etkili, kimi yerde daha etkisizdir.

5.20

ταῦτα δʼ οἴονται οὐ παρέργως ἐξετάζειν οὐ γὰρ τὴν αὐτὴν δύναμιν ἔχειν ἡγοῦνται τοὺς ἀστέρας πρὸς τὸ κακοποιεῖν μὴ ἐπί τε τῶν κέντρων θεωρουμένους καὶ ἐπὶ ταῖς ἀναφοραῖς ἢ τοῖς ἀποκλίμασιν, ἀλλʼ ὅπου μέν ἐνεργεστέραν ὅπου δὲ ἀπρακτοτέραν.

5.21Kaldelilerden bazıları insan bedeninin her bir parçasını, onunla birlikte etkilendiği düşüncesiyle burçlardan birine bağlardı: Koç'a baş, Boğa'ya boyun, İkizler'e omuzlar, Yengeç'e göğüs, Aslan'a kaburgalar, Başak'a kalçalar, Terazi'ye böğürler derler;

5.21

ἦσαν δέ τινες τῶν Χαλδαίων οἱ καὶ ἕκαστον μέρος τοῦ ἀνθρωπείου σώματος ἑκάστῳ τῶν ζῳδίων ἀνατιθέντες ὡς συμπαθοῦν κριὸν μὲν γὰρ κεφαλὴν ὀνομάζουσι, ταῦρον δὲ τράχηλον, διδύμους δὲ ὤμους, καρκίνον δὲ στέρνον, λέοντα δὲ πλευράς, παρθένον δὲ γλουτούς, ζυγὸν δὲ λαγόνας,

5.22Akrep'e cinsel organ ve rahim, Yay'a uyluklar, Oğlak'a dizler, Kova'ya baldırlar, Balıklar'a da ayaklar. Bunu da yine boş yere yapmazlar; çünkü doğum sırasında kötülük getiren gezegenlerden biri bu burçlardan birinde bulunursa, o burcun adıyla anılan uzvu sakatlar.

5.22

σκορπίον αἰδοῖον καὶ μήτραν, τοξότην μηρούς, αἰγόκερων γόνατα, ὑδρηχόον κνήμας, ἰχθύας δὲ πόδας. καὶ ταῦτα πάλιν οὐκ ἀσκόπως, ἀλλʼ ἐπείπερ, ἐὰν ἔν τινι τούτων τῶν ζῳδίων γένηται τῶν κατὰ τὴν γένεσιν κακοποιῶν ἀστέρων τις, πήρωσιν τοῦ ὁμωνυμοῦντος ἀπεργάζεται μέρους.

5.23Zodyak çemberindeki burçların tabiatı hakkında bu kadarı ana hatlarıyla gösterilmiş olsun; şimdi sırayla bunların nasıl bölündüğünü anlatmak da yersiz olmaz. Burçlar kendi sınırlarıyla belirgin olarak görülmediği, ancak dağınık yıldızların gözlemiyle seçilebildiği için bir güçlük vardı; bu yüzden bütün çemberi on iki parçaya bölmek akıllarına gelmiş.

5.23

Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῆς φύσεως τῶν ἐν τῷ ζῳδιακῷ κύκλῳ κεφαλαιωδέστερον ὑποδεδείχθω οὐκ ἄτοπον δὲ ἑξῆς διελθεῖν καὶ περὶ τῆς διαιρέσεως αὐτῶν. ἐπιστάσεως γὰρ οὔσης ὡς τῶν ζῳδίων μὴ κατ᾿ ἰδίαν περιγραφὴν θεωρουμένων ἀλλὰ ἑπτὰ ἀστέρων διεσπαρμένων παρατηρήσει, ἐπῆλθεν αὐτοῖς εἰς δώδεκα μοίρας τὸν ὅλον καταδιελεῖν κύκλον.

5.24Yöntemi anlatırken şöyle derler: Eskiler zodyak çemberindeki parlak bir yıldızın doğuşunu gözlemlemiş, sonra delik bir testiyi suyla doldurup aynı yıldız yeniden doğana kadar suyun altına konan başka bir kaba akmasına izin vermişler. Aynı noktadan aynı noktaya

5.24

ὑποδεικνύντες γὰρ τὴν ἔφοδον, φασίν, ἕνα τινὰ τῶν ἐν τῷ ζῳδιακῷ κύκλῳ λαμπρὸν ἀστέρα παρατηρήσαντες ἀνατέλλοντα οἱ πάλαι, εἶτα ἀμφορέα τετρημένον πληρώσαντες ὕδατος εἴασαν ῥεῖν εἴς τι ἕτερον ὑποκείμενον ἀγγεῖον μέχρι τοῦ τὸν αὐτὸν αὖθις ἀνασχεῖν ἀστέρα, στοχασάμενοί τε ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ σημείου ἐπὶ τὸ αὐτὸ σημεῖον

5.25çemberin bir tam dönüşü gerçekleşmiş olduğunu düşünerek akan suyun on ikide birini almışlar ve bunun ne kadar sürede aktığına bakmışlar. Çünkü o sürede çemberin on ikide birinin de doğduğunu, çemberin doğan parçasının bütün çembere oranının, akan su parçasının bütün suya oranına eşit olduğunu söylüyorlardı.

5.25

γεγονέναι τὴν τοῦ κύκλου περιστροφὴν πάλιν ἐλάμβανον τὸ δωδέκατον τοῦ ῥυέντος, καὶ ἐσκέπτοντο ἐν πόσῳ τοῦτο ἔρρευσε χρόνῳ· ἐν τοσούτῳ γὰρ ἔλεγον καὶ τὸ δωδέκατον μέρος ἀνεληλυθέναι τοῦ κύκλου, καὶ τοῦτον ἔχειν τὸν λόγον τὸ ἀνενεχθέν μέρος τοῦ κύκλου πρὸς τὸν ὅλον κύκλον, ὅν ἔχει τὸ ῥυὲν τοῦ ὕδατος μέρος πρὸς τὸ ὅλον ὕδωρ.

5.26Bu doğan parçanın, yani on ikide birlik parçanın son sınırını, onun hizasında görülen belirgin bir yıldızla ya da onunla birlikte doğan daha kuzeydeki ya da daha güneydeki yıldızlardan biriyle işaretlerlerdi. Aynı şeyi öbür on ikide birlik parçalar için de yaparlardı.

Zodyak çemberini bu kadar parçaya böldükleri yöntem

5.26

ἐκ ταύτης τῆς ἀναφορᾶς, φημὶ δὲ τοῦ δωδεκατημορίου, τὸ τελευταῖον πέρας ἐσημειοῦντο ἀπὸ ἀστέρος τινὸς ἐπιφαν οῦς κατ᾿ αὐτὸ θεωρουμένου ἢ ἀπό τινος τῶν συνανατελλόντων βορειοτέρων ἢ νοτιωτέρων. τὸ δὲ αὐτὸ ἐποίουν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων δωδεκατημορίων. Ἀλλʼ ἡ μὲν ἔφοδος καθʼ ἥν εἰς τοσαύτας μοίρας τὸν ζῳδιακὸν καταδιαιροῦσι κύκλον,

5.27işte böyledir. Her doğumda yükseleni başlangıçta nasıl gözlemlediklerini söyledikleri yöntem de buna benziyor. Geceleyin, derler, Kaldeli yüksek bir tepeye oturup yıldızları gözlerdi; bir başkası da sancı çeken kadının yanında doğum bitene kadar beklerdi;

5.27

ἐστὶ τοιαύτη· ἀνάλογος δʼ ἔοικεν εἶναι καὶ καθʼ ἣν τὸν ἐφʼ ἑκάστης γενέσεως ὡρο |σκόπον ἀρχικῶς παρατετηρηκέναι λέγουσιν. νύκτωρ μὲν γὰρ ὁ Χαλδαῖος, φασίν, ἐφ᾿ ὑψηλῆς τινος ἀκρωρείας ἐκαθέζετο ἀστεροσκοπῶν, ἕτερος δὲ παρήδρευε τῇ ὠδινούσῃ μέχρις ἀποτέξαιτο,

5.28kadın doğurur doğurmaz tepedekine bir diske vurarak haber verirdi. O da sesi duyunca doğmakta olan burcu yükselen olarak not ederdi. Gündüz ise güneş saatlerine ve Güneş'in hareketlerine bakardı.

5.28

ἀποτεκούσης δὲ εὐθὺς δίσκῳ διεσήμαινε τῷ ἐπὶ τῆς ἀκρωρείας. ὁ δὲ ἀκούσας καὶ αὐτὸς παρεσημειοῦτο τὸ ἀνίσχον ζῴδιον ὡς ὡροσκοποῦν, μεθʼ ἡμέραν δὲ τοῖς ὡροσκοπίοις προσεῖχε καὶ ταῖς τοῦ ἡλίου κινήσεσιν.

5.29Burçlar hakkında bu kadar. Gezegenlerin bazılarının iyilik getiren, bazılarının kötülük getiren, bazılarının da ikisine ortak olduğunu söylerler: Zeus'un ve Aphrodite'nin yıldızları iyilik getiren, Ares'in ve Kronos'un yıldızları kötülük getiren, Hermes'in yıldızı ise ortaktır; çünkü iyilik getirenlerle birlikteyken iyilik, kötülük getirenlerle birlikteyken kötülük getirir.

5.29

Ἀλλὰ ταῦτα μὲν περὶ ζῳδίων τῶν δὲ ἀστέρων ἐνίους μὲν ἀγαθοποιοὺς εἶναι λέγουσιν ἐνίους δὲ κακοποιοὺς τινὰς δὲ καὶ κοινούς, οἷον ἀγαθοποιοὺς μὲν τὸν τοῦ Διὸς καὶ τὸν Ἀφροδίτης, κακοποιοὺς δὲ τὸν τοῦ Ἄρεως καὶ Κρόνου, ἐπίκοινον δὲ τὸν τοῦ Ἑρμοῦ, ἐπείπερ μετὰ μὲν ἀγαθοποιῶν ἀγαθοποιὸς μετὰ δὲ κακοποιῶν κακοποιός.

5.30Başkaları ise aynı gezegenlerin farklı konumlara göre bazen iyilik bazen kötülük getirdiğini düşünür. Çünkü burca ya da öbür gezegenlerle yaptığı açılara göre, ne kötülük getiren gezegen her durumda kötülük getirir ne de iyilik getiren her durumda iyilik getirir.

5.30

ἄλλοι δὲ τοὺς αὐτοὺς ἀστέρας κατ᾿ ἄλλην καὶ ἄλλην σχέσιν ὁτὲ μὲν ἀγαθοποιοὺς ὁτὲ δὲ κακοποιοὺς ὑπάρχειν νομίζουσιν. ἢ γὰρ πρὸς τὸ ζῴδιον ἢ πρὸς τοὺς τῶν ἄλλων ἀστέρων συσχηματισμοὺς οὔτε ὁ κακοποιὸς ἀστὴρ πάντως κακοποιός ἐστιν οὔτε ὁ ἀγαθοποιὸς πάντως ἀγαθοποιός ἐστιν.

5.31Bununla birlikte yedi gezegen arasında Güneş'le Ay'ın önde geldiğini, geri kalan beşinin sonuçların gerçekleşmesinde bunlardan daha az güce sahip olduğunu düşünürler. Bu yüzden Mısırlılar Güneş'i krala ve sağ göze, Ay'ı kraliçeye ve sol göze, beş gezegeni asa taşıyan muhafızlara, öbür sabit yıldızları da geri kalan halka benzetirler.

5.31

πλὴν τῶν ἑπτὰ ἡγεῖσθαι μὲν τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην οἴονται, ἐλάττονα δὲ τούτων δύναμιν ἔχειν πρὸς τὰς τῶν ἀποτελεσμάτων ἐκβάσεις τοὺς λοιποὺς πέντε· παρʼ ἣν αἰτίαν οἱ Αἰγύπτιοι βασιλεῖ μέν καὶ δεξιῷ ὀφθαλμῷ ἀπεικάζουσι τὸν ἥλιον, βασιλίσσῃ δὲ καὶ ἀριστερῷ ὀφθαλμιῶ τὴν σελήνην, ῥαβδοφόροις δὲ τοὺς πέντε ἀστέρας, τῷ δὲ λοιπῷ λαῷ τοὺς ἄλλους ἀπλανεῖς.

