İçeriğe geç
Bilginlere Karşı

Sextus Empiricus · Bilginlere Karşı

X. Kitap

9.440_2Fizikçilere Karşı II

İçindekiler: 1. Yer üzerine. 2. Hareket üzerine. 3. Zaman üzerine. 4. Sayı üzerine. 5. Oluş ve yok oluş üzerine.

9.440_2

<ΠΡΟΣ ΦΥΣΙΚΟΥΣ Β'.> α΄ περὶ τόπου δ’ περὶ ἀριθμοῦ β΄ περὶ κινήσεως ε΄ περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς γ’ περὶ χρόνου

10.1Yer üzerine

Fizikçilere ve geometricilere karşı cisim ve sınırlar hakkında ortaya koyduğumuz aporiaların ardından yer üzerine araştırma gelir gibi görünüyor. Çünkü herkes ittifakla cismin ya bir yerde kuşatıldığını ya da bir yer boyunca hareket ettiğini kabul eder.

10.1

Τοῖς περὶ τοῦ σώματος καὶ τῶν περάτων προηπορημένοις ἡμὶν πρός τε τοὺς φυσικοὺς καὶ τοὺς γεωμέτρας ἀκόλουθος εἶναι δοκεῖ καὶ ἡ περὶ τοῦ τόπου ζήτησις· ἅπασι γὰρ συμφώνως ἀξιοῦται τὸ σῶμα ἤτοι ἐν τόπῳ περιέχεσθαι ἢ κατὰ τόπου φέρεσθαι.

10.2Bu yüzden önce şunu belirtmek gerekir: Epikuros'a göre (fr. 271 Us.) dokunulmaz denen tabiatın bir yanına boşluk, bir yanına yer, bir yanına da alan denir; adlar farklı bakış açılarına göre değişir. Aynı tabiat her türlü cisimden yoksun olduğunda boşluk diye anılır, bir cisim tarafından kaplandığında yer diye adlandırılır, cisimler içinden geçtiğinde de alan olur. Ama Epikuros onu genel olarak dokunulmaz tabiat diye adlandırır, çünkü direnç gösteren dokunmadan yoksundur.

10.2

διὸ προληπτέον, ὅτι κατὰ τὸν Ἐπίκουρον (fr. 271 Us.) τῆς ἀναφοῦς καλουμένης φύσεως τὸ μέν τι ὀνομάζεται κενόν, τὸ δὲ τόπος, τὸ δὲ χώρα, μεταλαμ βανομένων κατὰ διαφόρους ἐπιβολὰς τῶν ὀνομάτων, ἐπείπερ ἡ αὐτὴ φύσις ἔρημος μὲν καθεστηκυῖα παντὸς σώματος κενὸν προσαγορεύεται, καταλαμβανομένη δὲ ὑπὸ σώματος τόπος καλεῖται, χωρούντων δὲ δι’ αὐτῆς σωμάτων χώρα γίνεται. κοινῶς μέντοι φύσις ἀναφὴς εἴρηται παρὰ τῷ Ἐπικούρῳ διὰ τὸ ἐστερῆσθαι τῆς κατὰ ἀντίβασιν ἁφῆς.

10.3Stoacılar da (II 505 Arn.) boşluğun, var olan bir şey tarafından kaplanabilen ama kaplanmamış şey, ya da cisimden yoksun aralık, ya da cisim tarafından kaplanmamış aralık olduğunu söylerler. Yer ise var olan bir şey tarafından kaplanan ve onu kaplayana eşit olan şeydir (burada 'var olan' derken cismi kastederler; bu, adların yer değiştirmesinden de açıkça anlaşılır). Alanın ise bir yanıyla cisim tarafından kaplanan, bir yanıyla kaplanmayan aralık olduğunu söylerler.

10.3

καὶ οἱ Στωικοὶ (II 505 Arn.) δὲ κενὸν μὲν εἶναί φασι τὸ οἶόν τε ὑπὸ ὄντος κατέχεσθαι μὴ κατεχόμενον δέ, ἢ διάστημα ἔρημον σώματος, ἢ διάστημα ἀκαθεκτούμενον ὑπὸ σώματος, τόπον δὲ τὸν ὑπὸ ὄντος κατεχόμενον καὶ ἐξισαζόμενον τῷ κατέχοντι αὐτόν, (νῦν ὄν καλοῦντες τὸ σῶμα, καθὼς καὶ ἐκ τῆς μεταλήψεως τῶν ὀνομάτων ἐστὶ συμφανές)· χώραν δέ φασιν εἶναι διάστημα κατὰ μέν τι κατεχόμενον ὑπὸ σώματος, κατὰ δέ τι ἀκαθεκτούμενον.

10.4Bazıları da alanın daha büyük bir cismin yeri olduğunu söylemiştir. Buna göre alan yerden şu bakımdan ayrılır: yer, içinde kuşattığı cismin büyüklüğü hakkında bir şey göstermez (çok küçük bir cismi kuşatsa da yine yer diye anılır); alan ise içindeki cismin kayda değer bir büyüklükte olduğunu gösterir.

10.4

ἔνιοι δὲ χώραν ἔλεξαν ὑπάρχειν τὸν τοῦ μείζονος σώματος τόπον, ὡς ταύτῃ διαφέρειν τοῦ τόπου τὴν χώραν, τῷ ἐκεῖνον μὲν μὴ ἐμφαίνειν μέγεθος τοῦ ἐμπεριεχομένου σώματος (κἂν γὰρ ἐλάχιστον περιέχῃ σῶμα, οὐδὲν ἧττον τόπος προσαγορεύεται), τὴν δ’ ἐξιόλογον ἐμφαίνειν μέγεθος τοῦ ἐν αὐτῇ σώματος.

10.5Boşluk hakkında unsurlar üzerine yazdıklarımızda çeşitli araştırmalar yaptık; aynı sözü şimdi tekrarlamaya gerek yok. Şimdilik yeri ve ona eş olan, cins bakımından kendisi de bir yer olan alanı inceleyeceğiz. Bunlar daha açık ve neredeyse herkesçe kabul edilen şeyler olduğundan, bunlarla birlikte boşluk hakkındaki inceleme de aporiaya düşmüş olacaktır; zira o, daha da kapalı bir konu üzerinde ilerler.

10.5

περὶ μὲν οὖν κενοῦ ποικίλως ἐν τοῖς περὶ στοιχείων ἐζητήσαμεν, καὶ οὐκ ἀναγκαῖον τὰ νῦν τὸν αὐτὸν λόγον παλινῳδεῖν· περὶ δὲ τοῦ τόπου καὶ τῆς συζυγούσης τούτῳ χώρας, ἥτις καὶ αὐτὴ κατὰ τὸ γένος ἐστὶ τόπος, ἐπὶ τοῦ παρόντος σκεψόμεθα. προδηλοτέροις γὰρ οὖσι τούτοις καὶ παρὰ πᾶσι σχεδὸν ὁμολογουμένοις συναπορηθήσεται καὶ ἡ περὶ τοῦ κενοῦ σκέψις, ὅσῳ καὶ περὶ ἀδηλοτέρου πράγματος προκόπτει. εἰ ἐστι τόπος

10.6Yer var mıdır

Yer kavramı açıklandığına ve ona eş olan şeyler gösterildiğine göre, şüphecilerin âdeti olduğu üzere, geriye her iki yöndeki akıl yürütmeleri ortaya koymak ve bunlardan çıkan askıya almayı pekiştirmek kalıyor.

10.6

Τῆς τοῦ τόπου νοήσεως δεδηλωμένης καὶ τῶν συζυγούντων αὐτῷ πραγμάτων ὑποδεδειγμένων ἀπολείπεται, ὡς ἔστιν ἔθος τοῖς ἀπὸ τῆς σκέψεως, τοὺς εἰς ἑκάτερον κινῆσαι λόγους καὶ τὴν ἐπ’ αὐτοῖς συναγομένην ἐποχὴν κρατύνεσθαι.

10.7Yukarı, aşağı, sağ, sol, ön ve arka varsa bir yer vardır. Çünkü bu altı yön yerin parçalarıdır; bir şeyin parçaları varken parçası oldukları şeyin olmaması imkânsızdır. Şeylerin tabiatında da yukarı, aşağı, sağ, sol, ön ve arka vardır. Demek ki yer vardır.

10.7

εἴπερ οὖν ἐστιν ἄνω καὶ κάτω καὶ εἰς τὰ δεξιὰ καὶ εἰς τὰ ἀριστερὰ καὶ πρόσω καὶ ὀπίσω, ἔστι τις τόπος· μέρη γάρ εἰσιν αἱ ἐξ αὗται παρατάσεις τοῦ τόπου, καὶ ἀδύνατόν ἐστί τινος τῶν μερῶν ὑπαρχόντων μὴ οὐχὶ κἀκεῖνο ὑπάρχειν οὗ ἐστι τὰ μέρη. ἔστι δέ γε ἐν τῇ φύσει τῶν πραγμάτων ἄνω καὶ κάτω καὶ εἰς δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ καὶ πρόσω καὶ ὀπίσω· ἔστιν ἄρα τόπος.

10.8Bundan başka, Sokrates'in bulunduğu yerde şimdi başka biri, mesela Sokrates öldükten sonra Platon bulunuyorsa, yer vardır. Bir amphoradaki sıvı boşaltılıp başka bir sıvı konunca amphoranın hem önceki hem sonradan konan sıvının yeri olarak varlığını sürdürdüğünü söylediğimiz gibi, Sokrates'in yaşarken kapladığı yeri şimdi başka biri kaplıyorsa, bir yer vardır.

10.8

οὐ μὴν ἀλλ’ εἰ ὅπου ἦν Σωκράτης, νῦν ἔστιν ἄλλος, οἷον Πλάτων’ ἀποθανόντος Σωκράτους, ἔστιν ἄρα τόπος. ὡς γὰρ τοῦ ἐν τῷ ἀμφορεῖ ὑγροῦ ἐκκενωθέντος καὶ ἄλλου ἐπεγχυθέντος λέγομεν ὑπάρχειν τὸν ἀμφορέα τόπον ὄντα καὶ τοῦ προτέρου καὶ τοῦ ὕστερον ἐπεμβληθέντος ὑγροῦ, οὕτως εἰ ὃν τόπον κατεῖχε Σωκράτης ὅτ’ ἔζη, τοῦτον ἕτερος νῦν κατέχει, ἔστι τις τόπος.

10.9Bir de şöyle: bir cisim varsa yer de vardır; birincisi doğrudur, öyleyse ikincisi de. Buna ek olarak: hafifin tabiatça hareket ettiği yere ağır tabiatça hareket etmiyorsa, hafifin ve ağırın kendine ait bir yeri vardır; birincisi doğrudur, öyleyse ikincisi de. Tabiatça hafif olan ateş yukarı gider, tabiatça ağır olan su aşağı çöker; ne ateş aşağı gider ne su yukarı fırlar. Demek ki tabiatça hafif olanın da tabiatça ağır olanın da kendine ait bir yeri vardır.

10.9

καὶ ἄλλως· εἰ ἔστι τι σῶμα, καὶ τόπος ἔστιν· ἀλλὰ μὴν τὸ πρῶτον· τὸ ἄρα δεύτερον. πρὸς τούτοις· εἰ ὅπου τὸ κοῦφον φύσει φέρεται, ἐκεῖ τὸ βαρὺ φύσει οὐ φέρεται, ἔστιν ἴδιος τοῦ κούφου καὶ τοῦ βαρέος τόπος· ἀλλὰ μὴν τὸ πρῶτον· τὸ ἄρα δεύτερον. τό γέ τοι πῦρ φύσει κοῦφον καθεστὼς ἀνώφορόν ἐστι, καὶ τὸ ὕδωρ φύσει βαρὺ τυγχάνον κάτω βρίθει, καὶ οὔτε τὸ πῦρ κάτω φέρεται οὔτε τὸ ὕδωρ ἄνω ᾄττει. ἔστιν ἄρα ἴδιος καὶ τοῦ φύσει κούφου καὶ τοῦ φύσει βαρέος τόπος.

10.10Ayrıca, bir şeyin kendisinden meydana geldiği şey, kendisi tarafından meydana getirildiği şey ve kendisi için meydana geldiği şey varsa, içinde meydana geldiği şey de var olmalıdır. Bir şeyin kendisinden meydana geldiği şey, mesela madde; kendisi tarafından meydana getirildiği şey, mesela sebep; kendisi için meydana geldiği şey, mesela gaye vardır. Demek ki içinde bir şeyin meydana geldiği şey, yani yer de vardır.

10.10

ὥσπερ τε εἰ τὸ ἐξ οὗ τι γίγνεται ἔστι, καὶ τὸ ὑφ’ οὗ τι γίγνεται καὶ τὸ δι’ ὅ, οὕτως ὑπάρχοι ἂν καὶ τὸ ἐν ᾧ τι γίγνεται. ἔστι δὲ τὸ ἐξ οὗ τι γίνεται, οἷον ἡ ὕλη, καὶ τὸ ὑφ’ οὗ, οἷον τὸ αἴτιον, καὶ τὸ τὸ δι’ ὃ, καθάπερ τὸ τέλος· ἔστιν ἄρα καὶ τὸ ἐν ᾡ τι γίγνεται, τουτέστιν ὁ τόπος.

10.11Eskiler de, bütünü düzene koyanlar da, her şeyin ilkesi olarak yeri koymuşlardır. Hesiodos da buradan hareketle şöyle demiştir (Theog. 116):

Her şeyden önce Khaos oldu, sonra da geniş göğüslü Toprak, her şeyin hep sağlam oturağı.

Khaos derken bütünü içine alan yeri kastediyor; çünkü o mevcut olmasaydı ne toprak ne su ne öbür unsurlar ne de bütün dünya var olabilirdi.

10.11

οἵ τε παλαιοὶ καὶ τὰ ὅλα διακοσμήσαντες ἀρχὴν τῶν πάντων ὑπέθεντο τόπον, κἀντεῦθεν ὁρμηθεὶς ὁ Ἡσίοδος ἀνεφώηνσεν (Theog. 116)· ἤτοι μὲν πρώτιστα χάος γένετ’, αὐτὰρ ἔπειτα γαῖ εὐρύστερνος, πάντων ἕδος ἀσφαλὲς αἰεί, χάος λέγων τὸν χωρητικὸν τῶν ὅλων τόπον· μὴ ὑποκειμένου γὰρ τούτου οὔτε γῆ οὔτε ὕδωρ οὔτε τὰ λοιπὰ τῶν στοιχείων, οὐχ ὁ σύμπας κόσμος ἐδύνατο συστῆναι.

10.12Her şeyi düşüncede ortadan kaldırsak bile, her şeyin içinde bulunduğu yer ortadan kalkmayacak, üç boyutuyla, yani uzunluğu, derinliği ve eniyle, direnç olmaksızın kalmaya devam edecektir; çünkü direnç cismin özelliğiydi.

Dogmatik filozoflar yerin varlığını kanıtlamak için bunlara benzer başka şeyler de sıralamayı âdet edinmişlerdir. Ama bunu yapmaktansa her şeyi yapabilirler.

10.12

κἂν κατ’ ἐπίνοιαν δὲ ἅπαντα ἀνέλωμεν, ὁ τόπος οὐκ ἀναιρεθήσεται ἐν ᾧ ἦν τὰ πάντα, ἀλλ’ ὑπομένει, τὰς τρεῖς ἔχων διαστάσεις, μῆκος βάθος πλάτος, χωρὶς ἀντιτυπίας· τοῦτο γὰρ ἴδιον ἦν σώματος. Καὶ ἄλλα δὲ εἰώθασι τοιαῦτα οἱ δογματικοὶ τῶν φιλοσόφων διεξέρχεσθαι πρὸς τὸ καταστῆσαι τὴν ὕπαρξιν τοῦ τόπου. πάντα δὲ μᾶλλον ἢ τοῦτο δύνανται ποιεῖν.

10.13Yerin parçalarından yola çıkarak yerin de var olduğu sonucunu çıkarmak istemek büsbütün çocukçadır. Çünkü onlara bütünün var olduğunu kabul etmeyen, bütünün parçalarını da kabul etmeyecektir. Bir de şöyle: bir şeyin parçaları, parçası oldukları şeyin ta kendisi olduğundan, “Yerin parçaları varsa yer vardır” diyen aslında “Yer varsa yer vardır” demiş olur. Bu ise saçmaydı; çünkü araştırılan şeyin kendisi, kendini doğrulamak için araştırılmamış bir şeymiş gibi alınmıştır.

10.13

τό τε γὰρ ἀπὸ τῶν μερῶν τοῦ τόπου θέλειν ἐπιλογίζεσθαι τὸ καὶ τόπον ὑπάρχειν τελέως ἐστὶ μειρακιῶδες· ὁ γὰρ μὴ διδοὺς αὐτοῖς εἶναι τὸ ὅλον, οὗτος οὐδὲ τὰ μέρη συγχωρήσει τοῦ ὅλου. καὶ ἄλλως· ἐπεὶ τὰ τινὸς μέρη αὐτὸ ἐκεῖνό ἐστιν οὗ τὰ μέρη καθέστηκεν, δυνάμει ὁ λέγων· “εἰ ἔστι τὰ μέρη τοῦ τόπου, ἔστιν ὁ τόπος” τοῦτό φησιν· “εἰ ἔστιν ὁ τόπος, ἔστιν ὁ τόπος”. ὅπερ ἦν ἄτοπον· αὐτὸ γὰρ τὸ ζητούμενον εἰς τὴν αὐτοῦ πίστιν ὧς ἀζήτητον παρείληπται.

10.14Sokrates'in bulunduğu yerde şimdi Platon'un bulunmasından yerin varlığı sonucunu çıkardıklarında da aynı şeyi söylemek gerekir. Biz cismin içinde bulunduğu, içinde kuşatıldığı söylenen cisimden farklı bir şey olan yerin var olup olmadığını araştırırken, onlar bize karşı, sanki kabul edilmiş bir şeymiş gibi, Sokrates'in bir yerde bulunduğunu ve şimdi Platon'un orada kuşatıldığını öne sürüyorlar.

10.14

τὸ δ’ αὐτὸ ῥητέον καὶ ὅταν ἐκ τοῦ ἐν ᾧ ἦν Σωκράτης νῦν εἶναι Πλάτωνα συνάγωσι τὴν ὕπαρξιν τοῦ τόπου. ἡμῶν γὰρ ζητούντων, εἰ ἔστι τι ὁ τόπος ἐν ᾧ ἔστι τὸ σῶμα, διαφέρων αὐτοῦ τοῦ ἐν αὐτῶ λεγομένου περιέχεσθαι σώματος, ἐκεῖνοι ὡς ὁμόλογον ἡμῖν ἀντιφωνοῦσι τὸ ἐν τόπῳ γεγονέναι Σωκράτην καὶ τὸ ἐν τούτῳ νῦν περιέχεσθαι Πλάτωνα.

10.15Birinin İskenderiye'de, gymnasionda ya da okulda olduğunu gelişigüzel söylediğimiz kabul edilmiş bir şeydir. Ama bizim incelememiz geniş anlamdaki yer hakkında değil, sınırlarıyla belirlenmiş yer hakkındadır: var mıdır, yoksa yalnız düşünülür mü; varsa tabiatı nasıldır, cisimli midir cisimsiz mi, bir yerde kuşatılır mı yoksa hiç kuşatılmaz mı? Yukarıda sözü edilen hatırlatmalara başvuranlar bunların hiçbirini gösteremedi.

10.15

ὅτι μὲν γὰρ λέγομεν ἀφελῶς ἐν Ἀλεξανδρείᾳ εἶναί τινα καὶ ἐν γυμνασίῳ καὶ ἐν τῇ σχολῇ, ὁμόλογον· ἀλλ’ ἔστιν ἡμῖν ἡ σκέψις οὐ περὶ τοῦ κατὰ πλάτος, ἀλλὰ περὶ τοῦ κατὰ περιγραφὴν τόπου, πότερον ἔστιν ἢ ἐπινοεῖται μόνον, καὶ εἰ ἔστι, ποταπὸν τὴν φύσιν, ἆρά γε σωματικὸν ἢ ἀσώματον καὶ ἐν τόπῳ περιεχόμενον ἢ οὐδαμῶς. ὣν οὐδὲν ἴσχυσαν παραστῆσαι οἱ ταῖς προειρημέναις ὑπομνήσεσι χρώμενοι.

10.16Cismin tabiatça hafif olduğu ve kendine ait bir yere hareket ettiği de kabul edilmez; böyle görünen şey de başka bir sebeple, zorlanarak bir takım yerlere yukarı doğru itilir. Sonra tabiatça hafif ve tabiatça ağır bir şey olduğu kabul edilse bile, neye doğru hareket ettiği yine aporia olarak kalacaktır: bir cisme mi, boşluğa mı, bir sınıra mı, yoksa farklı bir tabiata sahip başka bir şeye mi?

10.16

κοῦφόν τε φύσει οὐ δίδοται εἶναι τὸ σῶμα, ἔνα καὶ εἰς ἴδιον φέρηται τόπον, ἀλλὰ καὶ τὸ δοκοῦν εἶναι τοιοῦτον ὑπ’ ἄλλης τινὸς αἰτίας καὶ κατηναγκασμένης εἴς τινας ἀνωθεῖται τόπους. εἶτα κἂν δοθῇ φύσει τυγχάνειν κοῦφον καὶ φύσει βαρύ, πάλιν οὐδὲν ἧττον ἀπορήσεται τὸ εἰς τί φέρεται, ἆρα εἴς γε σῶμά τι ἢ κενὸν ἢ πέρας ἢ ἄλλο τι διαφερούσης μετεσχηκὸς φύσεως.

10.17Evet, ama kendisinden meydana gelinen, kendisi tarafından meydana getirilen ve kendisi için meydana gelinen şey varsa, içinde meydana gelinen şey de olmalıdır. Bunu hiç de kabul etmeyeceğiz. Çünkü bir şeyin kendisinden meydana geldiği şey, yani etkilenen, kendisi tarafından meydana getirildiği şey, yani sebep, genel olarak da oluş ve yok oluş, ya da daha genel söylersek hareket aporiaya düşüyorsa, içinde meydana gelinen şeyin de onlarla birlikte aporiaya düşmesi zorunludur. Bunların aporiaya düştüğünü daha önce etkileyen ve etkilenen konusunu ele alırken gösterdik (Fizikçilere Karşı I 195 vd.), ileride oluş ve yok oluşu (§ 310 vd.), daha önce de hareketi (§ 37 vd.) incelerken göstereceğiz.

10.17

ναί, ἀλλ’ εἰ ἔστι τὸ ἐξ οὐ καὶ τὸ υφ οὑ καὶ τὸ δι’ ὁ, εἴη ἀν’ καὶ τὸ ὲν ᾦ. οὐ πάντως φήσομεν. εἰ γὰρ ἀπορεῖται τὸ ἐξ οὗ τι γίνεται, τουτέστι τὸ πάσχον, καὶ τὸ ὑφ’ οὗ, καθάπερ τὸ αἴτιον, καὶ καθόλου τὸ γίνεσθαι καὶ τὸ φθείρεσθαι ἢ κοινότερον κινεῖσθαι, ἀνάγκη συνηπορῆσθαι καὶ τὸ ἐν ᾧ. τὸ δ’ ὅτι ταῦτ’ ἠπόρηται, καὶ πρότερον ἐδείξαμεν περὶ τοῦ ποιοῦντος καὶ πάσχοντος διεξελθόντες (adv. phys. I 195 sqq.), καὶ ὕστερον διδάξομεν περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς (§ 310 sqq.) καὶ πρὸ τούτων ἔτι περὶ κινήσεως (§ 37 sqq.) σκεπτόμενοι.

10.18Şöyle diyen:

Her şeyden önce Khaos oldu, sonra da geniş göğüslü Toprak, her şeyin oturağı,

kendi kendini çürütür. Çünkü biri ona Khaos'un neden meydana geldiğini sorsa söyleyecek bir şeyi olmayacaktır. Bazıları bunun Epikuros'u felsefe yapmaya yönelten sebep olduğunu söyler.

10.18

ὁ μὲν γὰρ εἰπών· ἤτοι μὲν πρώτιστα χάος γενετ, αὐτὰρ ἔπειτα γαῖ’ εὐρύστερνος, πάντων ἕδος, ἐξ αὑτοῦ περιτρέπεται· ἐρομένου γάρ τινος αὐτόν, ἐκ τίνος γέγονε τὸ χάος, οὐχ ἕξει λέγειν. καὶ τοῦτό φασιν ἔνιοι αἴτιον γεγονέναι Ἐπικούρῳ τῆς ἐπὶ τὸ φιλοσοφεῖν ὁρμῆς.

10.19Daha delikanlıyken kendisine bu dizeyi okuyan öğretmene, “Her şeyden önce Khaos oldu” deniyorsa, madem ilk o oldu, Khaos neden meydana geldi diye sormuş. Öğretmen de böyle şeyleri öğretmenin kendi işi değil, filozof denen kişilerin işi olduğunu söyleyince Epikuros, “Öyleyse varlıkların hakikatini onlar biliyorsa, onlara gitmeliyim” demiş.

Yerin var olduğunu kanıtlamaya yetecek hiçbir şeyin söylenmediği bunlardan artık anlaşılmıştır.

10.19

κομιδῇ γὰρ μειρακίσκος ὢν ἤρετο τὸν ἐπαναγινώσκοντα αὐτῷ γραμματιστήν· ‟ἤτοι μὲν πρώτιστα χάος γένετ’”, ἐκ τίνος τὸ χάος ἐγένετο, εἴπερ πρῶτον ἐγένετο. τούτου δὲ εἰπόντος μὴ ἑαυτοῦ ἔργον εἶναι τὰ τοιαῦτα διδάσκειν, ἀλλὰ τῶν καλουμένων φιλοσόφων, τοίνυν, ἔφησεν ὁ Ἐπίκουρος, ἐπ’ ἐκείνους μοι βαδιστέον ἐστίν, εἴπερ αὐτοὶ τὴν τῶν ὄντων ἀλήθειαν ἴσασιν. Ἀλλ’ ὅτι μὲν οὐδὲν ἱκνούμενον λέγεται εἰς τὸ ὑπάρχειν τι τὸν τόπον, ἐκ τούτων ἤδη γνώριμον·

10.20Bunlara şüphecilerin akıl yürütmelerini de eklemek gerekir. Cismi alan bir yer varsa, bu ya cisimdir ya boşluk. Cismi alan yer cisim değildir. Çünkü her cismin bir yerde olması gerekiyorsa ve yer de cisimse, yer bir yerde olacak, o da üçüncü bir yerde, üçüncüsü dördüncüde, böylece sonsuza kadar. Öyleyse cismi alan yer cisim değildir.

10.20

ἐπισυναπτέον δὲ αὐτοῖς καὶ τὰ ἀπὸ τῆς σκέψεως. εἰ γὰρ ἔστι τις ὑποδεκτικὸς τοῦ σώματος τόπος, ἤτοι σῶμά ἐστιν οὑτος ἢ κενόν. καὶ σῶμα μὲν οὐκ ἔστιν ὁ ὑποδεκτικὸς τοῦ σώματος τόπος· εἰ γὰρ πᾶν σῶμα ὀφείλει ἐν τόπῳ εἶναι, ὁ δὲ τόπος ἐστὶ σῶμα, ἔσται ὁ τόπος ἐν τόπῳ, κἀκεῖνος πάλιν ἐν τρίτῳ, καὶ ὁ τρίτος ἐν τῷ τετάρτῳ, καὶ οὕτως εἰς ἄπειρον. οὐ τοίνυν σῶμά ἐστιν ὁ ὑποδεκτικὸς τοῦ σώματος τόπος.

10.21Cismi alan yer boşluksa, cisim ona gelince bu boşluk ya kalır ya yerinden çekilir ya da yok olur. Cisim ona gelince kalıyorsa, hem boş hem dolu olacaktır: kaldığı ölçüde boş, cismi aldığı ölçüde dolu. Aynı şeyin hem boş hem dolu olduğunu söylemek ise akla sığmaz. Öyleyse cisim gelince boşluk kalmaz.

10.21

εἰ δὲ κενόν ἐστιν ὁ ὑποδεκτικὸς τοῦ σώματος τόπος, ἤτοι μένει τοῦτο τὸ κενὸν ἐπιόντος αὐτῷ τοῦ σώματος ἢ μεθίσταται ἢ φθείρεται. καὶ εἰ μὲν μένει ἐπιόντος αὐτῷ τοῦ σώματος, ἔσται κενὸν ἅμα καὶ πλῆρες, ἡ μὲν μένει, κενόν, ἡ δὲ ἐπιδέχεται τὸ σῶμα, πλῆρες. ἀδιανόητον δέ γε τὸ αὐτὸ κενόν τε καὶ πλῆρες λέγειν· τοίνυν οὐ μένει τὸ κενὸν ἐπιόντος αὐτῷ τοῦ σώματος.

10.22Boşluk yerinden çekiliyorsa, boşluk cisim olacaktır; çünkü bir yerden başka bir yere çekilen şey cisimdir. Oysa boşluk cisim değildir; öyleyse cisim gelince yerinden de çekilmez. Bir de şöyle: cisim gelince yerinden çekiliyorsa, artık cismi almayacaktır; bu da saçma şeylerdendir.

10.22

εἰ δὲ μεθίσταται τὸ κενόν, ἔσται σῶμα τὸ κενόν· τὸ γὰρ μεθιστάμενον <εἰς> τόπον ἐκ τόπου σῶμά ἐστιν. οὐχὶ δέ γε σῶμά ἐστι τὸ κενόν, ὥστε οὐδὲ μεθίσταται ἐπιόντος αὐτῷ τοῦ σώματος. καὶ ἄλλως· εἰ μεθίσταται τοῦ σώματος ἐπιόντος, οὐκέτι δέξεται τὸ σῶμα· ὃ καὶ αὐτὸ τῶν ἀτόπων.

10.23Geriye boşluğun yok olduğunu söylemek kalıyor; bu da imkânsızdır. Çünkü yok oluyorsa değişme ve hareket içindedir; yok oluyorsa da oluşmuş bir şeydir. Değişme ve hareket içinde olan şey ise oluşmuş ve yok olabilen bir cisimdir. Öyleyse boşluk yok da olmaz. Böylece gösterdiğimiz gibi yer ne cisimse ne de hatırlattığımız gibi boşluksa, hiçbir yer olamaz.

10.23

λείπεται ἄρα λέγειν φθείρεσθαι τὸ κενόν· ὃ πάλιν ἀδύνατον. εἰ γὰρ φθείρεται, ἐν μεταβολῇ καὶ κινήσει γίνεται, καὶ εἰ φθείρεται, γενητόν ἐστι· τὸ δ’ ἐν μεταβολῇ καὶ κινήσει γινόμενον γενητόν τε καὶ φθαρτὸν σῶμα καθέστηκεν· ὥστε οὐδὲ φθείρεται τὸ κενόν. καὶ οὓτως, εἰ μήτε σῶμά ἐστιν ὁ τόπος, ὡς παρεστήσαμεν, μήτε κενόν, ὧς ὑπεμνήσαμεν, οὐκ ἂν εἴη τις τόπος.

10.24Buna ek olarak: yer cismi kuşatan şey olarak düşünülüyorsa ve kuşatan şey kuşatılanın dışındaysa, yer varsa zorunlu olarak şunlardan biri olmalıdır: madde, form, cismin en dış sınırları arasındaki aralık ya da en dış sınırlar.

10.24

Πρὸς τούτοις ἔτι· εἰ ὁ τόπος περιεκτικὸς ἰκὸς νοεῖται τοῦ σώματος, τὸ δὲ περιέχον ἐκτός ἐστι τοῦ περιεχομένου, κατ’ ἀνάγκην, εἰ ἔστιν ὁ τόπος, ὀφείλει τι τούτων τυγχάνειν ὧν τὸ μέν ἐστιν ὕλη, τὸ δὲ εἶδος, τὸ δὲ μεταξὺ διάστημα τῶν ἐσχάτων τοῦ σώματος περάτων, τὸ δὲ πέρατα ἔσχατα.

10.25Yer birçok bakımdan madde olamaz. Mesela madde cisimleşmiştir, yer ise cisimleşmemiştir; madde bir yerden başka bir yere geçer, yer ise bir yerden başka bir yere geçmez. Madde için önce hava olduğunu, şimdi yoğunlaşarak su olduğunu ya da tersine önce su olduğunu, şimdi seyrelerek hava olduğunu söyleriz; yer için ise bunu söylemeyiz, eskiden içinde hava vardı, şimdi su var deriz. Öyleyse yer madde olarak düşünülemez. Form da olamaz.

10.25

ὕλη μὲν οὖν οὐκ ἂν εἴη ὁ τόπος κατὰ πολλοὺς τρόπους, οἶον ἐπεὶ αὕτη μὲν σεσωμάτωται, ὁ δὲ τόπος οὐ σεσωμάτωται, καὶ ἡ μὲν ὕλη μέτεισιν ἀπὸ τόπου εἰς τόπον, ὁ δὲ τόπος οὐ μετέρχεται ἀπὸ τόπου εἰς τόπον. καὶ ἐπὶ μὲν τῆς ὕλης λέγομεν, ὅτι πρότερον μὲν ἦν ἀήρ, νῦν δὲ πυκνωθεῖσα γέγονεν ὕδωρ, ἢ ἀνάπαλιν πρότερον μὲν ὓδωρ ἦν, νῦν δὲ λεπτυνθεῖσα γέγονεν ἀήρ· ἐπὶ δὲ τόπου οὐ λέγομεν τοῦτο, ἀλλ’ ὅτι πάλαι μὲν ἦν ἐν αὐτῷ ἀήρ, νῦν δ’ ἔστιν ἐν αὐτῷ ὕδωρ. οὐ τοίνυν δύναται ὕλη ὁ τόπος νοεῖσθαι. καὶ μὴν οὐδὲ τὸ εἶδος.