5.32Beş gezegenden Kronos, Zeus ve Hermes'in Güneş'le uyum içinde olduğunu ve ona yardım ettiğini söylerler; bunlara "gündüz gezegenleri" de denir, çünkü birlikte çalıştıkları Güneş gündüz doğanlara hâkimdir. Ares ile Aphrodite ise Ay'la uyum içindedir.

5.32

καὶ τῶν πέντε ἡλίῳ μὲν συμφωνεῖν καὶ συνεπικουρεῖν φασι Κρόνον τε καὶ Δία καὶ Ἑρμῆν, οὕς καὶ ἡμιερινοὺς καλεῖσθαι διὰ τὸ τὸν ἣλιον, ὧ συνεργοῦσι, τῶν μεθʼ ἡμέραν γεννωμένων ἐπικρατεῖν, 〈σελήνῃ δὲ Ἄρην τε καὶ Ἀφρο- δίτην〉.

5.33Aynı gezegenlerin daha büyük güce sahip olması ya kendi evlerinde, yücelme burçlarında ya da sınırlarında bulunmalarından, ya bazılarına başkalarının muhafızlık etmesinden, ya birbirlerine bakıp birbirleriyle açı oluşturmalarından ya da köşelerde bulunmalarından ileri gelir.

5.33

τοὺς δὲ αὐτοὺς ἀστέρας μεί ζονα μᾶλλον ἴσχειν δύναμιν ἢ παρὰ τὸ ἐν ἰδίοις οἴκοις ὑπάρχειν ἢ ὑψώμασιν ἢ ὁρίοις, ἢ παρὰ τὸ δορυφορεῖσθαί τινας ὑπό τινων, ἤ παρὰ τὸ ἐπιβλέπειν ἀλλήλους καὶ συσχηματίζεσθαι ἀλλήλοις, ἢ παρὰ τὸ ἐπὶ κέντροις εἶναι.

5.34Onlara göre Güneş'in evi Aslan, Ay'ınki Yengeç, Kronos'unki Oğlak ve Kova, Zeus'unki Yay ve Balıklar, Ares'inki Koç ve Akrep, Aphrodite'ninki Boğa ve Terazi, Hermes'inki de İkizler ve Başak'tır.

5.34

οἶκος δέ ἐστι κατ᾿ αὐτοὺς ἡλίου μὲν λέων, σελήνης δὲ καρκίνος, Κρόνου δὲ αἰγόκερως καὶ ὑδρηχόος, Διὸς τοξότης καὶ ἰχθύες, Ἄρεως κριὸς καὶ σκορπίος, Ἀφροδίτης ταῦρος καὶ ζυγός, Ἑρμοῦ δίδυμοι καὶ παρθένος.

5.35Gezegenlerin "yücelme" ve aynı şekilde "düşüş" burçları dedikleri, onların sevindikleri ya da güçlerinin azaldığı burçlardır: yücelme burçlarında sevinirler, düşüş burçlarında ise güçleri azdır.

5.35

ὑψώματα δὲ καλοῦσιν ἀστέρων, καὶ ταπεινώματα ὡσαύτως, τὰ ἐν οἷς χαίρουσιν ἢ ὀλίγην δύναμιν ἔχουσιν· χαίρουσι μὲν γὰρ ἐν τοῖς ὑψώμασιν, ὀλίγην δὲ δύναμιν ἔχουσιν ἐν τοῖς ταπεινώμασιν.

5.36Örneğin Güneş'in yücelmesi Koç'ta, daha kesin olarak onun on dokuzuncu derecesindedir; düşüşü ise karşısındaki burçtadır. Ay'ın yücelmesi Boğa'da, düşüşü yine karşısındaki burçtadır; Kronos'unki Terazi'de, Zeus'unki Yengeç'te, Ares'inki Oğlak'ta, Aphrodite'ninki Balıklar'da, Hermes'inki Başak'tadır. Dediğim gibi, bunların düşüşleri de yücelme burçlarının karşısındaki burçlardır.

5.36

οἷον ἡλίου μὲν ὕψωμα κριός, καὶ πρὸς ἀκρίβειαν ἡ ἐννεακαιδεκάτη τούτου μοῖρα, ταπείνωμα δὲ τὸ διαμετροῦν ζῴδιον, σελήνης δὲ πάλιν ὕψωμα μὲν ταῦρος ταπείνωμα δὲ τὸ διαμετροῦν, Κρόνου ζυγός, Διὸς καρκίνος, Ἄρεως αἰγόκερως, Ἀφροδίτης ἰχθύες, Ἑρμοῦ παρθένος. καὶ ταπεινώματα τούτων, ὡς ἔφην, τὰ διαμετροῦντα τῶν ὑψωμάτων.

5.37Gezegenlerin "sınırları" dedikleri ise, her burçta her gezegenin şu dereceden şu dereceye kadar en çok güce sahip olduğu kısımlardır; bunlar hakkında hem kendi aralarında hem de tablolarda hiç de küçük olmayan bir anlaşmazlık vardır.

5.37

ὅρια δὲ ἀστέρων προσαγορεύουσιν ἐν ἑκάστῳ ζῳδίῳ ἐν οἷς ἕκαστος τῶν ἀστέρων ἀπὸ ποστῆς μοίρας ἐπὶ ποστὴν μοῖραν πλεῖστον δύναται· περὶ ὧν οὐχ ἡ τυχοῦσα παρʼ αὐτοῖς ἐστι καὶ κατὰ τοὺς πίνακας διαφωνία.

5.38Burçların ardışıklığı içinde başka gezegenlerin arasında bulunan gezegenlere "muhafızlık edilen" derler: örneğin aynı burçta bir gezegen ilk dereceleri, bir başkası son dereceleri, bir başkası da ortadakileri kaplıyorsa, ortadakine uçtaki dereceleri kaplayanların muhafızlık ettiği söylenir.

5.38

δορυφορεῖσθαι δὲ ἀστέρας λέγουσιν, . ὅταν μέσοι ὦσιν ἄλλων ἀστέρων ἐν συνεχείᾳ ζῳδίων οἷον ἐὰν τοῦ αὐτοῦ ζῳδίου ὅς μέν τις ἀστὴρ τὰς πρώτας ἐπέχῃ μοίρας ὅς δὲ τὰς τελευταίας ὅς δὲ τὰς ἐν μέσῳ, δορυφορεῖσθαι λέγεται ὁ ἐν μέσῳ ὑπὸ τῶν τὰς ἐπʼ ἄκροις ἐπεχόντων μοίρας.

5.39Üçgen ya da kare açıyla görünen gezegenlerin birbirine baktığı ve birbiriyle uyum içinde olduğu söylenir. Aralarında üç burçluk mesafe bulunan gezegenler üçgen açı oluşturur ve birbirini görür; iki burçluk mesafe bulunanlar ise kare açı oluşturur.

5.39

ἐπιβλέπειν δὲ λέγονται ἀλλήλους καὶ συμφωνεῖν ἀλλήλοις ὡς οἱ κατὰ τρίγωνον τετράγωνον φαινόμενοι. κατὰ τρίγωνον μὲν οὖν σχηματίζονται καὶ ἐπιθεωροῦσιν ἀλλήλους ἀστέρες οἱ ἐπὶ τριῶν ζῳδίων ἔχοντες τὸ μεταξὺ διάστημα, κατὰ τετράγωνον δὲ οἱ δυοῖν.

5.40Kabul edildiğine göre, kötülük getiren bir gezegen iyilik getirenle üçgen açı oluşturduğunda yararlı, hatta çok daha fazla iyilik getirici olur; iyilik getirenle bu açıyı yapan iyilik getiren ise yalnızca ılımlıdır, kötülük getirenle kötülük getiren de öyle; kare açıda ise durum tersinedir. Köşelerden birinde, yani yükselende, gök ortasında, batanda ya da karşı gök ortasında görülen gezegenlere de "köşedeki" gezegenler denir.

5.40

| καὶ δοκεῖ κατὰ μὲν τρίγωνον ἀγαθοποιῷ κακοποιὸς συσχηματιζόμενος εὐεργετικὸς εἶναι καὶ πολὺ μᾶλλον ἀγαθοποιός, ἀγαθοποιῷ δὲ ἤπιος αὐτὸ μόνον, καὶ κακοποιὸς κακοποιῷ, κατὰ δὲ τὸ τετράγωνον ἀνάπαλιν. ἐπίκεντροι δὲ λέγονται οἱ ἐπί τινος τῶν κέντρων θεωρούμενοι, ἤτοι ἐπὶ τοῦ ὡροσκόπου ἢ τοῦ μεσουρανήματος ἢ δύσεως ἀντιμεσουρανήματος.

5.41Bunları böylece kabaca ve ana hatlarıyla ortaya koyduktan sonra, Kaldelilerin sonuçlara ilişkin kehanetlerini bunlardan yola çıkarak yaptıklarını belirtmek gerekir. Bu kehanetler arasında fark vardır: bazıları daha basit, bazıları daha ayrıntılıdır. Daha basit olanlar bir burca ya da bir gezegenin tek başına gücüne göre yapılanlardır, örneğin "şu gezegen şu burçta bulunursa şöyle insanlar yetiştirir" gibi; daha ayrıntılı olanlar ise birden çok etkenin bir araya gelmesine,

5.41

Ἀλλὰ γὰρ τούτων οὕτως ἡμῖν ὡς ἐν τύπῳ καὶ ὁλοσχερῶς ἐκκειμένων προληπτέον ὡς ἀπʼ αὐτῶν ὁρμηθέντες οἱ Χαλδαῖοι τὰς προαγορεύσεις ποιοῦνται τῶν ἀποτελεσμάτων. διαφορὰ δὲ ἔστιν αὐτῶν, ἐπεὶ τὰ μὲν ἁπλούστερα καθειστήκει τὰ δὲ ἀκριβέστερα, καὶ ἁπλούστερα μὲν τὰ κατὰ ζῴδιον ἢ ἁπλῆν ἀστέρος δύναμιν γινόμενα, οἷον ὅτι ὅδε ὁ ἀστὴρ ἐν τῷδε τῷ ζῳδίῳ γενόμενος τοιούτους ποιεῖ, ἀκριβέστερα δὲ τὰ κατὰ συνδρομὴν καὶ,

5.42kendi deyişleriyle birden çok etkenin karışımına göre yapılanlardır, örneğin: "Şu gezegen yükselende, şu gök ortasında, şu karşı gök ortasında bulunursa ve ötekiler de şöyle durursa, şunlar olacaktır."

5.42

ὡς αὐτοὶ λέγουσι, τὰ κατὰ σύγκρασιν πλειόνων, οἷον ῾ἐὰν ὅδε μὲν ὡροσκοπῇ ὅδε δὲ μεσουρανῇ ὅδε δὲ ἀντιμεσουρανῇ οἱ δὲ ἄλλοι οὕτως ἔχωσι, συμβήσεται τάδεʼ.

5.43Kaldeli yönteminin karakteri işte böyle görünüyor; bu anlatıldıktan sonra, ona yöneltilen itirazları izlemek artık kolaydır. Bazıları oldukça kaba bir biçimde yeryüzündekilerin göktekilerle her durumda birlikte etkilenmediğini göstermeye çalışır:

5.43

Ὁ μὲν οὗν χαρακτὴρ τῆς Χαλδαϊκῆς μεθόδου τοιοῦτος ἔοικεν εἶναι· ῥᾴδιον δʼ ἐστὶ λοιπὸν ἐπὶ παραδοθέντι τούτῳ συμπεριφέρεσθαι ταῖς κομιζομέναις ἀντιρρήσεσιν. καὶ δὴ ἔνιοι μὲν ἀγροικότερον πειρῶνται διδάσκειν ὡς οὐ πάντως συμπάσχει τοῖς οὐρανίοις τὰ ἐπίγεια·

5.44Çünkü evren insan bedeni gibi birleşik değildir ki, nasıl alt uzuvlar başla, baş da alt uzuvlarla birlikte etkileniyorsa, yeryüzündekiler de göktekilerle öyle birlikte etkilensin; aksine bunlar aynı ve tek bir birlik taşımadıkları için aralarında bir fark ve etkileşimsizlik vardır.

5.44

οὐδὲ γὰρ οὕτως ἥνωται τὸ περιέχον ὡς τὸ ἀνθρώπινον σῶμα, ἵνα ὅν τρόπον τ κεφαλῇ τὰ ὑποκείμενα μέρη συμπάσχει καὶ τοῖς ὑποκειμένοις ἡ κεφαλή, οὕτω καὶ τοῖς ἐπουρανίοις τὰ ἐπίγεια, ἀλλά τις ἔστι τούτων διαφορὰ καὶ ἀσυμπά- θεια ὡς ἂν μὴ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐχόντων ἕνωσιν.

5.45Başkaları kader meselesini de ortaya atar: Her şey kadere göre olmuyorsa, her şeyin kadere göre olduğunu ileri süren Kaldeli tekhnē de yoktur. Şu akıl yürütmeyi yönelten de az değildi:

5.45

ἄλλοι δὲ καὶ τὸν περὶ εἱμαρμένης κινοῦσι λόγον· εἰ γὰρ μὴ πάντα γίνεται κατὰ εἱμαρμένην, οὐκ ἔστι Χαλδαϊκὴ ἡ τοῦτο ἀξιοῦσα [κατὰ εἱμαρμένην εἶναι]. οὐκ ὀλίγοι δὲ ἦσαν |οἱ κἀκεῖνο συνερωτῶντες·

5.46Olan şeylerin bir kısmı zorunlulukla, bir kısmı talihle, bir kısmı da bizim elimizle olduğuna göre, Kaldeliler mümkün bir kehaneti amaçlıyorlarsa, kehanetlerini ya zorunlulukla olanlar, ya talihle gerçekleşenler ya da bizim elimizde olanlar hakkında yapacaklardır.

5.46

ἐπεὶ τῶν γινομένων τὰ μὲν κατ᾿ ἀνάγκην γίνεται τὰ δὲ κατὰ τύχην τὰ δὲ παρʼ ἡμᾶς, πάντως οἱ Χαλδαῖοι, εἰ δυνατῆς ἐφίενται προρρήσεως, ἤτοι ἐν τοῖς κατ᾿ ἀνάγκην ποιήσονται τὰς προαγορεύσεις ἢ ἐν τοῖς κατὰ τύχην ἐκβαίνουσιν ἐν τοῖς παρʼ ἡμᾶς.

5.47Zorunlulukla olanlar hakkındaysa, hayatta hiçbir işe yaramazlar; çünkü zorunlulukla olan şeyden kaçınılamaz, istesek de istemesek de böyle bir şeyin gerçekleşmesi gerekir. Kehanet ancak ondan kaçınmaya yararsa bir işe yarardı. Talihe bağlı şeyler hakkındaysa, imkânsız bir şey vaat ediyorlar; çünkü talihle olan şeyler kararsızdır; kararsız olan ve bazen şöyle bazen böyle gerçekleşen şeyler hakkında sağlam bir kehanette bulunmak mümkün değildir.

5.47

καὶ εἰ μὲν ἐν τοῖς κατ᾿ ἀνάγκην, ἀνωφελεῖς εἰσιν ἐν τῷ βίῳ· τὸ γὰρ κατ᾿ ἀνάγκην συμβαῖνον οὐκ ἔστιν ἐκκλῖναι, ἀλλʼ ἐάν τε θέλωμεν ἐάν τε μὴ θέλωμεν, ἐκβῆναι δεῖ τὸ τοιοῦτο. τότε δʼ ἄν χρειώδης ἐτύγχανεν ἡ πρόρρησις, εἰ πρὸς τὴν ἔκκλισιν αὐτοῦ τὴν ἀναφορὰν ἐλάμβανεν. εἰ δʼ ἐν τοῖς τυχηροῖς, ἀδύνατόν τι ἐπαγγέλλονται· ἄστατα γὰρ τὰ τυχηρῶς γινόμενα, τῶν δέ ἀστάτων καὶ ἄλλοτε ἄλλως ἐκβαινόντων οὐκ ἔστιν ἑστῶσαν ποιεῖσθαι τὴν προαγόρευσιν.

5.48Geriye kehanetlerini bizim elimizde olan şeyler hakkında yapmaları kalıyor. Bu da yine imkânsızdır; çünkü gerçekleşip gerçekleşmemesi bana bağlı olan ve baştan konmuş bir sebebi bulunmayan şeyi kimse önceden söyleyemez. Öyleyse Kaldeliler mümkün bir kehaneti amaçlamıyorlar.

5.48

λείπεται οὖν ἐν τοῖς παρʼ ἡμᾶς γιγνομένοις αὐτοὺς ποιεῖσθαι τὰς προρρήσεις. ὅ πάλιν ἀμήχανον τὸ γὰρ ἐπʼ ἐμοὶ κείμενον ἐκβῆναι ἢ μή, καὶ τὸ μὴ ἔχον ἀρχῆθεν προκαταβεβλημένην αἰτίαν, οὐκ ἂν δύναιτό τις προλέγειν. οὐκ ἄρα δυνατῆς ἐφίενται προρρήσεως οἱ Χαλδαῖοι.

5.49Çoğu kişi bu tür uzaktan atışmalarla Kaldeli yöntemi ortadan kaldırmaya çalışır; biz ise benzer bir saldırı tarzıyla onun ilkelerini ve deyim yerindeyse unsurlarını sarsacağız; böylece onlarla birlikte geri kalan teoremlerin yapısını da geçersiz kılmış olacağız.

5.49

Οἱ μὲν οὖν πλείους διὰ τοιούτων τινῶν ἀκροβολισμῶν πειρῶνται τὴν Χαλδαϊκὴν μέθοδον ἀναιρεῖν· ἡμεῖς δέ κατὰ τὸν ὅμοιον τῆς ἐπιχειρήσεως τρόπον τὰς ἀρχὰς καὶ ὥσπερ στοιχεῖα ταύτης κινήσαντες ἕξομεν 〈σὺν〉 αὐταῖς καὶ τὴν τῶν λοιπῶν θεωρημάτων σύστασιν ἠθετημένην.

5.50Kaldeli tekhnēnin ilkesi ve deyim yerindeyse temeli, yükselenin belirlenmesidir; çünkü öbür köşeler, düşenler ve izleyenler, üçgenler ve kareler ve bunlara göre gezegenlerin oluşturduğu açılar ondan hareketle belirlenir; kehanetler de bunların hepsinden çıkarılır.

5.50

Ἀρχὴ τοίνυν καὶ ὥσπερ θεμέλιος τῆς Χαλδαϊκῆς ἐστι τὸ στῆναι τὸν ὡροσκόπον ἀπὸ τούτου γὰρ τὰ λοιπὰ τῶν κέντρων λαμβάνεται, τά τε ἀποκλίματα καὶ αἱ ἐπαναφοραὶ τά τε τρίγωνα καὶ τὰ τετράγωνα καὶ οἱ κατʼ αὐτὰ σχηματισμοὶ τῶν ἀστέρων, ἀπὸ δὲ πάντων τούτων αἱ προαγορεύσεις.

5.51Bu yüzden yükselen ortadan kalkınca zorunlu olarak ne gök ortası ne batan ne de karşı gök ortası bilinebilir; bunlar kavranamayınca da bütün Kaldeli yöntem onlarla birlikte yok olur.

5.51

ὅθεν ἀναιρεθέντος τοῦ ὡροσκόπου κατ᾿ ἀνάγκην οὐδὲ τὸ μεσουρανοῦν ἐστιν ἢ δῦνον ἢ ἀντιμεσουρανοῦν γνώριμον· τούτων δὲ ἀκαταληπτουμένων συναφανίζεται πᾶσα ἡ Χαλδαϊκὴ μέθοδος.

5.52Yükselen burcun onlar için bulunamaz olduğunu türlü yollarla göstermek mümkündür. Bunun kavranabilmesi için önce incelenen kişinin doğum anının kesin olarak kavranmış olması, ikincisi bu anı gösteren saatin şaşmaz olması, üçüncüsü de burcun doğuşunun tam bir kesinlikle gözlenmiş olması gerekir.

5.52

ὅτι δὲ ἀνεύρετον αὐτοῖς ἐστι τὸ ὡροσκοποῦν ζῴδιον, ποικίλως ἔνεστι διδάσκειν. ἵνα γὰρ τοῦτο καταληφθῇ, δεῖ πρῶτον μὲν τὴν γένεσιν τοῦ πίπτοντος ὑπὸ τὴν ἐπίσκεψιν βεβαίως κατειλῆφθαι, δεύτερον δὲ τὸ διασημαῖνον ταύτην ὡροσκόπιον ἀπλανὲς ὑπάρχειν, τρίτον δὲ τὴν ἀναφορὰν τοῦ ζωδίου πρὸς ἀκρίβειαν συνῶφθαι.

5.53Çünkü doğum anına göre gökte doğmakta olan burcun doğuşu gözlenir (Kaldeliler doğumu yükseleni belirlemek için bir yardımcı gibi kullanırlar); bu doğuşa göre öbür gezegenlerin birbirleriyle oluşturduğu açılar, yani "dizilim" belirlenir; dizilime göre de kehanetler yapılır.

5.53

ἐπὶ μὲν γὰρ τῆς ἀποτέξεως ἡ ἀναφορὰ τοῦ κατ᾿ οὐρανὸν ἀνίσχοντος ζωδίου τετήρηται, καθάπερ διακόνῳ πρὸς τὴν τήρησιν τοῦ ὡροσκόπου χρησαμένων τῶν Χαλδαίων ἐπὶ δὲ τῇ ἀναφορᾷ ὁ συσχηματισμὸς τῶν ἄλλων ἀστέρων, ὅπερ διάθεμα καλοῦσι, καὶ ἐπὶ τῷ διαθέματι αἱ προαγορεύσεις.

5.54Oysa, göstereceğimiz gibi, ne incelenen kişilerin doğum anını kavramak mümkündür, ne saat şaşmazdır, ne de doğmakta olan burç kesinlikle kavranabilir. Öyleyse Kaldelilerin yöntemi ayakta duramaz.

5.54

οὔτε δὲ τὴν γένεσιν τῶν ὑπὸ τὴν ἐπίσκεψιν πιπτόντων λαμβάνειν δυνατόν ἐστιν, ὡς παραστήσομεν, οὔτε τὸ ὡροσκόπιον ἀπλανὲς καθέστηκεν, οὔτε τὸ ἀνίσχον ζώδιον πρὸς ἀκρίβειαν καταλαμβάνεται. τοίνυν ἀσύστατός ἐστιν ἡ τῶν Χαλδαίων μέθοδος.

5.55Önce birincisinden söz edelim.

İncelenecek kişilerin doğumunu, işi daha baştan ele alarak, ya tohumun bırakılmasından ve gebe kalmadan ya da doğumdan itibaren hesaplarlar. Tohumun bırakılmasından ve gebe kalmadan itibaren hesapladıklarını söyleyemezler; çünkü bunun kesin zamanı kavranamaz.

5.55

λέγωμεν δὴ περὶ τοῦ πρώτου πρῶτον. Τὴν δὴ γένεσιν τῶν ὑπὸ τὴν ἐπίσκεψιν πεσουμένων ἀρχαϊκώτερον ἤτοι ἀπὸ τῆς τοῦ σπέρματος καταβολῆς καὶ συλλήψεως λαμβάνουσιν ἢ ἀπὸ τὴς ἐκτέξεως. ἀλλʼ ἀπὸ μὲν τῆς τοῦ σπέρματος καταβολῆς καὶ συλλήψεως οὐκ ἄν εἴποιεν· ἀκατάληπτος γάρ ἐστιν ὁ ἀκριβὴς ταύτης χρόνος.