10.26Çünkü form maddeden ayrılmaz; mesela heykelde form alttaki tunçtan ayrılmaz. Yer ise cisimden ayrılır; çünkü cisim yer değiştirip başka bir yere geçer, onu kuşatan yer ise onunla birlikte geçmez. Öyleyse form maddeden ayrılmıyor, yer ise ondan ayrılıyorsa, yer form olamaz. Yine form maddeyle birlikte yer değiştirir; yer ise dediğim gibi cisimle birlikte yer değiştirmez. Öyleyse yer form da değildir.

10.26

τὸ γὰρ εἶδος ἀχώριστόν ἐστι τῆς Ὕλης, καθάπερ ἐπὶ τοῦ ἀνδριάντος ἀχώριστόν ἐστι τοῦ ὑποκειμένου χαλκοῦ, ὁ δὲ τόπος χωρίζεται τοῦ σώματος· μεταβαίνει γὰρ ἐκεῖνο καὶ εἰς ἕτερον μεθίσταται τόπον μὴ συμμεταβαίνοντος αὐτῷ τοῦ ἐν ᾧ περιείχετο τόπου. ὥστε εἰ τὸ μὲν εἶδος ἀχώριστόν ἐστι τῆς ὕλης, ὁ δὲ τόπος χωρίζεται ταύτης, οὐκ ἂν εἴη τὸ εἶδος ὁ τόπος. καὶ πάλιν τὸ μὲν εἶδος συμμεταβαίνει τῇ ὕλῃ, ὁ δὲ τόπος, ὧς προεῖπον, οὐ συμμεταβαίνει τῷ σώματι· τοίνυν οὐδὲ εἶδός ἐστιν ὁ τόπος.

10.27Aynı şekilde sınırlar arasındaki aralık da değildir. Çünkü bu aralık sınırlar tarafından kuşatılır, yer ise bir şey tarafından kuşatılmak değil, başka şeyleri kuşatmak ister. Sonra cismin sınırı yüzeydir, yüzeyin ötesindeki aralık ise sınırlanmış cisimden başka bir şey değildir. Öyleyse sınırlanmış cisimlerin arasındakinin yer olduğunu söylersek, yer cisim olacaktır; bu ise tutarsızdır.

10.27

ὡσαύτως δὲ οὐδὲ τὸ μεταξὺ τῶν περάτων διάστημα· τοῦτο γὰρ τεριέχεται πρὸς τῶν περάτων, ὁ δὲ τόπος οὐ βούλεται περιέχεσθαι ὑπό τινος, ἀλλ’ ἑτέρων εἶναι περιεκτικός. εἶτα πέρας ἐστὶ τοῦ σώματος ἡ ἐπιφάνεια, τὸ δὲ μετὰ τὴν ἐπιφάνειαν διάστημα οὐκ ἄλλο τι ἐστὶν ἢ τὸ πεπερατωμένον σῶμα. εἰ οὖν φαμεν τὸ μεταξὺ τῶν πεπερατωμένων σωμάτων τόπον εἶναι, ἔσται σῶμα ὁ τόπος· ὅπερ ἐστὶν ἀπεμφαῖνον.

10.28Geriye cismin en dış sınırlarının yer olduğunu söylemek kalıyor; bu da imkânsızlardandır. Çünkü cismin en dış sınırları cisimle bitişiktir, onun parçalarıdır ve ondan ayrılmazlar; yer ise ne cisimle bitişiktir ne onun parçasıdır ne de ondan ayrılmaz. Demek ki cisimlerin en dış sınırları da yer değildir.

10.28

λείπεται οὑν λέγειν, ὅτι τὰ ἔσχατα τοῦ σώματος μάτος πέρατά ἐστι τόπος· ὃ καὶ αὐτὸ τῶν ἀδυνάτων, ἐπείπερ τὰ μὲν ἔσχατα τοῦ σώματος συνεχῆ ἐστι τῷ σώματι καὶ μέρη αὐτοῦ καὶ ἀχώριστα, ὁ δὲ τόπος οὔτε συνεχής ἐστι τῷ σώματι οὔτε μέρος αὐτοῦ οὔτε ἀχώριστος τοῦ σώματος. οὐκ ἄρα οὐδὲ τὰ ἔσχατα τῶν σωμάτων ἐστὶν ὁ τόπος.

10.29Yer ne madde ne form ne sınırlar arasındaki aralık ne de cismin en dış sınırlarıysa ve bunların dışında düşünülebilecek başka bir şey yoksa, hiçbir yerin var olmadığını söylemek gerekir.

10.29

εἰ δὲ μήτε ὕλη ὁ τόπος ἐστὶ μήτε τὸ εἶδος μήτε τὸ μεταξὺ διάστημα τῶν περάτων μήτ’ αὖ τὰ ἔσχατα τοῦ σώματος, παρὰ δὲ ταῦτα οὐδὲν ἔστιν ἄλλο ἐπινοεῖν, ῥητέον μηδὲν ὑπάρχειν τόπον.

10.30Evet, der Peripatos'un filozofları, ama yer kuşatan cismin sınırıdır. Toprak suyla, su havayla, hava ateşle, ateş de gökle kuşatılmıştır. Kabın sınırı kabın içindeki cismin yeri olduğu gibi, suyun sınırı toprağın yeri, havanın sınırı suyun yeri, ateşin sınırı havanın yeri, göğün sınırı da ateşin yeri olacaktır.

10.30

Ναί, φασὶν οἱ ἀπὸ τοῦ Περιπάτου φιλόσοφοι, ἀλλὰ τόπος ἐστὶ τὸ πέρας τοῦ περιέχοντος σώματος. τῆς γὰρ γῆς ὕδατι περιεχομένης καὶ τοῦ ὕδατος ἀέρι περιεχομένου καὶ τοῦ ἀέρος πυρὶ καὶ τοῦ πυρὸς οὐρανῷ, ὃν τρόπον τὸ τοῦ ἀγγείου πέρας τόπος ἐστὶ τοῦ ἐν τῷ ἀγγείῳ σώματος, οὕτω καὶ τὸ τοῦ ὕδατος πέρας ἐστὶ τόπος τῆς γῆς, καὶ τὸ τοῦ ἀέρος πέρας ἐστὶ τόπος τοῦ ὕδατος, καὶ τὸ τοῦ πυρὸς πέρας <τόπος> ἔσται τοῦ ἀέρος, καὶ τὸ τοῦ τόπος ἔσται τοῦ πυρός.

10.31Ama Aristoteles'e göre göğün kendisi artık bir yerde değildir; kendi içinde ve kendine özgü bir hâldedir. Çünkü yer, kuşatan cismin en dış sınırıdır ve bu filozofa göre göğün dışında, sınırı göğün yeri olabilecek hiçbir şey yoktur. Öyleyse gök de hiçbir şey tarafından kuşatılmadan kendi içinde olmalı, kendi sınırlarıyla kuşatılmalı, bir yerde bulunmamalıdır.

10.31

αὐτὸς μέντοι ὁ οὐρανὸς κατὰ ’ Αριστοτέλη οὐκέτ’ ἐστὶν ἐν τόπῳ, ἀλλ’ αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ καὶ τῇ ἰδίᾳ οἰκειότητι· ἐπεὶ γὰρ τόπος ἐστὶ τὸ ἔσχατον τοῦ περιέχοντος σώματος πέρας, ἐκτὸς δὲ τοῦ οὐρανοῦ κατὰ τοῦτον τὸν φιλόσοφον οὐδὲν ἔστιν, ἳνα καὶ τὸ τούτου πέρας γένηται τόπος οὐρανοῦ, ἀνάγκη καὶ τὸν οὐρανὸν ὑπὸ μηδενὸς περιεχόμενον ἐν ἑαυτῷ εἷναι καὶ τοῖς οἰκείοις περιέχεσθαι πέρασιν, ἀλλὰ μὴ ἐν τόπῳ τυγχάνειν.

10.32Bu yüzden gök bir yerde de değildir. Çünkü bir yerde olan şey hem kendisidir hem de bulunduğu yerden başkadır; göğün ise dışında kendinden başka hiçbir şey yoktur. Bu yüzden kendi içinde olduğundan hiçbir yerde olmayacaktır.

10.32

ὅθεν οὐδέ που ὄν ἐστιν ὁ οὐρανός· τὸ γάρ που ὂν αὐτό τε ἐστιν ἐκεῖνο καὶ ἕτερον τοῦ ὅπου ἐστίν, ὁ δὲ οὐρανὸς οὐδὲν ἔχει ἕτερον παρ’ αὐτὸν ἔξωθεν, διόπερ αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ ὢν οὐδέ που γενήσεται.

10.33Peripatetiklerin böyle söylediklerine bakılırsa, ilk tanrı her şeyin yeri olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Çünkü Aristoteles'e göre ilk tanrı göğün sınırıydı. O hâlde tanrı ya göğün sınırından başka bir şeydir ya da tam o sınırdır. Göğün sınırından başka bir şeyse, göğün dışında başka bir şey olacak, onun sınırı da göğün yeri olacaktır; böylece Aristotelesçiler göğün bir yerde kuşatıldığını kabul etmiş olacaklardır. Bunu ise kabullenmeyeceklerdir, çünkü hem göğün dışında bir şey olmasına hem göğün bir yerde kuşatılmasına karşı çıkarlar. Tanrı göğün sınırıyla aynıysa, göğün sınırı göğün içindeki her şeyin yeri olduğundan, Aristoteles'e göre tanrı her şeyin yeri olacaktır; bu da tutarsız şeylerdendir.

10.33

ὅσον δὲ ἐπὶ τοῖς οὕτω λεγομένοις ὑπὸ τῶν Περιπατητικῶν, κινδυνεύει ὁ πρῶτος θεὸς τόπος εἶναι πάντων. κατὰ γὰρ Ἀριστοτέλη ὁ πρῶτος θεὸς ἦν τὸ πέρας· τοῦ οὐρανοῦ. ἤτοι οὖν ὁ θεὸς ἕτερόν τί ἐστι παρὰ τὸ οὐράνιον πέρας, ἢ αὐτὸ ἐκεῖνο ὁ θεός ἐστιν. καὶ εἰ μὲν ἕτερόν ἐστι παρὰ τὸ οὐράνιον πέρας, ἔσται τι ἕτερον ἐκτὸς τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τὸ τούτου πέρας τόπος γενήσεται οὐρανοῦ, καὶ ταύτῃ δώσουσιν οἱ περὶ τὸν Ἀριστοτέλη ἐν τόπῳ περιέχεσθαι τὸν οὐρανόν· ὅπερ οὐχ ὑπομενοῦσιν, ἀνθεστῶτες ἑκατέρῳ τούτων, τῷ τε εἶναί τι ἐκτὸς τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῷ τὸν οὐρανὸν ἐν τόπῳ περιέχεσθαι. εἰ δὲ ταὐτόν ἐστι τῷ οὐρανίῳ πέρατι ὁ θεός, ἐπεὶ τὸ τοῦ οὐρανοῦ πέρας τόπος ἐστὶ πάντων τῶν ἐντὸς οὐρανοῦ, ἔσται κατὰ τὸν Ἀριστοτέλη ὁ θεὸς πάντων τόπος, ὃ καὶ αὐτὸ τῶν ἀπεμφαινόντων.

10.34Genel olarak, kuşatan cismin sınırı kuşatılanın yeriyse, bu sınır ya cisimdir ya cisimsiz. Cisimse, her cismin bir yerde olması gerektiğinden, yer bir yerde olacak ve artık yer olmayacaktır. Kuşatan cismin sınırı cisimsizse, her cismin sınırı yüzey olduğundan, her cismin yeri yüzey olacaktır; bu ise saçmadır.

10.34

καθόλου τε· εἴπερ τὸ τοῦ ἐμπεριέχοντος σώματος πέρας τόπος ἐστὶ τοῦ ἐμπεριεχομένου, τοῦτο τὸ πέρας ἤτοι σῶμά ἐστιν ἢ ἀσώματον. καὶ εἰ μὲν σῶμά ἐστιν, ἐπεὶ πᾶν σῶμα ὀφείλει ἐν τόπῳ εἶναι, ἔσται ὁ τόπος ἐν τόπῳ καὶ οὐκέτι τόπος· εἰ δὲ ἀσώματόν ἐστι τὸ τοῦ περιέχοντος σώματος πέρας, ἐπεὶ παντὸς σώματος τὸ πέρας ἐστὶν ἐπιφάνεια, ἔσται ἑκάστου σώματος τόπος ἐπιφάνεια, ὅπερ ἄτοπον.

10.35Genel olarak, göğün kendi kendisinin yeri olduğunu söylemek nasıl gülünç olmaz? Böylece aynı şey hem içinde bulunulan hem de içinde bulunan olacak; aynı şey hem bir hem iki, hem cisim hem cisimsiz olacaktır. Aynı şey olduğu ölçüde bir, kuşatan ve kuşatılan olduğu ölçüde iki olacak; kuşatılan olduğu ölçüde cisim, kuşatan olduğu ölçüde cisimsiz olacaktır, çünkü yerdi.

10.35

καθόλου τε· πῶς οὐ καταγέλαστόν ἐστι λέγειν τὸν οὐρανὸν αὐτὸν ἑαυτοῦ τόπον εἶναι; οὕτω γὰρ ἔσται τὸ αὐτὸ καὶ τὸ ἐν ᾧ ἐστι καὶ τὸ ἐν αὐτῷ, καὶ τὸ αὐτὸ ἕν τε καὶ δύο, σῶμά τε καὶ ἀσώματον. ἡ μὲν γὰρ τὸ αὐτό ἐστιν, ὲν ἔσται, ἡ δὲ περιέχον λαὶ ἐμπεριεχόμενον, δύο γενήσεται, καὶ ᾗ μὲν περιεχόμενον, σῶμα, ᾗ δὲ περιέχον, ἀσώματον· τόπος γὰρ ἦν.

10.36Ama aynı şey aynı anda hem bir hem iki, hem cisim hem cisimsiz olarak düşünülemez. Öyleyse bu kavrayışla da yerin kavranması başarıya ulaşmaz.

Bu anlayışı da ortadan kaldırdığımıza göre, şimdi sırasıyla var olanlardan herhangi birinin yer bakımından hareket edip edemeyeceğine bakalım.

10.36

οὐ δύναται δὲ ἐπινοεῖσθαι τὸ αὐτὸ ἅμα καὶ ‘ὲν καὶ δύο καὶ σῶμα καὶ ἀσώματον· τοίνυν οὐδὲ κατὰ τὴν τοιαύτην νόησιν εὐδρομεῖ ἡ τοῦ τόπου κατάληψις. Ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ τοῦτον ἀνῃρήκαμεν, ἴδωμεν ἑξῆς, εἰ δύναταί τι τῶν ὄντων κατὰ τόπον κινεῖσθαι. <β΄> εἰ ἔστι

10.37Hareket var mıdır

Aristoteles (Kat. 15a 13) hareketin altı türü olduğunu söylerdi: yer değiştirme, nitelik değişimi, oluş, yok oluş, büyüme ve küçülme.

10.37

Ὁ μὲν Ἀριστοτέλης (Categ. Ρ. 15a 13) ἐξ εἴδη τῆς κινήσεως ἔλεγεν ὑπάρχειν, ὧν τὸ μέν τι εἶναι τοπικὴν μετάβασιν, τὸ δὲ μεταβολήν, τὸ δὲ γένεσιν, τὸ δὲ φθοράν, τὸ δὲ αὔξησιν, τὸ δὲ μείωσιν·

10.38Ainesidemos'un çevresindekilerin de aralarında bulunduğu çoğunluk ise en genel düzeyde iki tür hareket kabul eder: biri değişme hareketi, öbürü geçiş hareketi.

10.38

οἱ δὲ πλείους, ἐν οἷς εἰσι καὶ οἱ περὶ τὸν Αἰνησίδημον, διττήν τινα κατὰ τὸ ἀνωτάτω κίνησιν ἀπολείπουσι, μίαν μὲν τὴν μεταβλητικήν, δευτέραν δὲ τὴν μεταβατικήν,

10.39Bunlardan değişme hareketi, cismin aynı cevherde kalarak kâh bir keyfiyeti kâh başkasını alması, birini bırakıp birini edinmesidir; sirkeye dönüşen şarapta, koruktan tatlı bir öze dönüşen üzümde ya da renklerini kâh şöyle kâh böyle değiştiren bukalemunda ve ahtapotta olduğu gibi.

10.39

ὧν μεταβλητικὴ μέν ἐστι κίνησις, καθ’ ἣν τὸ σῶμα ἐν τῇ αὐτῇ μένον οὐσίᾳ ἄλλοτ’ ἄλλην ἀναδέχεται ποιότητα καὶ ἣν μὲν ἀπολείπει, ἣν δὲ ἐπιλαμβάνει, ὁποῖόν τι γίνεται ἐπὶ τοῦ εἰς ὄξος μεταβάλλοντος οἴνου καὶ ἐπὶ τῆς ἐξ ὄμφακος εἰς γλυκὺν χυμὸν μεταβαλλούσης σταφυλῆς ἢ τοῦ ἄλλοτ’ ἄλλως ποικιλομένου τἀς χρόας χαμαιλέοντος ἢ πολύποδος.

10.40Bu yüzden oluşun, yok oluşun ve büyümenin de türlere ayrılmış değişmeler olduğunu söylemek gerekir; bunları değişme hareketinin altına koyduklarını da söylerler. Meğer ki biri, büyümenin cisimlerin uzunluk ve en bakımından ilerlemesi olduğu için geçiş hareketine bağlı olduğunu söylesin.

10.40

ὅθεν καὶ τὴν γένεσιν καὶ τὴν φθορὰν καὶ τὴν αὔξησιν, ἔτι δὲ εἰδικὰς κἀς ῥητέον εἶναι μεταβολάς· ἅς φασι καὶ τῇ μεταβλητικῇ κινήσει ὑποστέλλειν, εἶ μή τι τὴν αὔξησιν φήσει τις ἔχεσθαι τῆς μεταβατικῆς κινήσεως, προβαίνουσαν σωμάτων εἴς τε μῆκος καὶ εὖρος.

10.41Geçiş hareketi ise hareket eden şeyin bir yerden başka bir yere geçmesidir; ya bütün olarak ya parça parça. Bütün olarak geçişi koşanlarda ve yürüyenlerde görürüz; parça parça geçişi de uzanıp büzülen elde ya da bir merkez etrafında dönen kürenin parçalarında. Çünkü kürenin tamamı aynı yerde kalırken parçaları yer değiştirir: önce aşağıda olan yukarı, yukarıdaki aşağı, öndeki arkaya geçer.

10.41

μεταβατικὴ δέ ἐστι κίνησις καθ’ ἣν τόπον ἐκ τόπου μετέρχεται τὸ κινούμενον, ἤτοι ὅλον ἢ κατὰ μέρος, ὅλον μὲν ὧς ἐπὶ τῶν τροχαζόντων καὶ περιπατούντων θεωροῦμεν, κατὰ μέρος δὲ ὧς ἐπὶ τῆς ἐκτεινομένης καὶ συστελλομένης χειρὸς ἢ ἐπὶ τῶν τῆς περὶ κέντρῳ δινουμένῃς σφαίρας μερῶν. ὅλης γὰρ αὐτῆς ἐν τῷ αὐτῷ μενούσης τόπῳ τὰ μέρη ἀμείβει τοὺς τόπους· τὸ γὰρ κάτω ὂν πρότερον ἄνω γίνεται καὶ τὸ ἄνω κάτω καὶ τὸ πρόσω ὀπίσω.

10.42Bununla birlikte Epikuros'un da aralarında bulunduğu bazı fizikçiler (fr. 291 Us.) değişme hareketinin geçiş hareketinin bir türü olduğunu söylemişlerdir. Çünkü keyfiyet bakımından değişen birleşik cisim, kendisini oluşturan ve ancak akılla görülebilen cisimlerin yer bakımından geçiş hareketiyle değişir.

10.42

καίτοι τινὲς τῶν φυσικῶν, ἐξ ὧν ἐστι καὶ ὁ Ἐπίκουρος (fr. 291 Us.), τὴν μεταβλητικὴν κίνησιν εἶδος ἔλεξαν εἶναι τῆς μεταβατικῆς· τὸ γὰρ μεταβάλλον κατὰ ποιότητα σύγκριμα πάντως κατὰ τὴν τῶν συγκεκρικότων αὐτὸ λόγῳ θεωρητῶν σωμάτων τοπικήν τε καὶ μεταβατικὴν κίνησιν μεταβάλλει.

10.43Mesela bir şeyin tatlıdan acı ya da aktan kara olması için onu oluşturan kütlelerin yeniden düzenlenmesi ve önceki düzenin yerine başka bir düzen alması gerekir. Bu da kütleler geçiş hareketiyle hareket etmedikçe başka türlü gerçekleşmez. Yine, bir şeyin sertten yumuşak ya da yumuşaktan sert olması için, onu oluşturan parçacıkların yer bakımından hareket etmesi gerekir.

10.43

οἶον ἔνα τι ἐκ γλυκέος γένηται πικρὸν ἤ ἐκ λευκοῦ μέλαν, δεῖ τοὺς συνεστακότας αὐτὸ ὄγκους μετακοσμηθῆναι καὶ ἄλλην ἀντὶ ἄλλης τάξιν ἀναδέξασθαι· τοῦτο δ’ οὐκ ἂν ἄλλως συμβαίη, ἐὰν μὴ μεταβατικῶς κινηθῶσιν οἱ ὄγκοι. καὶ πάλιν· ἴνα τι ἐκ σκληροῦ μαλακὸν γένηται ἢ ἐκ μαλακοῦ σκληρόν, δεῖ τὰ ἐξ ὧν ἔστι μόρια κατὰ τὸν τόπον κινηθῆναι·

10.44Çünkü parçacıklar birbirinden uzaklaşınca yumuşar, bir araya gelip sıkışınca sertleşir. Bu yüzden değişme hareketi cins bakımından geçiş hareketinden başka değildir. Biz de aporiaları en çok buna karşı getireceğiz; çünkü bu ortadan kalkınca değişme hareketi de gidecektir.

10.44

διατάσει μὲν γὰρ αὐτῶν μαλακύνεται, συνελεύσει δὲ καὶ πυκνώσει σκληρύνεται. παρὸ ἡ μεταβλητικὴ κίνησις οὐχ ἑτέρα κατὰ γένος ἐστὶ τῆς μεταβατικῆς κινήσεως. διόπερ ἡμεῖς πρὸς ταύτην μάλιστα κομιοῦμεν τὰς ἀπορίας, ἐπείπερ αἰρομένης αὐτῆς οἰχήσεται καὶ ἡ μεταβλητικὴ κίνησις.

10.45Aporialardan önce şunu bilmek gerekir: hareket hakkında en genel düzeyde üç görüş ortaya çıkmıştır. Kimileri hareketin var olduğunu, kimileri olmadığını, kimileri de var olmasının olmamasından daha fazla olmadığını söyler. Hareketin var olduğunu görünenlere dikkat eden gündelik hayat ve fizikçilerin çoğu söyler; mesela Pythagoras, Empedokles, Anaksagoras, Demokritos ve Epikuros'un çevresindekiler. Peripatos'takiler, Stoacılar ve daha pek çok kişi de onların safına katılmıştır.

10.45

Πρὶν δὲ τῶν ἀποριῶν γνωστέον, ὅτι τρεῖς γεγόνασι στάσεις κατὰ τὸ ἀνωτάτω περὶ κινήσεως. οἱ μὲν γάρ φασι κίνησιν εἷναι, οἱ δὲ μὴ εἶναι, οἱ δὲ οὐ μᾶλλον εἶναι ἢ μὴ εἶναι. καὶ εἶναι μὲν ὅ τε βίος, τοῖς φαινομένοις προσέχων, καὶ οἱ πλείους τῶν φυσικῶν, ὥσπερ οἱ περὶ Πυθαγόραν καὶ Ἐμπεδοκλέα καὶ Ἀναξαγόραν Δημόκριτόν τε καὶ Ἐπίκουρον, οἶς καὶ οἱ ἀπὸ τοῦ Περιπάτου ἔτι δὲ καὶ οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς συναπεγράψαντο καὶ ἄλλοι παμπληθεῖς·

10.46Var olmadığını ise Parmenides ve Melissos'un çevresindekiler söyler. Aristoteles bunlara hem tabiatın durdurucuları hem tabiat dışıcılar demiştir: durdurucular, duruştan ötürü; tabiat dışıcılar, çünkü tabiat hareketin ilkesidir, onlar ise hiçbir şeyin hareket etmediğini söyleyerek tabiatı ortadan kaldırmışlardır.

10.46

μὴ εἶναι δὲ οἱ περὶ Παρμενίδην καὶ Μέλισσον, οὓς ὁ Ἀριστοτέλης στασιώταςτε τῆς φύσεως καὶ ἀφυσίκους κέκληκεν, στασιώτας μὲν ἀπὸ τῆς στάσεως, ἀφυσί- κους δὲ ὅτι ἀρχὴ κινήσεως ἐστιν ἡ φύσις, ἣν ἀνεῖλον φάμενοι μηδὲν κινεῖσθαι·

10.47Çünkü hareket eden şey bir aralığı katetmelidir; her aralık ise sonsuza kadar bölünebildiğinden katedilemez. Öyleyse hareket eden hiçbir şey olmayacaktır.

10.47

τὸ γὰρ κινούμενον ὀφείλει ἀνύειν τι διάστημα, πᾶν δὲ διάστημα διὰ τὸ τὴν εἰς ἄπειρον ἐπιδέχεσθαι τομὴν ἀνήνυτόν ἐστιν, ὥστ’ οὐδὲ κινούμενόν τι ἔσται.

10.48Kronos lakaplı Diodoros da bu adamlarla aynı görüştedir; meğer ki ona göre bir şeyin hareket etmiş olduğunu ama hiçbir şeyin hareket etmediğini söylemek gereksin. Bunu, söz ilerledikçe (§ 85 vd.) onun görüşünü daha dikkatle incelediğimizde göstereceğiz. Şimdilik onun da hareketi ortadan kaldıranlarla aynı kanaatte olduğunu bilmek yeter.

10.48

συμφέρεται δὲ τούτοις τοῖς ἀνδράσι καὶ Διόδωρος ὁ Κρόνος, εἰ μή τι ῥητέον κατὰ τοῦτον κεκινῆσθαι μέν τι, κινεῖσθαι δὲ μηδὲ ἕν, ὧς προβαίνοντος τοῦ λόγου διδάξομεν § 85 sqq.), ὅταν αὐτοῦ τὴν στάσιν ἀκριβέστερον ἐπισκεπτώμεθα· τὰ νῦν δὲ ἀπόχρη τοῦτο γινώσκειν, ὅτι καὶ αὐτὸς ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐστι δόξης τοῖς τὴν κίνησιν ἀνῃρηκόσιν.

10.49Şüpheciler ise hareketin var olmasının olmamasından daha fazla olmadığını söylemişlerdir: görünenlere bakıldığı kadarıyla hareket diye bir şey vardır, felsefi akıl yürütmeye bakıldığı kadarıyla ise yoktur.

10.49

μὴ μᾶλλον δὲ εἶναι κίνησιν ἢ μὴ εἶναι ἔλεξαν οἱ ἀπὸ τῆς σκέψεως· ὅσον μὲν γὰρ ἐπὶ τοῖς φαινομένοις εἶναί τι κίνησιν, ὅσον δὲ ἐπὶ τῷ φιλοσόφῳ λόγῳ μὴ ὑπάρχειν.

10.50Bu konudaki görüş ayrılığı böyledir. Bundan sonra hareketin var olmadığını göstermeye girişerek ilk itirazlarımızı hareket kavramına dayanarak ortaya koyacağız. Bazıları hareketi tarif ederken şöyle derler: “Hareket bir yerden başka bir yere geçiştir.”

10.50

Τοιαύτη μὲν καὶ ἡ κατὰ τὸν τόπον στάσις· μεθ’ ἣν εἰς τὸ μὴ εἶναι κίνησιν ἐπιχειροῦντες πρώτας κομιοῦμεν ἐνστάσεις, ἐχόμενοι τῆς κατὰ τὴν κίνησιν ἐννοίας. ἔνιοι τοίνυν ὁριζόμενοι τὴν κίνησίν φασιν· ‘‘κίνησίς ἐστι μετάβασις ἀπὸ τόπου εἰς τόπον.”

10.51Onlara şu söylenir: düz hareketi, yani yukarı, aşağı, ileri, geri, sağa ya da sola olan hareketi tarif ettiler ama dairesel hareketi atladılar; mesela çömlekçi çarkının döndüğü, kürenin milleri etrafında döndüğü hareketi, aynı şekilde dingillerin ve kasnakların hareketini. Çünkü böyle hareket eden cisimlerin her biri bir yerden başka bir yere geçmez, aynı yerde kalarak hareket eder.

10.51

πρὸς οὓς λέγεται, ὅτι τὴν μὲν εὐθικὴν κίνησιν ἀπέδοσαν, τουτέστι τὴν ἄνω ἢ κάτω ἢ πρόσω ἢ ὀπίσω ἢ εἰς δεξιὰ ἢ εἰς ἀριστερά, τὴν δὲ κυκλοφορητικὴν παρέλιπον, οἷον καθ’ ἣν ὁ κεραμεικὸς τροχὸς στρέφεται καὶ ἡ σφαῖρα τοῖς κνώδαξι περιδινεῖται, ὡσαύτως δὲ καὶ οἱ ἄξονες καὶ τὰ τύμπανα· ἕκαστον γὰρ τῶν οὕτω κινουμένων σωμάτων οὐ μετέρχεται ἀπὸ τόπου εἰς τόπον, ἀλλ’ ἐν τῷ αὐτῷ μένον τόπω κινεῖται.

10.52Bu yüzden bazıları bu itirazdan kaçınmak için sözü edilen tarifi düzeltip hareketin ya cismin bütününün ya da bütünün parçalarının bir yerden başka bir yere geçişi olduğunu söylerler. Çünkü yürüyerek hareket eden, bütünüyle bir yerden başka bir yere geçer; milleri etrafında dönen küre ise bütün olarak bir yerden başka bir yere geçmez ama parçalarıyla yer değiştirir: o dönerken üst parçası alttakinin yerini alır, alt parçası üste geçer; öbür parçalarda da sırayla aynı şey olur. Bu yüzden, derler, hareketin ya hareket eden cismin bütününün ya da bütünün parçalarının bir yerden başka bir yere geçişi olduğunu söylemek gerekir.

10.52

ὅθεν τινὲς τὴν τοιαύτην φεύγοντες ἔνστασιν διορθοῦνται τὸν ἐκκείμενον ὅρον, καί φασιν, ὅτι κίνησίς ἐστι μετάβασις ἀπὸ τόπου εἰς τόπον ἤτοι ὅλου τοῦ σώματος ἢ τῶν τοῦ ὅλου μερῶν. ὅ τε γὰρ τῷ περιπατεῖν κινούμενος κατὰ τοῦτητα ἀπὸ τόπου εἰς τόπον μετέρχεται, ἥ τε τοῖς κνώδαξι περιδινουμένη σφαῖρα ὅλη μὲν οὐ μεταβαίνει τόπον ἐκ τόπου, κατὰ μέρη δὲ ἀμείβει τοὺς τόπους, καὶ στρεφομένης αὐτῆς τὸ μὲν ἄνω μέρος ἐπιλαμβάνει τὸν κάτω τόδέχεσθαι πον, τὸ δὲ κάτω μετέρχεται εἰς τὸν ἄνω· καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν τὸ ἐναλλὰξ. διόπερ τὴν κίνησιν ῥητέον, φασί, μετάβασιν εἶναι ἀπό τινος τόπου εἰς τόπον ἤτοι ὅλου τοῦ κινουμένου σώματος ἤ τῶν τοῦ ὅλου μερῶν.

10.53Ama bunlar söz konusu aporiadan kaçmak isterken başka bir aporiaya düştüler. Çünkü geçiş hareketiyle hareket eden her şey ya bütünüyle ya da parça parça bir yerden başka bir yere geçmez. Geçiş hareketiyle hareket eden bazı cisimler vardır ki bazı parçalarıyla aynı yerde kalarak, bazı parçalarıyla da aynı yerde kalmayıp sürekli başka başka yerler tutarak hareket ederler; daire çizen pergelde ve açılıp kapanan kapıda görülebileceği gibi.

10.53

θελήσαντες δὲ οὗτοι τὴν εἰρημένην φυγεῖν ἀπορίαν εἰς ἑτέραν ἐνέπεσαν. ’σαν. οὐ γὰρ πᾶν τὸ κινούμενον μεταβατικῶς μέτεισιν ἀπὸ τόπου εἰς τόπον ἤτοι κατὰ ὁλοσχέρειαν ἢ κατὰ μερη, ἀλλ’ ἔστι τινὰ τῶν μεταβατικῶς κινουμένων σωμάτων ἅπερ τισὶ μὲν μέρεσιν ἐν τῷ αὐτῷ μένοντα τόπῳ κινεῖται, τισὶ δὲ οὐκ ἐν τῷ αὐτῶ μένοντα, ἀλλ’ ἄλλον καὶ ἄλλον ἐπιλαμβάνοντα, ὁποῖόν τι ἔστιν ἰδεῖν ἐπὶ τοῦ κυκλογραφοῦντος καρκίνου καὶ τῆς ἀνοιγομένης καὶ κλειομένης θύρας.

10.54Pergelde merkeze dayanmış kol aynı yerde dönerken, dışarıda dolaşıp daire çizen kol bir yerden başka bir yere geçer. Kapanan ya da açılan kapıda da yuvaya oturmuş mil aynı yerde döner, kapının karşı ucu ise farklı yerlere ulaşır, birini bırakıp birini tutar.

10.54

ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ καρκίνου φαίνεται ἡ τῷ κέντρῳ ἐνηρεισμένη κεραία κατὰ τὸν αὐτὸν στρεφομένη τόπον καὶ ἡ ἔξωθεν περιαγομένη τε καὶ Κυκλογραφοῦσα ἀπ’ ἄλλου εἰς ἄλλον μετιοῦσα τόπον· ἐπὶ δὲ τῆς κλειομένης ἢ ἀνοιγομένης θύρας ὁ μὲν κατὰ τοῦ ὁλμίσκου βεβηκὼς στροφεὺς τῷ αὐτῷ ἐνστρέφεται τόπῳ, τὸ δ’ ἀντικείμενον αὐτῷ τῆς θύρας μέρος διαφέροντας ἐπέρχεται τόπους καὶ ὃν μὲν ἀπολείπει, ὃν δὲ ἐπιλαμβάνει.