5.56Bu da doğaldır; çünkü gebe kalmanın tohumun bırakılmasıyla aynı anda olup olmadığını söyleyemeyiz. Bu, kızgın fırın duvarına yaklaştırılan yağın hemen yapışması gibi, göz açıp kapayıncaya kadar da olabilir;

5.56

καὶ εἰκότως οὐ γὰρ ἔχομεν λέγειν εἴτε ἅμα τῇ θέσει τοῦ σπέρματος γέγονεν ἡ σύλληψις εἴτε καὶ μή. δύναται μὲν γὰρ καὶ ἅμα νοήματι τοῦτο συμβαίνειν, ὧσπερ καὶ τὸ προσαχθὲν τοῖς διαπύροις τῶν κλιβάνων στέαρ (τοῦτο γὰρ εὐθὺς κολλᾶται),

5.57bir süre sonra da olabilir; çünkü toprağa atılan tohumlar da hemen kök salıp alttaki topraklara sarılmazlar. Ayrıca rahmin ağzından, hekimlerin gebeliğin orada gerçekleştiğini söylediği dibine kadar bir mesafe bulunduğundan, bırakılan tohumun bu mesafeyi ancak belli bir zamanda kat etmesi tabiatına uygundur.

5.57

δύναται δὲ καὶ μετὰ χρόνον, ἐπείπερ καὶ τὰ εἰς τὴν γῆν καταβαλλόμενα τῶν σπερμάτων οὐκ εὐθὺς ῥιζοβολοῦντα συμπλέκεται ταῖς ὑποκειμέναις βώλοις. καὶ διαστήματος δὲ ὄντος ἀπὸ τοῦ στόματος τῆς μήτρας μέχρι τοῦ πυθμένος, ἔνθα καὶ τὰς συλλήψεις λέγουσι γίνεσθαι ἰατρῶν παῖδες, πάντως ἐν χρόνῳ τινὶ τὸ διάστημα |τοῦτο ἀνύειν πέφυκεν ἡ καταβαλλομένη τοῦ σπέρματος φύσις.

5.58Bu zamanın miktarını kesin olarak bilmeyen Kaldeliler gebe kalma anını asla kavrayamayacaklardır. Çünkü tohum bazen doğrudan fırlatılıp rahmin gebeliğe elverişli yerlerine bir defada ulaşır, bazen de dağınık düşer ve ancak rahimdeki güç sayesinde tek bir yerde toplanabilir; birincinin ne zaman, ikincinin ne zaman olduğu, ilk türden gebeliğe ne kadar, ikinci türdekine ne kadar zaman harcandığı bilinmez.

5.58

οἱ δὲ τούτου ἀγνοοῦντες τὴν ποσότητα τοῦ χρόνου κατὰ τὸ ἀκριβὲς, Χαλδαῖοι τὴν σύλληφιν οὐδέποτε καταλήψονται. τοῦ 〈γὰρ〉 σπέρματος ὁτὲ μὲν εὐθυβολουμένου καὶ αὐτοῖς προσπίπτον τος ὑφʼ ἓν τοῖς εὐφυῶς ἔχουσι πρὸς σύλληψιν τῆς μήτρας τόποις, ὁτὲ δὲ πολυσπόρως ἐμπἰπτοντος, ὑπʼ αὐτῆς δὲ τῆς ἐν τῇ μήτρᾳ δυνάμεως εἰς ἕνα τόπον συνάγεσθαι δυναμένου, τῶν ἀγνώστων ὑπάρχει τὸ πότε γίγνεται τὸ πρῶτον καὶ πότε τὸ δεύτερον, πόσος τε ὁ εἰς ἐκείνην τὴν σύλληψιν ἀναλισκόμενος χρόνος καὶ πόσος ὁ εἰς ταύτην.

5.59Bunlar bilinmeyince gebeliğin kesin olarak kavranması da imkânsız hâle gelir. Bazı fizikçilerin söylediği gibi tohum önce rahimde pişip değişime uğradıktan sonra rahmin açılmış damarlarına ulaşıyorsa, bu değişimin ne kadar sürdüğünü bilmeyen Kaldeliler, daha baştan gebe kalma anını da bilemeyeceklerdir.

5.59

ἀγνοουμένων δὲ τούτων οἴχεται καὶ ἡ πρὸς ἀκρίβειαν τῆς συλλήψεως κατά- ληψις. εἴπερ τε, ὥς τινες τῶν φυσικῶν εἰρήκασιν, ἑψόμενον πρῶτον καὶ προμεταβαλλόμενον ἐν μήτρᾳ τὸ σπέρμα τότε προσέρχεται τοῖς ἀναστομωθεῖσιν αὐτῆς ἀγγείοις, αὐτόθεν οὐκ εἰδότες τὴν ποσότητα τοῦ τῆς μεταβολῆς χρόνου οὐκ εἴσονται οὐδὲ τὸν τῆς συλλήψεως καιρόν.

5.60Dahası, kadınlar bedenin öbür kısımlarında, bu kısımların işleyişi bakımından birbirinden farklı oldukları gibi, rahmin işleyişi bakımından da farklı olmaları akla yatkındır: bazıları daha çabuk, bazıları daha yavaş gebe kalır. Bu şaşılacak bir şey değildir; çünkü aynı kadınlar bile kendi geçmişleriyle karşılaştırıldığında bazen kolay gebe kalır, bazen hiç kalmaz.

5.60

καὶ μὴν ὥσπερ κατὰ τὰ λοιπὰ μέρη τοῦ σώματος ἐν ταῖς τῶν μερῶν ἐνεργείαις διαφέρουσιν ἀλλήλων αἱ γυναῖκες, οὕτως εἰκὸς αὐτὰς καὶ κατὰ τὴν τῆς μήτρας ἐνέργειαν διαφέρειν, τὰς μὲν θᾶττον συλλαμβανούσας τὰς δὲ βράδιον. καὶ οὐ παράδοξον, ὅτε καὶ 〈αὐταὶ〉 ἑαυταῖς συγκρινόμεναι νυνὶ μὲν εὐσύλληπτοι θεωροῦνται νυνὶ δὲ οὐδαμῶς.

5.61Durum böyle olunca, Kaldelilerin doğumun yükselenini bu andan hareketle belirleyebilmeleri için gereken şeyi, yani bırakılan tohumun ne zaman tutunduğunu kesin olarak söylemek imkânsızdır.

5.61

τούτου δὲ οὕτως ἔχοντος τῶν ἀδυνάτων ἐστὶ λέγειν πρὸς ἀκρίβειαν τὸ πότε συνέσχηται τὸ καταβληθὲν σπέρμα, ἵνα καὶ ἀπὸ τούτου τοῦ χρόνου στήσωσιν οἱ Χαλδαῖοι τὸν τῆς γενέσεως ὡροσκόπον.

5.62Gebelik zamanının bazı işaretlerle kavranabildiği de söylenemez; örneğin birleşmeden sonra kadının döl yolunun kuruması, rahim ağzının kapanması, aybaşı akıntısının kesilmesi ve aşerme başlaması gibi.

5.62

καὶ μὴν οὐδὲ ἔνεστι λέγειν ὡς διὰ σημείων τινῶν καταλαμβάνεσθαι πέφυκεν ὁ τῆς συλλήψεως χρόνος, καθάπερ ἐκ τοῦ κατεξηράνθαι μὲν μετὰ τὴν μῖξιν τοὺς γυναικείους κόλπους, μεμυκέναι δέ, εἰ οὕτω τύχοι, τὸ τῆς |μήτρας στόμιον, ἐπεσχῆσθαι δὲ τὴν ἔμμηνον κάθαρσιν, κίσσαν δὲ ἐπιγίγνεσθαι.

5.63Çünkü önce bu işaretler gebe kalmamış kadınlarda da görülür; sonra öyle olmasa bile, kesin olarak belirlenmiş, yeni olmuş ve saat aralıklarıyla ölçülebilen bir gebeliği değil, aşağı yukarı birkaç gün önce gerçekleşmiş bir gebeliği gösterir.

5.63

πρῶτον μὲν γὰρ καὶ ταῦτα κοινοποιεῖται τὰ σημεῖα πρὸς τὰς μὴ συνειληφυίας· εἶτα καὶ εἰ μὴ κοινοποιοῖτο, γενομένην ἤδη κατὰ πλάτος πλειόνων ἡμερῶν διελθουσῶν ούλληψιν δηλοῖ, καὶ οὐ πρὸς ἀκρίβειαν καὶ ὑπόγυον καὶ ἐν ὡριαίοις κειμένην διαστήμασιν.

5.64Kaldelilerin farklı hayatları ayırt etmek için ihtiyaç duydukları ise gebeliğin kaba ve aşağı yukarı zamanı değil, kesin zamanıdır.

Bunlardan, yükselenin gebelikten hareketle belirlenemeyeceği açıktır.

5.64

χρείαν δʼ ἔχονσιν οἱ Χαλδαῖοι πρὸς διάγνωσιν τῶν διαφερόντων βίων οὐ τοῦ ὁλοσχεροῦς καὶ ἐν πλάτει χρόνου τῆς συλλήψεως, τοῦ δὲ πρὸς ἀκρίβειαν. Ἀλλὰ γὰρ ἐκ τούτων πρόδηλον ὅτι οὐχ οἷόν τέ ἐστιν ἀπὸ συλλήψεως τὸν ὡροσκόπον ἑστάναι.

5.65Doğumdan hareketle de belirlenemez. Önce, doğumun ne zaman gerçekleşmiş sayılacağı belirsizdir: bebek soğuk havaya başını çıkarmaya başladığında mı, bütünüyle dışarı çıktığında mı, yoksa yere indirildiğinde mi?

5.65

καὶ μὴν οὐδʼ ἐξ ἀποτέξεως. πρῶτον μὲν γὰρ ἄπορόν ἐστι τὸ πότε ῥητέον ἀπότεξιν εἶναι, ἆρά γε ὁπόταν ἄρχηται προκύπτειν εἰς τὸν ψυχρὸν ἀέρα τὸ ἀποτικτόμενον, ἢ ὅταν ὅλον ἐξίσχῃ, ἢ ὅταν εἰς τὴν γῆν κατενεχθῇ.

5.66Sonra bunların hiçbirinde doğumun kesin zamanını belirlemek mümkün değildir. Çünkü annenin psykhēsinin durumu, bedeninin uygunluğu, organların önceden hazırlanmış olması, ebenin tecrübesi ve sayısız başka sebep yüzünden, zarlar yırtılınca bebeğin başını çıkardığı, bütünüyle dışarı çıktığı ya da yere indirildiği zaman herkeste aynı değildir, kişiden kişiye değişir.

5.66

εἶτα οὐδὲ ἐφʼ ἑκάστου τούτων δυνατόν ἐστι τὸν ἀκριβῆ τῆς ἀποτέξεως χρόνον ὁρίζειν καὶ γὰρ διὰ παράστημα ψυχῆς καὶ διʼ ἐπιτηδειότητα σώματος καὶ προδιάθεσιν τῶν τόπων καὶ διʼ ἐμπειρίαν μαίας καὶ ἄλλας ἀπείρους προφάσεις οὐχ ὁ αὐτός ἐστι χρόνος καθʼ ὅν προκύπτει τὸ τικτόμενον ῥαγέντων τῶν ὑμένων ἢ ἐκτὸς ὅλον γίνεται ἢ εἰς τὴν γῆν καταφέρεται, ἀλλʼ ἄλλος ἐπʼ ὄλλων.

5.67Bu zamanı belirli ve kesin olarak ölçemeyen Kaldeliler, doğum saatini gerektiği gibi belirlemekte başarısız olacaklardır.

Kaldelilerin, doğum zamanına dayandıkça yükseleni bildiklerini iddia ettikleri ama bilmedikleri

5.67

ὅν πάλιν μὴ δυνάμενοι ὡρισμένως καὶ ἀκριβῶς σταθμήσασθαι οἱ Χαλδαῖοι ἐκπεσοῦνται τοῦ δεόντως τὴν τῆς ἀποτέξεως ὥραν ὁρίζειν. Ὅτι μὲν οὖν τὸ ὅσον ἐπὶ τοῖς τῆς ἀποτέξεως χρόνοις ἐπαγγέλλονται μὲν τὸν ὡροσκόπον γινώσκειν Χαλδαῖοι, οὐκ ἴσασι δέ,

5.68bunlardan açıktır. Saatlerinin de şaşmaz olmadığı benzer bir yolla düşünülebilir. Doğum sancısı çeken kadının yanında bekleyenin doğumu tepede yıldızları gözleyen Kaldeliye bir diske vurarak bildirdiğini, onun da göğe bakarak doğmakta olan burcu not ettiğini söylediklerinde, onlara önce şunu göstereceğiz: Az önce ortaya koyduğumuz gibi doğum anı belirsiz olduğundan, onu bir diskle bildirmek de kolay değildir.

5.68

ἐκ τούτων συμφανές ὅτι δὲ οὐδὲ τὸ ὡροσκόπιον ἀπλανές ἐστιν αὐτοῖς, πάρεστι κατὰ τὸν ὅμοιον ἐπιλογίζεσθαι τρόπον. ὅταν γὰρ λέγωσιν ὅτι ὁ παρεδρεύων τῇ ὠδινούσῃ τὴν ἀπότεξιν δίσκῳ σημαίνει τῷ ἐπὶ τῆς ἀκρωρείας ἀστεροσκοποῦντι Χαλδαίῳ, κἀκεῖνος εἰς οὐρα |νὸν ἀποβλέπων ἐπισημειοῦται τὸ ἀνίσχον ζῴδιον, τὸ μὲν πρῶτον ὑποδείξομεν αὐτοῖς, ὅτι τῆς ἀποτέξεως ἀορίστου τυγχανούσης, καθὼς μικρῷ πρόσθεν παρεστήσαμεν, οὐδὲ τὸ δίσκᾳ διασημαίνειν ταύτην εὔκολον.

5.69Sonra doğum anının kavranabildiğini varsayalım; yine de onu kesin bir zamanla not etmek mümkün değildir. Çünkü diskin sesi tepeye ancak, his bakımından birçok parçaya bölünebilecek kadar uzun bir sürede ulaşır. Bunun kanıtı dağlarda ağaç kesenlerde görülen durumdur: baltanın inmesinden epey sonra darbenin sesi duyulur, çünkü ses dinleyene daha uzun bir sürede ulaşır.

5.69

εἶτα ἔστω καὶ καταληπτὴν τυγχάνειν τὴν ἀπότεξιν, ἀλλʼ οὔ γε πρὸς ἀκριβῆ χρόνον ταύτην παρεπισημειοῦσθαι δυνατόν ἐστιν. τὸν γὰρ τοῦ δίσκου ψόφον ἐν πλείονι χρόνῳ καὶ ἐν συχνῷ πρὸς αἴσθησιν δυναμένῳ μερίζεσθαι κινεῖσθαι συμβέβηκεν ἐπὶ τὴν ἀκρώρειαν. τεκμήριον δὲ τὸ ἐπὶ τῶν ἐν τῇ ὀρεινῇ δενδροτομούντων θεωρούμενον· μετὰ γὰρ ἱκανὴν ὥραν τοῦ κατενεχθῆναι τὸν πέλεκυν ἐξακούεται ἡ τῆς πληγῆς φωνὴ ὡς ἄν ἐν πλείονι χρόνῳ φθάνουσα ἐπὶ τὸν ἀκούοντα.

5.70Bu yüzden de Kaldeliler doğmakta olan ve tam anlamıyla yükselen burcun zamanını kesin olarak tespit edemezler. Üstelik doğumdan sonra yalnız sesin kadının yanındakinden yıldızları gözleyene ulaştığı süre geçmekle kalmaz; o göğe bakıp çevreyi inceleyerek Ay'ın ve öbür gezegenlerin her birinin hangi burçta olduğunu araştırırken de, evren durmaksızın ve hızla döndüğü için, gökte görülenleri doğanın saatine uygun olarak gözlemle tespit etmeden önce yıldızların dizilimi değişmiş olur.

5.70

καὶ διὰ τοῦτο τοίνυν οὐκ ἔστιν ἀκριβῶς τοῖς Χαλδαίοις τὸν χρόνον τοῦ ἀνίσχοντος ζωδίου καὶ κατʼ ἀκρίβειαν ὡροσκοποῦντος λαμβάνειν. καὶ μὴν οὐ μόνον φθάνει πλείων διελθεῖν χρόνος μετὰ τὴν ἀπότεξιν, ἐν ᾧ γίνεται ὁ ἦχος ἀπὸ τοῦ ταῖς τῆς τικτούσης ὠδῖσι παρεδρεύοντος ὡς ἐπὶ τὸν ἀστεροσκοποῦντα ἀλλὰ καὶ ἐν ᾠ οὗτος ἀναβλέπει καὶ περισκοπῶν ἐξετάζει τὸ ἐν τίνι τῶν ζῳδίων ἐστὶν ἡ σελήνη καὶ τῶν λοιπῶν ἀστέρων ἕκαστος, φθάνει ἀλλοῖον γενέσθαι τὸ περὶ τοὺς ἀστέρας διάθεμα, τῆς τοῦ κόσμου κινήσεως ἀλήκτῳ τάχει περιφερομένης, πρὶν τηρητικῶς παραπλάσασθαι τῇ τοῦ γεννηθέντος ὥρᾳ τὰ κατ᾿ οὐρανὸν βλεπόμενα.

5.71Başka bir açıdan, bu tür bir gözlem belki Kaldelilere geceleyin, zodyak çemberindekilerin görüldüğü ve gezegenlerin açılarının belirgin olduğu zaman bir sonuç verebilir. Ama bazıları gündüz de doğar; o zaman söylenenlerin hiçbiri not edilemez, olsa olsa yalnız Güneş'in hareketleri izlenebilir. Öyleyse Kaldelilerin yönteminin bazı kişiler için mümkün, bazıları için imkânsız olduğu söylenmelidir.

5.71

ἄλλως τε ἡ τοιαύτη παρατήρησις νύκτωρ ἴσως δύναται προκόπτειν τοῖς Χαλδαίοις, ὅτε τά τε ἐν τῷ ζῳδιακῷ βλέπεται κύκλῳ καὶ οἱ σχηματισμοὶ τῶν ἀστέρων εἰσὶν ἐμφανεῖς. ἐπεὶ οὖν τινὲς καὶ μεθʼ ἡμέραν γεννῶνται, ὅτε οὐδὲν τῶν προειρημένων δυνατόν ἐστι παρασημειοῦσθαι, μόνας δέ, εἰ καὶ ἄρα, τὰς τοῦ ἡλίου κινήσεις, ῥητέον ἐπὶ τινῶν μὲν δυνατὴν εἶναι |τὴν τῶν Χαλδαίων μέθοδον ἐπὶ τινῶν δὲ ἀδύνατον.

5.72Hem dikkat edin, geceleyin bile gökteki şeyleri her zaman şaşmaz biçimde gözlemleyemiyor olabilirler; çünkü geceler çoğu zaman bulutlu ve puslu olur. Bu türden bütün bahaneler ortadan kalksa bile bu bilgide sağlam bir şey bulmak sevindirici olurdu; hele gökteki şeylerin kesin kavranmasına engel olan bir şey varken, buna hiç imkân yoktur.

5.72

ὅρα δὲ μή ποτε καὶ νύκτωρ οὐκ ἰσχύουσιν ἀπλανεῖς διὰ παντὸς ποιεῖθαι τὰς τῶν οὐρανίων παρατηρήσεις· πολλάκις γὰρ συννεφεῖς εἰσιν αἱ νύκτες καὶ ἀχλυώδεις, ἀγαπητὸν δὲ ἦν πάσης ἀναιρουμένης τοιαύτης προφάσεως τὸ βέβαιον εὑρεῖν ἐν τῷ μαθήματι, μή τοί γε καὶ κωλύματός τινος ὄντος πρὸς τὴν ἀκριβῆ τῶν οὐρανίων κατάληψιν.

5.73Kaldelilerin yükseleni belirleme yöntemini de böylece reddettik ve doğum anının onlar için kavranamaz olduğunu kısaca gösterdik; şimdi vaadimizin geri kalan kısmına (§ 52–54) geçelim. Geriye kalan, yukarıda ortaya koyduğumuz itirazları bir yana bırakıp zodyak çemberindeki doğuş meselesini de ele almaktı.

5.73

Ἀθετήσαντες δὴ καὶ τὸ κατὰ τοὺς Χαλδαίους ὡροσκόπιον, συντόμως τε παραστήσαντες τὸν κατὰ τὴν γένεσιν χρόνον ἄληπτον αὐτοῖς εἶναι, ἐπὶ τὸ λειπόμενον τῆς ὑποσχέσεως (§ 52—54) μέρος χωρῶμεν. ἐλείπετο δὲ καὶ πεῥὶ τῆς ἀναφορᾶς τῆς ἐν τῷ ζῳδιακῷ κύκλῳ διελθεῖν, ἀποστάντας τῶν ἔμπροσθεν ἐκκειμένων ἡμῖν ἐλέγχων.

5.74Diyoruz ki burçların dereceleri birbirinden güç ayırt edilir, hatta kesin olarak belirlenmeleri imkânsızdır. Bu yüzden bir burç çoktan doğmuşken henüz doğmamış, tersine henüz doğmamışken çoktan doğmuş görünebilir.

5.74

φαμὲν τοίνυν ὅτι δυσδιόριστοί εἰσιν ἀπʼ ἀλλήλων, μᾶλλον δὲ ἀδυνάτως ἔχουσι κατὰ τὸ ἀκριβὲς ὁριcθῆναι αἱ τῶν ζῳδίων μοῖραι, ἀλλʼ εἰκός ἐστιν ἤδη ἀνεσχηκὸς ζῴδιον δοκεῖν μήπω ἀνατεταλκέναι, καὶ ἀνάπαλιν μήπω ἀνατεταλκὸς δοκεῖν ἤδη ἀνεσχηκέναι.

5.75Yukarıda anlatılan testi yöntemi (§ 24 vd.) de Kaldelilere bir yardım sağlayamaz. Çünkü hem akan suyun kendisi hem de havanın durumu yüzünden akış da, akışa karşılık gelen süreler de düzensizdir. Suyun akışı muhtemelen başta, akan su henüz temizken, sonradan bulanıp ağırlaştığı zamankinden farklı olur;

5.75

οὐδὲ γὰρ ἡ προειρημένη τῶν ὑδριῶν ἔφοδος (§ 24sq.) δύναταί τι τοῖς Χαλδαίοις παρεπικουρεῖν, ἐπείπερ καὶ παρὰ τὸ ῥέον ὕδωρ καὶ παρὰ τὴν τοῦ ἀέρος κρᾶσιν ἀνώμαλα τὰ τῆς ῥύσεως καὶ τῶν ἀντιπαρηκόντων τῇ ῥύσει χρόνων. τὴν μὲν γὰρ τοῦ ὕδατος φορὰν εἰκός ἐστιν ἀνόμοιον γίνεσθαι κατ᾿ ἀρχάς, ὅτε καθαρόν ἐστι τὸ ῥέον, καὶ ἐξ ὑστέρου, ὅτε ἰλυῶδες καὶ δυσρευστότερον·

5.76havaya gelince, hava puslu ve ağırken akışa karşı koyup onu bir bakıma tıkaması, berrak ve inceyken ise akışa daha çok yardım etmesi akla yakındır.

5.76

τὴν δὲ τοῦ ἀέρος κρᾶσιν πιθανὸν ἀχλυώδους μὲν καὶ παχυτέρου ὄντος ἀντιπίπτειν τῇ ἐκρύσει, τρόπον τινὰ ἐμφράττουσαν αὐτήν, διαυγοῦς δὲ καὶ λεπτομεροῦς καθεστῶτος συνεργεῖν μᾶλλον.

5.77Testinin kendisi de dolu iken, yarı boşken ya da boşalmak üzereyken aynı biçimde akmaz; kimi zaman daha hızlı, kimi zaman daha yavaş, kimi zaman orta hızda akar. Oysa gök her zaman aynı hızla döner.

5.77

καὶ αὐτὸς δὲ ὁ ἀμφορεὺς οὐχ ὡσαύτως ῥυήσεται πλήρης καθεστώς, ὡσαύτως δὲ ἡμίκενος ἢ πρὸς τῷ κενοῦσθαι τυγχάνων, ἀλλʼ ὁτὲ μὲν ὀξύτερον ὁτὲ δὲ |βραδύτερον ὁτὲ δὲ μέσως, τῆς οὐρανίου φορᾶς ἰσοταχῶς διὰ παντὸς ἐλαυνομένης.