10.55Bu hareketler tarif dışında kalmıştır. Bir de daha şaşırtıcı bir geçiş hareketi vardı: bunda hareket eden şeyin ne bütün olarak ne de parça parça bulunduğu yerin dışına çıktığı düşünülür. Apaçık görüldüğü gibi bu da tarifin dışında kalmıştır. Bu hareketin özelliği, onu bir örnekle gösterdiğimizde daha açık olacaktır.

10.55

αὗται μὲν οὖν αἱ κινήσεις ἐκπεπτώκασι τῆς ἀποδόσεως, ἦν δέ τις καὶ ἄλλη παραδοξοτέρα κίνησις μεταβατική, καθ’ ἣν τὸ κινούμενον οὔτε καθ’ ὅλον οὔτε κατὰ μέρος νοεῖται ἐκβαῖνον τοῦ ἐν ᾧ ἔστι τόπου· ἥτις καὶ αὐτὴ ἐκπέπτωκε τοῦ ὅρου, καθὼς αὐτόθεν συμφανές. καὶ ἔσται τὸ ἰδίωμα ταύτης προδηλότερου ἐπὶ ὑποδείγματος ποιησαμένων ἡμῶν τὴν δεῖξιν.

10.56Bir geminin rüzgârı arkasına almış giderken, birinin dik tuttuğu bir sırığı pruvadan kıça doğru taşıdığını ve gemiyle aynı hızda hareket ettiğini varsayalım; öyle ki gemi ileri doğru bir arşınlık mesafe katettiği sürede, gemide hareket eden kişi de geriye doğru bir arşınlık mesafe geçsin. Bu varsayıma göre kesinlikle bir geçiş hareketi olacaktır, ama hareket eden şey ne bütün olarak ne de parça parça bulunduğu yerin dışına çıkacaktır. Çünkü gemide

10.56

εἰ γάρ τις οὐριοδρομούσης νηὸς ὑποκέοιτο ἐκ τῆς πρῴρας εἰς πρύμναν ὄρθιον δοκίδα μεταφέρων καὶ ἰσοταχῶς κινούμενος τῇ νηί, ὥστε καθ’ ὃν χρόνον αὕτη εἰς τοὔμπροσθεν σθεν ἀνύει πηχυαῖον διάστημα, κατὰ τὸν ἴσον καὶ τὸν ἐν αὐτῇ κινούμενον εἰς τοὐπίσω μεταβαίνειν πηχυαῖον διάστημα, πάντως κατὰ ταύτην τὴν ὑπόθεσιν γενήσεται μὲν μεταβατικὴ κίνησις, οὔτε δὲ ὅλον τὸ κινούμενον ἐκβήσεἄλλου τᾶι τοῦ ἐν ᾧ ἔστι τόπου οὔτε κατὰ μέρος· ὁ γὰρ ἐν τῇ

10.57hareket eden, havaya ve suya göre aynı dikey çizgide kalır; zira geriye doğru ne kadar ilerliyor görünürse, ileriye doğru da o kadar sürüklenir. Demek ki bir şey ne bütün olarak ne de parça parça bulunduğu yerin dışına çıkmadan geçiş hareketiyle hareket edebilir. Bunlar böyle görünüyor.

10.57

νηὶ κινούμενος κατὰ τὴν αὐτὴν κάθετον τοῦ τε ἀέρος καἲ τοῦ ὕδατος μένει διὰ τό, ὁπόσον ἂν δοκῇ εἰς τοὐπίσω προκόπτειν, τοσοῦτον σύρεσθαι εἰς τὸ ἔμπροσθεν. δύναται οὖν τι κινεῖσθαι μεταβατικῶς ὃ οὔτε καθ’ ὁλότητα οὔτε κατὰ μέρος ἐκβαίνει τοῦ ἐν cb ἔστι τόπου. ταῦτα μὲν οὖν ἔοικεν εἶναι τοιαῦτα,

10.58Geçiş hareketi kavramını böyle tarif edenlere başka bir yoldan da aporia yöneltmek mümkündür. Parçasız ve en küçük bir cismin aynı yerde, yani dairesel olarak döndüğünü düşünürsek, bir geçiş hareketi olacak, ama bu cisim hareket ederken ne bütün olarak ne de parça parça bulunduğu yerin dışına çıkacaktır: bütün olarak çıkmaz, çünkü aynı yerde dairesel olarak döndüğü varsayılmıştır; parça parça çıkmaz, çünkü parçasızdır.

10.58

πάρεστι δὲ καὶ ἑτέρως ἀπορεῖν τοὺς οὕτω τὴν ἐπίνοιαν τῆς μεταβατικῆς κινήσεως ἀποδιδόντας. ἐὰν γὰρ νοήσωμέν τι ἀμερὲς καὶ ἐλάχιστον σῶμα ἐν τῷ αὐτῷ στρεφόμενον τόπῳ, τουτέστι κυκλοφορητικῶς, ἔσται μέν τις μεταβατικὴ κίνησις, οὔτε δὲ κατὰ ὁλότητα κινούμενον ἐκβήσεται τοῦ ἐν ᾧ ἔστι τόπου οὔτε κατὰ μέρος, καὶ κατὰ ὁλότητα μέν, ἐπεὶ ὑπόκειται ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ κυκλοφορητικῶς στρεφόμενον, κατὰ μέρος δέ, ἐπεὶ ἀμερές ἐστιν.

10.59Parçasız cisimlerin sıra hâlinde dizilmesinden bir düz çizgi oluşturup onun dingiller gibi aynı yerde döndüğünü düşünsek de aynı akıl yürütme geçerlidir. Yine bir geçiş hareketi olacak, ama ne düz çizginin bütünü bulunduğu yerin dışına çıkacak (çünkü yalnız dairesel hareket ediyordu), ne de parça parça çıkacaktır (çünkü parçasız cisimlerin parçaları yoktur).

10.59

ὁ δ’ αὐτὸς λόγος, κἂν συνθῶμέν θῶμέν τινα εὐθεῖαν γραμμὴν ἐξ ἀμερῶν σωμάτων στοιχηδὸν τεταγμένων, καὶ ταύτην νοήσωμεν στρεφομένην ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ, ὥσπερ τοὺς ἄξονας· πάλιν γὰρ ἔσται μὲν μεταβατικὴ κίνησις, οὔτε δὲ ἡ ὅλη εὐθεῖα ἐκβήσεται τοῦ ἐν ᾧ ἔστι τόπου (κυκλοφορητικὴν γὰρ μόνον ἐποιεῖτο τὴν κίνησιν), οὔτε κατὰ μέρη (τῶν γὰρ ἀμερῶν σωμάτων οὐκ ἔστι μέρη).

10.60Ama parçasız bir şeyin var olduğunu kabul etmeyenler bu itirazları savuşturacak ve böyle bir hareketin ancak düşüncede ilerleyebileceğini, onu gerçekten var olan cisimler üzerinde incelemek gerektiğini söyleyeceklerdir.

10.60

Ἀλλὰ ταύτας μὲν τὰς ἐνστάσεις διακρούονται οἱ μὴ συναρεσκόμενοι τῷ [μὴ] εἶναί τινα ἀμερῆ, φήσουσί τε μέχρις ἐπινοίας προκόπτειν τὴν τοιαύτην κίνησιν, δεῖν δὲ αὐτὴν ἐπὶ ὑποστατῶν ἐξετάζεσθαι σωμάτων.

10.61Bunlar böyle karşılık verecektir. Parçasız cisimlerin var olduğunu ve cisimlerin bölünmesinin en küçükte son bulduğunu ileri sürenler ise bu türden aporialara karşı hiçbir şey söyleyemeyeceklerdir. Bununla birlikte, bunları bir kenara bıraksak bile, hareketin var olmadığını kanıtlayan akıl yürütmeyle onun var olduğunu gösteren akıl yürütmenin eşit güçte olduğu görülecektir.

10.61

ὥσθ’ οὗτοι μὲν οὕτως ὑπαντήσονται· οἱ δ’ ἀξιοῦντες ἀμερῆ εἶναι σώματα καὶ τὴν κατάληξιν τῆς τῶν σωμάτων τομῆς εἰς ἐλάχιστον γίνεσθαι οὐδὲν ἰσχύσουσι λέγειν πρὸς τὰς τοιουτοτρόπος ἀπορίας. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐὰν μεταστῶμεν τούτων, εὑρεθήσεται ἰσοσθενὴς ὅ τε κατασκευάζων τὸ μὴ εἶναι κίνησιν λόγος καὶ ὁ δεικνὺς ταύτην ὑπάρχειν.

10.62Hareketin var olduğunu apaçık görünüş destekler. Ama bunun hakkında bir araştırma vardır; çünkü kimileri hareketin his ile kavrandığını söyler, kimileri de his ile hiç kavranmadığını, his aracılığıyla zihin tarafından kavrandığını.

10.62

τῷ μὲν γὰρ εἶναι κίνησιν συναγορεύει ἡ ἐνάργεια, περὶ δὲ ταύτης ἐστὶ ζήτησις, παρόσον οἱ μὲν αἰσθήσει λαμβάνεσθαί φασι τὴν κίνησιν, οἱ δὲ αἰσθήσει μὲν οὐδαμῶς, δι’ αἰσθήσεως δὲ τῇ διανοίᾳ.

10.63Hareketin duyulur bir şey olduğunu söyleyenler bunu şuna dayandırırlar: hisse, mesela görmeye, hareket eden cisimden hareket ederken ve duran cisimden dururken aynı izlenim gelmez; hareketsiz olandan bir türlü, hareket edenden başka türlü bir izlenim gelir. Bu bakımdan hareket his ile kavranabilir.

10.63

καὶ οἱ μὲν αἰσθητὸν εἶναι λέγοντες πρᾶγμα τὴν κίνησιν πιστοῦνται τὸ τοιοῦτο ἐκ τοῦ μὴ τὸ αὐτὸ ἐγγίνεσθαι πάθος τῇ αἰσθήσει, οἷον τῇ ὄφει, ἀπό τε τοῦ κινουμένου σώματος, ὅτε κινεῖται, καὶ ἀπὸ ἀπὸ τοῦ ἠρεμοῦντος, ὅτε ἠρεμεῖ, ἀλλὰ διάφορον μὲν ἀπὸ τοῦ ἀκινητίζοντος, ἀλλοῖον δὲ ἀπὸ τοῦ κινουμένου, ὥστε κατὰ τοῦτο αἰσθήσει ληπτὴν εἶναι τὴν κίνησιν.

10.64Hareketin his ile değil, his aracılığıyla zihin tarafından kavrandığını ileri sürenler ise her hareketin birlikte hatırlama yoluyla gerçekleştiğini söylerler. Çünkü şu cismin eskiden şu yerde bulunduğunu, şimdi ise başka bir yerde olduğunu hatırlayarak hareket ve hareket etmiş olma kavramını ediniriz. Hatırlamak ise akıldışı bir hissin değil, akıl gücünün işidir. Demek ki hareket his ile değil, zihin ile kavranır.

10.64

οἱ δὲ ἀξιοῦντες μὴ αἰσθήσει ταύτην λαμβάνεσθαι, ἀλλὰ δι’ αἰσθήσεως μὲν διανοίᾳ δέ, φασὶν ὅτι πᾶσα κίνησις κατὰ συμμνημόνευσιν γίνεται· ἀναφέροντες γὰρ ὡς τόδε τὸ σῶμα πάλαι μὲν <ἐν> τῷδε τῷ τόπῳ ἐτύγχανε, νῦν δὲ ἔστιν ἐν ἔννοιαν λαμβάνομεν τῆς κινήσεως καὶ τοῦ κεκινῆσθαι. αὐτὸ δὲ τό γε μνημονεύειν οὐκ ἀλόγου τινὸς αἰσθήσεως, λογικῆς δὲ δυνάμεως ἐστιν ἔργον. οὐκ ἄρα τῇ αἰσθήσει, διανοίᾳ δὲ συμβέβηκε λαμβάνεσθαι τὴν κίνησιν.

10.65Bir de şöyle: her hareket bir yerin bırakılması ve bir yerin tutulması olarak düşünülür. His ise ne yeri kavrayabilir (çünkü hiçbir yer duyulur değildir) ne de tutmayı ve bırakmayı (çünkü bunlar hatırlama yoluyla görülür, his ise akıldışı olduğundan hatırlamaz). Demek ki hareket duyulur bir şey değildir.

10.65

ἄλλως τε· πᾶσα κίνησις κατὰ ἀπόλειψιν καὶ ἐπίληψιν τόπου νοεῖται. ἡ δὲ αἴσθησις οὔτε τόπον δύναται λαμβάνειν (οὐθεὶς γὰρ τόπος αἰσθητός ἐστιν), οὔτε ἐπίληψιν καὶ ἀπόλειψιν· (μνημονικῶς γὰρ ταῦτα θεωρεῖται, ἡ δὲ αἴσθησις ἄλογος οὖσα ἐστὶν ἀμνήμων). οὐκ ἄρα αἰσθητόν τι ἐστὶν ἡ κίνησις.

10.66Ama hareketin öncelikle his ile mi yoksa zihin ile mi kavrandığı fark etmez. Açık olan şudur: apaçık görünüş hareketin var olmasıyla uyuşuyor görünür. Bu sebeple Dogmatik filozoflar da aporiacıları başka yerden değil, bundan hareketle utandırmayı âdet edinmişlerdir.

10.66

Πλὴν ἐάν τε αἰσθήσει προηγουμένως λαμβάνηται, ἐάν τε διανοίᾳ, ἀδιάφορον· ἐκεῖνο γὰρ συμφανές ἐστιν, ὅτι συνᾴδειν δοκεῖ τῷ εἶναι κίνησιν ἡ ἐνάργεια. παρ’ ἣν αἰτίαν καὶ οἱ δογματικοὶ φιλόσοφοι οὐκ ἄλλοθεν εἰώθασι δυσωπεῖν τοὺς ἀπορητικούς ἢ ἀπὸ ταύτης.

10.67Hareket yoksa, derler, güneş nasıl doğudan batıya kadar kendi yolunu koşar? Ya da mevsimlerin, ilkbaharın, yazın, sonbaharın ve kışın değişmeleri nasıl olur? Çünkü bunlar güneşin hareketleri, yaklaşmaları ve uzaklaşmaları sayesinde meydana gelir.

10.67

πῶς γὰρ, φασίν, εἴπερ μὴ ἔστι κίνησις, ἥλιος ἀπὸ ἀνατολῆς μέχρι δύσεως τοὺς ἰδίους σταδιεύει δρόμους; ἢ πῶς ὠρῶν γίγνονται μεταβολαί, ἔαρος καὶ θέρους καὶ μετοπώρου καὶ χειμῶωος; παρὰ γὰρ τὰς τοῦ ἡλίου κινήσεις συνεγγισμούς τε καὶ ἀποστάσεις αὗται συμβαίνουσιν.

10.68Gemiler limanlardan açılıp nasıl başka limanlara varır? Hareketi ortadan kaldıran aporiacı sabahleyin evinden çıkıp gündelik hayatın işlerinden birini gördükten sonra nasıl geri döner? Bunların hepsi hareketin karşı çıkılamaz kanıtlarıdır. Bu yüzden eski Kiniklerden biri, kendisine hareket aleyhindeki akıl yürütmeler sorulunca hiçbir cevap vermemiş, kalkıp dolaşmaya başlamış ve apaçık görünüşün kendisiyle sofistin akılsızlığını yüzüne vurmuştur.

10.68

πῶς δὲ καὶ νῆες ἀναχθεῖσαι ἐκ λιμένων εἰς ἑτέρους κατάγονται λιμένας; τίνα δὲ τρόπον ὁ ἀναιρῶν τὴν κίνησιν ἀπορητικὸς ἕωθεν προελθὼν τῆς οἰκίας καί τινα τῶν κατὰ τὸν βίον πραγματευσάμενος πάλιν ὑποστρέφει; πάντα γὰρ ταῦτα ἀναντίρρητά ἐστι τῆς κινήσεως τεκμήρια. ὅθεν καὶ τῶν παλαιῶν τις Κυνικῶν τοὺς κατὰ τῆς κινήσεως ἐρωτώμενος λόγους ἀπεκρίνατο μὲν οὐδὲ ἕν, ἀναστὰς δὲ περιεπάτει, δι’ αὐτῆς τῆς ἐναργείας τὴν ἄνοιαν τοῦ σοφιστοῦ ὀνειδίζων.

10.69Karşı taraf, hareketin var olduğu lehine buna benzer pek çok şey daha söylemeyi âdet edinmiştir. Biz de bu tarafın kanıtlanması için bunları yeterli bir savunma sayarak yetinecek ve karşı görüşü savunmaya girişeceğiz. Çünkü hareketin var olmamasının, inandırıcılık ve inandırıcı olmayış bakımından var olmasıyla eşit olduğu gösterilirse, kesinlikle hiçbirine katılmamak ve ikisi hakkında da askıya almak sonucu çıkacaktır.

10.69

καὶ ἄλλα δὲ παμπληθῆ τοιαῦτ’ εἰώθασιν οἱ ἐξ ἐναντίας λέγειν ὑπὲρ τοῦ κίνησιν εἶναι. οἶς καὶ ἡμεῖς ὧς ἀποχρώσῃ συνηγορίᾳ πρὸς κατασκευὴν τοῦδε τοῦ μέρους ἀρκεσθέντες εἰς τοὐναντίον ἐπιχειρήσομεν. ἐὰν γὰρ ἴσον δειχθῇ κατά τε πίστιν καὶ ἀπιστίαν τῷ εἷναι κίνησιν τὸ μὴ εἶναι κίνησιν, πάντως ἀκολουθήσει τὸ μηθετέρῳ μὲν συναινεῖν, ἐπέχειν δὲ περὶ ἀμφοτέρων.

10.70Öyleyse bir şey, mesela bir unsur, ilk olarak hareket ediyorsa, ya kendi kendine hareket eder ya da başka bir şey tarafından. Ama göstereceğimiz gibi ne kendi kendine ne de açıklayacağımız gibi başka bir şey tarafından hareket eder; demek ki hareket etmez. Önce şunu ele alalım: hareket eden her şey başka bir şey tarafından hareket ettiriliyorsa, hareket ettiren ya onu izleyerek ya da izlemeyerek onu hareket ettirir. Göstereceğimiz gibi hareket eden ne hareket ettiren onu izlerken ne de ondan ayrılırken hareket eder; demek ki hareket eden başka bir şey tarafından hareket ettirilmez.

10.70

Εἴπερ οὖν κινεῖταί τι πρώτως, οἷον στοιχεῖον, ἤτοι ὑφ’ αὐτοῦ κινεῖται ἢ ὐπ’ ἄλλου· οὔτε δὲ ὑφ’ αὐτοῦ, ὧς δείξομεν, οὔθ’ ὐπ’ ἄλλου, καθὼς παραμυθησόμεθα· οὐκ ἄρα κινεῖται. αὐτίκα γάρ, εἰ πᾶν τὸ κινούμενον ὑπὸ ἑτέρου κινεῖται, ἤτοι συνακολουθοῦντος αὐτῷ τοῦ κινοῦντος κινεῖται ἢ μὴ συνακολουθοῦντος· οὔτε δὲ συνακολουθοῦτος οὔτε ἀφισταμένου κινεῖται, ὧς δείξομεν· οὐκ ἄρα τὸ κινούμενον ὐπ’ ἄλλου κινεῖται.

10.71Hareket eden, hareket ettiren onu izlerken hareket ediyorsa, herhangi bir şey hareket ettiğinde her şeyin onu izlemesi gerekecektir. Mesela yirmi dört harfin her biri başka bir harf tarafından hareket ettiriliyorsa, alfa beta tarafından hareket ettirilince geri kalan harflerin de onu izlemesi zorunludur. Çünkü alfayı hareket ettiren beta alfayı izlediği gibi, betayı hareket ettiren gama da betayı, gamayı da delta izleyecek ve bu omegaya kadar sürecektir.

10.71

εἰ γὰρ τὸ κινούμενον συνακολουθοῦντος αὐτῶ τοῦ κινοῦντος κινεῖται, δεήσει τῷ ὁποιῳδηποτοῦν κινουμένῳ ἐνὶ πάντα συνακολουθεῖν. εἰ γὰρ λόγου χάριν ἕκαστον τῶν εἴκοσι τεσσάρων στοιχείων ὑπὸ ἑτέρου κινεῖται, ἀναγκαῖον τῷ ἄλφα κινουμένω ὑπὸ τοῦ βῆτα συνακολουθεῖν τὰ λοιπά, ἐπείπερ ὧς ἕπεται τῷ ἄλφα τὸ βῆτα κινοῦν τὸ ἄλφα, οὕτω καὶ τῷ βῆτα συνακολουθήσει τὸ γάμμα κινητικὸν ὂν αὐτοῦ, καὶ τῷ γάμμα τὸ δέλτα, καὶ μέχρι τοῦ ὁ).

10.72Aynı şekilde dünyadaki şeylerde de, hareket eden her şeyin kendisini izleyen bir hareket ettireni olması gerekiyorsa, tek bir şey hareket edince her şey onu izleyecektir. Oysa tek bir şey hareket edince her şeyin hareket ettiğini söylemek saçmadır; demek ki hareket ettiren hareket edeni izlemez.

10.72

τοίνυν καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τὸν κόσμον πραγμάτων, εἰ ἕκαστον τῶν κινουμένων ἀκολουθοῦν ἔχειν ὀφείλει τὸ κινοῦν, ἑνὶ κινουμένῳ πάντα συνακολουθήσει. ἄτοπον δέ γε ἑνὸς κινουμένου πάντα λέγειν κινεῖσθαι· οὐκ ἄρα ἕπεται τῷ κινουμένῳ τὸ κινοῦν.

10.73Hareket ettiren ondan ayrılıyorsa, tıpkı elin fırlatılan topu bırakması gibi, hareket edenin hareket ettiren tarafından bir şekilde etkilenip bir hâle sokularak ondan uzaklaşması zorunludur. Etkilenen şey de tabiatı gereği ancak ekleme, çıkarma ya da değişme yoluyla etkilendiğinden, hareket edenin de hareket ettiren tarafından bunlardan birine uğrayarak hareket etmesi gerekecektir; öyle ki bunların hiçbirine uğramazsa hareket ettiren ayrılınca duracaktır.

10.73

εἰ δὲ χωρίζεται αὐτοῦ, καθάπερ ἡ χεὶρ ἀφίσταται τῆς ἀποπαλλομένης σφαίρας, ἀνάγκη παθόν πως καὶ διατεθὲν ὑπὸ τοῦ κινοῦντος τὸ κινούμενον ποιεῖσθαι τὴν ἀπ’ αὐτοῦ φοράν. ἐπεὶ οὗν τὸ πάσχον οὐκ ἄλλως πέφυκε πάσχειν, εἰ μὴ κατὰ πρόσθεσιν ἢ ἀφαίρεσιν ἢ μεταβολήν, δεήσει καὶ τὸ κινούμενόν τι τούτων παθὸν ὑπὸ τοῦ κινοῦντος κινεῖσθαι, ὧς ἂν μηδὲν αὐτῶν πάθῃ, χωρισθέντος τοῦ κινοῦντος στήσεται.

10.74Oysa çıkarma, ekleme ve değişme hakkındaki sözün çıkmaz olduğunu gösterdik (Fizikçilere Karşı I 277 vd.). Öyleyse hareket ettiren ayrılırken de hareket eden hareket etmeyecektir.

10.74

ἐδείξαμεν (adv. phys. I 277sqq.) δέ γε ἄπορον τὸν περὶ τῆς ἀφαιρέσεως καὶ προσθέσεως καὶ μεταβολῆς λόγον, ὥστε οὐδ’ ἀφισταμένου τοῦ κινοῦντος κινήσεται τὸ κινούμενον.

10.75Bir de şöyle: hareket eden çıkarma, ekleme ya da değişme yoluyla etkilenerek hareket ediyorsa, atomlar hareket etmeyecektir; çünkü onlar ne eklemeyi ne çıkarmayı ne de değişmeyi kabul ederler. Öyleyse hareket eden başka bir şey tarafından da hareket ettirilmez. Çünkü başka bir şey tarafından hareket ettirilmek için ya o şey onu izlerken ya da izlemezken hareket etmesi gerekiyorsa ve ikisinin de imkânsız olduğu gösterildiyse, başka bir şey tarafından hareket ettirilmediğini söylemek gerekir.

10.75

καὶ ἄλλως· εἰ παθὸν κατὰ ἀφαίρεσιν ἢ κατὰ πρόσθεσιν ἢ κατὰ μεταβολὴν κινεῖται τὸ κινούμενον ἴ’ αἱ ἄτομοι οὐ κινηθήσονται διὰ τὸ μήτε πρόσθεσιν μήτε ἀφαίρεσιν μήτε μεταβολὴν ἐπιδέχεσθαι. τοίνυν οὐδὲ ὑπὸ ἑτέρου κινεῖται τὸ κινούμενον. εἰ γάρ, ἳνα ὑπὸ ἑτέρου κινηθῇ, δεῖ συνακολουθοῦντος αὐτῷ ἐκείνου κινεῖσθαι ἢ μὴ συνακολουθοῦντος, δέδεικται δὲ ἑκάτερον ἀδύνατον, λεκτέον μὴ ὑπὸ ἑτέρου κινεῖσθαι.

10.76Ayrıca hareket eden her şey başka bir şey tarafından hareket ettiriliyorsa, hareket ettiren ya kendisi hareket eder ya da hareketsizdir. Hareketsiz olması imkânsızdır; çünkü hareket ettiren bir şey yapar, bir şey yapan hareket eder; demek ki hareket ettiren hareket eder. Hareket ediyorsa, hareket eden her şey başka bir şey tarafından hareket ettirildiğinden, onun da üçüncü bir şey tarafından, üçüncünün dördüncü, dördüncünün beşinci tarafından hareket ettirilmesi gerekecek ve bu sonsuza kadar sürecektir; böylece hareketin bir başlangıcı olmayacaktır. Bu ise saçmaydı; demek ki hareket eden başka bir şey tarafından hareket ettirilmez.

10.76

καὶ μὴν εἰ πᾶν τὸ κινούμενον ὐπ’ ἄλλου τινὸς κινεῖται, ἤτοι τὸ κινοῦν αὐτὸ κινεῖται ἢ ἀκινητίζει. καὶ ἀκινητίζειν μὲν ἀδύνατον· τὸ γὰρ κινοῦν ἐνεργεῖ τι, τὸ δὲ ἐνεργοῦν κινεῖται, τὸ ἄρα κινοῦν κινεῖται. εἰ δὲ κινεῖται, ἐπεὶ πᾶν τὸ κινούμενον ὐπ’ ἄλλου τινὸς κινεῖται, δεήσει καὶ τὸ κινούμενον ὑπὸ τρίτου τινὸς κινεῖσθαι, καὶ τὸ τρίτον ὑπὸ τοῦ τετάρτου, καὶ τὸ τέταρτον ὑπὸ τοῦ πέμπτου, καὶ οὕτως εἰς ἄπειρον, ὥστε ἄναρχον γίνεσθαι τὴν κίνησιν. τοῦτο δὲ ἦν ἄτοπον· οὐκ ἄρα τὸ κινούμενον ὑπ’ ἄλλου κινεῖται.

10.77Kendi kendine de hareket etmeyecektir. Çünkü kendiliğinden hareket ediyorsa, tabiatı ya her yöne ya da bir yöne hareket etmeye elverişlidir; mesela ilk ve unsur niteliğindeki cisimlerde olduğu gibi, zira söz fizikçilere karşıdır. Tabiatı her yöne hareket etmeye elverişliyse hareket etmeyecektir.

10.77

Καὶ μὴν οὐδ’ αὐτὸ ὑφ’ ἑαυτοῦ κινηθήσεται. εἰ γὰρ αὐτοκίνητόν ἐστιν, ἤτοι πάντῃ κινητὴν ἔχει τὴν φύσιν ἤ εἰς τινα διάστασιν, οἷον ἐπὶ τῶν πρώτων καὶ στοιχειωδῶν σωμάτων, ἐπεὶ καὶ πρὸς τοὺς φυσικούς ἐστιν ὁ λόγος. ἀλλ’ εἰ μὲν πάντῃ κινητὴν ἔχει τὴν φύσιν, οὐ κινήσεται·

10.78Çünkü ne yukarı gidecektir, zira tabiatı aşağıya da hareket etmeye elverişlidir; ne aşağı, zira yukarıya da elverişlidir; ne ileri, zira geriye de elverişlidir; ne geri, zira ileriye de elverişlidir. Geriye kalan iki yön için de aynı akıl yürütme geçerlidir.

10.78

οὔτε γὰρ ἄνω ἐνεχθήσεται διὰ τὸ καὶ εἰς τὸ κάτω κινητὴν ἔχειν τὴν φύσιν, οὔτε κάτω διὰ τὸ καὶ εἰς τὸ ἄνω, οὔτε πρόσω διὰ τὸ καὶ εἰς τὸ ὀπίσω, οὔτ’ ὀπίσω διὰ τὸ καὶ εἰς τοὔμπροσθεν. καὶ ἐπὶ τῶν λειπομένων δυεῖν διαστάσεων ὁ αὐτὸς λόγος.

10.79Tabiatı bir yöne hareket etmeye elverişliyse, ateş ve hava gibi yukarıya elverişliyse her şey yukarı hareket edecek; toprak ve su gibi yalnız aşağıya elverişliyse her şey aşağı hareket edecektir. Bazılarının tabiatı yukarıya, bazılarınınki aşağıya hareket etmeye elverişliyse, hareket eden cisimlerden birleşik bir cisim meydana gelmeyecektir.

10.79

εἰ δὲ εἴς τινα διάστασιν κινητὴν ἔχει τὴν φύσιν, εἰ μὲν εἰς τὴν ἄνω ὥσπερ τὸ πῦρ καὶ ὁ ἀήρ, πάντ’ ἄνω κινήσεται, εἰ δὲ εἰς τὴν κάτω μόνον ὧς γῆ καὶ ὕδωρ, πάντα εἰς τὸ κάτω. εἰ δὲ τινὰ μὲν εἰς τὴν ἄνω διάστασιν κινητὴν ἔχει τὴν φύσιν, τινὰ δὲ εἰς τὴν κάτω, οὐ γενήσεται ἐκ κινουμένων σωμάτων σύγκριμα.

10.80Çünkü unsur niteliğindeki cisimlerin ortadan uçlara doğru hareket ettiği düşünülürse, evren dağılacaktır; zira her biri öbüründen ayrılıp kendi hareketine doğru koşacak, yukarı giden yukarıya, aşağı giden aşağıya gidecektir.

10.80

εἴτε γὰρ ἀπὸ τοῦ μέσου νοοῖτο κινούμενα τὰ στοιχειώδη σώματα ὧς ἐπὶ τὰ πέρατα, λυθήσεται τὸ πᾶν· ἑκάτερον γὰρ ἀπὸ θατέρου χωρισθὲν ὡς ἐπὶ τὴν ἴδιον δραμεῖται κίνησιν, τὸ μὲν ἀνωφερὲς ἐπὶ τὴν ἄνω, τὸ δὲ κατωφερὲς ὡς ἐπὶ τὴν κάτω.

10.81Uçlardan ortaya doğru itildikleri varsayılırsa, kesinlikle ya aynı dikey çizgi boyunca hareket edecekler ya da etmeyeceklerdir. Aynı dikey çizgi boyunca hareket ediyorlarsa zorunlu olarak birbirlerine çarpacaklar; böylece ya güçleri eşit olduğu için, hiçbiri öbürüne üstün gelmeden, ne aşağı giden ne yukarı giden zor kullanabilmeden duracaklardır (tabiatça hareket eden şeylerde duruş olduğunu söylemek ise saçmadır),

10.81

εἴτ’ ἀπὸ τῶν περάτων ὑποκέοιτο ὧς ἐπὶ τὸ μέσον συνωθούμενα, πάντως ἢ κατὰ τὴν αὐτὴν κάθετον ἐνεχθήσεται ἢ οὐ κατὰ τὴν αὐτὴν. καὶ εἰ μὲν κατὰ τὴν αὐτὴν φέροιτο, ἐξ ἀνάγκης καὶ ἀντιπεσεῖται ἀλλήλοις, καὶ οὕτως ἢ ἰσοκρατοῦντα στήσεται μηθετέρου νικῶντος, μήτε τοῦ κάτω βιαζομένου μήτε τοῦ ἄνω (ἄτοπον δὲ λέγειν στάσιν γίνεσθαι ἐν τοῖς φύσει κινουμένοις),

10.82ya da tersine güçleri eşit olmadığı için tek bir yere gideceklerdir: yukarı gidenler üstün gelirse yukarıya, aşağı gidenler ağır basarsa aşağıya. Aynı dikey çizgi boyunca hareket etmiyorlarsa birbirleriyle karşılaşmazlar; karşılaşmazlarsa da herhangi bir birleşik cisim meydana getiremezler. Bu ise saçmadır. Öyleyse hareket eden kendiliğinden hareket etmez.

10.82

ἤ τοὐναντίον ἀνισοκρατοῦντα εἰς ἕνα μόνον ἐνεχθήσεται τόπον, ἤτοι τὸν ἄνω ἐπικρατησάντων τῶν ἀνωφερῶν, ἢ εἰς τὸν κάτω ὑπερτερούντων τῶν κατωφερῶν. εἰ δὲ μὴ κατὰ τὴν αὐτὴν κάθετον φέροιτο, οὐ συμβάλλει ἀλλήλοις, μὴ συμβάλλοντα δὲ οὐδὲ συγκρίματος ἔσται τινὸς ἀποτελεστικὰ. τοῦτο δὲ ἄτοπον. τοίνυν οὐδὲ αὐτοκίνητόν ἐστι τὸ κινούμενον.