5.78İşin en can alıcı yanı şudur: Burçların her biri kesintisiz bir cisim değildir; önündeki ve ardındaki burca, arada hiç açıklık kalmadan, birbirine geçmiş parçalar gibi bitişmez. Her biri dağınık yıldızlardan oluşur ve bu yıldızların arasında kimi ortada, kimi kenarlarda aralıklar, boşluklar vardır.

5.78

τὸ δὲ πάντων κυριώτατον, ἕκαστον τῶν ζῳδίων οὐ συνεχές ἐστι σῶμα, οὐδʼ ὥσπερ ἡρμολογημένον τῷ πρὸ ἑαυτοῦ καὶ τῷ μεθʼ αὑτὸ συνῆπται μηδεμιᾶς μεταξὺ πιπτούσης διαστάσεως, ἀλλʼ ἐκ διεσπαρμένων ἀστέρων συνέστηκε καὶ μεταξύτητάς τινας ἐχόντων καὶ διαλείμματα, τοῦτο μὲν κατὰ τὴν μεσότητα τοῦτο δὲ πρὸς τοῖς πέρασιν.

5.79Bu yüzden, çemberdeki burçlar belli sayıda dereceyle sınırlandığı hâlde, yeryüzünden gözlem yapanların yanılması kaçınılmazdır; çünkü araya giren boşluğun önceki burcun sonu mu, yoksa ardından doğan burcun başı mı olduğunu fark edemezler.

5.79

ὅθεν πάντως, ἀριθμητοῖς μορίοις τῶν ἐν τῷ κύκλῳ ζῳδίων περιγραφομένων, πλάνην ἀναγκαῖόν ἐστι γίγνεσθαι τοῖς ἀπὸ τῆς γῆς παρατηροῦσι, λανθάνοντος αὐτοὺς τοῦ προσπίπτοντος διαλείμματος, εἴτε τοῦ προηγουμένου ζῳδίου πέρας ἐστὶν εἴτε τοῦ ἐπανιόντος ἀρχή.

5.80Yıldız gözlemlerinin yapıldığı tepeler de her zaman aynı kalmaz. Evren yer yer başkalaşıp değiştikçe bu tepeler ya yağmurların getirdiği sellerle ya depremlerle ya da buna benzer başka felaketlerle sarsılır. Böylece tepeler değiştikçe yıldız gözlemleri de aynı olmaz: Yüksekten bakanların gözlemi bir türlü, alçak yerden bakanlarınki başka türlü olur; birilerinin gördüğünü ötekiler de mutlaka görmüş olmaz.

5.80

οἱ δὲ λόφοι ἐφʼ ὧν αἱ ἀστεροσκοπίαι γίνονται, οὐχ οἱ αὐτοὶ πάντοτε διαμένουσιν, ἀλλὰ κατὰ μοῖραν ἑτεροιουμένου καὶ μεταβάλλοντος τοῦ κόσμου ἤτοι κατακλυσμοῖς ἐξ ὄμβρων ἢ σεισμοῖς γῆς ἢ ἄλλοις τισὶ τοιούτοις καθήμασιν ἐνοχλοῦνται, ὥστε καὶ παρὰ τὴν τούτων ἐξαλλαγὴν μὴ τὰς αὐτὰς τῶν ἀστέρων γίνεσθαι παρατηρήσεις, ἀλλʼ ἑτέραν μὲν τοῖς ἀφʼ ὕψους συμβαίνειν παρατήρησιν, διαφέρουσαν δὲ τοῖς ἀπὸ χθαμαλοῦ βλέπρουσι, καὶ τὸ ἐκείνοις ὀφθὲν μὴ πάντως καὶ τοῖς ἄλλοις τεθεωρῆσθαι.

5.81Buna hislerin farklılığını da ekleyebiliriz. Kimi insanın gözü kiminkinden keskindir. Belli bir uzaklık yüzünden bizim henüz göremediğimiz bir şeyi kartallar ve şahinler gözlerinin olağanüstü keskinliğiyle pekâlâ seçer. Bunun gibi, çoktan doğmuş ve yükselen konumuna gelmiş bir burcu, uzaktan bakan ve gözü keskin olmayan, onlarla kıyaslanınca zayıf gören bir Kaldeli henüz doğmamış sanabilir.

5.81

συμπαραλάβοι δʼ ἄν τις ἐνταῦθα καὶ τὴν τῶν αἰσθήσεων παραλλαγήν ἄλλοι γὰρ ἄλλων εἰσὶν ὀξυωπέστεροι, καὶ ὅν τρόπον τὸ μηδέπω βλεπόμενον ἡμῖν διὰ ποσὴν ἀπόστασιν, τοῦτο ὡς μέγιστον κατειλήφασιν ἀετοί τε καὶ ἱέρακες διʼ ὑπερβολὴν ὀξυωπίας, οὕτω τὸ ἀνίσχον ἤδη καὶ ὡροσκοποῦν ζῴδιον ἐκ μακροῦ διαστήματος τῷ μὴ ὀξυωποῦντι Χαλδαίῳ πιθανόν ἐστιν ὡς μηδέπω ἀνατεταλκὸς δοξάζεσθαι † καὶ κατὰ σύγκρισιν ἀμβλυωποῦντι †.

5.82Kaldeli sanatının en açık çürütülmesi olarak buna ufuk çevresindeki havanın farklılığını da eklemek gerekir. Hava yoğun olduğunda görüş kırılır; bu yüzden henüz yerin altında olan bir burç çoktan yerin üstüne çıkmış gibi görünebilir. Güneş ışını suyun üzerinden yansıdığında da buna benzer bir şey olur: Güneş'in kendisini görmediğimiz hâlde bu yansımayı çoğu zaman Güneş sanırız.

5.82

προσθετέον δὲ τούτοις ὡς ἐναργέστατον τῆς Χαλδαϊκῆς ἔλεγχον καὶ τὴν περὶ τῷ ὁρίζοντι τοῦ ἀέρος διαφοράν· εἰκὸς γὰρ παχυμεροῦς αὐτοῦ καθεστῶτος κατὰ ἀνάκλασιν τῆς ἄψεως τὸ ὑπὸ γῆν ἔτι καθεστὼς ζῴδιον δοκεῖν ἤδη ὑπέρ γῆν τυγχάνειν, ὁποῖόν τι καὶ ἐπὶ τῆς ἐφʼ ὕδατος ἀντανακλωμένης ἡλιακῆς ἀκτῖνος γίνεται· μὴ βλέποντες γὰρ τὸν ἥλιον αὐτὸν 〈ταύτην〉 πολλάκις ὡς ἥλιον δοξάζομεν.

5.83Her şeyi bir arada tutan asıl nokta şudur: Eğer yeryüzünde göğü gözlemleyen herkese zodyakın on iki kısmının her biri aynı anda görünseydi ve aynı doğrultuda seyredilseydi, Kaldeliler ufukta yükselen burcu belki sağlam biçimde tespit edebilirdi.

5.83

τὸ δὲ πάντων συνεκτικώτατον, εἰ μὲν πᾶσι τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην τὰ οὐράνια παρατηροῦσιν ἕκαστον τοῦ ζῳδιακοῦ δωδεκατημόριον ἰσοχρόνως ἐφαίνετο καὶ κατὰ τὴν αὐτὴν εὐθεῖαν ἐθεωρεῖτο, τάχʼ ἴσως ἂν ἐδύναντο Χαλδαίων παῖδες παγίως λαβεῖν τὸ περὶ τὸν ὁρίζοντα ἀνίσχον ζῴδιον.

5.84Ama gerçekte burç herkese aynı anda görünmez; kimine daha çabuk, kimine daha geç, kimine eğik, kimine dik doğar. Bundan dolayı herkese aynı burç yükselen olarak görünmez: Kimine çoktan doğmuş görünen burç başkaları için henüz yerin altındadır; kimine yükselenden sonraki düşen konumda görünen burç da başkalarınca yükselen olarak görülür.

5.84

νυνὶ δὲ ἐπεὶ οὐ παρὰ πᾶσιν ἰσοχρόνως ἀναφαίνεται ἀλλὰ τοῖς μὲν θᾶττον τοῖς δὲ βράδιον καὶ τισὶ μὲν πλάγιον τισὶ δὲ ὀρθόν, ἐπακολουθεῖ τὸ μὴ πᾶσι τὸ αὐτὸ δοκεῖν ὡροσκοπεῖν ζῴδιον, ἀλλὰ τὸ τούτοις ἤδη δοκοῦν ἀνατεταλκέναι, τοῦτʼ ἄλλοις ἀκμὴν ὑπόγειον ὑπάρχειν, καὶ τὸ ἑτέροις αινόμενον ἐν ἀποκλίματι τοῦ ὡροσκοποῦντος ζῳδίου, τοῦτο ἑτέροις θεωρεῖσθαι ὡροσκοποῦν.

5.85Durumun böyle olduğu, Arktouros ve Köpek Yıldızı gibi sabit yıldızların da her iklim kuşağında oturanlara aynı zamanda değil, kimine bir zamanda, kimine başka bir zamanda görünmesinden açıkça anlaşılır.

Böylece yükselen burcun kesin olarak tespit edilemeyeceğini, bu yüzden Kaldelilerin kehanetlerini dayandırdıkları öteki köşelerden hiçbirinin de tespit edilemeyeceğini yeterince göstermiş olduk.

5.85

καὶ ὅτι ταῦθʼ οὕτως ἔχει, πρόδηλον ἐκ τοῦ καὶ τοὺς ἀπλανεῖς ἀστέρας, καθάπερ ἀρκτοῦρον καὶ κύνα, μὴ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον τοῖς ἐν παντὶ κλίματι κατοικοῦσι φαίνεσθαι ἀλλ᾿ ἄλλοις κατ᾿ ἄλλον. Ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἐνδέχεται κατ᾿ ἀκρίβειαν τὸ ὡροσκοποῦν ζῴδιον λαβεῖν, διὰ δὲ τοῦτο οὐδὲ τῶν ἄλλων τι κέντρων, ἀφʼ ὧν αἱ προαγορεύσεις γίνονται τοῖς Χαλδαίοις, αὐτάρκως παρεστήσαμεν.

5.86Fazladan şunu da söylemek gerekir: Bunların doğuşunun kesin zamanı kavranabilir olsa bile, Kaldelilere başvuran sıradan insanlardan hiçbirinin bu kesin zamanı kendisi gözlemleyip geldiği yoktur; bu apaçıktır. Çünkü daha önce (§ 27 vd.) gösterdiğimiz gibi bu iş büyük ustalık ister ve anlatılan yöntem sıradan bir insanın harcı değildi.

5.86

ἐκ περιουσίας δὲ λεκτέον ὅτι κἂν καταληπτὸς ᾖ ὁ ἀκριβὴς τῆς τούτων ἐπαναφορᾶς χρόνος, ἐκεῖνο μὲν συμφανὲς ὅτι οὐθεὶς τῶν παραγινομένων πρὸς τοὺς Χαλδαίους ἰδιωτῶν τετηρηκὼς ἐφʼ ἑαυτοῦ τὸν ἀκριβῆ χρόνον παραγίνεται· πολλῆς γὰρ ἦν τεχνιτείας τὸ πρᾶγμα, ὡς πρότερον (§ 27 sqq.) ἐδείκνυμεν, καὶ πλέον ἢ κατ᾿ ἰδιώτην ὁ λόγος ὑπέφαινεν.

5.87Kaldeli bu sıradan insanın doğumunun kesin zamanını kendisi gözlemlemediğine, onu bu kişinin ağzından dinlediğine, bu kişi de kısmen tecrübesizliğinden, kısmen de işe pek özen göstermemiş olmasından kesin zamanı bilmediğine göre, geriye şu kalır: Kaldeli sanatı insanlara hiçbir sağlam kehanet sağlamaz; ondan çıkan tek şey yanılgı ve aldatmacadır.