10.83Yine, hareket eden kendiliğinden hareket ediyorsa, her hareket ettiren ya önden iterek ya çekerek ya da kaldırıp sıkıştırarak hareket ettirdiğinden, kendi kendini hareket ettiren kendiliğinden hareket eden şeyin de ya önden iterek ya çekerek ya da kaldırıp sıkıştırarak hareket ettirmesi gerekecektir.

10.83

πάλιν εἰ αὐτοκίνητόν ἐστι τὸ κινούμενον, ἐπεὶ πᾶν τὸ κινοῦν ἤτοι προωθοῦν κινεῖ ἢ ἐπισπώμενον ἢ ἀνοχλοῦν καὶ θλῖβον, δεήσει καὶ τὸ αὐτοκίνητον ἑαυτοῦ κινητικὸν ὂν ἤτοι προωστικῶς κινεῖν ἢ ἐπισπαστικῶς ἢ ἀνοχλητικῶς καὶ θλιπτικῶς.

10.84Önden iterek hareket ettiriyorsa kendi arkasında olacak (çünkü iten, itilenin arkasındadır); çekerek hareket ettiriyorsa kendi önünde; kaldırıp sıkıştırarak hareket ettiriyorsa kendi altında olacaktır. Oysa aynı şeyin kendi arkasında, önünde ya da altında olduğunu düşünmek imkânsızdır. Demek ki hareket eden kendiliğinden hareket etmez. Hareket eden ne başka bir şey tarafından ne de kendi kendine hareket ediyorsa ve bunların dışında bir şık yoksa, hareket edenin hareket etmediğini söylemek gerekir.

10.84

εἴτε δὲ προωστικῶς κινοίη, ἔσται ἐξόπισθεν ἑαυτοῦ (τὸ γὰρ προωθοῦν ἐξόπισθέν ἐστι τοῦ προωθουμένου), εἴτε ἐπισπαστικῶς, ἔσται ἔμπροσθεν αὐτοῦ, εἴτε ἀνοχλητικῶς καὶ θλιπτικῶς, ὑποκάτω αὑτοῦ. ἀδύνατον νατον δέ γε νοεῖν τὸ αὐτὸ ἤτοι ὄπισθεν ἑαυτοῦ ἢ ἔμπροσθεν ἢ ὑποκάτω· οὐκ ἄρα αὐτοκίνητόν ἐστι τὸ κινούμενον. εἰ δὲ μήτε ὐπ’ ἄλλου κινεῖται τὸ κινούμενον μήτε ὑφ’ ἑαυτοῦ, παρὰ δὲ ταῦτα οὐδὲν ἔστι, ῥητέον μὴ κινεῖσθαι τὸ κινούμενον.

10.85Kronos lakaplı Diodoros da hareketin var olmadığına dair ağır başlı bir hatırlatma ortaya koyar; bununla hiçbir şeyin hareket etmediğini ama hareket etmiş olduğunu gösterir. Hiçbir şeyin hareket etmemesi, onun parçasızlar hakkındaki varsayımlarından çıkar.

10.85

Κομίζεται δὲ καὶ ἄλλη τις ἐμβριθὴς ὑπόμνησις εἰς τὸ μὴ εἶναι κίνησιν ὑπὸ Διοδώρου τοῦ Κρόνου, δι’ ἧς παρίστησιν, ὅτι κινεῖται μὲν οὐδὲ ἔν, κεκίνηται δέ. καὶ μὴ κινεῖσθαι μέν, τοῦτο ἀκόλουθόν ἐστι ταῖς κατ’ αὐτὸν τῶν ἀμερῶν ὑποθέσεσιν.

10.86Çünkü parçasız cisim parçasız bir yerde kuşatılmalıdır; bu yüzden ne o yerde hareket eder (çünkü yeri tamamen doldurmuştur, hareket edecek şeyin ise daha büyük bir yeri olmalıdır), ne de bulunmadığı yerde (çünkü orada da hareket edebilmek için henüz orada değildir). Öyleyse hareket de etmez. Ama akla uygun olarak hareket etmiştir; çünkü önce şu yerde görülen şey, şimdi başka bir yerde görülmektedir. Bu ise o hareket etmeseydi olmazdı. Bu adam kendi öğretisine yardım etmek isterken saçma bir şeyi kabullenmiştir; çünkü hiçbir şey hareket etmezken bir şeyin hareket etmiş olduğunu söylemek nasıl saçma olmaz? Şüpheciler ise hareket ediyor olma hakkında da hareket etmiş olma hakkında da eşit ölçüde aporiaya düştükleri için, Diodoros'un kabullendiği gibi saçma hiçbir şeyi kabullenmeyeceklerdir.

10.86

τὸ γὰρ ἀμερὲς σῶμα ὀφείλει ἐν ἀμερεῖ τόπῳ περιέχεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο μήτε ἐν αὐτῷ κινεῖται (ἐκπεπλήρωκε γὰρ αὐτόν, δεῖ δὲ τόπον ἔχειν μείζονα τὸ κινησόμενον), μήτε ἐν ᾧ μὴ ἔστιν· οὔπω γὰρ ἔστιν ἐν ἐκείνῳ, ἴνα καὶ ἐν αὐτῷ κινηθῇ. ὥστε οὐδὲ κινεῖται. κεκίνηται δὲ κατὰ λόγον· τὸ γὰρ πρότερον ἐν τῷδε τῷ τόπῳ θεωροῦ μένον, τοῦτο ἐν ἑτέρῳ νῦν θεωρεῖται τόπῳ· ὅπερ οὐκ ἂν ἐγεγόνει μὴ κινηθέντος αὐτοῦ. οὕτος μὲν οὖν ὁ ἀνὴρ ἐπαρήγειν θελήσας τῷ οἰκείῳ δόγματι ἄτοπόν τι προσήκατο· πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον τὸ μηδενὸς κινουμένου λέγειν τι κεκινῆσθαι; οἱ δὲ ἀπὸ τῆς σκέψεως ἐπ’ ἴσης καὶ περὶ τοῦ κινεῖσθαι καὶ περὶ τοῦ κεκινῆσθαι ἀποροῦντες οὐδὲν ἄτοπον προσδέξονται, καθάπερ Διόδωρος προσήκατο.

10.87Bununla birlikte Diodoros, hiçbir şeyin hareket etmediğini göstermek için şu dolaşan akıl yürütmeyi soru biçiminde ortaya koyar: “Bir şey hareket ediyorsa, ya bulunduğu yerde hareket eder ya da bulunmadığı yerde. Ama ne bulunduğu yerde (çünkü orada durur) ne de bulunmadığı yerde (çünkü orada değildir) hareket eder. Demek ki hiçbir şey hareket etmez.”

10.87

πλὴν οὗτός γε τὸν περιφορητικὸν συνερωτᾷ λόγον εἰς τὸ μὴ κινεῖσθαί τι, λέγων· ‟εἰ κινεῖταί τι, ἤτοι ἐν ᾧ ἔστι τόπῳ κινεῖται ἢ ἐν ᾧ μὴ ἔστιν· οὔτε δὲ ἐν ᾧ ἔστι (μένει γὰρ ἐν αὐτῷ), οὔτε ἐν ᾧ μὴ ἔστιν (οὐ γὰρ ἔστιν ἐν αὐτῷ)· οὐκ ἄρα κινεῖταί τι.”

10.88Akıl yürütme böyledir; öncüllerinin açıklaması da apaçıktır. Biri bir şeyin içinde bulunduğu, öbürü bulunmadığı yer olmak üzere iki yer vardır ve bunların dışında üçüncü bir yer düşünülemez bile. Öyleyse hareket eden, gerçekten hareket ediyorsa, bunlardan birinde hareket etmelidir; çünkü düşünülemeyen bir yerde hareket edemez. Bulunduğu yerde hareket etmez; çünkü onu tamamen doldurmuştur. Orada bulunduğu sürece durur; durduğu sürece de orada hareket etmez.

10.88

καὶ ὁ μὲν λόγος τοιοῦτος, ἡ δὲ παραμυθία τῶν λημμάτων αὐτοῦ προφανής. δυεῖν γὰρ ὄντων τόπων, ἑνὸς μὲν τοῦ ἐν ᾧ τι ἔστιν, δευτέρου δὲ τοῦ ἐν ᾧ μὴ ἔστιν, καὶ τρίτου παρὰ τούτους μηδ’ ἐπινοεῖσθαι δυναμένου, δεῖ τὸ κινούμενον, εἰ ὄντως κινεῖται, ἐν τῷ ἑτέρῳ τούτων κινεῖσθαι· ἐν γὰρ τῷ ἀνεπινοήτῳ οὐκ ἂν κινοῖτο. ἐν ᾧ μὲν οὖν ἔστι τόπῳ οὔ κινεῖται· ἐκπεπλήρωκε γὰρ αὐτόν· καὶ ἐφ’ ὅσον ἔστιν ἐν αὐτῷ, μένει· μένον δὲ ἐν αὐτῷ οὐ κινεῖται.

10.89Bulunmadığı yerde hareket etmesi de imkânsızdır. Çünkü bir şeyin bulunmadığı yerde ne bir şey yapabilir ne bir şeye uğrayabilir; aynı şekilde hareket de edemez. Rodos'ta bulunan birinin Atina'da hareket ettiğini kimse söylemeyeceği gibi, genel olarak hiçbir cismin bulunmadığı yerde hareket ettiği de söylenmeyecektir.

10.89

ἐν ᾧ δὲ μὴ ἔστι, πάλιν ἀδύνατον αὐτὸ κινεῖσθαι· ὅπου γάρ τι μὴ ἔστιν, ἐκεῖ οὔτε δρᾶσαί τι οὔτε παθεῖν δύναται, κατὰ ταὐτὰ δὲ οὐδὲ κινεῖσθαι, καὶ ὧς οὐκ ἄν τις λέγοι τὸν ἐν Ῥόδῳ ὄντα ἐν Ἀθήναις κινεῖσθαι, οὕτως οὐδὲ κοινῶς πᾶν σῶμα ἐρεῖ ἐν ἐκείνῳ κινεῖσθαι τῷ τόπῳ, ἔνθα μὴ ἔστιν.

10.90Bu yüzden bulunulan ve bulunulmayan olmak üzere iki yer varsa ve hareket edenin bunların hiçbirinde hareket edemeyeceği gösterildiyse, hareket eden diye bir şey olmayacaktır.

Akıl yürütmenin açıklaması böyledir. Ama pek çok kişi buna çeşitli biçimlerde karşı çıkmıştır; onların itirazlarını hemen ardından ortaya koyacağız.

10.90

ὅθεν εἰ δύο εἰσὶ τόποι ὅ τε ἐν ὡ ἔστι καὶ ἐν ὡ μὴ ἔστι, δέδεικται δ’ ἐν μηδετέρῳ τούτων δυνάμενον κινεῖσθαι τὸ κινούμενον, οὐκ ἂν εἴη τὸ κινούμενον. Τοιαύτη μὲν καὶ ἡ τοῦ λόγου παραμυθία· ποικίλως δὲ καὶ πολλῶν πολλῶν ἀντείρηται, ὧν τἀς ἐνστάσεις παρακειμένως ἐκθησόμεθα.

10.91Bazıları, tamamlanmışlık bildiren önermeler doğruyken bunların süreklilik bildiren karşılıklarının yanlış olmasının imkânsız olduğunu, doğru olmaları gerektiğini, tamamlanmışlık bildirenler yanlışsa onların da aynı şekilde yanlış olduğunu söyler. Çünkü bir şeyin sonu varsa o şey de vardır, var olmayan bir şeyin de sonu olamaz. Tamamlanmışlık bildiren, süreklilik bildirenin sonuysa, son olan tamamlanmışlık bildiren varken, sonu olduğu süreklilik bildirenin de olması zorunludur.

10.91

καὶ δὴ ἔνιοι μὲν ἀδύνατον εἶναί φασι τῶν συντελεστικῶν ἀληθῶν ὄντων ψευδῆ τυγχάνειν τὰ παρατατικὰ τούτων, ἀλλ’ ἀληθῆ καθεστάναι, καὶ ψευδῶν ὄντων ἀναλόγως ψευδῆ. οὗ γὰρ ἔστι τι πέρας, ἔστι κἀκεῖνο, καὶ τοῦ μὴ ὄντος οὐκ ἂν εἴη τι πέρας. εἰ δὲ πέρας ὑπῆρχε τοῦ παρατατικοῦ τὸ συντελεστικόν, ἀνάγκη ἄρα τοῦ συντελεστικοῦ ὄντος, ὃ δὴ πέρας ἐστίν, εἷναι καὶ τὸ παρατατικὸν οὗ τοῦτο πέρας ἐστίν.

10.92'Meydana geldi' diye tamamlanmışlık bildiren şey, 'meydana geliyor' diye süreklilik bildiren doğru değilken hiçbir şey olmadığı gibi, 'yok oldu' diye tamamlanmışlık bildiren şey de 'yok oluyor' diye süreklilik bildiren önceden var olmadan hiçbir şey olmadığı gibi, 'hareket ediyor' diye süreklilik bildiren doğru değilken 'hareket etti' diye tamamlanmışlık bildirenin doğru olması da imkânsızdır.

10.92

καὶ ὧς οὐδέν ἐστι τὸ γεγενῆσαι συντελεστικὸν μὴ ὄντος ἀληθοῦς τοῦ γίνεσθαι παρατατικοῦ, καὶ ὃν τρόπον οὐδέν ἐστι τὸ ἐφθάρθαι συντελεστικὸν μὴ προυπάρξαντος τοῦ φθείρεσθαι παρατατικοῦ, οὕτως ἀδύνατόν ἐστι, μὴ ὄντος ἀληθοῦς τοῦ κινεῖσθαι παρατατικοῦ, ἀληθὲς εἶναι τὸ κεκινῆσθαι συντελεστικόν.

10.93Başkaları ise bir şeyin içinde kuşatıldığı yerde hareket edebileceğini söyler. Çünkü milleri etrafında dönen küreler, dönen dingiller, kasnaklar, çömlekçi çarkları ve bunlara benzeyen daha pek çok cisim hareket eder, ama bulundukları yerde hareket ederler. Öyleyse akıl yürütmenin bir öncülü, yani hiçbir şeyin bulunduğu yerde hareket etmediği öncülü yanlıştır.

10.93

ἄλλοι δέ φασι δύνασθαί τι ἐν ᾧ περιέχεται τόπω κινεῖσθαι· αἱ γὰρ περὶ τοῖς κνώδαξιν εἱλούμεναι σφαῖραι καὶ οἱ περιδινούμενοι ἄξονες καὶ ἤδη τὰ τύμπανα καὶ οἱ κεραμευτικοὶ τροχοὶ καὶ ἄλλα παμπληθῆ τούτοις ἐοικότα σώματα κινεῖται μέν, ἐν ᾧ δὲ ἔστι τόπῳ κινεῖται, ὥστε ψεῦδος εἶναι ἕν τι τοῦ λόγου λῆμμα, τὸ μὴ κινεῖσθαί τι ἐν ᾧ ἔστι τόπῳ.

10.94Başkaları da akıl yürütmenin hareket kavramına aykırı olarak sorulduğunu söyler. Çünkü hareket eden şey, hareket ettiği çıkış yeri ve hareket ettiği varış yeriyle birlikte düşünülür. Bu yüzden Diodoros “Bir şey hareket ediyorsa, ya bulunduğu yerde ya da bulunmadığı yerde hareket eder” dediğinde, hareket kavramına aykırı, çürük bir şey söylemiş olur; çünkü hareket eden ne bulunduğu yerde ne de bulunmadığı yerde, ikisi boyunca, yani hem çıkış hem varış yeri boyunca hareket eder. Bir de iki anlamlılığı ayırt edenler vardı.

10.94

ἄλλοι δὲ παρὰ τὴν ἔννοιαν τῆς κινήσεως ἠρωτῆσθαί φασι τὸν λόγον. τὸ γὰρ κινούμενον νοεῖται σύν τόπω τῷ ἀφ’ οὗ κινεῖται καὶ τῷ εἰς ὃν κινεῖται· διόπερ ὅταν λέγῃ ὁ Διόδωρος ‟εἰ κινεῖταί τι, ἤτοι ἐν ᾧ ἔστι τόπῳ κινεῖται ἢ ἐν ᾧ μὴ ἔστιν”, μοχθηρόν τι καὶ παρά τὴν τῆς κινήσεως νόησιν λέγει, παρόσον τὸ κινούμενον οὔτε ἐν ᾧ ἔστι τόπῳ κινεῖται οὔτε ἐν ᾧ μὴ ἔστιν, ἀλλὰ κατ’ ἀμφοτέρων, τοῦ τε ἀφ’ οὗ κινεῖται καὶ τοῦ εἰς ὅν. ἦσαν δὲ οἱ καὶ ἀμφιβολίαν διεστέλλοντο.

10.95Bunlar bir yerde kuşatılmanın iki şey anlattığını söylerler. Biri geniş anlamdaki yerde kuşatılmaktır, mesela birinin İskenderiye'de olduğunu söylediğimizde; öbürü tam anlamıyla yerde kuşatılmaktır: bu anlamda benim yerimin vücudumun yüzeyini kalıp gibi saran hava olduğu söylenebilir, amphora da içinde kuşatılanın yeri diye anılır. Yer iki anlamda söylendiğine göre, hareket edenin bulunduğu yerde, yani hareketin gerçekleşebileceği bir aralığı bulunan geniş anlamdaki yerde hareket edebileceğini söylerler.

10.95

τὸ γὰρ ἐν τόπῳ περιέχεσθαι δύο σημαίνειν φασίν, ‘ὲν μὲν ἐν τόπῳ τῷ κατὰ πλάτος, ὧς ὅταν λέγωμέν τινα ἐν ’Αλεξανδρείᾳ εἶναι, ἕτερον δὲ ἐν τῷ τόπῳ τῷ κατ’ ἀκρίβειαν, καθὸ κἀμοῦ λέγοιτ’ ἂν εἶναι τόπος ὁ περιτετυπωκὼς τὴν ἐπι φάνειάν μου τοῦ σώματος ἀήρ, καὶ ἀμφορεὺς τοῦ ἐν αὐτῷ περιεχομένου προσαγορεύεται τόπος. διχῶς δὴ καλουμένου νῦν <τοῦ> τόπου, φασὶ δύνασθαι τὸ κινούμενον ἐν ᾧ ἔστι τόπω κινεῖσθαι, τῷ κατὰ πλάτος, ἔχοντι διάστημα καθ᾿ ὃ γενήσεται τὰ τῆς κινήσεως.

10.96Bazıları da Diodoros'un akıl yürütmesinin sonuçsuz olduğunu düşünmüştür; çünkü bir ayrık önermeyle başlar, ama ardından gelenlerle onun her iki şıkkını, yani bir şeyin bulunmadığı yerde hareket ettiğini de bulunduğu yerde hareket ettiğini de yanlış göstererek bu önermeyi yanlış çıkarır.

10.96

τινὲς δὲ καὶ ἀπέραντον εἷναι ᾠήθησαν τὸν τοῦ Διοδώρου λόγον, ἐπείπερ ἄρχεται μὲν ἀπὸ διεζευγμένου, ψευδοποιεῖ δὲ τοῦτο διὰ τῶν ἑξῆς, ἑκάτερον τῶν ἐν αὐτῷ δεικνὺς ψεῦδος, τό τε ἐν ᾧ μὴ ἔστι τι τόπῳ κινεῖσθαι καὶ τὸ ἐν ᾧ ἔστιν.

10.97Akıl yürütmeye karşı itirazlar bunlardır. Diodoros ilk itiraza hemen karşılık vermiş görünür: tamamlanmışlık bildiren önermeler doğruyken bunların süreklilik bildiren karşılıklarının yanlış olabileceğini gösterir. Diyelim biri bir yıl önce evlenmiş, öbürü bir yıl sonra. O hâlde bunlar için 'Bunlar evlendiler' önermesi tamamlanmışlık bildirdiği için doğrudur, 'Bunlar evleniyorlar' önermesi ise süreklilik bildirdiği için yanlıştır. Çünkü biri evlenirken öbürü henüz evlenmiyordu, öbürü evlenirken de ilki artık evlenmiyordu. 'Bunlar evleniyorlar' önermesi ancak ikisi birlikte evlenseydi onlar için doğru olurdu. Demek ki tamamlanmışlık bildiren doğruyken onun süreklilik bildiren karşılığı yanlış olabilir.

10.97

Τοιαῦται μὲν αἱ πρὸς τὸν λόγον ἐνστάσεις· δοκεῖ δὲ Διόδωρος πρὸς τὴν πρώτην εὐθὺς ὑπηντηκέναι διδάσκων, ὅτι ἐνδέχεται τῶν συντελεστικῶν ἀληθῶν ὄντων τὰ τούτων παρατατικὰ ψευδῆ τυγχάνειν. ἔστω γάρ τινα πρὸ ἐνιαυτοῦ γεγαμηκέναι καὶ ἕτερον μετ᾿ ἐνιαυτόν. οὐκοῦν ἐπὶ τούτων τὸ μὲν ‟οὗτοι. ἔγημαν” ἀξίωμα συντελεστικὸν ὂν ἀληθές ἐστιν, τὸ δ᾿ ‟οὗτοι γαμοῦσι” παρατατικὸν καθεστὼς ψεῦδός ἐστιν· ὅτε γὰρ οὗτος ἐγάμει, οὔπω οὗτος ἐγάμει, καὶ ὅτε οὗτος ἐγάμει, οὐκέτι οὗτος ἐγάμει. τότε δ᾿ ἂν ἦν ἀληθὲς ἐπ᾿ αὐτῶν τὸ ‟οὗτοι γαμοῦσιν”, εἰ ὁμόσε ἐγάμουν. δύναται οὖν τοῦ συντελεστικοῦ ἀληθοῦς ὄντος ψεῦδος εἶναι τὸ τούτου παρατατικόν.

10.98“Helene'nin üç kocası oldu” önermesi de böyledir. Ne Sparta'da Menelaos'u kocası olarak tuttuğu zaman, ne İlion'da Paris'i tuttuğu zaman, ne de Paris ölünce Deiphobos'la evlendiği zaman “Üç kocası var” diye süreklilik bildiren önerme doğrudur; oysa “Üç kocası oldu” diye tamamlanmışlık bildiren önerme doğrudur.

10.98

τοιοῦτο δέ ἐστι καὶ τὸ “Ἑλένη τρεῖς ἔσχεν ἄνδρας”· οὔτε γὰρ ὅτε Μενέλαον εἶχεν ἐν Σπάρτῃ ἄνδρα οὔθ’ ὅτε Πάριν ἐν Ἰλίῳ, οὔθ’ ὅτε θανόντος τούτου Δηιφόβῳ ἐγαμήθη, ἀληθές ἐστι τὸ παρατατικὸν τὸ ‟τρεῖς ἔχει ἄνδρας”, ἀληθοῦς ὄντος τοῦ συντελεστικοῦ τοῦ ‟τρεῖς ἔσχεν ἄνδρας”.

10.99Ama Diodoros burada safsata yapıyor ve iki anlamlılıktan yararlanarak bizi yanıltmak istiyor. Çünkü 'Bunlar evlendiler' iki şey anlatır. Biri çoğul anlamdır ve 'Bunlar birlikte evlendiler' demeye denktir; bu yanlıştır. Öbürü, 'Bu evlendi' diye çekilmiş tekil bir olguyla yine 'Bu evlendi' diye başka bir tekil olgunun bir araya getirilmesidir. Bu tekillerin süreklilik bildiren karşılıkları, yani 'Bu evleniyor' ve 'Bu evleniyor' da doğrudur; çünkü bunlar her ikisi için de doğru olmuştur.

10.99

σοφίζεται δὲ ἐν τούτοις ὁ Διόδωρος, καὶ παρ’ ἀμφιβολίαν βούλεται ἡμᾶς πλανᾶν. τὸ γὰρ ‟οὗτοι ἔγημαν” δύο σημαίνει, ὲν μὲν πληθυντικὸν καὶ ἴσον τῷ ‟οὗτοι συνέγημαν”, ὅπερ ἐστὶ ψεῦδος, ἕτερον δὲ τὸ κατὰ περίληψιν ἑνικοῦ πράγματος ἐγκεκλιμένου ἀπὸ τοῦ ‟οὗτος ἔγημεν” καὶ ἑτέρου ἑνικοῦ τοῦ “οὗτος ἔγημεν”, ὧν πάλιν ἐνικῶν τὰ παρατατικά ἐστιν ἀληθῆ, τὸ οὗτος γαμεῖ καὶ τὸ οὗτος γαμεῖ ἐπ’ άμφοτέρων γὰρ ἀληθῆ γέγονε ταῦτα.

10.100Öyleyse süreklilik bildirenler yanlışken onların tamamlanmışlık bildiren karşılıklarının doğru çıkması imkânsızdır; ikisi ya birlikte ortadan kalkar ya da birlikte var olur.

Evet, ama Diodoros aynı varsayım için daha açık bir örnek kullanarak başka bir açıklama da getirir.

10.100

ἀμήχανον οὖν ἐστι τῶν παρατατικῶν ψευδῶν ὄντων ἀληθῆ εὑρίσκεσθαι τὰ τούτων συντελεστικά, ἀλλ’ ἀνάγκη συναναιρεῖσθαι ἢ συνυπάρχειν τὰ ἕτερα τοῖς ἑτέροις. Νὴ Δί’ 5 ἀλλ’ εἰς τὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν καὶ ἑτέραν ὁ Διόδωρος κομίζεται παραμυθίαν, σαφεστέρῳ χρώμενος ὑποδείγματι.

10.101Bir top, der, yukarıdaki tavana atılsın. O hâlde atışın arasındaki zamanda süreklilik bildiren 'Top tavana dokunuyor' önermesi yanlıştır; çünkü top hâlâ yoldadır. Tavana dokunduğunda ise tamamlanmışlık bildiren 'Top tavana dokundu' önermesi doğru olur. Demek ki süreklilik bildiren yanlışken tamamlanmışlık bildiren doğru olabilir; bu yüzden de bir şey süreklilik anlamında hareket etmiyorken tamamlanmışlık anlamında hareket etmiş olabilir.

10.101

βαλλέσθω γάρ, φησί, σφαῖρα εἰς τὸν ὑπερκείμενον ὄροφον. οὐκοῦν ἐν τῷ μεταξὺ τῆς βολῆς χρόνῳ τὸ μὲν παρατατικὸν ἀξίωμα ‟ἃπτεται ἡ σφαῖρα ὀροφῆς” ψεῦδός ἐστιν· ἔτι γὰρ ἐπιφέρεται. ὅταν δὲ ἅψηται τῆς ὀροφῆς, γίνεται ἀληθὲς τὸ συντελεστικόν, τὸ ‟ἣψατο ἡ σφαῖρα τῆς ὀροφῆς”. ἐνδέχεται ἄρα ψεύδους ὄντος τοῦ παρατατικοῦ ἀληθὲς ὑπάρχειν τὸ συντελεστικόν, καὶ διὰ τοῦτο μὴ κινεῖσθαι μέν τι παρατατικῶς, κεκινῆσθαι δὲ συντελεστικῶς.

10.102Ama belki burada da yanılıyor. Çünkü süreklilik bildiren 'Top tavana dokunuyor' önermesi, top aradaki havada giderken değil, tavana dokunmaya başladığında doğru olur. Dokunmayı bitirip geri döndüğünde de tamamlanmışlık bildiren 'Top tavana dokundu' önermesi doğru olur. Öyleyse Diodoros'un 'hareket etti'ye doğru diye sarılması, 'hareket ediyor'dan ise yanlış diye uzak durması saçmadır; ya ikisine birden onay vermesi ya da ikisinden de uzak durması gerekirdi.

10.102

μήποτε δὲ κἀνταῦθα πλανᾶται. τὸ γὰρ παρατατικὸν τὸ ‟ἃπτεται ἡ σφαῖρα τῆς ὀροφῆς” γίνεται ἀληθές, οὐχ ὅτευ φέρεται ἐν τῷ μεταξὺ ἀέρι ἡ σφαῖρα, ἀλλ’ ὅτε ἄρχεται ἃπτεσθαι τῆς ὀροφῆς. ὅταν δὲ τερματίσασα τὴν ψαῦσιν ὑπονοστήσῃ, τότε καὶ τὸ συντελεστικὸν γίνεται ἀληθές, τὸ ‘‘ἥψατο ἡ σφαῖρα τῆς ὀροφῆς”. ἄτοπος οὖν ἐστιν ὁ Διόδωρος τοῦ μὲν κεκινῆσθαι περιεχόμενος ὡς ἀληθοῦς, τοῦ δὲ κινεῖσθαι ἀφιστάμενος ὧς ψεύδους, δέον ἢ ἀμφοτέροις συγκατατίθεσθαι ἢ ἀμφοτέρων ἀφίστασθαι.

10.103Bir şeyin bulunduğu yerde hareket edebileceğini söyleyip buna örnek olarak kâh küreleri, kâh dingilleri ve çarkları gösterenler ise güçlüğü çözmüyor, aksine kendileri de ona aynı şekilde dolanıyorlar. Çünkü yukarıda da gösterdiğimiz gibi, bu tür cisimlerin her biri bir bütün olarak aynı yerde kalır, ama parçaları bakımından yer değiştirir: üstteki parça alttakinin yerini, alttaki de üsttekinin yerini alır.

10.103

Οἱ δὲ φάσκοντες δύνασθαί τι κινεῖσθαι ἐν ᾧ ἔστι τόπῳ, καὶ τοῦτο μὲν τἀς σφαίρας, τοῦτο δὲ τοὺς ἄξονας καὶ τὰ τύμπανα παρατιθέμενοι, οὐ λύουσι τὴν ἀπορίαν, ἀλλ’ ὁμοίως ἐγκυλίονται αὐτῇ. ἕκαστον γὰρ τῶν τοιούτων σωμάτων, καθὼς καὶ ἀνώτερον ὑπεδείκνυμεν (§ καθ’ ὁλότητα μὲν μένει ἐν τῷ αὐτῶ τόπῳ, κατὰ μέρη δὲ ἀλλάττει τοὺς τόπους, τοῦ μὲν ἄνω ἀντιλαμβάνοντος τὸν τοῦ κάτω τόπον, τοῦ δὲ κάτω τὸν τοῦ ἄνω.

10.104Böyleyse güçlük yerinde durur. Çünkü bu tür cisimlerin her bir parçası ya bulunduğu yerde hareket eder ya da bulunmadığı yerde. Ama ne bulunduğu yerde hareket eder, bunu ortaya koyduk; ne de bulunmadığı yerde, bunu da gösterdik. Demek ki hareket etmez.

10.104

εἰ δὲ τοῦτο, μένει τὰ τῆς ἀπορίας. ἕκαστον γὰρ τῶν τοιούτων σωμάτων μέρος ἤτοι ἐν ᾧ ἔστι τόπῳ κινεῖται ἢ ἐν ᾧ μὴ ἔστιν· οὔτε δὲ ἐν ὣ ἔστιν, ὡς παρεστήσαμεν, οὔτε ἐν ᾦ μὴ εστιν, ὧς ἐδείξαμεν· οὐκ ἄρα κινεῖται.

10.105Bazıları da bu akıl yürütmenin hareket eden şeyin kavramına aykırı olarak ileri sürüldüğünü söylediler: hareket eden şey iki yere birden bağlı olarak düşünülür, hem hareket ettiği yere hem de geçtiği yere. Ama bunlara karşı da kolayca şu söylenebilir: hareket eden şeyin kavramı gerçekten böyle olsa bile, bunun meseleyle bir ilgisi yoktur; çünkü güçlük çıkaranlar şu anda asıl olarak hareket etmenin nasıl düşünüldüğünü değil, var olup olmadığını araştırıyorlar; bu itirazı yapanlar ise varlık hakkında hiçbir şey söylememişlerdir.

10.105

Ἀλλ’ ἀκολούθως — ἔφασκόν τινες παρὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ κινουμένου κεκομίσθαι τὸν λόγον· νοεῖσθαι γὰρ τὸ κινούμενον ὧς δυεῖν ἐχόμενον τόπων, τοῦ τ’ ἐξ οὗ κινεῖται, τοῦ τ’ εἰς ὃν μετέρχεται. ῥᾴδιον δέ ἐστι καὶ πρὸς τούτους ὑπαντῶντας λέγειν ὅτι, κἂν τοιαύτην εἶναι συμβεβήκῃ τὴν τοῦ κινουμένου νόησιν, οὐδὲν πρὸς τὸ προκείμενον διὰ τὸ μὴ περὶ τῆς νοήσεως τοῦ κινεῖσθαι νῦν εἶναι τὴν ζήτησιν τοῖς ἀπορητικοῖς προηγουμένως, ἀλλὰ περὶ τῆς ὑπάρξεως, ὑπὲρ ἧς οὐδὲν εἰρήκασιν οἱ τῇ τοιαύτῃ χρησάμενοι ἐνστάσει.

10.106Bununla birlikte akıl yürütmeyi onların kavramına göre yeniden kursak bile bize söyleyecek bir şeyleri olmayacaktır. Hareket eden şeyin iki yere, içinde bulunduğu yere ve gittiği yere bağlı olduğunu söylediklerinde onlara şunu soracağız: hareket eden şey bulunduğu yerden öbürüne ne zaman geçer? Birinci yerdeyken mi, yoksa ikinci yerdeyken mi? Birinci yerdeyken öbürüne geçmez, çünkü hâlâ birinci yerdedir.

10.106

οὐ μὴν ἀλλὰ κἂν τὸν λόγον ἀνατρέφωμεν, οὐδὲν ἕξουσιν εἰπεῖν πρὸς ἡμᾶς. ὅταν γὰρ φάσκωσι τὸ κινούμενον δυεῖν ἔχεσθαι τόπων, τοῦ τε ἐν ᾧ ἔστι καὶ τοῦ εἰς ὃν φέρεται, πευσόμεθ’ αὐτῶν, πότε μέτεισιν ἀπὸ τοῦ ἐν ᾧ ἔστι τόπου τὸ κινούμενον εἰς τὸν ἕτερον. ἆρά γε ὅτε ἐν τῷ πρώτῳ ἔστιν ἢ ὅτε ἐν τῷ δευτέρῳ; ἀλλ’ ὅτε μὲν ἐν τῷ πρώτῳ τόπῳ ἔστιν, οὐ μετέρχεται εἰς ἕτερον. ἔτι γὰρ ἐν τῶ πρώτῳ ἔστιν.

10.107Artık orada değil de ikinci yerdeyken yine geçmez, çünkü geçmiş bulunur; bir şeyin bulunmadığı yerden çıkıp geçmesi imkânsız, hatta düşünülemez bir şeydir. Dolayısıyla hareket eden şeyin kavramını böyle anlasak bile, baştaki güçlük hiç eksilmeden yerinde durur.

10.107

ὅτε δὲ οὐκ ἔστιν ἐν τούτῳ, ἀλλ’ ἐν τῷ δευτέρῳ, πάλιν οὐ μετέρχεται, ἀλλὰ μετελήλυθεν ἤδη· τῶν γὰρ ἀμηχάνων ἐστὶ καὶ τῶν ἀνεπινοήτων τὸ μετελθεῖν τι ἐξ ἐκείνου τοῦ τόπου τοῦ ἐν ᾧ μὴ ἔστιν. ὥστε κἂν τοιαύτην ἔχωμεν τοῦ κινουμένου νόησιν, μένει οὐδὲν ἧττον ἡ ἀρχῆθεν ἀπορία.

10.108Yerin iki anlamda, geniş anlamda ve dar anlamda söylendiğini, bu yüzden de hareketin geniş anlamda düşünülen yerde olabileceğini söyleyenler de akla yatkın bir cevap vermiyorlar. Çünkü dar anlamdaki yer, geniş anlamda düşünülen yerden önce gelir; bir şeyin önce dar anlamdaki yerde hareket etmeden geniş anlamdaki yerde hareket etmesi imkânsızdır.

10.108

Καὶ μὴν οἱ λέγοντες διχῶς καλεῖσθαι τὸν τόπον, ἐν πλάτει τε καὶ κατ’ ἀκρίβειαν, διὰ δὲ τοῦτο καὶ τὴν κίνησιν ἐν τῷ κατὰ πλάτος νοουμένῳ τόπω δύνασθαι συμβαίνειν, οὐ πρὸς νοῦν ὑπαντῶσιν. προηγεῖται γὰρ τοῦ κατὰ πλάτος νοουμένου τόπου ὁ κατ’ ἀκρίβειαν, καὶ ἀδὐ- νατόν ἐστιν ἐν τῷ κατὰ πλάτος τόπω κινηθῆναί τι μὴ προκινηθὲν ἐν τῷ κατ’ ἀκρίβειαν·

10.109Dar anlamdaki yer hareket eden cismi nasıl kuşatıyorsa, geniş anlamdaki yer de hareket eden cisimle birlikte dar anlamdaki yeri kuşatmıştır. Nasıl ki kimse önce bir arşınlık mesafede hareket etmeden bir stadionluk mesafede hareket edemezse, aynı şekilde dar anlamdaki yerde hareket etmeyen bir şeyin geniş anlamdaki yerde hareket etmesi de imkânsızdır.

10.109

ὧς γὰρ οὗτος περιεκτικός ἐστι τοῦ κινουμένου σώματος, οὕτως ὁ κατὰ πλάτος τόπος σὺν τῷ κινουμένῳ σώματι καὶ τὸν κατ’ ἀκρίβειαν τόπον περιέσχηκεν. καθάπερ οὖν οὐδεὶς δύναται ἐν σταδιαίῳ κινεῖσθαι διαστήματι μὴ προκινηθεὶς ἐν τῷ πηχυαίῳ διαστήματι, ὧδε τῶν ἀδυνάτων ἐστὶν ἐν τῷ κατὰ πλάτος τόπῳ κινεῖσθαι μὴ κινούμενον ἐν τῷ κατ’ ἀκρίβειαν.

10.110Diodoros yukarıda sunulan akıl yürütmeyi hareketin aleyhine, dar anlamdaki yere dayanarak kurmuştur; dolayısıyla orada hareket ortadan kaldırılınca, geniş anlamdaki yer için de söylenecek bir şey kalmaz.

Akıl yürütmenin bir ayrık önermeyle başladığı ve bu ayrık önermeyi de yanlış kurduğu için kusurlu olduğunu söylemek ise tamamen saçmadır.

10.110

ἠρώτηκε δὲ ὁ Διόδωρος τὸν ἐκκείμενον λόγον κατὰ τῆς κινήσεως τοῦ κατ’ ἀκρίβειαν ἐχόμενος τόπου· τοίνυν ἀναιρουμένης ἐπὶ τούτου τῆς κινήσεως οὐθεὶς ἀπολείπεται λόγος ἐπὶ τοῦ κατὰ πλάτος τόπου. Τὸ μὲν γὰρ μοχθηρὸν εἶναι τὸν λόγον φάσκειν διὰ τὸ ἀπὸ διεζευγμένου ἄρχεσθαι καὶ τοῦτο ψευδοποιεῖν τὸ διεζευγμένον τελέως ἐστὶ ληρῶδες.

10.111Çünkü sorunun kuruluşu bir gerektirmeye dayanır ve anlamı şudur: "Bir şey hareket ediyorsa, yukarıda söylenen iki biçimden biriyle hareket etmelidir; ama ikincisiyle etmiyor; demek ki birincisiyle de etmiyor." Çünkü birincisi varken ikincisi de varsa, ikincisi yokken birincisi de olmayacaktır. Bu, diyalektikçilerin kendi varsayımlarına göre de geçerlidir.

10.111

κατ’ ἀκολουθίαν γὰρ γέγονε τὰ τῆς ἐρωτήσεως, καὶ δύναμιν ἔχει τοιαύτην· ‟εἰ κινεῖταί τι, κατὰ τὸν ἕτερον τῶν προειρημένων τρόπων ὀφείλει κινεῖσθαι· οὐχὶ δέ γε τὸ δεύτερον· οὐκ ἄρα τὸ πρῶτον.” εἰ γὰρ ὄντος τοῦ πρώτου ἔστι τὸ δεύτερον, τοῦ δευτέρου μὴ ὄντος οὐδὲ τὸ πρῶτον ἔσται. ὅπερ καὶ κατὰ τἀς αὐτῶν τῶν διαλεκτικῶν ὑποθέσεις ὑγιές ἐστιν.

10.112Diodoros'un ileri sürdüğü akıl yürütmeye yapılan itirazlara karşı bunları söylemek gerekiyordu. Ama o, bu kadar ağır olmayan, daha çok sofistçe başka akıl yürütmeler de ileri sürer; araştırmalarımızda her birinden sakınabilmek için onları da sunacağız. Hemen şunu söyler: Hareket eden şey bir yerdedir; bir yerde olan şey ise hareket etmez; demek ki hareket eden şey hareket etmez.

10.112

ταῦτα μὲν οὖν πρὸς τὰ ἀντιλεγόμενα τῷ ὑπὸ Διοδώρου κομισθέντι λόγῳ ἀναγκαῖον ἦν εἰπεῖν. κομίζει δὲ καὶ ἄλλους τινὰς λόγους οὐχ οὕτως ἐμβριθεῖς, ἀλλὰ σοφιστικωτέρους, ὡν ὧν τὴν ἔκθεσιν ποιησόμεθα εἰς τὸ δύνασθαι κατὰ τὰς ζητήσεις ἕκαστον αὐτῶν ἐκκλίνειν. εἰθέως γάρ, φησί, τὸ κινοῦ μένον ἐν τόπῳ ἔστιν, τὸ δὲ ἐν τόπῳ ὂν οὐ κινεῖται· τὸ ἄρα κινούμενον οὐ κινεῖται.

10.113Hareket iki türlüdür: biri ağırlıkça hareket, öbürü saf hareket. Ağırlıkça hareket, cismin parçalarının çoğu hareket ederken birkaçının durduğu harekettir; saf hareket ise cismin bütün parçalarının hareket ettiği harekettir. Bu iki hareketten ağırlıkça olanın saf olandan önce geldiği kabul edilir.

10.113

διττῆς δὲ οὔσης κινήσεως, μιᾶς μὲν τῆς κατ’ ἐπικράτειαν, δευτέρας δετῆς κατ’ εἰλικρίνειαν, καὶκατ’ ἐπικράτειαν μὲν ὑπαρχούσης ἐφ’ ἦς τῶν πλειόνων κινουμένων μερῶν τοῦ σώματος ὀλίγα ἠρεμεῖ, κατ’ εἰλικρίνειαν δὲ ἐφ’ ἧς πάντα κινεῖται τὰ τοῦ σώματος μέρη, δ’ οκεῖ τούτων τῶν δυεῖν κινήσεων ἡ κατ’ ἐπικράτειαν προηγεῖσθαι τῆς κατ’ εἰλικρίνειαν.

10.114Çünkü bir şeyin saf olarak, yani bütünüyle, baştan başa hareket etmesi için önce ağırlıkça hareket ettiğinin düşünülmesi gerekir. Nasıl ki birinin saf olarak ak saçlı olması için önce saçlarının çoğunun ağarmış olması gerekir, bir şeyin saf olarak yığın sayılması için de önce ağırlıkça yığın olmuş olması gerekirse, aynı şekilde ağırlıkça hareketin de saf hareketten önce gelmesi gerekir; çünkü saf hareket, ağırlıkça hareketin şiddetlenmiş hâlidir.

10.114

ἴνα γάρ τι εἰλικρινῶς κινηθῇ, τουτέστιν ὅλον δι’ ὅλου, πρότερον ὀφείλει νοεῖσθαι κατ’ ἐπικράτειαν κινούμενον, ὃν τρόπον ἴνα τις κατ’ εἰλικρίνειαν γένηται πολιός, ὀφείλει κατ’ ἐπικράτειαν πεπολιῶσθαι, καὶ ἴνα τις κατ’ εἰλικρίνειαν ληφθῇ σωρός, ὀφείλει κατ’ ἐπικράτειαν γεγονέναι σωρός· κατὰ τὸν ὅμοιον τρόπον ἡγεῖσθαι δεῖ τῆς κατ’ εἰλικρίνειαν ἐπικράτειάν κατ’ ἐπικράτειαν· ἐπίτασις γὰρ τῆς κατ’ ἐπικράτειάν ἐστιν ἡ κατ’ εἰλικρίνειαν.

10.115Oysa ağırlıkça bir hareket yoktur, bunu ortaya koyacağız; dolayısıyla saf hareket de olmayacaktır. Üç parçasız birimden oluşan bir cisim varsayalım; ikisi hareket ediyor, biri hareketsiz duruyor olsun; ağırlıkça hareket bunu gerektirir.

10.115

οὐχὶ δέ γε ἔστι τις κατ’ ἐπικράτειαν κίνησις, ὧς παραστήσομεν· τοίνυν οὐδ’ ἡ κατ’ εἰλικρίνειαν γενήσεται. ὑποκείσθω γὰρ τριῶν ἀμερῶν συνεστὼς σῶμα, δυεῖν μὲν κινουμένων ἑνὸς δὲ ἀκινητίζοντος· τοῦτο γὰρ ἡ κατ’ ἐπικράτειαν ἀπαιτεῖ κίνησις.

10.116Şimdi bu cisme hareketsiz duran dördüncü bir parçasız birim eklersek, yine hareket olacaktır. Çünkü ikisi hareket edip biri hareketsiz duran üç parçasız birimden oluşan cisim hareket ediyorsa, dördüncü bir parçasız birim eklendiğinde de hareket edecektir; zira daha önce birlikte hareket ettiği üç parçasız birim, eklenen tek birimden daha güçlüdür. Ama dört parçasız birimden oluşan cisim hareket ediyorsa, beşten oluşan da hareket edecektir; çünkü daha önce birlikte hareket ettiği dört parçasız birim, eklenen birimden daha güçlüdür.

10.116

οὐκοῦν εἰ προσθείημεν τέταρτον ἀμερές ἀκινητίζον τούτῳ τῷ σώματι, πάλιν γενήσεται κίνησις. εἴπερ γὰρ τὸ ἐκ τριῶν ἀμερῶν συγκείμενον σῶμα, δυεῖν μὲν κινουμένων, ἑνὸς δὲ ἀκινητίζοντος, κινεῖται, καὶ τετάρτου προστεθέντος ἀμεροῦς κινήσεται· ἰσχυρότερα γὰρ τὰ τρί’ ἀμερῆ, μεθ’ ὧν πρότερον ἐκινεῖτο, τοῦ προστεθέντος ἑνὸς ἀμεροῦς. 4a ἀλλ’ εἴπερ τὸ ἐκ τεσσάρων ἀμερῶν συγκείμενον σῶμα κινεῖται, κινήσεται καὶ τὸ ἐκ πέντε· ἰσχυρότερα γάρ ἐστι τὰ τέσσαρ’ ἀμερῆ, μεθ’ ὧν πρότερον ἐκινεῖτο, τοῦ προστεθέντος ἀμεροῦς.

10.117Beşten oluşan cisim hareket ediyorsa, altıncı bir parçasız birim eklendiğinde de mutlaka hareket edecektir, çünkü beş, birden daha güçlüdür. Diodoros bu şekilde on bin parçasız birime kadar ilerleyerek ağırlıkça hareketin gerçekliği olmadığını gösterir. Çünkü, der, dokuz bin dokuz yüz doksan sekiz parçasız biriminin hareketsiz durduğu, yalnız ikisinin hareket ettiği bir cismin ağırlıkça hareket ettiğini söylemek saçmadır. Dolayısıyla hiçbir şey ağırlıkça hareket etmez. Bu böyleyse saf olarak da hareket etmez; bundan da hiçbir şeyin hareket etmediği sonucu çıkar.

10.117

καὶ εἰ τὸ ἐκ τῶν πέντε συγκείμενον κινεῖται, πάντως καὶ ἕκτου προσελθόντος ἀμεροῦς κινήσεται, ἰσχυροτέρων ὄντων τῶν πέντε παρὰ τὸ ἔν. καὶ οὕτω μέχρι μυρίων ἀμερῶν προέρχεται ὁ Διόδωρος δεικνύς, ὅτι ἀνυπόστατός ἐστιν ἡ κατ’ ἐπικράτειαν κίνησις· ἄτοπον γάρ, φησί, τὸ λέγειν κατ’ ἐπικράτειαν κινεῖσθαι σῶμα ἐφ’ οὖ ἐνακισχίλια ἐνακόσια ἐνενήκοντα ὀκτὼ ἀκινητίζει ἀμερῆ καὶ δύο μόνον κινεῖται. ὥστε οὐδὲν κατ’ ἐπικράτειαν κινεῖται. εἰ δὲ τοῦτο, οὐδὲ κατ’ εἰλικρίνειαν, ᾧ ἕπεται τὸ μηδὲν κινεῖσθαι.

10.118Akıl yürütme aşağı yukarı böyledir; ama sofistçe olduğu ve çürütülmesinin de el altında durduğu görülüyor. Çünkü daha ilk parçasız birim eklenir eklenmez ağırlıkça hareket ortadan kalkar: iki parçasız birim hareket eder, iki parçasız birim hareketsiz durur. Bu yüzden bu tür akıl yürütmeleri bir yana bırakıp asıl şu akıl yürütmelere başvurmak gerekir:

10.118

Ἀλλὰ γὰρ ἡ μὲν ἐπιχείρησις τοιαύτη πώς ἐστιν, φαίνεται δὲ καὶ σοφιστικὴ καὶ παρακείμενον ἔχουσα τὸν φαίχον· ἅμα γὰρ τῇ τοῦ πρώτου ἀμεροῦς προσθέσει οἴχεται ἡ κατ’ ἐπικράτειαν κίνησις, δυεῖν κινουμένων ἀμερῶν, δυεῖν δὲ ἀκινητιζόντων. ὅθεν τἀς μὲν τοιαύτας ἐπιχειρήσεις παραιτητέον, ἐκείνοις δὲ μάλιστα χρηστέον τοῖς λόγοις·

10.119Bir şey hareket ediyorsa, şimdi hareket ediyordur; şimdi hareket ediyorsa, şimdiki zamanda hareket ediyordur; şimdiki zamanda hareket ediyorsa, demek ki parçasız bir zamanda hareket ediyordur. Çünkü şimdiki zaman bölünürse, mutlaka geçmişe ve geleceğe bölünecek, böylece artık şimdiki zaman olmayacaktır.

10.119

εἰ κινεῖταί τι, νῦν κινεῖται· εἰ νῦν κινεῖται, ἐν τῷ ἐνεστῶτι χρόνῳ κινεῖται· εἰ δὲ ἐν τῷ ἐνεστῶτι χρόνῳ κινεῖται, ἐν ἀμερεῖ χρόνῳ ἄρα κινεῖται. εἰ γὰρ μερίζεται ὁ ἐνεστὼς χρόνος, πάντως εἰς τὸν παρῳχημένον καὶ μέλλοντα μερισθήσεται, καὶ οὕτως οὐκέτ’ ἔσται ἐνεστώς.

10.120Bir şey parçasız bir zamanda hareket ediyorsa, bölünmez yerlerden geçer. Bölünmez yerlerden geçiyorsa hareket etmez. Çünkü birinci parçasız yerdeyken hareket etmez, zira hâlâ birinci parçasız yerdedir. İkinci parçasız yerdeyken de yine hareket etmez, hareket etmiş bulunur. Demek ki hiçbir şey hareket etmez.

10.120

εἰ δ’ ἐν ἀμερεῖ χρόνῳ τι κινεῖται, ἀμερίστους τόπους διέρχεται. εἰ δὲ ἀμερίστους τόπους διέρχεται, οὐ κινεῖται. ὅτε γὰρ ἔστιν ἐν τῷ πρώτῳ ἀμερεῖ τόπῳ, οὐ κινεῖται· ἔτι γὰρ ἔστιν ἐν τῷ πρώτῳ ἀμερεῖ τόπῳ. ὅτε δὲ ἔστιν ἐν τῷ δευτέρῳ ἀμερεῖ τόπῳ, πάλιν οὐ κινεῖται, ἀλλὰ κεκίνηται. οὐκ ἄρα κινεῖταί τι.

10.121Bunlara ek olarak: her hareket üç şeye bağlıdır, cisimlere, yerlere ve zamanlara; hareket eden cisimlere, hareketin içinde olduğu yerlere ve hareketin boyunca olduğu zamanlara.

10.121

Πρὸς τούτοις· πᾶσα κίνησις τριῶν τινῶν ἔχεται, καθάπερ σωμάτων τε καὶ τόπων καὶ χρόνων, σωμάτων μὲν τῶν κινουμένων, τόπων δὲ τῶν ἐν οἶς ἡ κίνησις γίνεται, χρόνων δὲ τῶν καθ’ οὓς ἡ κίνησις γίνεται.

10.122Şu hâlde hareket ya bunların hepsi sonsuzca bölünürken, yani yerler ve zamanlar sonsuza, cisimler de sonsuz parçaya bölünürken olur; ya hepsi parçasız ve en küçük bir şeyde son bulurken; ya da bir kısmı sonsuzca bölünür, bir kısmı parçasız ve en küçük bir şeyde son bulurken. İster hepsi sonsuzca bölünsün, ister hepsi parçasız bir şeyde son bulsun, hareket hakkındaki açıklamanın içinden çıkılmaz olduğu görülecektir.

10.122

ἤτοι οὖν πάντων τούτων εἰς ἀπείρους τεμνομένων τόπους καὶ χρόνους καὶ εἰς ἄπειρα σώματα γίνεται ἡ κίνησις, ἢ πάντων εἰς ἀμερὲς καὶ ἐλάχιστον καταληγόντων, ἢ τινῶν μὲν εἰς ἄπειρον τεμνομένων, τινῶν δὲ εἰς ἀμερὲς καὶ ἐλάχιστον καταληγόντων. ἐάν τε δὲ πάντα εἰς ἄπειρον τέμνηται, ἐάν τε πάντα εἰς ἀμερὲς καταλήγῃ, ἄπορος ὁ περὶ τῆς κινήσεως εὑρεθήσεται λόγος.

10.123Sırayla gidip işe ilk görüşten, her şeyin sonsuzca bölündüğü görüşten başlayalım. Bu görüşün önde gelenleri, hareket eden cismin bölünebilir bir mesafeyi tek ve aynı zamanda bir hamlede katettiğini söylerler: cisim mesafenin ilk parçasını önce kendi ilk parçasıyla, ikinci parçasını sırada ikinci olarak tutmaz; bölünebilir mesafenin bütününden tek bir anda, bir hamlede geçer. Bu ise saçmadır ve görünenlerle türlü bakımlardan çatışır.

10.123

τάξει δὲ ἀπὸ τῆς πρώτης στάσεως ποιώμεθα τὴν ἐπιχείρησιν, καθ’ ἣν πάντα εἰς ἄπειρον τέμνεται. καὶ δὴ οἱ προεστῶτες αὐτῆς φασι τὸ κινούμεσοφιστὴ νον σῶμα ὑφ’ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν χρόνον ἄθρουν μεριστὸν ἀνύειν διάστημα, καὶ οὐ τὸ πρῶτον τοῦ διαστήματος μέρος πρῶτον ἐπιλαμβάνειν τῷ πρώτῳ αὑτοῦ μέρει καὶ τὸ δεύτερον τῇ τάξει δεύτερον, ἀλλ’ ὑφ’ ἱὲν τὸ ὅλον μεριστὸν διάστημα καὶ ἀθρόως διέρχεσθαι. ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον καὶ ποικίλως τοῖς φαινομένοις μαχόμενον.

10.124Söz gelimi şu duyulur cisimlerde birinin bir stadionluk mesafe boyunca koştuğunu düşünürsek, böyle birinin önce ilk yarım stadionu, sırada ikinci olarak da ikinci yarımı katetmesi gerektiği mutlaka aklımıza gelir; stadion mesafesinin bütününü tek bir anda katettiğini ileri sürmek ise büsbütün saçmadır.

10.124

εἰ γοῦν ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν τούτων σωμάτων νοήσωμέν τινα κατὰ σταδιαίου τροχάζοντα διαστήματος, πάντως ὑποπεσεῖται, ὅτι ὀφείλει ὁ τοιοῦτος τὸ πρῶτον ἡμιστάδιον ἀνύειν πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον τῇ τάξει δεύτερον· τὸ γὰρ ὑφ’ ‘ὲν ἀξιοῦν τὸ ὅλον ἀνύειν τοῦ σταδίου διάστημα τελέως ἄτοπον.

10.125Yarım stadionlardan birini iki çeyreğe bölersek, koşucu mutlaka önce ilk çeyrekten geçecektir; daha çok parçaya bölersek de öyle. Aydınlık bir stadion boyunca koşarsa, stadionu tek bir anda gölgelemeyeceği, önce bir parçasını, sonra ikincisini, sonra üçüncüsünü gölgeleyeceği açıkça görülür.

10.125

καὶ εἰ τέμοιμεν τὸ ἕτερον ἡμιστάδιον εἰς δύο τεταρτημόρια, πάντως πρῶτον διελεύσεται τὸ πρῶτον τεταρτημόριον· καὶ εἰ εἰς πλείονα τέμοιμεν, ὡσαύτως. κἂν κατὰ πεφωτισμένου δὲ τροχάζῃ τοῦ σταδίου, φαίνεται ὧς οὐχ ὑφ’ ‘ὲν σκιάσει τὸ στάδιον, ἀλλά τὸ μέν τι πρῶτον μέρος, τὸ δὲ δεύτερον, τὸ δὲ τρίτον.

10.126Elini aşı boyasına batırıp duvara dokunarak duvar boyunca koşarsa, stadion boyunca uzanan duvarın bütününü tek ve aynı zamanda boyamaz; sırayla, önce gelen yeri önce boyar. Akıl yürütmenin duyulur şeylerde gösterdiğini, düşünülür şeyler için de kabul etmemiz gerekir.

10.126

καὶ εἰ παραθέοι δὲ τῷ τοίχῳ μεμιλτωμένῃ τῇ χειρὶ τούτου ἐφαπτόμενος, οὐχ ὑφ’ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν χρόνον τὸν ὅλον τοῦ σταδίου τοῖχον μιλτώσει, ἀλλὰ κατὰ τάξιν καὶ κατὰ τὸ πρότερον πρότερον. ὅπερ οὖν ὁ λόγος ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν ἔδειξε πραγμάτων, τουτὶ καὶ ἐπὶ τῶν νοητῶν προσδεκτέον ἐστὶν ἡμῖν.

10.127Bu görüşü başka yoldan da, bunun için pek çok ve türlü varsayıma başvurarak ortadan kaldırmak mümkündür. Bir arşınlık mesafe varsayalım ve bu mesafe ortasından iki yarım arşına ayrılmış olsun. Avuç enindeki aralıkları da ayrılmış olsun ve ayıran şeyler, hareket eden şeye çarpıp onu durdurabilecek kadar katı olsun. Şimdi, hareket eden şey bölünebilir bir mesafeyi tek ve aynı zamanda bir hamlede katediyorsa ve hareket önce gelen önce gelmek üzere olmuyorsa, söz konusu mesafe boyunca hareket eden cisim, iki yarım arşını ayıran cisme de, avuç eni aralıkları ayıran cisme de aynı anda çarpıp geri itilecektir.

10.127

καὶ ἄλλως δὲ ἔνεστι ταύτην ἀνελεῖν τὴν δόξαν, πολλαῖς καὶ ποικίλαις εἰς τοῦτο χρωμένους ὑποθέσεσιν. ὑποκείσθω γὰρ πηχυαῖον διάστημα, καὶ διωρίσθω κατὰ τὴν μεσότητα εἰς δύο ἡμιπήχεα. διωρίσθω δὲ καὶ τὰ παλαιστιαῖα διαστήματα αὐτοῦ, καὶ ἔστω τὰ διορίζοντα στερεὰ πρὸς τὸ ἀντικόπτειν καὶ ἱστᾶν δύνασθαι τὸ κινούμενον. εἰ οὖν τὸ κινούμενον ὑφ’ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν χρόνον ἄθρουν ἀνύει μεριστὸν διάστημα, καὶ οὐ κατὰ τὸ πρότερον πρότερον ἡ κίνησις, καὶ τὸ κατὰ τοῦ προειρημένου διαστήματος κινούμενον σῶμα ὑφ’ ἔνα χρόνον ὑπὸ τοῦ τὰ δύο ἡμιπηχυαῖα διορίζοντος ἀντικοπήσεται σώματος καὶ ὑπὸ τοῦ τὰ παλαιστιαῖα.

10.128Ama aynı zamanda bunlara çarpıp geri itilecekse, aynı şey aynı anda hem hareket etmiş hem de hareket etmemiş olacaktır: yarım arşınlık aralıkları ayıran şeye çarptığı ölçüde yarım arşınlık mesafeyi katetmiş olur; avuç enini ayıran şeye de çarptığı ölçüde aynı mesafeyi yine katetmemiş olur. Oysa aynı şeyin aynı anda hareket etmiş ve hareket etmemiş olduğunu söylemek saçmadır. Demek ki hareket eden şeyin bölünebilir bir mesafeyi tek bir anda, bir hamlede katettiğini ve önce gelen önce gelmek üzere hareket etmediğini ileri sürmek de saçmadır.

10.128

ἀλλ’ εἰ ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ ὑπὸ τούτων ἀντ’ ἀντικοπήσεται, ἔσται τὸ αὐτὸ ἅμα καὶ κεκινημένον καὶ μὴ κεκινημένον· ᾗ μὲν γὰρ ἀντέκοψεν αὐτῷ τὸ διοριστικὸν τῶν ἡμιπηχυαίων διαστημάτων, κεκίνηται τὸ ἡμιπηχυαῖον διάστημα, ᾗ δὲ καὶ τὸ διοριστικὸν τοῦ παλαιστιαίου ἀντέκοψεν, πάλιν οὐ κεκίνηται τὸ αὐτὸ διάστημα. ἄτοπον δέ γε τὸ αὐτὸ λέγειν ἅμα κεκινῆσθαι καὶ μὴ κεκινῆσθαι. ἀντ’ ὀπὸν ἄρα καὶ τὸ ἀξιοῦν τὸ κινούμενον ἄθρουν ὑφ’ ‘ὲν μεριστὸν ἀνύειν διάστημα καὶ μὴ κατὰ τὸ πρότερον πρότερον κινεῖσθαι.

10.129Yine bir arşınlık mesafe varsayalım ve iki uçtan, Epikuros'un atomları gibi, eşit hızla bazı cisimler hareket etsin. Bu cisimlerin eşit hızla hareket ettikleri varsayıldığına göre, arşınlık mesafenin ortasında mutlaka birbirlerine çarpacak, ya duracak ya da geldikleri yere doğru geri itileceklerdir.

10.129

πάλιν ὑποκείσθω πηχυαῖον διάστημα, καὶ φερέσθω τινὰ σώματα ἀφ’ ἑκατέρου τῶν ἄκρων ἰσοταχῶς ὧς αἱ κατ’ Ἐπίκουρον ἄτομοι. οὐκοῦν ἐπεὶ ὑπόκειται ταῦτα τὰ σώματα ἰσοταχῶς κινούμενα, πάντως κατὰ τὴν μεσότητα τοῦ πηχυαίου διαστήματος προσκρούσαντα ἀλλήλοις ἢ στήσεται ἢ ἐπὶ τὸν ὅθεν ἦλθε τόπον ἀντικρουσθήσεται.

10.130Duruyorlarsa, her birinin uçtan ortaya kadarki mesafeyi bir zamanda katettiği, ortadan öbür uca kadarki mesafeyi ise başka bir zamanda katedeceği apaçıktır. Bütün mesafenin uçlarına doğru geri sekiyorlarsa, yine uçlardan ortaya kadarki mesafeleri bir zamanda geçtikleri, çarpışıp geri itildikten sonra uçlara doğru başka bir zamanda döndükleri ortadadır. Böylece hiçbir şey bölünebilir bir mesafeyi tek bir anda, bir hamlede katetmez.

10.130

καὶ εἰ μὲν ἵσταται, πρόδηλόν ἐστιν, ὅτι ἑκάτερον αὐτῶν ἐν ἄλλῳ μὲν χρόνῳ ἐκινεῖτο τὸ ἀπὸ τοῦ ἄκρου διάστημα ἄχρι τῆς μεσότητος, ἐν ἄλλῳ δὲ ἔμελλεν ἀνύειν τὸ ἀπὸ τῆς μεσότητος ὡς ἐπὶ τὸ ἕτερον ἄκρον. εἰ δὲ ἀνταναβάλλεται ὡς ἐπὶ τὰ τοῦ ὅλου διαστήματος ἄκρα, πάλιν προῦπτον, ὧς ἐν ἄλλῳ μὲν χρόνῳ διῆλθε τὰ ἀπὸ τῶν ἄκρων διαστήματα ὧς ἐπὶ τὸ μέσον, ἐν ἄλλῳ δὲ ἀντικρουσθέντα ὑπέστρεψεν ὧς ἐπὶ τὰ ἄκρα. καὶ οὕτως οὐδέν ἐστι τὸ κινούμενον ὑφ’ ‘ὲν ἄθρουν μεριστὸν διάστημα.

10.131Her şeyin sonsuzca bölündüğünü söyleyip hareket eden şeyin bölünebilir bir mesafeyi tek bir anda, bir hamlede katettiğini peşinen kabul edenler şu yoldan da çürütülmelidir. İki cisim eşit hızla bir arşınlık bir mesafe boyunca hareket ettiğinde, aynı zamanda ikisinin aynı mesafeyi katetmediğini, birinin daha çok, öbürünün daha az katettiğini söylemek gerekecektir; bu ise apaçık olana aykırıdır.

10.131

Ἔτι καὶ οὕτως ἐλεγκτέον ἐστὶ τοὺς πάντα μὲν εἰς ἄπειρον τέμνεσθαι λέγοντας, κινεῖσθαι δὲ τὸ κινούμενον ὑφ’ ‘ὲν ἄθρουν μεριστὸν διάστημα προειληφότας. δυεῖν γὰρ ἰσοταχῶς κινουμένων σωμάτων ὅσον πηχυαῖον διάστημα, ἀκολουθήσει λέγειν ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ μὴ τὸ αὐτὸ διάστημα ἑκάτερον ἀνύειν, ἀλλὰ τὸ μὲν πλεῖον, τὸ δὲ ἔλαττον· ὅπερ ἐστὶ παρὰ τὴν ἐνάργειαν.

10.132Cisimlerden birinin arşınlık mesafesi ortasından ayrılmış olsun ve ayıran şey kendisine çarpan her şeyi geri itsin. Onlar her iki cismin eşit zamanda hareket ettiğini, arşınlık mesafeyi de onun parçalarını da aynı zamanda katettiğini, parçaları bir zamanda, bütünü başka bir zamanda katetmediğini ileri sürdüklerine göre, cisimlerden biri arşınlık mesafenin bütününü hangi zamanda katediyorsa, öbür cisim de buna eşit bir zamanda yarım arşınlık mesafeyi katedecek ve geri itilip duracaktır.

10.132

διωρίσθω γὰρ τὸ πηχυαῖον διάστημα τοῦ ἑτέρου σώματος κατὰ τὴν μεσότητα, καὶ τὸ διορίζον ἀντικοπτέτω παντὶ προσπίπτοντι. ἐπεὶ οὖν ἐν ἴσῳ χρόνῳ ἀξιοῦσιν ἑκάτερον κινεῖσθαι κἀν τῷ αὐτῷ ἀνύειν τό τε πηχυαῖον διάστημα καὶ τὰ μέρη τούτου καὶ οὐκ ἐν ἄλλῳ μὲν τὰ μέρη, ἐν ἄλλῳ δὲ τὸ ὅλον, πάντως ἐν ᾧ χρόνῳ κινεῖται τὸ ἕτερον τούτων τῶν σωμάτων τὸ ὅλον πηχυαῖον διάστημα, ἐν τῷ ἴσῳ καὶ τὸ λειπόμενον σῶμα κινήσεται τὸ ἡμίπηχυ διάστημα καὶ ἀντικοπὲν στήσεται.