5.87

ἐπεὶ οὖν ὁ Χαλδαῖος οὐκ ἐτή |ρησε τὸν ἀκριβῆ τῆς γενέσεως χρόνον ἐπὶ τοῦδε τοῦ ἰδιώτου ἀλλὰ παρʼ αὐτοῦ τοῦτον ἀκούει, οὑτοσὶ δὲ ὁ ἰδιώτης τὰ μὲν διʼ ἀπειρίαν τὰ δὲ καὶ διὰ τὸ μὴ πάνυ τι ἐσπουδακέναι περὶ τὸ πρᾶγμα πάλιν οὐκ οἶδε τὸν ἀκριβῆ χρόνον, καταλείπεται ἄρα πρόρρησιν μὲν μηδʼ ἡντινοῦν βεβαίαν, πλάνην δὲ καὶ φενακισμὸν ἀπὸ Χαλδαϊκῆς τοῖς ἀνθρώποις περιγίνεσθαι.

5.88Eğer geri adım atıp kesin zamanın değil, kaba ve geniş anlamda bir zamanın alındığını söylerlerse, onları neredeyse sonuçların kendisi çürütecektir. Çünkü kabaca aynı zamanda doğanlar aynı hayatı yaşamadılar; söz gelimi kimi kral oldu, kimi zincirler içinde yaşlandı.

5.88

Εἰ δὲ ἀναστρέψαντες λέγοιεν μὴ τὸν ἀκριβῆ χρόνον λαμβάνεσθαι ἀλλὰ τὸν ὁλοσχερῆ καὶ ἐν πλάτει, ὑπʼ αὐτῶν σχεδὸν ἐλεγχθήσονται τῶν ἀποτελεσμάτων· οἱ γὰρ ἐν τῷ αὐτῷ καθʼ ὁλοσχέρειαν χρόνῳ γεννηθέντες οὐ τὸν αὐτὸν ἔζησαν βίον, ἀλλʼ οἱ μὲν λόγου χάριν ἐβασίλευσαν οἱ δὲ ἐν πέδαις κατεγήρασαν.

5.89Nitekim dünyanın dört bir yanında onunla aynı zamanda doğmuş pek çok kişi olduğu hâlde hiç kimse Makedonyalı İskender'e denk olmadı, filozof Platon'a da. Bu yüzden Kaldeli doğumun geniş anlamdaki zamanına bakıyorsa, bu zamanda doğan kişinin talihli olacağını kesinlikle söyleyemez; çünkü onunla aynı zamanda doğan pek çok kişi talihsiz oldu. Tersine, falancanın yoksul düşeceğini de söyleyemez; çünkü aynı doğum haritasına sahip olanların az olmayan bir kısmı pek varlıklı olarak yaşlandı.

5.89

οὐθεὶς γοῦν Ἀλεξάνδρῳ τῷ Μακεδόνι γέγονεν ἴσος, πολλῶν κατὰ τὴν οἰκουμένην συναποτεχθέντων αὐτῷ, cὐδὲ Πλάτωνι τῷ φιλοσόφῳ. ὥστε εἰ τὸν ἐν πλάτει τῆς γενέσεως χρόνον ὁ Χαλδαῖος ἐπισκέπτεται, οὐ δυνήσεται παγίως λέγειν ὅτι ὁ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον γεννηθεὶς εὐτυχήσει, πολλοὶ γὰρ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον τούτῳ γεννηθέντες ἐδυστύχησαν, καὶ ἀνάπαλιν ὅτι ὅδε τις ἀπορήσει· οὐκ ὀλίγοι γὰρ τῶν τὸ αὐτὸ διάθεμα ἐσχηκότων εὐπορώτατοι κατεγήρασαν.

5.90Dahası, bu itirazı tersine çeviren akıl yürütme de Kaldelileri az buz çürütmüyor. Aynı doğum haritasına sahip olanlar hayatta aynı sonuçlarla karşılaşıyorsa, farklı doğumlara sahip olanların da kesinlikle farklı akıbetlere uğraması gerekir.

5.90

καὶ μὴν οὐδὲ μετρίως ἐλέγχειν φαίνεται τοὺς Χαλδαίους καὶ ὁ ἀναστρέφων πρὸς τὴν εἰρημένην ἐπιχείρησιν λόγος. εἰ γὰρ οἱ τὸ αὐτὸ διάθεμα τῆς γενέσεως ἔχοντες τοῖς αὐτοῖς ἀποτελέσμασιν ἐν τῷ βίῳ περιπίπτουσι, πάντως καὶ οἱ διαφόρους ἔχοντες γενέσεις διάφοροι γίνονται.

5.91Bu ise yanlıştır. Çünkü yaşça, beden yapısınca ve sayısız başka özellikçe birbirinden farklı nice insanın aynı sonla karşılaştığını görüyoruz: Ya savaşta ölmüş, ya evler çöktüğünde enkaz altında kalmış, ya da gemileri batınca denizde boğulmuşlardır. Bunlar hayattayken Kaldeli hayatlarının nasıl sona ereceğini onlara nasıl önceden bildirebilirdi? Bu, üzerinde düşünmeye değer bir güçlüktür.

5.91

ὅπερ ἐστὶ ψεῦδος· ὁρῶμεν γὰρ πολλοὺς κατά τε ἡλικίας διαφέροντας καὶ κατὰ μορφὰς σωμιάτων καὶ κατὰ ἄλλας παμπληθεῖς παθῶν ἰδιότητας τῷ ὁμοίῳ τέλει περιπεπτωκότας καὶ ἤτοι ἐν πολέμῳ ἀπολομένους ἢ ἐν συμπτώσεσιν οἰκιῶν ἀπολη |φθέντας ἢ ναυαγίοις καταποντισθέντας· οἷς, εἴπερ ἔζων, πῶς ἂν ὁ Χαλδαῖος προειρήκει τὴν ἐσομένην τοῦ βίου καταστροφήν, ἄξιον διαπορεῖν.

5.92Çünkü Yay'ın ok ucunda doğan kişi, astrologların hesabına göre boğazlanarak ölecekse, Maraton'da Yunanlılara karşı savaşan on binlerce barbar nasıl hep birden boğazlandı? Hepsinin yükseleni aynı değildi ya. Yine, Kova'nın testisinde doğan kişi deniz kazasında ölecekse, Troya'dan dönen Yunanlılar nasıl Euboia'nın Koila denen kıyılarında hep birlikte boğuldu?

5.92

εἰ γὰρ ὁ μὲν ἐν τῇ ἀκίδι τοῦ τοξότου γεννηθεὶς κατὰ τὸν μαθηματικὸν σφαγήσεται λόγον, πῶς αἱ τοσαῦται μυριάδες τῶν βαρβάρων ἀνταγωνιζόμεναι πρὸς τοὺς Ἕλληνας ἐν Μαραθῶνι ὑφʼ ἓν κατεσφάγησαν; οὐ γὰρ δή γε ἐπὶ πάντων ὁ αὐτὸς ἦν ὡροσκόπος. καὶ πάλιν 〈εἰ〉 ὁ ἐν τῇ κάλπιδι τοῦ ὑδροχόου γεννηθεὶς ναυαγήσει, πῶς οἱ ἀπὸ Τροίας ἀνακομιζόμενοι τῶν Ἐλλήνων περὶ τὰ κοῖλα τῆς Εὐβοίας συγκατεποντίσθησαν;

5.93Birbirinden çok farklı bu insanların hepsinin Kova'nın testisinde doğmuş olması imkânsızdır. Şunu da söyleyemezler: Denizde ölmesi mukadder olan tek bir kişi yüzünden gemideki herkes çoğu zaman onunla birlikte ölür. Çünkü neden onun kaderi herkesinkine galip gelsin de, karada ölmesi mukadder olan tek bir kişi yüzünden herkes kurtulmasın?

5.93

ἀμήχανον γὰρ πάντας μακρῷ διαφέροντας ἀλλήλων ἐν τῇ κάλπιδι τοῦ ὑδροχόου γεγεννῆσθαι. καὶ μὴν οὐδέ ἔνεστι λέγειν ὅτι διʼ ἕνα πολλάκις, ᾧ εἵμαρται κατὰ πέλαγος φθαρῆναι, πάντες οἱ ἐν τῇ νηὶ συναπόλλυνται διὰ τί γὰρ ἡ τούτου εἱμαρμένη τὰς πάντων νικᾷ, ἀλλʼ οὐχὶ διὰ τὸν ἕνα ᾧ εἵμαρται ἐπὶ γῆς θανεῖν πάντες περισῴζονται;

5.94Bir başkası da akılsız hayvanlar konusunda güçlük çıkarabilir. Eğer hayattaki sonuçlar tabiatça yıldızların birbirine göre konumlarından doğuyorsa, burcun aynı derecesinde bir eşekle bir insan aynı anda doğduğunda ikisinin hayatı da aynı sonuca varmalıydı. İnsan çoğu zaman şehir işlerinde parlak bir yer edinip halkın gözdesi olurken eşek ömrü boyunca yük taşımamalı ya da değirmene koşulmamalıydı.

5.94

ἄλλος δέ τις ἀπορήσει καὶ περὶ τῶν ἀλόγων ζῴων. εἰ γὰρ παρὰ τούς συσχηματισμοὺς τῶν ἀστέρων τὰ κατὰ τὸν βίον ἀποτελέσματα πέφυκεν ἐκβαίνειν, ἐχρῆν ἐν τῷ αὐτῷ τούτῳ τοῦ ζῳδίου μορίῳ κάνθωνος ἅμα καὶ ἀνθρώπου γεννηθέντων τὴν αὐτὴν ἐν ἀμφοτέροις ἀκολουθεῖν τῶν βίων ἔκβασιν, καὶ μὴ τὸν μέν ἄνθρωπον πολλάκις ἐπιφανῶς πολιτευσάμενον περισπούδαστον εἶναι τοῖς δήμοις, τὸν δέ κάνθωνα διὰ παντὸς ἀχθοφορεῖν ἢ εἰς μύλωνας ἀπάγεσθαι.

5.95Öyleyse hayatın yıldızların hareketlerine göre yönetildiğini düşünmek akla yatkın değildir; akla yatkın olsa bile bizim için kesinlikle kavranamaz.

Aynı güçteki akıl yürütmeden hareketle, insanların görünüşlerini ve huylarını burçların biçimleriyle ilişkilendirmek istedikleri yerlerde de onları mahcup edeceğiz. Söz gelimi şöyle derler: "Aslan'da doğan cesur olur; Başak'ta doğan düz saçlı, açık renk gözlü, beyaz tenli, çocuksuz ve utangaç olur."

5.95

τοίνυν οὐκ ἐστιν εὔλογον πρὸς τὰς τῶν ἀστέρων κινήσεις διοικεῖσθαι τὸν βίον ἢ εἴπερ ἐστὶν εὔλογον, ἡμῖν πάντως ἀκατάληπτον. Ἀπὸ δὲ τῆς αὐτῆς ὁρμώμενοι δυνάμεως δυσωπήσομεν αὐτοὺς καὶ ἐν οἷς συνοικειοῦν θέλουσι τοῖς τῶν ζῳδίων τύποις τάς τε μορφὰς καὶ τὰ ἤθη τῶν ἀνθρώπων, οἷον ὅταν λέγωσιν, ὁ ἐν λέοντι γεννηθεὶς ἀνδρεῖος ἔσται, ὁ δέ ἐν παρθένῳ τετανόθριξ χαροπὸς λευκόχρως ἄπαις αἰδήμιων.

5.96Bunlar ve bunlara benzer sözler ciddiye alınmaktan çok gülünmeye layıktır. Önce şu: Aslan gürbüz ve erkeksi olduğu için onda doğanın cesur olduğunu söylüyorlarsa, ona denk düşen boğayı nasıl dişil bir hayvan sayıyorlar?

5.96

ταῦτα γὰρ καὶ τὰ τούτοις ὅμοια γέλωτος μᾶλλον ἢ σπουδῆς ἐστιν ἄξια. πρῶτον μέν γάρ, εἰ ὅτι ἄλκιμον καὶ ἀρρενωπόν ἐστιν ὁ λέων, φασὶ τὸν ἐν αὐτῷ γεννώμενον ἀνδρεῖον τυγχάνειν, πῶς τὸν ταῦρον ἀναλογοῦντα τούτῳ θῆλυ νομίζουσι ζῷον;

5.97Sonra, en güzel burç olan gökteki Aslan'ın yeryüzündeki aslanla bir benzerliği olduğunu sanmak boştur. Çünkü eskiler bu tür adları muhtemelen yalnızca görünüşteki kaba bir benzerliğe göre koymuşlardır, belki buna göre bile değil, öğretimi kolaylaştırmak için.