10.133Oysa her ikisinin de eşit hızla hareket ettiği varsayılmıştı. Demek ki eşit hızla hareket eden şeyler aynı zamanda eşit olmayan mesafeler katetmiş oluyor; bu ise apaçık olana aykırıdır. Dolayısıyla hareket eden şey bölünebilir bir mesafeyi tek bir anda, bir hamlede katetmez; hareketin önce gelen önce gelmek üzere olması gerekir.

10.133

ἀλλ’ ὑπέκειτό γε ἰσοταχῶς ἑκάτερον αὐτῶν κινούμενον. τὰ ἄρα ἰσοταχῶς κινούμενα ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ ἄνισον κινεῖται διάστημα· ὅπερ παρὰ τὴν ἐνάργειάν ἐστιν. τοίνυν οὐ κινεῖται τὸ κινούμενον ὑφ’ ὲν ἄθρουν μεριστὸν διάστημα, ἀλλὰ κατὰ τὸ πρότερον πρότερον ἡ κίνησις ὀφείλει γίνεσθαι.

10.134Söylenenlere ek olarak şu da var: eşit bir zamanda daha uzun bir mesafe katedenin, aynı zamanda daha kısa bir mesafe katedenden daha hızlı olduğu açıktır. Söz gelimi hareket eden iki şeyden biri bir saatlik sürede yirmi stadion, öbürü yalnızca on stadion katetse, herkes yirmi stadion katedenin daha hızlı, on stadion katedenin daha yavaş olduğunu söyleyecektir.

10.134

Ἔτι πρὸς τοῖς εἰρημένοις τὸ ἐν ἴσῳ χρόνῳ κινούμενον πλέον διάστημα τοῦ ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ ἔλαττον διάστημα κινουμένου ταχύτερόν ἐστιν· οἶον ἐὰν ἐν ὡριαίῳ διαστήματι καθ’ ὑπόθεσιν τῶν κινουμένων τὸ μὲν εἴκοσι σταδίους ἀνύῃ, τὸ δὲ δέκα μόνον, λεχθήσεται συμφώνως κατὰ πάντα ταχύτερον μὲν εἶναι τὸ τοὺς εἴκοσι σταδίους ἀνύον, βραδύτερον δὲ τὸ τοὺς δέκα.

10.135Oysa görünen ve apaçık sayılan bu şey, ortaya konan varsayım bakımından ortadan kalkar ve yanlış olur. Çünkü aynı zamanda hareket eden şey hem daha hızlı hem daha yavaş olacaktır; bu ise tutarsız bir şeydi. Arşınlık mesafenin bütünü bir zamanda, parçaları başka bir zamanda katedilmiyor da bütün mesafe de bütünün parçaları da tek ve aynı zamanda geçiliyorsa, aynı şey aynı zamanda hem daha yavaş hem daha hızlı olacaktır:

10.135

ἀλλὰ τοῦτό γε τὸ φαινόμενον καὶ ἐναργὲς εἶναι δοκοῦν ἀναιρεῖται ὅσον ἐπὶ τῇ ἐκκειμένῃ ὑποθέσει καὶ γίνεται ψεῦδος. ἔσται γὰρ τὸ ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ κινούμενον καὶ ταχύτερον καὶ βραδύτερον· ρον· ὅπερ ἦν ἀπεμφαῖνον. εἰ γὰρ οὐκ ἐν ἄλλῳ μὲν χρόνῳ τὸ ὅλον κινεῖται πηχυαῖον διάστημα, ἐν ἄλλῳ δὲ τὰ τοῦ πηχυαίου διαστήματος μέρη, ἀλλ’ ἐν ἐνὶ καὶ τῷ αὐτῷ τό τε ὅλον διάστημα διέρχεται καὶ τὰ τοῦ ὅλου μέρη, ἔσται τὸ αὐτὸ ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ καὶ βραδύτερον καὶ ταχύτερον·

10.136o zaman içinde bir arşınlık mesafe katettiği ölçüde daha hızlı, aynı zamanda yarım arşın katettiği ölçüde daha yavaş olacaktır. Oysa bir şeyin aynı zamanda hem daha hızlı hem daha yavaş olduğunu söylemek büsbütün saçmadır. Dolayısıyla hareket eden şey bölünebilir bir mesafeyi bir hamlede değil, önce gelen önce gelmek üzere katederek hareket eder.

10.136

ἡ μὲν γὰρ πηχυαῖον ἐν τούτῳ διάστημα ἀνύει, ἔσται ταχύτερον, ᾗ δ’ ἐν τῷ αὐτῷ ἡμιπηχυαῖον, ἔσται βραδύτερον. τελέως δέ ἐστιν ἄτοπον ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ λέγειν τι καὶ ταχύτερον εἶναι καὶ βραδύτερον. τοίνυν οὐ κατ’ ἄθρουν μεριστὸν διάστημα κινεῖται τὸ κινούμενον, ἀλλὰ κατὰ τὸ πρότερον πρότερον.

10.137Bu görüşün önde gelenleri birazdan söyleyeceğimiz varsayımla da yeterince çürütülebilir. Bir parmak boyunda bir mesafe olsun; bu mesafe ortasından iki yarım parmaklık mesafeye bölünmüş olsun; ayıran şey de tabiatça çarpanı geri iten, üzerine düşeni geri fırlatabilen bir şey olsun; bir cisim de bu mesafe boyunca hareket etsin. Diyorum ki bu varsayıma göre, hareket eden şey aynı zamanda hem bütün mesafeyi hem de bütünün parçalarını katettiğine göre, aynı şeyin aynı zamanda hem gitmesi hem de geri gelmesi gerekecektir; bu ise imkânsızdır.

10.137

῾Ικανῶς δ’ ἂν ἐλέγχοιντο οἱ ταύτης προεστῶτες τῆς δόξης καὶ διὰ τῆς λεχθησομένης ὑποθέσεως. ἔστω γάρ τι δακτυλιαῖον διάστημα, διῃρήσθω τε τοῦτο κατὰ τὴν μεσότητα εἰς δύο ἡμιδακτυλιαῖα διαστήματα, καὶ ἔστω τὸ διορίζον φύσιν ἔχον ἀντικοπτικὴν καὶ ἀποβάλλειν δυναμέην τὸ προσπῖπτον, κινείσθω τε σῶμά τι κατὰ τοῦ τοιούτου διαστήματος· φημὶ δὴ, ὅτι κατὰ ταύτην τὴν ὑπόθεσιν, ἐπεὶ τὸ κινούμενον ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ τό τε ὅλον ἀνύει διάστημα καὶ τὰ τοῦ ὅλου μέρη, δεήσει τὸ αὐτὸ ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ ἐλθεῖν τε καὶ ἀπελθεῖν· ὅ ἐστι τῶν ἀδυνάτων.

10.138Çünkü bir parmaklık mesafenin bütününü de, onun parçalarını da, yani uçtan ortaya ve ortadan uca kadarki mesafeleri de tek ve aynı zamanda katediyorsa, hareket eden şey aynı zamanda hem ileri gidecek hem de ayıran şeye çarpıp geri dönecektir. Aynı zamanda hem gidip hem gelmek apaçık olana aykırıdır; demek ki hareketin böyle olması da apaçık olana aykırıdır; tıpkı elin, bir zamanda açılıp başka bir zamanda kapanacağı yerde, aynı zamanda hem açıldığını hem kapandığını söylemek gibi.

10.138

εἰ γὰρ ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ χρόνῳ ἀνύει τό τε ὅλον δακτυλιαῖον διάστημα καὶ τὰ μέρη αὐτοῦ, δ’ ἔστι διάστημα τό τε ἀπὸ τοῦ ἄκρου μέχρι τῆς μεσότητος καὶ τὸ ἀπὸ ταύτης μέχρι τοῦ ἄκρου, ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ καὶ ἀπελεύσεται τὸ κινούμενον καὶ προσκροῦσαν τῷ διορίζοντι κατελεύσεται. παρὰ τὴν ἐνάργειαν δέ ἐστι τὸ ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ ἐλθεῖν τε καὶ ἀπελθεῖν· παρὰ τὴν ἐνάργειαν ἄρα καὶ τὸ οὕτω γίνεσθαι τὴν κίνησιν, ὥσπερ καὶ τὸ ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ λέγειν καὶ ἐκτείνεσθαι τὴν χεῖρα καὶ συστέλλεσθαι, καὶ οὐκ ἐν ἄλλῳ μὲν ἐκτείνασθαι, ἐν ἄλλῳ δὲ συστέλλεσθαι.

10.139Böylece hareketin bir hamlede katedilen mesafe üzerinden olması, adı geçen kişiler için içinden çıkılmaz bir şeydir. Ama bölünebilir mesafenin bir hamlede değil de önce gelen önce, ikinci gelen ikinci olmak üzere katedilmesi bundan çok daha çıkmazdır. Çünkü cisimler de yerler de zamanlar da sonsuzca bölünürken hareket bu şekilde oluyorsa, hareketin hiçbir başlangıcı olmayacaktır.

10.139

Ὥστε τὸ μὲν κατ’ ἄθρουν διάστημα γίνεσθαι τὴν κίνησιν οὕτως ἐστὶν ἄπορον τοῖς προειρημένοις ἀνδράσιν· πολλῷ δὲ τούτου ἀπορώτερον τὸ μὴ κατ’ ἄθρουν γίνεσθαι μεριστὸν διάστημα, ἀλλὰ κατὰ τὸ πρότερον πρότερον καὶ κατὰ τὸ δεύτερον δεύτερον. εἰ γὰρ οὕτω γίνεται ἡ κίνησις, πάντων εἰς ἄπειρον τεμνομένων τῶν τε σωμάτων καὶ τόπων καὶ χρόνων, οὐκ ἔσται τις ἀρχὴ κινήσεως.

10.140Çünkü bir şeyin bir arşınlık mesafe boyunca hareket etmesi için önce ilk yarım arşından, sırada ikinci olarak da ikinci yarımdan geçmesi gerekir. Ama ilk yarım arşınlık mesafeyi katetmesi için de önce arşınlık mesafenin ilk çeyreğinden, ancak ondan sonra ikincisinden geçmesi gerekir. Mesafe beşe bölünürse ilk beşte birden, altıya bölünürse ilk altıda birden geçmesi gerekir.

10.140

ἵνα γάρ τι κινηθῇ πηχυαῖον διάστημα, ὀφείλει τὸ πρῶτον ἡμίπηχυ διέρχεσθαι πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον τῇ τάξει δεύτερον. ἀλλ’ ἴνα καὶ τὸ πρῶτον ἀνύσῃ ἡμίπηχυ διάστημα, ὀφείλει τὸ πρῶτον τεταρτημόριον τοῦ πηχυαίου διαστήματος διελθεῖν, εἶτα τότε τὸ δεύτερον. ἀλλὰ κἂν εἰς πέντε διαιρεθῇ, <τὸ πρῶτον πεμπτημόριον>,κἂν εἰς ἕξ, τὸ πρῶτον ἡκτημόριον.

10.141Sonsuzca bölünme yüzünden her ilk parçanın bir başka ilk parçası olduğuna göre, hareketin hiçbir zaman başlamaması zorunludur; çünkü hem mesafenin hem cismin parçaları tükenmez, bunlardan alınan her şeyin de başka parçaları vardır.

10.141

παντὸς οὖν τοῦ πρώτου μέρους ἄλλο πρῶτον ἔχοντος μέρος διὰ τὴν εἰς ἄπειρον τομήν, ἀνάγκη μηδέποτε ἀρχὴν γίνεσθαι κινήσεως διὰ τὸ ἀνέκλειπτα εἶναι τὰ μέρη τοῦ διαστήματος καὶ τὰ τοῦ σώματος, καὶ πᾶν τὸ ἐκ τούτων λαμβανόμενον ἔχειν ἄλλα μέρη.

10.142Cisimlerin, yerlerin ve zamanların sonsuzca bölündüğünü söyleyenlere (bunlar Stoa'dan gelenlerdir) söylenmesi uygun olanlar bunlardı. Her şeyin parçasız birimlerde son bulduğunu kabul edenler ise, Epikuros'un çevresindekiler gibi, daha da çetin güçlüklere saplanırlar. Birincisi, hareket olmayacaktır;

10.142

Πρὸς μὲν οὖν τοὺς εἰς ἄπειρον τέμνεσθαι λέγοντας τά τε σώματα καὶ τοὺς τόπους καὶ τοὺς χρόνους οὗτοι δέ δέ εἰσιν οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς) ταῦθ’ ἥρμοζε λέγειν· οἱ δὲ πάντα εἰς ἀμερῆ καταλήγειν ὑπειληφότες, ὧς οἱ περὶ τὸν Ἐπίκουρον, νεανικωτέραις μᾶλλον ἐνέχονται ταῖς ἀπορίαις, καὶ πρῶτον, ὅτι οὐκ ἔσται κίνησις,

10.143nitekim Diodoros da parçasız yerlere ve cisimlere dayanarak bunu öğretiyordu. Birinci parçasız yerin kuşattığı parçasız cisim hareket etmez, çünkü parçasız yerin içinde kuşatılmıştı ve onu doldurmuştu. Öte yandan ikinci yerde bulunan da hareket etmez, çünkü artık hareket etmiş bulunur. Hareket eden şey ne birinci yerde, orada bulunduğu sürece, ne de ikincide hareket ediyorsa ve bunların dışında üçüncü bir yer de düşünülemiyorsa, hareket ettiği söylenen şey hareket etmez.

10.143

ὡς ὁ Διόδωρος ἐδίδασκε τῶν ἀμερῶν ἐχόμενος τόπων τε καὶ σωμάτων. τὸ γὰρ ἐν τῷ πρώτῳ ἀμερεῖ τόπῳ περιεχόμενον ἀμερὲς σῶμα οὐ κινεῖται· περιείχετο γὰρ ἐν τῷ ἀμερεῖ τόπῳ καὶ ἐκπεπληρώκει τοῦτον. καὶ πάλιν· τὸ ἐν τῷ δευτέρῳ ὑποκείμενον οὐ κινεῖται· κεκίνηται γὰρ ἤδη. εἰ δὲ μήτε ἐν τῷ πρώτῳ τὸ κινούμενον κινεῖται ἐφ’ ὅσον ἔστιν ἐν τῷ πρώτῳ. μήτ’ ἐν τῷ δευτέρῳ, παρὰ δὲ ταῦτα τρίτος οὐκ ἐπινοεῖται τόπος, οὐ κινεῖται τὸ λεγόμενον κινεῖσθαι.

10.144Böyle bir güçlüğe başvurmadan da, bir varsayımla Epikurosçuların görüşünü itibardan düşürmek mümkündür. Yan yana dizilmiş dokuz parçasız yerden oluşan bir mesafe olsun ve bu mesafe boyunca iki uçtan iki parçasız cisim hareket etsin; hem de eşit hızla.

10.144

πάρεστι δὲ καὶ χωρὶς τῆς τοιαύτης ἀπορίας ἐξ ὑποθέσεως διαβάλλειν τὴν στάσιν τῶν κατ’ Ἐπίκουρον. ἔστω γὰρ διάστημα ἐξ ἐννέα τε] συγκείμενον ἀμερῶν τόπων στοιχηδὸν τεταγμένων, γμένων, καὶ κινείσθω κατ’ αὐτοῦ δὴ τοῦ διαστήματος δύο ἀμερῆ σώματα ἀφ’ ἑκατέρου τῶν ἄκρων, κινείσθω δὲ ἰσοταχῶς.

10.145Hareket eşit hızla olduğuna göre, bu cisimlerin her birinin dörder parçasız yerden geçmesi gerekecektir. Dörtle dördün ortasındaki beşinci yere vardıklarında ya duracaklar, ya biri ötekinden önce davranıp oraya varacak, böylece biri beş parçasız yerden, geriye kalan ise yalnızca dört yerden geçmiş olacak; ya da ne duracaklar ne de biri ötekinden önce varacak, ikisi aynı anda karşılaşıp beşinci parçasız yeri yarı yarıya tutacaklardır.

10.145

οὐκοῦν ἐπεὶ ἡ κίνησίς ἐστιν ἰσοταχής, δεήσει ἑκάτερον τῶν τοιούτων σωμάτων ἀνὰ τέσσαρας ἀμερεῖς διέρχεσθαι χεσθαι τόπους. φθάσαντα δὲ ἐπὶ τὸν πέμπτον τόπον, ὅς ἐστι μέσος τῶν τεσσάρων καὶ τῶν τεσσάρων, ἢ στήσεται η το ετερον αὐτῶν προκαταταχήσει, ὥστε τοῦτο μὲν πέντε διελθεῖν ἀμερεῖς τόπους, τὸ δὲ λειπόμενον τέσσαρας μόνον, ἢ οὔτε στήσεται οὔτε τὸ ἕτερον προκαταταχήσει, συνδραμόντα δὲ ὑφ’ ὲν ἀμφότερα ἐξ ἡμισείας διακαθέξει τὸν πέμπτον ἀμερῆ τόπον.

10.146İkisinin de durması hiç inandırıcı değildir; çünkü önlerinde yer var ve harekete karşı koyan hiçbir şey yokken durmayacaklardır. Birinin ötekinden önce varması ise varsayıma aykırıdır, çünkü her birinin eşit hızla hareket ettiği varsayılmıştı.

10.146

τὸ μὲν οὖν ἀμφότερα στῆναι πάνυ ἐστὶν ἀπίθανον· τόπου γὰρ οὐχ ὑποκειμένου καὶ μηδενὸς πρὸς τὴν κίνησιν ἀντικόπτοντος οὐ στήσεται. τὸ δὲ προκαταταχεῖν τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερον παρὰ τὴν ὑπόθεσιν· ὑπέκειτο γὰρ ἰσοταχῶς ἑκάτερον αὐτῶν κινούμενον.

10.147Geriye, ikisinin aynı yerde karşılaşıp kalan yerin yarılarını tutacağını söylemek kalır. Ama biri kendi yanındaki yarıyı, öbürü de kendi yanındakini tutuyorsa, yer parçasız olmayacak, iki yarıya bölünebilir olacaktır. Cisimler de öyle; yerin bir parçasını kendi bir parçalarıyla tuttuklarına göre parçasız olmayacaklardır.

10.147

λείπεται ἄρα λέγειν, ὅτι εἰς τὸ αὐτὸ συνδραμόντα ἀμφότερα ἐφέξει τἀς ἡμισείας τοῦ λειπομένου τόπου. εἰ δὲ ἐπέχει τοῦτο μὲν τὴν καθ’ αὑτὸ ἡμίσειαν, ἐκεῖνο δὲ τὴν καθ’ αὑτό, οὐκ ἔσται ἀμερὴς ὁ τόπος, ἀλλ’ εἰς δύο ἡμισείας μεριστός. οὑτωσὶ δὲ καὶ τὰ σώματα· μέρει γὰρ αὐτῶν τὸ τοῦ τόπου μέρος ἐπιλαμβάνοντα οὐκ ἔσται ἀμερῆ.

10.148Yerler bölünebilir, cisimler de parçasız değilse, zamanın da parçasız ve en küçük olmaması zorunludur. Çünkü parçasız cisim parçasız yerden ve parçasız yerin bir parçasından eşit zamanda geçmez; bütün parçasız yerden bir zamanda, onun parçasından ise daha kısa bir zamanda geçer.

10.148

εἰ δὲ καὶ οἱ τόποι μεριστοὶ καὶ τὰ σώματα οὐκ ἀμερῆ, ἀνάγκη καὶ τὸν χρόνον μὴ εἶναι ἀμερῆ καὶ ἐλάχιστον. οὐ γὰρ ἐν ἴσῳ χρόνῳ διέρχεται τὸν ἀμερῆ τόπον τὸ ἀμερὲς σῶμα καὶ τὸ τοῦ ἀμεροῦς τόπου μέρος, ἀλλ’ ἐν ἄλλῳ μὲν τὸν ὅλον ἀμερῆ τόπον, ἐν ἐλαχίστῳ δὲ τὸ τούτου μέρος.

10.149Yine bir tarafı noktalarla bölümlere ayrılmış bir cetvel olsun ve bu cetvel uçlarından biri etrafında, bir düzlem üzerinde, tek ve aynı zamanda döndürülsün. Uç döndürülünce büyüklükçe birbirinden farklı daireler çizilecektir: en dıştaki, hepsini kuşatan en büyük, en içteki en küçük olacak, aradakiler de buna orantılı olarak, merkezden dışarı çıktıkça gittikçe büyüyecek, dış çemberden içeri indikçe gittikçe küçülecektir.

10.149

πάλιν ἔστω τι κανόνιον κέντροις κατὰ τὸ ἕτερον μέρος διειλημμένον, καὶ τοῦτο περιαγέσθω ἀπὸ τοῦ ἑτέρου τῶν ἄκρων κατά τινος ἐπιπέδου ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ χρόνῳ. καὶ δὴ τοῦ ἄκρου περιαγομένου κύκλοι καταγραφήσονται μεγέθει διαφέροντες ἀλλήλων, καὶ ὁ μὲν ἐξωτάτω καὶ πάντων περιληπτικὸς μέγιστος, ὁ δ’ ἐνδοτάτω βραχύτατος, καὶ οἱ μεταξύ τούτων ἀνάλογοι, ἤτοι μείζους καὶ μείζους ἀπὸ τοῦ κέντρου ἐπιόντων ἡμῶν ἢ ἐλάσσους καὶ ἐλάσσους ἀπὸ τῆς ἐκτὸς περιφερείας ὑποβαινόντων.

10.150Dönüşün zamanı tek olduğuna göre (bu zaman parçasız olsun), şunu soruyorum: çizimin gerçekleştiği zaman tek ve aynı, hareket de tek iken daireler nasıl olup da birbirinden farklı oldu, kimi büyük, kimi küçük çevreli?

10.150

ἐπεὶ οὖν εἰς ἐστιν ὁ τῆς περιαγωγῆς χρόνος (ἔστω δὲ ἀμερὴς οὗτος), ζητῶ πῶς ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ χρόνου καθεστῶτος καθ’ ὃν γέγονε τὰ τῆς καταγραφῆς, μιᾶς δὲ οὔσης καὶ τῆς κινήσεως, διαφέροντες γεγόνασιν ἀλλήλων οἱ κύκλοι, καὶ οἱ μὲν μεγάλοι, οἱ δὲ μικρὰν ἔχοντες τὴν περίμετρον.

10.151Parçasız zamanlar arasında büyüklük bakımından bir fark olduğu, bu yüzden dairelerden daha büyük parçasız zamanlarda çizilenlerin daha büyük, daha küçüklerde çizilenlerin daha küçük olduğu da söylenemez. Çünkü bir parçasız zaman başka bir parçasız zamandan daha büyükse, zaman parçasız da en küçük de değildir ve hareket eden şey her hâlükârda parçasız bir zamanda hareket etmiyor demektir.

10.151

οὐδὲ γὰρ ἔνεστι λέγειν, ὅτι τῶν ἀμερῶν χρόνων διαφορά τίς ἐστι παρὰ τὸ μέγεθος καὶ διὰ τοῦτο τῶν κύκλων οἱ μὲν ἐν μείζοσιν ἀμερέσι καταγραφέντες χρόνοις εἰσὶ μείζους, οἱ δὲ ἐν ἐλάσσοσι μικρότεροι. εἰ γὰρ ἕτερος ἑτέρου μείζων ἐστὶν ἀμερὴς χρόνος; οὐκ ἔστιν ἀμερὴς ὁ χρόνος οὐδὲ ἐλάχιστος, καὶ τὸ κινούμενον οὐ πάντως ἐν ἀμερεῖ χρόνῳ κινεῖται.

10.152Bunun yanında şu da söylenemez: bütün dairelerin çizildiği parçasız zaman tektir, ama döndürülen cetvelin parçaları eşit hızda değildir; kimi daha hızlı, kimi daha yavaş döner; daha büyük daireleri daha hızlı dönen parçalar, daha küçükleri ise daha yavaş dönenler oluşturur.

10.152

πρὸς τούτοις οὐδὲ ἐκεῖνο ἔστι φάναι, ὅτι εἶς μέν ἐστιν ἀμερὴς χρόνος , καθ’ ὅν ἄπαντες καταγράφονται οἱ κύκλοι, τὰ δὲ μέρη τοῦ περιαγομένου κανόνος οὐκ ἔστιν ἰσοταχῆ, ἀλλὰ τὰ μὲν ταχύτερον περιάγεται, τὰ δὲ βραδύτερον, καὶ ὑπὸ μὲν τῶν ταχύτερον περιαγομένων οἱ μείζους συνίστανται κύκλοι, ὑπὸ δὲ τῶν βραδύτερον οἱ μικρότεροι.

10.153Gerçekten de bazı parçalar daha hızlı, bazıları daha yavaş hareket etseydi, bazı parçaları öne geçip bazıları geride kalacağından, cetvelin dönüş sırasında ya parçalanması ya da her hâlükârda bükülmesi gerekirdi. Oysa ne parçalanır ne bükülür. Dolayısıyla her şeyin parçasız birimlerde son bulduğunu söyleyenler için hareket içinden çıkılmaz bir şeydir.

10.153

εἰ δὲ τῷ ὄντι τὰ μὲν θᾶττον κινεῖται μέρη, τὰ δὲ βράδιον, ἐχρῆν ἢ διασπᾶσθαι τὸ κανίνιον ἐν τῇ περιαγωγῇ ἢ κάμπτεσθαί γε πάντως, τινῶν μὲν αὐτοῦ μερῶν προκαταταχούντων, τινῶν δὲ ὑστερούντων. οὔτε δὲ διασπᾶται οὔτε κάμπτεται· τοίνυν ἄπορός ἐστιν ἡ κίνησις τοῖς πάντα λέγουσιν εἰς ἀμερῆ καταλήγειν.

10.154Genel olarak da şunu söyleyebiliriz: her şey, yani hareketin içinde olduğu zaman, hareket eden cisim ve hareketin tamamlandığı yer parçasızsa, hareket eden her şey zorunlu olarak eşit hızla hareket edecektir; öyle ki güneş kaplumbağayla eşit hızlı olacaktır, çünkü hem o hem bu parçasız bir zamanda parçasız bir mesafe katetmektedir. Oysa hareket eden her şeyin eşit hızla hareket ettiğini ya da kaplumbağanın güneşle eşit hızda olduğunu söylemek saçmadır. Demek ki hareketin, her şey parçasız bir birimde son bulurken olduğunu ileri sürmek de saçmadır.

10.154

καθόλου τε· εἰ πάντα ἀμερῆ ἐστιν, ὅ τε χρόνος ἐν ᾧ γίνεται ἡ κίνησις, καὶ τὸ σῶμα ὅπερ κινεῖται, ὅ τε τόπος ἐν ᾧ τὰ τῆς κινήσεως συντελεῖται, πάντα κατ’ ἀνάγκην τὰ κινούμενα ἰσοταχῶς κινήσεται, ὥστε τὸν ἥλιον τῇ χελώνῃ λώνῃ γίνεσθαι ἰσοταχῆ· καὶ γὰρ αὐτὸς καὶ αὐτὴ ἐν ἀμερεῖ χρόνῳ ἀμερὲς ἀνύει διάστημα. ἄτοπον δέ γε πάντα τὰ κινούμενα ἰσοταχῶς λέγειν κινεῖσθαι ἢ τὴν χελώνην τῷ ἡλίῳ τυγχάνειν ἰσοταχῆ· ἄτοπον ἄρα τὸ πάντων εἰς ἀμερὲς καταληγόντων ἀξιοῦν γίνεσθαι τὴν κίνησιν.

10.155Geriye, bazı şeyler sonsuzca bölünür, bazıları da parçasız bir birimde son bulurken bir şeyin hareket edip edemeyeceğini incelemek kalıyor. Doğa filozofu Straton'un çevresindekiler bu görüşe yöneldiler: zamanların parçasız birimlerde son bulduğunu, cisimlerin ve yerlerin ise sonsuzca bölündüğünü, hareket eden şeyin de parçasız bir zamanda bölünebilir bir mesafenin bütününü bir hamlede katettiğini, önce gelen önce gelmek üzere hareket etmediğini kabul ettiler.

10.155

Λείπεται τοίνυν σκοπεῖν, εἰ δύναται κινεῖσθαί τι, τινῶν μὲν εἰς ἄπειρον τεμνομένων, τινῶν δὲ εἰς ἀμερὲς καταληγόντων. καὶ δὴ οὕτως ἠνέχθησαν οἱ περὶ τὸν Στράτωνα τὸν φυσικόν· τοὺς μὲν γὰρ χρόνους εἰς ἀμερὲς ὑπέλαβον καταλήγειν, τὰ δὲ σώματα καὶ τοὺς εἰς ἄπειρον τέμνεσθαι, κινεῖσθαί τε τὸ κινούμενον ἐν ἀμερεῖ χρόνῳ ὅλον ἄθρουν μεριστὸν δ’ διάστημα καὶ οὐ κατὰ τὸ πρότερον πρότερον.

10.156Bu kişilerin görüşünün de imkânsız olduğunu, her şeyden daha açık örneklere dayanarak gösterebiliriz. Dört parmaklık bir mesafe varsayalım ve hareket eden cisim bu mesafeyi iki parçasız zamanda katetsin; öyle ki iki parmaklık yarılardan birini bir zamanda, geri kalanını da yine bir zamanda geçsin. Varsayım bu iken, bu mesafeden bir parmaklık bir mesafe çıkarılsın, böylece geriye üç parmaklık bir mesafe kalsın.

10.156

οὐκοῦν καὶ τὴν τούτων στάσιν ἀδύνατόν ἐστι διδάσκειν πάντων προδηλοτέρων ἐχομένους ὑποδειγμάτων. ὑποκείσθω γὰρ τετραδακτυλιαῖον διάστημα, καὶ ἀνυέτω τοῦτο τὸ κινούμενον σῶμα ἐν δυσὶν ἀμερέσι χρόνοις, ὥστε τὸ ἕτερον [τὸ] διδακτυλιαῖον ἐν <ἑνὶ> χρόνῳ διέρχεσθαι καὶ τὸ λειπόμενον πάλιν ἐν ἐνί. τοιαύτης δὲ οὔσης ὑποθέσεως ἀφαιρείσθω τοῦ τοσούτου διαστήματος δακτυλιαῖον διάστημα, ὥστε τὸ περιλειπόμενον διάστημα τριδακτυλιαῖον γίνεσθαι.

10.157Ama hareket eden cisim dört parmaklık mesafenin bütününü iki parçasız zamanda geçiyorduysa, üç parmaklık mesafeyi mutlaka bir buçuk parçasız zamanda katedecektir: iki parmaklık mesafeyi birinde, kalan bir parmaklık mesafeyi de yarımında. Böylece parçasız zamanın yarısı kadar bir parçasız zaman kalıyorsa, hiçbir parçasız zaman yoktur; bu zaman da parçalara bölünmüştür.

10.157

ἀλλ’ εἰ τὸ ὅλον τετραδακτυλιαῖον διάστημα ἐν δυεῖν ἀμερέσι χρόνοις τὸ κινούμενον σῶμα διήρχετο, πάντως τὸ τριδακτυλιαῖον ἀνύσει ἐν ἑνὶ ἀμερεῖ χρόνῳ καὶ ἡμίσει, ἐν ἐνὶ μὲν τὸ διδακτυλιαῖον διάστημα, ἐν ἡμίσει δὲ τὸ λειπόμενον δακτυλιαῖον. οὕτως, εἰ ἔστι τοῦ ἀμεροῦς χρόνου ἡμίσει λειπόμενος ἀμερὴς ῥῆς χρόνος, οὐκ ἔστι τις ἀμερὴς χρόνος, ἀλλὰ καὶ οὗτος εἰς μέρη τέτμηται.

10.158Dört parmaklık mesafeye beşinci bir parmak eklersek de aynı akıl yürütme geçerlidir. Hareket eden şey bu mesafede nasıl hareket edecektir? Parçasız bir zamanda mı? Ama bunun iki katını da parçasız bir zamanda katediyordu; dolayısıyla aynı zamanda hareket eden şey aynı anda hem hızlı hem yavaş olacaktır: parçasız bir zamanda iki parmaklık mesafe katettiği ölçüde hızlı, eşit bir zamanda bir parmaklık mesafeden geçtiği ölçüde yavaş. Beşinci parmağı parçasız zamandan daha kısa bir zamanda katediyorsa, parçasız zaman bölünebilir demektir; bunu ise kabul etmek istemezler.

10.158

ὁ δ’ αὐτὸς λόγος, εἰ πέμπτον δάκτυλον προσθῶμεν τῷ τετραδακτυλιαίῳ διαστήματι. πῶς γὰρ τοῦτο κινήσεται τὸ κινούμενον; ἀρά γε ἐν ἀμερεῖ χρόνῳ; ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ τὸ διπλοῦν ἐν ἀμερεῖ χρόνῳ διήνυεν, ἔσται τὸ ἐν τῷ αὐτῶ χρόνῳ κινούμενον ταχύ τε ἅμα καὶ βραδύ, 7] μὲν διδακτυλιαῖον ἐν ἀμερεῖ χρόνῳ ἀνύει, ταχύ, ᾗ δ’ ἐν τῷ ἴσω δακτυλιαῖον διέρχεται, βραδύ. εἰ δὲ ἐν ἐλάττονι ἀμεροῦς χρόνου ἀνύει τὸν πέμπτον δάκτυλον, μεριστός ἐστιν ὁ ἀμερὴς χρόνος· ὅπερ οὐ θέλουσιν.

10.159Üstelik hareket eden şey parçasız bir zamanda bölünebilir bir mesafeyi tek bir anda, bir hamlede katediyorsa, göstereceğimiz gibi bir şey sebepsiz yere duracaktır. Oysa hiçbir şey sebepsiz yere durmaz; demek ki hareket bu şekilde olmaz.

10.159

Καὶ μὴν εἰ ἐν ἀμερεῖ χρόνῳ τὸ κινούμενον ὑφ᾿ ἕν ἄθρουν μεριστὸν ἀνύει διάστημα, στήσεταί τι ἀναιτίως, ὡς παραστήσομεν· οὐχὶ δέ γε ἵσταταί τι ἀναιτίως· οὐκ ἄρα κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον γίνεται ἡ κίνησις.

10.160Dikey bir mesafe olsun, söz gelimi on arşınlık; ağır bir cisim, mesela kurşun bir küre, bu mesafenin bütününü yukarıdan aşağıya en küçük tek bir zamanda katetsin. Sonra bu mesafeye bir arşınlık başka bir mesafe eklensin, böylece bütünü on bir arşın olsun ve küre yine en uçtan bırakılsın.

10.160

ἔστω γὰρ ὄρθιόν τι διάστημα, οἷον δεκάπηχυ, καὶ βαρύ τι σῶμα, οἱονεὶ μολιβῆ σφαῖρα, ἐν ἑνὶ ἐλαχίστῳ χρόνῳ ἀνυέτω ὅλον τοῦτο τὸ διάστημα ἄνωθεν κάτω. ἀλλὰ καὶ προστιθέσθω τούτω τῷ διαστήματι ἄλλο πηχυαῖον διάστημα, ὥστε ὅλον γίνεσθαι ἑνδεκάπηχυ, ἀφιέσθω τε πάλιν ἀπὸ τοῦ ἄκρου ἡ σφαῖρα.

10.161Küre onuncu arşının sonuna, on birinci arşının başına varınca ya duracak ya da bunu, yani on birinci arşını da geçecektir. Durması saçmadır; çünkü böylesine ağır bir cisim havanın içinden düşerken ve önünde hiçbir engel yokken durursa, tamamen sebepsiz yere durmuş olacaktır; bu ise saçmaydı.

10.161

οὐκοῦν φθάσασα ἐπὶ τὸ πέρας μὲν τοῦ δεκάτου πήχεως ἀρχὴν δὲ τοῦ ἑνδεκάτου ἢ στήσεται ἢ καὶ τοῦτον διελεύσεται, φημὶ δὲ τὸν ἑνδέκατον πῆχυν. ἀλλὰ τὸ μὲν στῆναι ἄτοπον· βαρὺ γὰρ οὕτω σῶμα καὶ δι’ ἀέρος φερόμενον καὶ μηδενὸς ἀντικόπτοντος, εἰ στήσεται, πάντως ἀναιτίως στήσεται, ὅπερ ἦν ἄτοπον.

10.162Hareket edecekse, on arşınlık mesafenin bütününü tek bir parçasız zamanda geçtiğine göre, hareket aynı kaldıkça kalan bir arşınlık mesafeyi parçasız zamanın onda birinde geçecektir; öyle ki parçasız zaman parçasız olmamakla kalmayacak, bir de on parçaya bölünmüş olacaktır.

10.162

εἰ δὲ κινήσεται, ἐπεὶ τὸ ὅλον δεκάπηχυ διάστημα ἐν ἑνὶ ἀμερεῖ διέρχεται χρόνῳ, τὸ λειπόμενον πηχυαῖον διάστημα τῆς αὐτῆς οὔσης κινήσεως ἐν δεκάτῳ μέρει τοῦ ἀμεροῦς χρόνου διελεύσεται, ὥστε τὸν ἀμερῆ χρόνον πρὸς τῷ μὴ εἶναι ἀμερῆ ἔτι καὶ εἰς δέκα μέρη τετμῆσθαι.

10.163Üstelik hareket eden şey bölünebilir bir mesafenin bütününü tek bir parçasız zamanda katediyorsa, zorunlu olarak tek ve aynı zamanda mesafenin bütün parçalarında bulunacaktır. Tek ve aynı zamanda mesafenin bütün parçalarında bulunuyorsa, mesafe boyunca hareket etmiş değil, onu kaplamış olacaktır; bu ise saçmadır.

10.163

Καὶ μὴν εἰ τὸ κινούμενον ἐν ἑνὶ ἀμερεῖ χρόνῳ ὅλον ἀνύει μεριστὸν διάστημα, ἐξ ἀνάγκης ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ χρόνῳ ἐν πᾶσι γενήσεται τοῖς τοῦ διαστήματος μέρεσιν. εἰ δὲ ἐν ἐνὶ καὶ τῷ αὐτῷ χρόνῳ ἐν πᾶσι γενήσεται τοῖς τοῦ δ’ διατήματος ὃς μέρεσιν, οὐκ ἔσται κεκινημένον τὸ διάστημα ἀλλὰ ἐπεσχηκός· ὅπερ ἄτοπον.

10.164Dolayısıyla hareket eden şey bölünebilir bir mesafeyi tek ve parçasız bir zamanda katetmez; yoksa aynı şey aynı zamanda hem sıcak hem soğuk, hem aydınlık hem karanlık olacaktır. İki arşınlık bir mesafe varsayalım; bunun bir arşını kızgın hâle getirilmiş, öbürü soğutulmuş olsun.

10.164

οὐ τοίνυν ἐν ἑνὶ καὶ ἀμερεῖ χρόνῳ κινεῖται τὸ κινούμενον μεριστὸν διάστημα, ἐπεὶ ἔσται τὸ αὐτὸ ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ θερμόν τε καὶ ψυχρόν, πεφωτισμένον τε καὶ ἀφώτιστον. ὑποκείσθω γὰρ διπηχυαῖον διάστημα, καὶ τούτου ὁ μὲν ἕτερος ’π’ πῆχυς πεπυρακτώσθω, ὁ δ’ ἕτερος ἐψύχθω.

10.165Hareket eden şey bu mesafenin bütününü tek ve aynı parçasız zamanda kaplıyorsa, kızgın arşının üzerindeyken kızgın, soğutulmuş arşının üzerindeyken soğuk olacaktır. Ama aynı zamanda hem kızgın olanın hem soğutulmuş olanın üzerinde bulunur; demek ki aynı şey aynı zamanda hem sıcak hem soğuk olacaktır;

10.165

εἰ δὴ τὸ κινούμενον ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ ἀμερεῖ χρόνῳ τὸ ὅλον τοῦτο ἐπιλαμβάνει διάστημα, ὅτε μὲν κατὰ τοῦ πεπυρακτωμένου πήχεώς ἐστιν, ἔσται πεπυρακτωμένον, ὅτε δὲ κατὰ τοῦ ἐψυγμίνου, ἐψυγμένον. γίνεται δὲ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ἔν τε τῷ πεπυρακτωμένῳ καὶ τῷ ἐψυγμένῳ· τὸ αὐτὸ ἄρα κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ἔσται θερμόν τε ἄμα καὶ ψυχρόν·

10.166bu ise imkânsızdı. Aynı yoldan giderek aynı şeyin bir anda hem aydınlık hem karanlık olacağını da gösterebiliriz; bu da apaçık olana aykırıdır.

Bunlara ek olarak, hareket eden şeyin aynı zamanda, varsayılan mesafe ne kadar büyük olursa olsun, onu katetmiş olduğunu söylemek gerekecektir.

10.166

ὃ τῶν ἀδυνάτων ὑπῆρχεν. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν αὐτὴν ἔφοδον ἔσται διδάσκειν, ὅτι ὑφ’ ὲν ταὐτὸ ἔσται καὶ πεφωτισμένον καὶ ἀφώτιστον· ὅ καὶ αὐτὸ παρὰ τὴν ἐνάγρειαν. Πρὸς τούτοις δεήσει ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ, ὁπηλίκον ἄν τις ὑποθῆται διάστημα, κεκινῆσθαι λέγειν τὸ κινούμενον.

10.167Söz gelimi dört parmaklık bir mesafe olsun ve sekiz parçaya bölünmüş olsun; anlatım açık olsun diye ilk parçasına A, ikincisine B, üçüncüsüne G densin, ötekiler de aynı şekilde sırayla adlandırılsın. Hareket eden şey bölünebilir bir mesafeyi tek ve aynı zamanda katediyorsa, AB mesafesini hangi zamanda katediyorsa, BG mesafesini de aynı zamanda katedebilecektir. Bunu aynı zamanda katedecekse GD'yi de katedecek, bu böylece sonsuza kadar gidecektir; öyle ki yeryüzünün bütün mesafesini tek ve parçasız bir zamanda katedecektir.

10.167

οἷο ’ν ἔστω τετραδακτυλιαῖον διάστημα, καὶ διῃρήσθω εἰς ὀκτὼ μέρη , εὐσήμου τε χάριν διδασκαλίας τὸ μὲν πρῶτον αὐτοῦ μέρος καλείσθω Α, τὸ δὲ δεύτερον Β, τὸ δὲ τρίτον Γ, καὶ κατὰ τά ἑξῆς ὁμοίως. εἰ δὴ τὸ κινούμενον ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ χρόνῳ μεριστὸν ἀνύει διάστημα, ἐν ᾧ χρόνῳ κινεῖται τὸ ΑΒ διάστημα, ἐν τῷ αὐτῷ δυνήσεται κινεῖσθαι τὸ ΒΓ διάστημα. ἀλλ’ εἰ <τοῦτο> ἐν τῷ αὐτῷ κινήσεται καὶ ΓΔ, καὶ οὕτω μέχρις ἀπείρου, ὥστε ἐν ἐνὶ καὶ ἀμερεῖ χρόνῳ κινήσεται τὸ ὅλον τῆς γῆς διάστημα.

10.168Şu hâlde ne bölünme sonsuza gittiğinde, ne her şey parçasız bir birimde son bulduğunda, ne de bazı şeyler sonsuzca bölünüp bazıları parçasız bir birimde son bulduğunda hareket kurtarılabiliyorsa, hiçbir şeyin hareket olmadığını söylemek gerekir. Bunlardan da hem apaçıklık hem de ona karşı çıkan akıl yürütmeler eşit güçte olduğu için hükmü askıya almak sonucu çıkar.

10.168

Εἰ οὖν μήτε εἰς ἄπειρον οὔσης τῆς τομῆς μήτε εἰς ἀμερὲς τῆς καταλήξεως, μήτε τινῶν μὲν εἰς ἄπειρον τεμνομένων, τινῶν δὲ εἰς ἀμερὲς καταληγόντων, σῴζεται ἡ κίνησις, ῥητέον μηδὲν εἶναι κίνησιν. οἶς ἕπεται ἡ ἐποχὴ διά τε τὴν τῆς ἐναργείας καὶ διὰ τὴν τῶν ἀντικειμένων αὐτῇ λόγων ἰσοσθένειαν. <γ΄> εἰ ἔστι χρόνος

10.169Zaman var mıdır

Daha önce söylediğim gibi hareket üç varlığa bağlı olduğundan, yani hareket eden cisme, içinde hareket ettiği yere ve hareketin boyunca tamamlandığı zamana bağlı olduğundan, cisim ve yer hakkında güçlükleri ortaya koyduktan sonra zaman hakkında da araştırma yapmaya çalışacağız. Çünkü belki bu konudaki açıklama da hem evrenin ezelî olduğunu varsayan doğa filozoflarına hem de onun belli bir zamandan beri var olduğunu söyleyenlere içinden çıkılmaz görünecektir.

10.169

Τῆς κινήσεως τριῶν οὐσιῶν, ὡς προεῖπον §121), ἐχομένης, σώματός τε τοῦ κινουμένου καὶ τόπου τοῦ ἐν ᾧ κινεῖται καὶ χρόνου καθ’ ὃν ἡ κίνησις συντελεῖται, ἐπεὶ τό τε σῶμα καὶ τὸν τόπον ἠπορήσαμεν, πειρασόμεθα καὶ περὶ χρόνου ζητεῖν· τάχα γὰρ καὶ περὶ τούτου ὁ λόγος ἄπορος φανεῖται τοῖς τε αἰώνιον ὑποτιθεμένοις εἶναι τὸν κόσμον φυσικοῖς καὶ τοῖς ἀπό τινος χρόνου λέγουσιν αὐτὸν συνεστάσθαι.

10.170Bazıları zamanın evrenin hareketinin aralığı olduğunu, bazıları da evrenin hareketinin kendisi olduğunu söyler. Ama ne birincilere ne ikincilere göre bir zaman ortaya çıkar. Çünkü hareketin aralığı da hareket de hareket eden şeyden ayrı bir şey değilse, evrenin hareketinin aralığı, daha dar anlamda ise evrenin hareketi olan zaman, hareket eden evrenden ayrı bir şey olmayacak, zaman belli bir hâlde bulunan evrenin kendisi olacaktır;

10.170

καὶ δή τινές (Stoic. fr. II 513 Arn.) φασι χρόνον εἶναι δ’ διάστημα τῆς τοῦ κόσμου κινήσεως, οἱ δὲ αὐτὴν τὴν τοῦ κόσμου κίνησιν. οὔτε δὲ κατὰ τοὺς πρώτους οὔτε κατὰ τοὺς δευτέρους γίνεταί τις χρόνος. εἴπερ γὰρ τὸ διάστημα τῆς κινήσεως καὶ ἡ κίνησις οὐδέν ἐστι παρὰ τὸ κινούμενον, ὁ χρόνος τῆς κοσμικῆς κινήσεως διάστημα καθεστὼς ἤ ἰδιαίτερον κοσμικὴ κίνησις οὐδὲν ἔσται παρὰ τὸν κινούμενον νούμενον κόσμον, ἀλλὰ κόσμος πως ἔχων γενήσεται ὁ χρόνος·

10.171bu ise saçmadır. Başka bir yoldan: evrenin hareketinin belli bir zamanda var olmadığı düşünülebilir; dolayısıyla zaman evrenin hareketi olamaz.

10.171

ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον. καὶ ἄλλως· τὴν μὲν κίνησιν τοῦ κόσμου ἐνδέχεται νοεῖν κατά τινα χρόνον μὴ οὖσαν, ὥστ’ οὐκ ἂν εἴη τοῦ κόσμου κίνησις <ὁ> χρόνος.

10.172Bir başka yoldan: her hareket zaman içinde olur; bu yüzden evrenin hareketi de zaman içinde olacaktır. Ama zaman zaman içinde olmaz. Çünkü ya kendi içinde olacaktır ya da bir başkasının ya da başkalarının içinde. Kendi içinde olamaz, çünkü o zaman aynı zaman hem bir hem iki olacaktır; biri ötekinin içinde de olamaz, çünkü ne şimdi var olanlardan biri şimdi var olmayanın içinde olur ne de şimdi var olmayanlardan biri şimdi var olanın içinde. Dolayısıyla bu sebeple de zamanın evrenin hareketi olduğu söylenmemelidir.

10.172

καὶ ἄλλως· πᾶσα κίνησις ἐν χρόνῳ γίνεται, διὸ καὶ ἡ τοῦ κόσμου κίνησις ἐν χρόνῳ γενήσεται. ὁ δὲ χρόνος ἐν χρόνῳ οὐ γίνεται· ἤτοι γὰρ ἐν αὑτῷ γενήσεται ἢ ἐν ἄλλῳ ἢ ἄλλοις. οὔτε δὲ ἐν αὐτῷ γένοιτ’ ἄν (ἔσται γὰρ ὁ αὐτὸς καὶ εἰς καὶ δύο), ἕτερος ἐν ἑτέρῳ διὰ τὸ μήτε τινὰ τῶν ἐνεστώτων γίνεσθαι ἐν τῷ μὴ ἐνεστῶτι μήτε τινὰ τῶν μὴ ἐνεστώτων ἐν τῷ ἐνεστῶτι. τοίνυν οὐδὲ διὰ τοῦτο ῥητέον κόσμου κίνησιν εἶναι τὸν χρόνον.

10.173Yine, hareket nasıl zaman içinde oluyorsa, durgunluk da öyle oluyor. Ama kimse nasıl durgunluğun zaman olduğunu söylemiyorsa, evrenin hareketini zaman diye göstermek de yerinde olmaz. Ayrıca evrenin hareketi her zaman aynıdır, zaman ise her zaman aynı değildir; kimi zaman eşit, kimi zaman eşitsiz denir; eşitsiz olduğunda da kimi zaman daha çok, kimi zaman daha azdır. Demek ki evrenin hareketi bir şeydir, zaman başka bir şey.

10.173

πάλιν ὥσπερ ἡ κίνησις ἐν χρόνῳ γίνεται, οὕτω καὶ ἡ μονή· ἀλλ’ ὃν τρόπον οὐδεὶς λέγει τὴν μονὴν εἶναι χρόνον, οὔτ’ ὡς οὐδὲ τὴν τοῦ κόσμου κίνησιν δεόντως χρόνον ἀποφαίνεται. ἥ τε τοῦ κόσμου κίνησις διὰ παντός ἐστιν ἡ αὐτή, ὁ δὲ χρόνος οὐ διὰ παντός ἐστιν ὁ αὐτός, ἀλλ’ ὁτὲ μὲν ὁ αὐτὸς λέγεται, ὁτὲ δὲ ἄνισος· καὶ ὅτε ἄνισος, ὁτὲ μὲν πλείων, ὁτὲ δὲ ἐλάττων. ἕτερον ἄρα ἐστὶν ἡ τοῦ κόσμου κίνησις καὶ ἕτερον ὁ χρόνος.

10.174Nitekim evrenin hareketini ortadan kaldırıp yerin hareket ettiğini düşünenler, matematikçi Aristarkhos'un çevresindekiler gibi, zamanı düşünmekten alıkonmuş değildir. Dolayısıyla zamanın evrenin hareketiyle aynı değil, ondan başka bir şey olduğunu söylemek gerekir.

10.174

οἴ γε μὴν τὴν τοῦ κόσμου κίνησιν ἀνελόντες, τὴν δὲ γῆν κινεῖσθαι δοξάσαντες, ὧς οἱ περὶ ᾿Αρίσταρχον τὸν μαθηματικόν, οὐ κωλύονται νοεῖν χρόνον. τοίνυν ἕτερον εἷναι λεκτέον τὸν χρόνον καὶ οὐ ταὐτὸν τῇ τοῦ κόσμου κινήσει.

10.175Yer altındaki ve ışık girmeyen mağaralarda yaşayanlar ile doğuştan körler de evrenin hareketine dair bir kavrama sahip değildir; ama oturup kalkıp yürüdüklerinde, bu üç şeyi yaptıkları zamanın kavramını edinirler: üçünü yaptıkları zaman daha uzundur, ikisini yaptıkları daha kısa, birini yaptıkları en kısa. Göğün dönüşünü düşünmeden zamanı düşünmek mümkünse, bu dönüş bir şeydir, zaman başka bir şey.

10.175

οἴ τε ἐν καταγείοις τισὶ καὶ ἀλαμπέσι σπηλαίοις βιοτεύοντες καὶ οἱ ἐκ γενετῆς πηροὶ τῆς μὲν τοῦ κόσμου κινήσεως ἔννοιαν οὐκ ἔχουσιν, καθίσαντες δὲ καὶ ἀναστάντες καὶ περιπατήσαντες ἔννοιαν χρόνου λαμβάνουσι τοῦ ἐν ὡ τὰ τρία ταῦτα ἐνήργησαν, καὶ πλείονος μὲν τοῦ ἐν ᾡ τὰ τρία, ἐλάσσονος δὲ τοῦ ἐν ᾧ τὰ δύο, ἐλαχίστου τοῦ ἐν ᾧ τὸ ἕν. εἰ δὲ δυνατὸν νοῆσαι χρόνον μὴ νοοῦντας τὴν οὐράνιον περιφοράν, ἕτερόν ἐστιν αὕτη καὶ ἕτερον ὁ χρόνος.

10.176Aristoteles ise zamanın, hareketteki önce ve sonranın sayısı olduğunu söylüyordu. Zaman bu ise, yani hareketteki önce ve sonranın birlikte hatırlanması ise, duran ve hareketsiz olan şey zaman içinde olmayacaktır. Ya da hareketsiz olan zaman içindeyse ve zaman hareketteki önce ve sonranın sayısıysa, zaman içinde olan şey hem duran hem hareket eden bir şey olacaktır; bu ise imkânsızdır.

10.176

Ἀριστοτέλης (Phys. 219 b 2) δὲ χρόνον ἔφασκεν εἶναι ἀριθμὸν τοῦ ἐν κινήσει πρώτου καὶ ὑστέρου. εἰ δὲ τοῦτό ἐστιν ὁ χρόνος, συμμνημόνευσίς τις τοῦ ἐν κινήσει πρώτου καὶ ὑστέρου, τὸ ἠρεμοῦν καὶ ἀκινητίζον οὐκ ἔσται ἐν χρόνῳ. ἢ εἴπερ ἐστὶν ἐν χρόνῳ τὸ ἀκινητίζον, ὁ δὲ χρόνος ἐστὶν ἀριθμὸς τοῦ ἐν κινήσει πρώτου καὶ ὑστέρου, ἔσται τὸ ἐν χρόνῳ ἠρεμοῦν καὶ κινούμενον· ὅπερ ἀδύνατον.

10.177Bu yüzden doğa filozofu Straton bu kavramdan uzaklaşarak zamanın her hareketin ve durgunluğun ölçüsü olduğunu söylüyordu. Çünkü zaman, hareket eden her şeyin hareket ettiği süre boyunca, hareketsiz her şeyin de hareketsiz durduğu süre boyunca onlara eşlik ederek uzanır; bu yüzden olan her şey zaman içinde olur.

10.177

διόπερ Στράτων ὁ φυσικὸς ἀποστὰς τῆσδε τῆς ἐννοίας ἔλεγε χρόνον ὑπάρχειν μέτρον πάσης κινήσεως καὶ μονῆς· παρήκει γὰρ πᾶσι τοῖς κινουμένοις, ὅτε κινεῖται, καὶ πᾶσι τοῖς ἀκινήτοις, ὅτε ἀκινητίζει, καὶ διὰ τοῦτο πάντα τὰ γινόμενα ἐν χρόνῳ γίνεται.

10.178Ama belki buna karşı çıkan pek çok şey de vardır. Şimdilik şunu söylemek yeter: hareketi ya da durgunluğu ölçen şey zaman içinde olur ve zaman değildir. Böyleyse hareketi ve durgunluğu ölçen şey zaman olamaz; çünkü zaman zaman içinde olmaz.

10.178

μήποτε δὲ πάμπολλά ἐστι καὶ τὰ τούτῳ μαχόμενα· αὔταρκες δὲ νῦν ἐκεῖνο λέγειν, ὅτι τὸ μετροῦν τὴν κίνησιν ἢ τὴν μονὴν ἐν χρόνῳ γίνεται καἰ οὐκ ἔστι χρόνος. εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ ἂν εἴη τὸ μετροῦν τὴν κίνησιν καὶ τὴν μονὴν ὁ χρόνος· ἐν χρόνῳ γὰρ οὐ γίνεται χρόνος.

10.179Başka bir yoldan da: zaman, hareket hareket olduğu sürece harekete, durgunluk durgunluk olduğu sürece durgunluğa eşlik ettiği için hareketin ve durgunluğun ölçüsüyse, hareket ve durgunluk da zamana eşlik ettiğine göre, zamanın hareketin ve durgunluğun ölçüsü olması, hareketin ve durgunluğun zamanın ölçüsü olmasından daha fazla bir şey olmayacaktır.

10.179

ἄλλως τε· εἰ διὰ τοῦτο μέτρον τῆς κινήσεως καὶ τῆς μονῆς ἐστιν ὁ χρόνος, ἐπεὶ ἀντιπαρήκει τῇ τε κινήσει ἐφ’ ὅσον ἐστὶ κίνησις καἲ τῇ μονῇ ἐφ’ ὅσον ἐστὶ μονή, ἐπεὶ πάλιν ἡ κίνησις καὶ ἡ μονὴ ἀντιπαρήκει τῷ χρόνῳ, οὐ μᾶλλον ἔσται χρόνος μέτρον τῆς κινήσεως καὶ τῆς μονῆς ἢ ἡ κίνησις καὶ ἡ μονὴ μέτρον τοῦ χρόνου.

10.180Hatta belki bunu söylemek daha doğru olurdu. Çünkü zaman zor kavranan bir şeydir, hareket ve durgunluk ise kolayca gözden geçirilebilir; kolay kavranan şey zor kavranandan değil, tersine zor kavranan kolay kavranandan çıkarılır.

10.180

καὶ τοῦτο τάχα βέλτιον ἦν εἰπεῖν· ὁ μὲν γὰρ χρόνος δυσθεώρητόν τι ἐστίν, ἡ δὲ κίνησις καὶ ἡ μονὴ εὐσύνοπτον, ληφθείη δ’ ἂν οὐκ ἐκ τοῦ δυσθεωρήτου τὸ εὐθεώρητον, ἀλλ’ ἀνάπαλιν.

10.181Epikurosçu ve Demokritosçu doğa filozoflarına da şöyle bir zaman kavramı atfedilir: "Zaman, gündüze ve geceye benzeyen bir görüntüdür." Buna göre de zamanın tabiatı içinden çıkılmaz bir şeydir. Çünkü gündüzün ve gecenin gerçekliği olmadığı gösterilirse, gündüze benzeyen görüntünün de ya zaman olmadığı ya da gerçekliği olmadığı sonucu çıkar.

10.181

Δοκεῖ δὲ καὶ εἰς τοὺς πετὶ ᾿Επίκουρον (p. 352, 32 Us.) καὶ Δημόκριτον (A72 Diels) φυσικοὺς τοιαύτη τις ἀναφέρεσθαι τοῦ χρόνου νόησις ‘‘χρόνος ἐστὶν ἡμεροειδὲς καὶ νυκτοειδὲς φάντασμα”, καθ’ ἣν πάλιν ἄπορός ἐστιν ἡ περὶ] τοῦ χρόνου φύσις. εἰ γὰρ ἀνυπόστατος δείκνυται ἡ ἡμέρα καὶ ἡ νύξ, ἀκολουθεῖ καὶ τὸ ἡμεροειδὲς φάντασμα μὴ εἶναι χρόνον ἤ ἀνυπόστατον ὑπάρχειν.

10.182Çünkü daha dar anlamda düşünülen, on iki saatlik gündüz, yani güneşin doğuşundan batışına kadarki gündüz, incelediğimizde gerçekliği olmayan bir şey olarak görünür. İlk saat var olduğunda, öbür on bir saat henüz var değildir; saatlerin çoğu var olmadığına göre de gündüz olamaz.

10.182

ἡμέρα γὰρ ἡ καὶ ἰδιαίτερον νοουμένη καὶ δωδεκάωρος, τουτέστιν ἡ ἀπὸ ἀνατολῆς μέχρι δύσεως, σκεψαμένοις ἡμῖν ἀνυπόστατος φαίνεται. ὅτε γὰρ ἡ πρώτη ὑφέστηκεν ὥρα, οὔπω αἱ ἕνδεκα ὑφεστᾶσιν· τῶν δέ γε πλειόνων ὡρῶν μὴ οὐσῶν οὐκ ἂν εἴη ἡμέρα.

10.183Yine, ikinci saat şimdi olduğunda, birinci saat artık yoktur, kalan on saat ise henüz yoktur; saatlerin çoğu var olmadığına göre böyle de gündüz olmayacaktır. Her zaman yalnızca bir saat var olduğuna ve gündüz de tek bir saat olmadığına göre, hiçbir gündüz olamaz.

10.183

καὶ πάλιν· ὅτε ἡ δευτέρα ἐνέστηκεν ὥρα, ἡ μὲν πρώτη οὐκέτ’ ἔστιν, αἱ δὲ λειπόμεναι δέκα οὔπω εἰσίν, διὸ τῶν πλειόνων μὴ οὐσῶν ὡρῶν οὐδ’ οὕτως ἔσται ἡ ἡμέρα. πάντοτε οὖν μιᾶς ὥρας ὑφεστώσης , τῆς δὲ ἡμέρας μιᾶς ὥρας μὴ οὔσης, οὐκ ἂν εἴη τις ἡμέρα.

10.184Üstelik tek bir saat de var değildir. Çünkü o da geniş anlamda düşünülür ve kendisi de pek çok bölümden oluşur; bunların bir kısmı henüz yoktur, bir kısmı artık yoktur; dolayısıyla onlardan oluşan bileşiğin de gerçekliği olmaz. Ne saat ne gündüz, aynı şekilde ne de gece varsa, zaman da gündüze ya da geceye benzeyen bir görüntü olmayacaktır.

10.184

καὶ μὴν οὐδὲ ἡ μία ὥρα ὑφέστηκεν· κατὰ πλάτος γὰρ νοεῖται, ἐκ πλειόνων τε καὶ αὐτὴ συνέστηκε μοιρῶν, ὧν αἱ μὲν οὐδέπω εἰσίν, αἱ δὲ οὐκέτι, ὥστε καὶ τὸ σύνθετον ἐξ αὐτῶν ἀνυπόστατον γί- νεσθαι. εἰ δὲ μήτε ὥρα τις ἐστὶ μήτε ἡμέρα μήτε κατὰ τὸ ἀνάλογον νύξ, οὐδὲ χρόνος ἔσται ἡμεροειδὲς ἢ νυκτοειδὲς φάντασμα.

10.185Üstelik gün iki anlamda söylenir: bir anlamda on iki saatten oluşan gün, başka bir anlamda da güneşle aydınlanmış hava. Şu hâlde Epikurosçular zamanın ya saatlerden oluşan günün görüntüsü olduğunu söylerler ya da güneşle aydınlanmış hava anlamındaki günün.

10.185

καὶ μὴν ἡμέρα λέγεται διχῶς, καθ’ ἔνα μὲν τρόπον ἡ ἐκ τῶν δώδεκα ὡρῶν συνεστῶσα, καθ’ ἕτερον δὲ ὁ πεφωτισμένος ἐξ ἡλίου ἀήρ. ἤτοι οὖν τῆς ἐκ τῶν ὡρῶν συνεστώσης ἡμέρας φάντασμα εἶναι λέγουσιν οἱ περὶ τὸν Ἐπίκουρον τὸν χρόνον, ἢ τῆς ὧς πεφωτισμένου ἀέρος ἐξ ἡλίου.

10.186Ama zamanın saatlerden oluşan günün görüntüsü olduğunu söyleyemezler; çünkü bu gün, yani on iki saatlik gün, bizzat zamanın kendisidir;

10.186

ἀλλὰ τῆς μὲν ἐκ τῶν ὠρῶν συνεστώσης ἡμέρας οὐκ ἂν εἴπαιεν φάντασμα εἶναι τὸν χρόνον· αὕτη γὰρ αὐτὴ ἡ ἡμέρα χρόνος ἐστί, φημὶ δὲ τὴν δωδεκάωρον,

10.187bu yüzden onun görüntüsü zaman olarak düşünülürse, zaman zamanın görüntüsü olacaktır; bu ise tutarsız bir şeydi. Dolayısıyla on iki saatlik günün görüntüsünün zaman olduğu söylenmemelidir. Aydınlanmış hava anlamındaki günün görüntüsü de zaman değildir. Çünkü bu gün zaman içinde olur; bu yüzden bu günün bizdeki görüntüsü zamansa, böyle bir gün bizim görüntümüzün içinde olacaktır. Bu ise ilkinden çok daha kötüdür.

10.187

διόπερ εἰ τὸ φάντασμα ταύτης χρόνος νοεῖται, ἔσται ὁ χρόνος τοῦ χρόνου φάντασμα· ὅπερ ἦν ἀπεμφαῖνον. τοίνυν οὐ λεκτέον τὸ τῆς δωδεκαώρου ἡμέρας φάντασμα χρόνον ὑπάρχειν. καὶ μὴν οὐδὲ τὸ τῆς ὧς πεφωτισμένου ἀέρος ἡμέρας φάντασμα· αὕτη γὰρ ἐν χρόνῳ γίνεται, καὶ διὰ τοῦτο εἰ χρόνος ἐστὶ τὸ ταύτης τῆς ἡμέρας ἡμέτερον φάντασμα, ἐν τῷ ἡμετέρῳ φαντάσματι γενήσεται ἡ τοιαύτη ἡμέρα. ὃ πολλῷ τοῦ πρώτου χεῖρόν ἐστιν.

10.188Ayrıca Epikuros'a göre evren yok olduğunda ne gündüz olur ne gece; bu yüzden ne gündüzün ne gecenin görüntüsü olur. Oysa evren yok olduğunda zamanın olmadığını söylemek saçmaydı; çünkü "bir zamanlar yok olmuş olmak" da "yok olmak" da zamanları ima eder. Böyleyse zaman bir şeydir, gündüzün ya da gecenin görüntüsü ise ondan farklı bir şey.

Zamanın varlığına dair güçlükler, kavramından yola çıkarak böylece ortaya konmuş olsun.

10.188

φθαρέντος τε τοῦ κόσμου κατὰ Ἐπίκουρον οὔτε ἡμέρα ἔστιν οὔτε νύξ, διὰ δὲ τοῦτο οὔτε ἡμερήσιον οὔτε νυκτερήσιον φάντασμα. ἄτοπον δ’ ἦν φθαρέντος τοῦ κόσμου λέγειν μὴ εἶναι χρόνον· καὶ γὰρ τὸ ποτὲ ἐφθάρθαι καὶ τὸ φθείρεσθαι χρόνων ἐστὶν ἐμφατικά. εἰ δὲ τοῦτο, ἕτερον μέν ἐστιν ὁ χρόνος, διάφορον δὲ τὸ ἡμερήσιον ἢ νυκτερήσιον φάντασμα. Ἐκ μὲν οὖν τῆς ἐπινοίας οὕτως ἡ τοῦ χρόνου ὕπαρξις ἠπορήσθω·

10.189Meseleyi doğrudan bir akıl yürütmeyle de kurmak mümkündür. Zaman varsa, ya sınırlıdır ya da sınırsız. Ama ne sınırlıdır, bunu ortaya koyacağız, ne de sınırsızdır, bunu göstereceğiz; demek ki zaman diye bir şey yoktur. Zaman sınırlıysa, zamanın olmadığı bir zaman vardı ve zamanın olmayacağı bir zaman olacaktır. Oysa ya zamanın olmadığı bir zamanda zamanın meydana gelmiş olduğunu, ya da zamanın olmayacağı bir zamanda zamanın olacağını söylemek saçmadır; çünkü daha önce dediğim gibi "bir zamanlar meydana gelmiş olmak" da "olacak olmak" da farklı zamanları ima eder. Dolayısıyla zaman sınırlı değildir.