5.97

εἶτα μάταιον τὸ οἴεσθαι ζῴδιον κάλλιστον τὸν λέοντα τὸν ἐν οὐρανῷ ἀναλογίαν ἔχειν τῷ ἐπὶ γῆς· εἰκὸς γὰρ τοὺς παλαιούς τὰ τοιαῦτα τῶν ὀνομάτων τίθεσθαι κατὰ ψιλὴν τὴν τοῦ χαρακτῆρος ἐμφέρειαν, τάχα δέ οὐδὲ κατ᾿ αὐτὴν ἀλλʼ εὐσήμου χάριν διδασκαλίας.

5.98Birbirinden bu kadar uzak duran yedi yıldızın bir ayıya ne benzerliği var? Ya da beş yıldızın bir ejderin başına? Aratos (Phainomena 56) bunlar için şöyle der:

İkisi şakakları, ikisi gözleri tutar, biri de altta korkunç canavarın çenesinin ucundadır.

5.98

τί γὰρ ἔχουσιν ὅμοιον ἄρκτῳ οἱ ἑπτὰ ἀστέρες, 〈τοσοῦτον〉 διεστῶτες ἀπʼ ἀλλήλων; ἢ δράκοντος κεφαλῇ οἱ πέντε, ἐφʼ ὧν φησιν ὁ Ἄρατος (phaen. 56) ἀλλο δύο κροτάφους, δύο δʼ ὄμματα, εἰς δʼ ὑπένερθεν ἐσχατιὴν ἐπέχει γένυος δεινοῖο πελώρου.

5.99Bununla birlikte, yukarıda (§ 88 vd.) söylediğimiz gibi, bu burçta doğanların ne görünüşleri aynıdır ne de huyları benzerdir; meğer ki bu farkı her burcun bölündüğü derecelerle dakikaların yarattığını söylesinler. Bu da yine imkânsızdır; çünkü doğum ve yükselen anlarının kesin olarak tespit edilemeyeceğini gösterdik.

5.99

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὡς ἀνώτερον (§ 88 sq.) ἐλέγομεν, τῶν ἐν τούτῳ τῷ ζῳδιῳ γεννωμένων οὔθʼ αἱ μορφαί εἰσιν αἱ αὐταὶ οὔτε τὰ ἤθη ἐστὶν ὅμοια, ἐκτὸς εἰ μὴ τὰς μοίρας εἰς ἃς ἕκαστον διαιρεῖται ζῴδιον καὶ τὰ λεπτὰ φήσουσι τῆς τοιαύτης διαφορᾶς ἑἶναι ποιητικά. ὃ πάλιν ἐστὶν ἀδύνατον ἐδείξαμεν γὰρ τὴν ἐν αὐτοῖς τοῖς χρόνοις τῆς ἀποτέξεως καὶ ὡροσκοπήσεως ἀκρίβειαν ἀσύστατον.

5.100Ayrıca şu ikisinden biri doğrudur: Ya burcun adı aslan olduğu için o burçta doğan cesur olur, ya da gökteki Aslan havayı değiştirdiği için doğan insanda da bu türden yatkınlıklar meydana gelir. Ama yükselen burcun adı Aslan diye birinin cesur olması inandırıcı değildir. Bu akıl yürütmeye göre, yeryüzündeki bir aslanla birlikte doğan ya da onunla birlikte büyüyenlerin de, birlikte büyüdükleri hayvanın adı aslan olduğu ölçüde cesur olması gerekirdi.

5.100

δυοῖν τε θάτερον· ἢ γὰρ ὅτι λέων λέγεται τὸ ζώδιον, καὶ ὁ γεννηθεὶς ἀνδρεῖος. γίνεται, ἢ ὅτι τραπέντος τοῦ ἀέρος ὑπὸ τοῦ κατ’ οὐρανὸν λέοντος τοιαῦται συμβαίνουσι καὶ περὶ τὸν ἀποτικτόμενον ἄνθρωπον διαθέσεις. ἀλλὰ διὰ μέν τὸ λέοντα καλεῖσθαι τὸ ὡροσκοποῦν ζώδιον οὐ πιθανὸν ἀνδρεῖον γίνεσθαι τούτῳ γὰρ τῷ λόγῳ ἐχρῆν καὶ τοὺς τῷ ἐπιγείῳ λέοντι συναποτεχθέντας ἢ συνανατραφέντας ἀνδρείους ὑπάρχειν παρόσον λέων λέγεται τὸ ᾧ συνανετράφησαν ζῷον.

5.101Havanın değişmesi yüzündense, bunun hayatlar arasındaki farkla ne ilgisi var? Havanın belli bir karışımı, doğan çocuğun bedence güçlü, huyca yırtıcı olmasına belki katkıda bulunur; ama onun borca batmasına, kral olmasına ya da zincire vurulmasına, az çocuklu ya da az kardeşli olmasına havanın en ufak bir katkısı olmadığı açıktır.

5.101

εἰ | δὲ διὰ τὴν τοῦ ἀέρος τροπήν, τί τοῦτο πρὸς τὴν τοῦ βίου διαφοράν; εἰς μὲν γὰρ τὸ ἰσχυρὸν τῷ σώματι γίυσθαι τὸ γεννώμενον καὶ θηριῶδες τοῖς ἤθεσιν τάχα συμβάλλεται ἡ ποιὰ τοῦ ἀέρος κρᾶσις, εἰς δὲ τὸ δανείοις καταχρέων γενέσθαι τὸ γεννώμενον ἢ βασιλεύειν ἢ δεσμευθῆναι ἢ σπανότεκνον ἢ σπανάδελφον ὑπάρχειν οὐδʼ ὁτιοῦν φαίνεται συνεργεῖν ὁ ἀήρ.

5.102Yine, Başak yükselirken doğan kişi düz saçlı, açık renk gözlü ve beyaz tenli oluyorsa, hiçbir Habeşin yükseleni Başak olmamalıdır; çünkü bir Habeşin hiçbir zaman beyaz tenli, açık renk gözlü ve düz saçlı olmadığını kabul edeceklerdir. Bu ise saçmaların en saçmasıdır.

5.102

καὶ πάλιν εἰ ὁ παρθένου ὡροσκοπούσης τετανόθριξ χαροπὸς λευκόχρως, δεήσει μηδένα τῶν Αἰθιόπων παρθένον ἔχειν ὡροσκοποῦσαν, ἐπεὶ δώσουσιν Αἰθίοπα 〈μηδαμῶς〉 λευκὸν εἶναι καὶ χαροπὸν καὶ τετανότριχα· ὃ πάντων ἐστὶν ἀτοπώτατον.

5.103Genel olarak şunu söyleyelim: Yıldızların insan hayatları arasındaki farkları kendilerine gösterdiğini değil, bu farkları yıldızların konumlarıyla birlikte kendilerinin gözlemlediğini söylüyorlar. Öyleyse derim ki, sağlam bir kehanet olacaksa, yıldızların aynı konumunun yalnız bir kez bir tek kişinin hayatıyla birlikte değil, ikinci kez ikinci birininkiyle, üçüncü kez üçüncü birininkiyle birlikte gözlemlenmiş olması gerekir. Ancak böylece, sonuçların hepsinde aynı biçimde gerçekleştiğini görerek, yıldızlar şu konuma geldiğinde kesinlikle şunun olacağını öğrenebiliriz.

5.103

καθόλου δέ, ἐπεὶ οὐδʼ ἐνδείκνυσθαι λέγουσιν αὐτοῖς τοὺς ἀστέρας τὰς τῶν ἀνθρωπίων βίων διαφοράς, ἀλλʼ αὐτοὶ ταύτας συμπαρατετηρηκέναι ταῖς τῶν ἀστέρων σχέσεσι, φημὶ ὅτι εἰ μελλήσει βέβαιος πρόρρησις γίνεσθαι, δεῖ τὴν αὐτὴν τῶν ἀστέρων σχέσιν μὴ ἅπαξ συμπαρατετηρηκέναι τῷ ἑνὸς τινὸς βίῳ ἀλλὰ καὶ δεύτερον δευτέρου καὶ τρίτον τρίτου, ἵνα ἐκ τοῦ διομιαλίζειν ἐπὶ πάντων τὰς τῶν ἀποτελεσμάτων ἐκβάσεις μάθωμεν, ὅτι τῶν ἀστέρων τοιοῦτον ἀναδεξαμένων τὸν σχηματισμὸν τόδε πάντως ἔσται τὸ ἀποβησόμενον·

5.104Tıpta kalbin soğumasının ölüm olduğunu yalnız Dion'un ölümünü değil, Theon'un, Sokrates'in ve başka birçoklarının ölümünü de bununla birlikte gözlemleyerek tespit ettik. Bunun gibi astrolojide de yıldızların şu konumunun şöyle bir hayata işaret ettiği güvenilir bir bilgiyse, bu kesinlikle bir kez bir kişide değil, defalarca birçok kişide gözlemlenmiş olmalıdır.

5.104

καὶ ὃν τρόπον ἐν τῇ ἰατρικῇ ἐτηρήσαμεν ὅτι ἡ τῆς καρδίας περέψυξίς ἐστι θάνατος, οὐ τὴν Δίωνος μόνον τελευτὴν αὐτῇ συμπαρατηρήσαντες ἀλλὰ καὶ Θέωνος καὶ Σωκράτους καὶ ἄλλων πολλῶν, οὕτω καὶ ἐν μαθηματικῇ εἰ πιστόν ἐστιν ὅτι ὅδε ὁ σχηματισμὸς τῶν ἀστέρων τοιούτου βίου μηνυτικὸς καθέστηκεν, πάντως οὐχ ἅπαξ ἐφʼ ἑνὸς ἀλλὰ πολλάκις ἂν ἐπὶ πολλῶν παρετηρήθη.

5.105Oysa yıldızların aynı konumu, dedikleri gibi, ancak çok uzun sürelerin sonunda görülür; çünkü büyük yıl dokuz bin dokuz yüz yetmiş yedi yılda bir başa döner. Bu yüzden insan gözlemi, tek bir doğum için bile bunca çağa yetişemez, hele bir kez değil defalarca. Ya bazılarının dediği gibi araya evrenin yok oluşu girip gözlemi bölecek, ya da en azından yer yer olan değişimler tarihî aktarımın sürekliliğini ortadan kaldıracaktır.

5.105

ἐπεὶ οὖν ὁ αὐτὸς τῶν ἀστέρων σχηματισμὸς διὰ μακρῶν, ὥς φασι, χρόνων θεωρεῖται, ἀποκαταστάσεως γινομένης τοῦ μεγάλου ἐνιαυτοῦ διʼ ἐννεακισχιλίων ἐννακοσίων καὶ ἑβδομήκοντα | καὶ ἑπτὰ ἐτῶν, οὐ φθάσει ἀνθρωπίνη τήρησις τοῖς τοσούτοις αἰῶσι συνδραμεῖν ἐπὶ μιᾶς γενέσεως, καὶ ταῦτα οὐχ ἅπαξ ἀλλὰ πολλάκις, ἤτοι τοῦ κόσμου φθορᾶς, εἰρήκασιν ὡς τινες, μεσολαβούσης αὐτήν, ἢ πάντως γε τῆς κατὰ μέρος μεταβολῆς ἐξαφανιζούσης τὸ συνεχές τῆς ἱστορικῆς παραδόσεως.

5.106Kaldelilere karşı işin özüne dair söylenebilecekler de bunlardır. Bundan sonra yeniden başka bir başlangıçtan yola çıkıp musikicilere karşı itirazımızı da, o da kısa olmak üzere, ortaya koyacağız.

5.106

Τοσαῦτα μέν οὖν ἐστι καὶ τὰ πραγματικῶς δυνάμενα λέγεσθαι πρὸς τούς Χαλδαίους. μεθʼ ἃ πάλιν ἀπʼ ἄλλης ἀρχῆς σύντομον οὖσαν καὶ τὴν πρὸς τοὺς μουσικοὺς ἀντίρρησιν ἀποδώσομεν. # Kitap 6 ### ΠΡΟΣ ΜΟΥΣΙΚΟΥΣ

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…