10.189

πάρεστι δὲ καὶ προηγουμένῳ λόγῳ τὸ προκείμενον κατασκευάζειν. εἴπερ γὰρ ἔστι χρόνος, ἤτοι πεπέρασται ἢ ἄπειρός ἐστιν· οὔτε δὲ πεπέρασται, ὧς παραστήσομεν, οὔτε ἄπειρός ἐστιν, ὧς διδάξομεν· οὐκ ἄρα ἔστι τι χρόνος. εἰ γὰρ πεπέρασται ὁ χρόνος, ἦν ποτὲ χρόνος, ὅτε [ὁ] χρόνος οὐκ ἦν, καὶ ἔσται ποτὲ χρόνος, οὐκ ἔσται χρόνος. ἄτοπον δέ γε ἢ τὸ γεγονέναι ποτὲ χρόνον, ὅτε χρόνος οὐκ ἦν, ἢ τὸ ἔσεσθαί ποτε χρόνον, ὅτε χρόνος οὐκ ἔσται· καὶ γὰρ τὸ ποτὲ γεγονέναι καὶ τὸ ἔσεσθαι, καθὼς προεῖπον §188), διαφερόντων χρόνων ἐστὶν ἐμφατικά. οὐ τοίνυν πεπέρασται ὁ χρόνος.

10.190Ama sınırsız da değildir. Çünkü onun bir kısmı geçmiş, bir kısmı gelecektir. Bu iki zamanın her biri ya vardır ya da yoktur. Yoksa, zaman doğrudan sınırlı olur; sınırlıysa da baştaki güçlük yerinde durur: zamanın olmadığı bir zamanda zamanın meydana gelmiş olması ve zamanın olmayacağı bir zamanda zamanın olacak olması.

10.190

καὶ μὴν οὐδὲ ἄπειρός ἐστιν. ἔστι γάρ τι αὐτοῦ τὸ μὲν [τι] τὸ δὲ μέλλον. ἤτοι οὖν ἑκάτερος τούτων τῶν χρόνων ἔστιν ἢ οὐκ ἔστιν. καὶ εἰ μὲν οὐκ ἔστιν, αὐτόθεν πεπέρασται ὁ χρόνος, καὶ εἰ πεπέρασται, μένει τὸ ἀρχῆθεν ἄπορον, τὸ γεγονέναι ποτὲ χρόνον, ὅτε χρόνος οὐκ ἦν, καὶ τὸ ἔσεσθαί ποτε χρόνον, ὅτε χρόνος οὐκ ἔσται.

10.191Her biri, yani hem geçmiş zaman hem gelecek zaman varsa, şimdide olacaktır. Şimdide var olunca da geçmiş de gelecek de şimdiki zamanda olacaktır. Oysa geçmişin ve geleceğin şimdiki zamanda düşünüldüğünü söylemek saçmadır. Dolayısıyla zaman sınırsız da değildir. Ne sınırlı ne de sınırsız olarak düşünülebiliyorsa, hiç yoktur.

10.191

εἰ δὲ ἔστιν ἑκάτερος, φημὶ δὲ ὅ τε παρῳχημένος καὶ ὁ μέλλων χρόνος, ἐν τῷ παρόντι ἔσται. ἐν τῷ παρόντι δὲ ὑπάρχων, ἐν τῷ ἐνεστῶτι γενήσεται χρόνῳ ὅ τε παρῳχημένος καὶ ὁ μέλλων. ἄτοπον δὲ τὸν παρῳχημένον καὶ τὸν μέλλοντα λέγειν κατὰ τὸν ἐνεστῶτα χρόνον νοεῖσθαι. τοίνυν οὐδ’ ἄπειρός ἐστιν ὁ χρόνος. εἰ δὲ μήτε πεπερασμένος νοεῖται μήτ’ ἄπειρος, οὐδ’ ὅλως ἔστιν.

10.192Üstelik var olmayan şeylerden oluşan şey var olmayacaktır; zamanın ise var olmayan şeylerden, artık olmayan geçmişten ve henüz olmayan gelecekten oluştuğu kabul edilir. Demek ki zaman var değildir.

10.192

τό τε μὴν ἐξ ἀυνπάρκτων συνεστὼς ἀνύπαρκτον ἔσται, ὁ δέ γε χρόνος ἐξ ἀνυπάρκτων ἀξιοῦται συνεστάναι τοῦ παρῳχημένου μηκέτ᾿ ὄντος καὶ τοῦ μέλλοντος μήπω ὄντος· ἀνύπαρκτος ἄρα ἐστὶν ὁ χρόνος.

10.193Bunlara ek olarak: zaman diye bir şey varsa, ya bölünmezdir ya da bölünebilir. Ama ne bölünmez olabilir, bunu hatırlatacağız, ne de bölünebilir, bunu ortaya koyacağız; demek ki zaman diye bir şey yoktur. Zaman parçasız olamaz, çünkü geçmişe, şimdiye ve geleceğe bölünür.

10.193

Πρὸς τούτοις· εἰ ἔστι τι χρόνος, ἤτοι ἀμέριστός ἐστιν ἢ μεριστός· οὔτε δὲ ἀμέριστος εἶναι δύναται, καθὼς ὑπομνήσομεν, οὔτε μεριστός, ὧς καταστησόμεθα· οὐκ ἄρα ἔστι τις χρόνος. ἀμερὴς μὲν οὖν οὐ δύναται τυγχάνειν ὁ χρόνος, ἐπεὶ διαιρεῖται εἴς τε τὸν παρῳχημένον καὶ τὸν ἐνεστῶτα καὶ εἰς τὸν μέλλοντα.

10.194Bölünebilir de olamaz, çünkü bölünebilir olan her şey kendi parçalarından biriyle ölçülür. Söz gelimi arşın avuç eniyle ölçülür ve avuç eni arşının bir parçasıdır; avuç eni de parmakla ölçülür ve parmak avuç eninin bir parçasıdır. Dolayısıyla zaman da bölünebilirse, kendi parçalarından biriyle ölçülmesi gerekir.

10.194

μεριστὸς δὲ οὐκ ἂν ὑπάρχοι διὰ τὸ πᾶν τὸ μεριστὸν ὑπό τινος αὐτοῦ μέρους καταμετρεῖσθαι· οἷον ὁ μὲν πῆχυς ὑπὸ παλαιστοῦ καταμετρεῖται, καὶ ἔστι τοῦ πήχεως μέρος ὁ παλαιστής, ὑπὸ δὲ τοῦ δακτύλου ὁ παλαιστής , καὶ ἔστι μέρος τοῦ παλαιστοῦ ὁ δάκτυλος. τοίνυν εἰ καὶ ὁ χρόνος μεριστός ἐστιν, ὀφείλει πρός τινος αὐτοῦ μέρους καταμετρεῖσθαι.

10.195Ama öbür zamanların şimdiki zamanla ölçülmesi mümkün değildir. Çünkü şimdiki zaman geçmişi ölçüyorsa, şimdiki zaman geçmişin üzerinde olacaktır; geçmişin üzerinde olunca da artık şimdiki değil, geçmiş olacaktır. Şimdiki zaman geleceği ölçüyorsa, onun üzerinde olunca şimdiki değil, gelecek olacaktır. Bu yüzden öbür zamanların da şimdiki zamanı ölçmesi mümkün değildir; çünkü onların her biri onun üzerinde olunca şimdiki zaman olacak, ne geçmiş ne gelecek olacaktır.

10.195

οὔτε δὲ ὑπὸ τοῦ ἐνεστῶτος ἐνδέχεται τούς ἄλλους χρόνους καταμετρεῖσθαι. εἰ γὰρ ὁ ἐνεστὼς χρόνος καταμετρεῖ τὸν παρῳχημένον, ἔσται ὁ ἐνεστὼς χρόνος κατὰ τὸν παρῳχημένον, γινόμενος δὲ κατὰ τὸν παρῳχημένον οὐκέτι ἔσται ἐνεστώς, ἀλλὰ παρῳχημένος. καὶ εἰ τὸν μέλλοντα καταμετρεῖ ὁ ἐνεστώς, κατ’ αὐτὸν γινόμενος μέλλων ἔσται, ἀλλ’ οὐχὶ ἐνεστώς. ὅθεν οὐδὲ τοῖς ἄλλοις χρόνοις ἐνδέχεται καταμετρεῖν τὸν ἐνεστῶτα· ἑκάτερος γὰρ αὐτῶν κατὰ τοῦτον γενόμενος ἐνεστὼς ἔσται καὶ οὔτε παρῳχημένος οὔτε μέλλων.

10.196Zamanın mutlaka ya bölünebilir ya bölünmez olarak düşünülmesi gerekiyorsa ve biz de onun ne bölünebilir ne de bölünmez olduğunu gösterdiysek, zamanın hiçbir şey olmadığını söylemek gerekir.

10.196

ἀλλ’ εἰ πάντως μεριστὸν ἢ ἀμέριστον δεῖ νοεῖν τὸν χρόνον, ἐδείξαμεν δὲ ἡμεῖς, ὅτι οὔτε μεριστός ἐστιν οὔτε ἀμέριστος, λεκτέον μηδὲν εἶναι τὸν χρόνον.

10.197Bunlarla birlikte: zaman üç parçalıdır; bir kısmı geçmiş, bir kısmı şimdi, bir kısmı gelecektir. Bunlardan geçmiş artık yoktur, gelecek de henüz yoktur. Geriye tek bir parça, şimdi kalıyor. Şimdiki zaman ya parçasızdır ya da bölünebilir. Parçasız olamaz; çünkü Timon'un dediği gibi parçasız bir zamanda bölünebilir hiçbir şey meydana gelmez, söz gelimi oluş, yok oluş ve bunlara benzeyen her şey.

10.197

Σὺν τούτοις· ὁ χρόνος τριμερής ἐστιν· τὸ μὲν γάρ τι ἦν αὐτοῦ παρῳχημένον, τὸ δ’ ἐνεστώς, τὸ δὲ μέλλον. τούτων δὲ τὸ μὲν παρῳχημένον οὐκέτ’ ἔστιν, τὸ δὲ μέλλον οὔπω ἔστιν. λείπεται δὲ ὲν εἶναι μέρος ἐνεστηκός. ἤτοι οὖν ὁ ἐνεστηκὼς χρόνος ἀμερής ἐστιν ἢ μεριστός. οὔτε δὲ ἀμερὴς εἶναι δύναται· ἐν ἀμερεῖ γὰρ χρόνῳ οὐδὲν πέφυκε φυκε γίνεσθαι μεριστόν, ὥς φησι Τίμων (fr. 76 Diels), οἶον τὸ γίνεσθαι καὶ τὸ φθείρεσθαι καὶ πᾶν ὃ τούτοις ἔοικεν.

10.198Parçasızsa, ne geçmişe bitiştiği bir başlangıcı ne de geleceğe bitiştiği bir sonu olacaktır; çünkü başlangıcı ve sonu olan şey bölünmez değildir. Ne başlangıcı ne sonu varsa, ortası da yoktur; çünkü orta, bunlarla karşılaştırılarak düşünülür. Ne başlangıcı ne sonu ne de ortası olan şey ise hiç olmayacaktır.

10.198

εἰ δ’ ἀμερής ἐστιν, οὔτε ἀρχὴν ἔξει, ᾗ συνάπτει τῷ παρῳχημένῳ, οὔτε πέρας, ᾧ συνάπτει τῷ μέλλοντι· τὸ γὰρ ἀρχὴν ἔχον καὶ πέρας οὐκ ἀμέριστόν ἐστιν. εἰ δὲ μήτε ἀρχὴν ἔχει μήτε πέρας, οὐδὲ μέσον ἔχει· κατὰ γὰρ τὴν ὡς ταῦτα σύμβλησιν νοεῖται τὸ μέσον. μήτε δὲ ἀρχὴν ἔχων μήτε πέρας μήτε μέσον οὐδ’ ὅλως ἔσται.

10.199Şimdiki zaman bölünebilirse, ya var olan zamanlara bölünür ya da var olmayan zamanlara. Var olmayan zamanlara bölünürse, artık zaman olmayacaktır; çünkü var olmayan zamanlara bölünen şey zaman olamaz. Var olan zamanlara bölünürse, artık bütünüyle şimdi olmayacak, bir kısmı geçmiş, bir kısmı gelecek olacaktır. Bu yüzden artık bütünüyle şimdi ve var olmayacaktır, çünkü bir kısmı artık yoktur, bir kısmı da henüz yoktur.

10.199

εἰ δὲ μεριστός ἐστιν ὁ ἐνεστὼς χρόνος, ἤτοι εἰς τοὺς ὄντας χρόνους μερίζεται ἢ εἰς τοὺς μὴ ὄντας. καὶ εἰ μὲν εἰς τοὺς μὴ ὄντας χρόνους μερίζοιτο, οὐκέτ’ ἔσται χρόνος· τὸ γὰρ εἰς τοὺς μὴ ὄντας χρόνους μεριζόμενον οὐκ ἂν εἴη χρόνος. εἰ δὲ εἰς τοὺς ὄντας χρόνους μερίζεται, οὐκέτι ἔσται ὅλος ἐνεστώς, ἀλλὰ τὶ μὲν αὐτοῦ παρῳχημένον, τὶ δὲ μέλλον. διὰ δὲ τοῦτο οὐκέτι ἔσται ὅλος ἐνεστὼς καὶ ὑπάρχων, τοῦ μὲν μηκέτι ὄντος αὐτοῦ, τοῦ δὲ μήπω ὄντος.

10.200Geçmiş, gelecek ve şimdi olmak üzere üç zaman varken bunlardan hiçbirinin var olmadığı gösterildiyse, zaman diye bir şey olamaz.

Şimdiki zamanın geçmişin sonu, geleceğin de başlangıcı olduğunu söyleyenler, var olmayan iki zamandan bir zaman yaptıkları için, yalnız bir zamanı değil, bütün zamanı var olmayan bir şey yaparlar.

10.200

ἀλλ’ εἰ τριῶν ὄντων, παρῳχημένου καὶ μέλλοντος καὶ ἐνεστῶτος, δέδεικται τούτων μηδεὶς ὑπάρχων, οὐκ ἂν εἴη τις χρόνος. Οἱ δὲ λέγοντες τὸν ἐνεστῶτα χρόνον πέρας μὲν εἶναι τοῦ παρῳχημένου, ἀρχὴν δὲ τοῦ μέλλοντος, ἐκ δυεῖν ἀνυπάρκτων χρόνων ἔνα ποιοῦντες, οὐχ ἔνα μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντα χρόνον ἀνύπαρκτον ποιοῦσιν.

10.201Başka bir yoldan: şimdiki zaman geçmişin sonuysa ve geçmişin sonu, sonu olduğu şeyle birlikte geçip gitmişse, şimdiki zaman, madem geçmişin sonudur, artık var olmayacaktır.

10.201

ἄλλως τε· εἰ πέρας ἐστὶ τοῦ παρῳχημένου ὁ ἐνεστὼς χρόνος, τὸ δὲ πέρας τοῦ παρῳχημένου συμπαρᾠχηκε τῷ οὗ ἐστι πέρας, οὐκέτι ἔσται ὁ ἐνεστὼς χρόνος, εἴπερ πέρας ἐστὶ τοῦ παρῳχημένου.

10.202Yine, şimdiki zaman geleceğin başlangıcıysa ve geleceğin başlangıcı henüz yoksa, şimdiki zaman henüz var olmayacaktır; böylece onun başına birbirine en zıt şeyler gelecektir: şimdi olduğu ölçüde var olacak, geçmişle birlikte geçip gittiği ölçüde artık olmayacak, gelecekle bir arada olduğu ölçüde de henüz olmayacaktır. Oysa aynı zamanı hem var, hem artık yok, hem de henüz yok olarak düşünmek saçmadır. Dolayısıyla bu yoldan da zaman diye bir şeyin var olduğu söylenmemelidir.

10.202

καὶ πάλιν, εἰ ἀρχὴ τοῦ μέλλοντός ἐστιν ὁ ἐνεστὼς χρόνος, ἡ δὲ ἀρχὴ τοῦ μέλλοντος οὔπω ἔστιν, ὁ ἐνεστὼς χρόνος οὔπω ὑποστήσεται, καὶ οὕτω τὰ ἐναντιώτατα τούτῳ συμβήσεται· βήσεται· καθὸ μὲν γὰρ ἐνεστώς ἐστιν, ὑπάρξει, καθὸ δὲ συμπαρῴχηκε τῷ παρῳχημένῳ , οὐκέτι ἔσται, καθὸ δὲ μέλλοντι σύνεστιν, οὔπω ἔσται. ἄτοπον δὲ τὸν αὐτὸν χρόνον νοεῖν καὶ ὄντα καὶ μηκέτ’ ὄντα καὶ μήπω ὄντα. τοίνυν οὐδὲ ταύτῃ ῥητέον εἶναί τινα χρόνον.

10.203Meseleye şu yoldan da varılmalıdır. Zaman diye bir şey varsa, ya yok olmaz ve oluşmamıştır ya da yok olur ve oluşmuştur. Ama ne yok olmaz ve oluşmamıştır, bu gösterilecek, ne de yok olur ve oluşmuştur, bu da ortaya konacak; demek ki zaman diye bir şey yoktur. Zaman yok olmaz ve oluşmamış değildir, çünkü bir kısmı geçmiş, bir kısmı şimdi, bir kısmı da gelecektir.

10.203

᾿Επακτέον δὲ καὶ οὕτως· εἰ ἔστι τι χρόνος, ἤτοι ἄφθαρτός ἐστι καὶ ἀγένητος ἢ φθαρτὸς καὶ γενητός· οὔτε δὲ ἄφθαρτός ἐστι καὶ ἀγένητος, ὧς δειχθήσεται , οὔτε φθαρτὸς καὶ γενητός, ὧς καὶ τοῦτο παρασταθήσεται· οὐκ ἄρα ἔστι τι χρόνος. ἄφθαρτος μὲν οὖν καὶ ἀγένητος οὐκ ἔστιν, εἰ γε τὸ μέν τι αὐτοῦ παρώχηκε, τὸ δὲ ἐνέστηκε, τὸ δὲ μέλλει.

10.204Nitekim günlerden dün artık yoktur, bugün vardır, yarın ise henüz olmamıştır. Bu yüzden zamanın da bir kısmı geçmiş gibi artık olmayacak, bir kısmı şimdi gibi var olacak, bir kısmı da gelecek gibi henüz olmayacaktır. Bu sebeple zaman ne oluşmamış ne de yok olmaz bir şey olacaktır.

10.204

καὶ γὰρ ἡμέρα ἡ μὲν χθὲς οὐκέτι ἔστιν, ἡ δὲ σήμερον ἔστιν, ἡ δὲ αὔριον οὔπω γέγονεν. ὅθεν καὶ τοῦ χρόνου τὸ μὲν οὐκ ἔσται, ὥσπερ τὸ παρῳχημένον, τὸ δὲ ἔστιν, ὧς τὸ ἐνεστηκός , τὸ δὲ οὔπω ἔστιν, καθάπερ τὸ μέλλον. διὰ δὲ τοῦτο οὔτε ἀγένητος οὔτε ἄφθαρτος γενήσεται ὁ χρόνος.

10.205Yok olur ve oluşmuşsa, neye dönüşerek yok olacağı ve neden meydana geleceği içinden çıkılmaz bir sorudur. Çünkü ne gelecek zaman şimdiden vardır ne de geçmiş zaman hâlâ vardır. Var olmayan şeylerden bir şey nasıl meydana gelebilir, ya da var olmayan şeylere dönüşerek nasıl yok olabilir? Şu hâlde zaman hiçbir şey değildir.

10.205

εἰ δὲ φθαρτός ἐστι καὶ γενητός, ἄπορον τὸ εἰς τί φθαρήσεται καὶ ἐκ τίνος ἔσται. οὔτε γὰρ ὁ μέλλων ἔστιν ἤδη, οὔτε ὁ παρῳχημένος ἔτι ἔστιν. ἐκ δὲ τῶν μὴ ὄντων πῶς δύναταί τι <γίνεσθαι, ἢ εἰς τὰ μὴ ὄντα πῶς δύναταί τι> φθείρεσθαι; οὐδὲν οὖν ἐστι χρόνος.

10.206Şu yoldan da akıl yürütmek gerekir. Zaman diye bir şey varsa, ya oluşmuştur ya oluşmamıştır ya da bir kısmı oluşmuş, bir kısmı oluşmamıştır. Ama zaman ne oluşmuş olabilir, ne oluşmamış, ne de bir kısmı oluşmuş, bir kısmı oluşmamış; demek ki zaman diye bir şey yoktur.

10.206

Ἐπιχειρητέον δὲ καὶ οὕτως· εἰ ἔστι τι χρόνος, ἤτοι γενητός ἐστιν ἢ ἀγένητος ἢ τὶς μὲν γενητός, τὶς δὲ ἀγένητος· οὔτε δὲ γενητὸς δύναται εἶναι ὁ χρόνος οὔτε ἀγένητος οὔτε τὶς μὲν γενητός, τὶς δὲ ἀγένητος· οὐκ ἄρα ἔστι τι χρόνος.

10.207Oluşmuşsa, oluşan her şey zaman içinde oluştuğuna göre, zaman da zaman içinde oluşacaktır. Ya kendi kendi içinde oluşacaktır ya da bir zaman başka bir zamanın içinde. Kendi kendi içinde oluşuyorsa, bir şey oluşmadan önce oluşmuş olacaktır; bu ise saçmadır.

10.207

εἰ μὲν γὰρ γενητὸς εἴη, ἐπεὶ πᾶν τὸ γεννώμενον <ἐν> χρόνῳ γίνεται, καὶ ὁ χρόνος ἐν χρόνῳ ἔσται γεννώμενος. ἤτοι οὖν [ὁ] αὐτὸς ἔσται αὑτῷ γεννώμενος ἢ ἕτερος ἐν ἑτέρῳ. καὶ εἰ μὲν ὁ] αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ γεννᾶται, ἔσται τι γεγονὸς πρὶν γεγονέναι· ὅπερ ἄτοπον.

10.208Çünkü bir şeyin içinde oluştuğu şeyin, kendi içinde oluşan şeyden önce var olması gerektiğine göre, kendi içinde oluşan zamanın da kendisinden önce oluşmuş olması gerekecektir. Söz gelimi bir heykel atölyede yapılır, ama atölye heykelden önce vardır; bir gemi bir yerde kurulur, ama yer gemiden önce var olmuştur. Dolayısıyla zaman da kendi içinde oluşuyorsa, kendisinden önce var olacaktır. Böylece oluşuyorsa henüz var olmayacaktır, çünkü oluşan her şey oluşurken henüz yoktur; kendi içinde oluşuyorsa da önceden var olması gerekir.

10.208

ἐπεὶ γὰρ τὸ ἐν ᾧ τι γίνεται ὀφείλει προϋπάρχειν τοῦ ἐν αὐτῷ γεννωμένου, δεήσει καὶ τὸν χρόνον ἐν ἑαυτῷ γεννώμενον ἑαυτοῦ προγεγενῆσθαι· οἷον ἐν ἐργαστηρίῳ δημιουργεῖται ἀνδριάς, ἀλλὰ προυπόκειται τοῦ ἀνδριάντος τὸ ἐργαστήριον, καὶ ἐν τόπῳ τινὶ συνίσταται ναῦς, ἀλλὰ καὶ προυφέστηκε τῆς νεὼς ὁ τόπος. τοίνυν εἰ καὶ ὁ χρόνος ἐν ἑαυτῷ γίνεται, προυπάρξει ἑαυτοῦ· καὶ οὕτως εἰ μὲν γίνεται, οὔπω ἔσται, ἐπεὶ πᾶν τὸ γινόμενον, ὅτε γίνεται, οὔπω ἔστιν· εἰ δὲ ἐν ἑαυτῷ γίνεται, ὀφείλει προϋπάρχειν.

10.209Şu hâlde zaman aynı anda hem olacak hem olmayacaktır: oluştuğu ölçüde olmayacak, kendi içinde oluştuğu ölçüde olacaktır. Oysa aynı şeyin aynı bakımdan hem var olması hem var olmaması saçmadır; demek ki zamanın kendi içinde oluştuğunu söylemek de saçmadır.

10.209

ἔσται οὖν ἅμα χρόνος καὶ οὐκ ἔσται. ᾗ μὲν γίνεται, οὐκ ἔσται, ᾗ δὲ ἐν ἑαυτῷ γίνεται, ἔσται. ἄτοπον δὲ τὸ αὐτὸ κατὰ τὴν αὐτὴν ἐπιβολὴν εἶναί τε καὶ μὴ εἷναι· ἄτοπον ἄρα καὶ τὸ ἐν αὐτῷ λέγειν γίνεσθαι τὸν χρόνον.

10.210Üstelik bir zaman başka bir zamanın içinde de oluşmaz, söz gelimi gelecek şimdinin, şimdi de geçmişin içinde. Çünkü bir zaman başka bir zamanın içinde oluşuyorsa, zamanların her biri zorunlu olarak kendi konumunu bırakıp ötekinin sırasını alacaktır. Söz gelimi gelecek zaman şimdiki zamanın içinde oluştuğuna göre, şimdinin üzerinde oluşan gelecek gelecek değil, şimdi olacaktır; şimdi de geçmişin içinde oluşuyorsa, geçmişin üzerinde oluşunca kesinlikle şimdi değil, geçmiş olacaktır.

10.210

καὶ μὴν οὐδὲ ἕτερος ἐν ἑτέρῳ γίνεται χρόνος, οἷον ὁ μέλλων ἐν τῷ ἐνεστῶτι καὶ ὁ ἐνεστὼς ἐν τῷ παρῳχημένῳ. εἰ γὰρ ἕτερος ἐν ἑτέρῳ γίνεται χρόνος, ἐξ ἀνάγκης ἕκαστος τῶν χρόνων ἀπολείπων τὴν ἰδίαν θέσιν τὴν ἑτέρου ἐπιλήψεται τάξιν. οἶον ἐπεὶ ὁ μέλλων χρόνος γίνεται ἐν τῷ ἐνεστῶτι χρόνῳ, ὁ μέλλων κατὰ τὸν ἐνεστῶτα γινόμενος ἔσται ἐνεστώς, ἀλλ’ οὐ μέλλων· καὶ εἰ ὁ ἐνεστὼς ἐν τῷ παρῳχημένῳ γίνεται, πάντως κατὰ τὸν παρῳχημένον γινόμενος οὐκ ἔσται ἐνεστώς, ἀλλὰ παρῳχημένος.

10.211Sırayı tersine çevirip geçmişin şimdinin içinde, şimdinin de geleceğin içinde oluştuğunu söylesek de akıl yürütme aynıdır; çünkü yine aynı güçlükler peşinden gelir. Şu hâlde zaman ne kendi içinde ne de bir zaman ötekinin içinde oluşuyorsa, zaman oluşmuş değildir. Ne oluşmamış ne de oluşmuşsa ve bunların dışında üçüncü bir şık düşünmek imkânsızsa, zamanın hiç var olmadığını söylemek gerekir.

10.211

ὁ δ’ αὐτὸς λόγος κἂν ἀναστρέψωμεν, τὸν μὲν παρῳχημένον ποιοῦντες ἐν τῷ ἐνεστῶτι γινόμενον, τὸν δὲ ἐνεστῶτα ἐν τῷ μέλλοντι· αἱ γὰρ αὐταὶ πάλιν ἀκολουθοῦσιν ἀπορίαι. εἰ οὖν οὔτε ἐν αὐτῷ γίνεται χρόνος οὔθ’ ὧς ἕτερος ἐν ἑτέρῳ, οὐκ ἔστι γενητὸς ὁ χρόνος. εἰ δὲ μήτε ἀγένητός ἐστι μήτε γενητός, παρὰ δὲ ταῦτα τρίτον ἐπινοεῖν ἀμήχανον, λεκτέον μηδὲν ὑπάρχειν τὸν χρόνον.

10.212Çünkü oluşmamış da olamayacağını göstermek çok kolaydır. Oluşmamışsa, yani ne meydana gelmiş ne de meydana gelecekse, tek başına yalnızca şimdiki zaman olacak; ne gelecek artık gelecek olacak, ne de içindeki şeyler; ne geçmiş artık geçmiş olacak, ne de içindeki şeyler. Oysa durum böyle değildir; dolayısıyla zaman oluşmamış da değildir.

10.212

ὅτι γὰρ καὶ ἀγένητος οὐ δύναται εἶναι, σφόδρα εὐπαραμύθητον. εἰ γὰρ ἀγένητός ἐστι καὶ οὔτε γέγονεν οὔτε γενήσεται, εἶς ἔσται μόνος ὁ ἐνεστὼς χρόνος, καὶ οὔτε ὁ μέλλων ἔτι μέλλων, οὐδὲ τὰ ἐν αὐτῷ πράγματα, οὔτε ὁ παρῳχηκὼς ἔτι παρῳηκώς, οὐδὲ τὰ ἐν αὐτῷ οὐχὶ δέ γε τοῦτο· τοίνυν οὐδ’ ἀγένητός ἐστιν ὁ χρόνος.

10.213Bir kısmı oluşmuş, bir kısmı oluşmamış da değildir, çünkü o zaman güçlükler birleşecektir. Oluşmuş olan ya kendi içinde ya da başka bir zamanın içinde oluşmalıdır. Kendi içinde oluşursa, kendisinden önce var olacaktır; başkasının içinde oluşursa, artık o zaman olmayacak, kendi sırasını bırakıp içinde oluştuğu zaman olacaktır.

10.213

καὶ μὴν οὐδὲ τὶς μὲν γενητός, τὶς δὲ ἀγένητος, ἐπεὶ συντεθήσονται αἱ ἀπορίαι. ὅ τε γὰρ γενητὸς ἢ ἐν ἑαυτῷ γίνεσθαι ὀφείλει ἢ ἐν ἑτέρῳ· ἀλλ’ ἐὰν μὲν ἐν ἑαυτῷ γένηται, προυπάρξει ἑαυτοῦ, ἐὰν δὲ ἐν ἑτέρῳ, οὐκέτι ἐκεῖνος ὁ χρόνος ἔσται, ἀλλὰ καθ’ ὃν γίνεται ἀπολείπων τὴν ἰδίαν τάξιν.

10.214Oluşmamış için de akıl yürütme aynıdır. Oluşmamışsa, ne gelecek ne de geçmiş bir zaman olacak, yalnız tek bir şimdi olacaktır. Oysa durum böyle değildir. Demek ki zaman ne oluşmuş ne oluşmamış ne de bir kısmı oluşmuş, bir kısmı oluşmamış olduğuna göre, geriye zamanın var olmadığını söylemek kalır.

10.214

ὁ δ’ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τοῦ ἀγενήτου· εἰ γὰρ ἀγένητός ἐστιν, οὔτε <ὁ> μέλλων ποτὲ ἔσται οὔτε ὁ παρῳχηκώς, ἀλλ’ εἰς μόνος ὁ ἐνεστηκώς. δὲ ταῦτα. λείπεται ἄρα λέγειν, μήτε γενητοῦ ὄντος τοῦ χρόνου μήτε ἀγενήτου μήτε τινὸς μὲν γενητοῦ, τινὸς δὲ ἀγενήτου, μὴ εἶναι χρόνον.

10.215Daha önce kavramından yola çıkarak ortaya konan bu güçlük, zamanın ne olduğundan yola çıkarak da ortaya konabilir. Hemen belirtelim: dogmatik filozoflardan bazıları zamanın cisim, bazıları cisimsiz olduğunu söyler; cisimsiz diyenlerin de bazıları onu kendi başına düşünülen bir şey, bazıları da başka bir şeyin arazı olarak görür.

10.215

Ἐνέσται δὲ τοῦτο ἀπορεῖν καὶ ἀπὸ τῆς οὐσίας, ὡς καὶ ἀπὸ τῆς ἐννοίας προηπόρηται. αὐτίκα γὰρ τῶν δογματικῶν φιλοσόφων φασὶν οἱ μὲν σῶμα εἶναι τὸν χρόνον οἱ δὲ ἀσώματον, καὶ τῶν ἀσώματον φαμένων οἱ μὲν ὡς καθ’ αὐτό τι νοούμενον πρᾶγμα, οἱ δ’ ὡς συμβεβηκὸς ἑτέρῳ.

10.216Ainesidemos, Herakleitos'a uyarak zamanın cisim olduğunu söyledi; çünkü ona göre zaman var olandan ve ilk cisimden farklı değildir. Bu yüzden de Birinci Giriş'te, söz parçası olan yalın sözcüklerin altı şeye göre düzenlendiğini söylerken, "zaman" ve "birim" adlarının cismanî olan varlık için kullanıldığını söyler;

10.216

σῶμα μὲν οὖν ἔλεξεν εἶναι τὸν χρόνον Αἰνησίδημος κατὰ τὸν ῾Ηράκλειτον· μὴ διαφέρειν γὰρ αὐτὸν τοῦ ὄντος καὶ τοῦ πρώτου σώματος. ὅθεν καὶ διὰ τῆς πρώτης εἰσαγωγῆς κατὰ ἐξ πραγμάτων τετάχθαι λέγων τἀς ἁπλᾶς λέξεις, αἵτινες μέρη τοῦ λόγου τυγχάνουσι, τὴν μὲν ‟χρόνος” προσηγορίαν καὶ τὴν ‟μονάς” ἐπὶ τῆς οὐσίας τετάχθαι φησίν, ἥτις ἐστὶ σωματική,

10.217zamanların büyüklükleri ve sayıların toplamları ise çoğunlukla bir çoğaltma olarak dile getirilir. Çünkü zamanın göstergesi olan "şimdi", ayrıca birim, varlıktan başka bir şey değildir; gün, ay ve yıl "şimdi"nin, yani zamanın çoğaltılmasıdır; iki, üç, on ve yüz de birimin çoğaltılmasıdır. Böylece bunlar zamanı bir cisim yaparlar.

10.217

τὰ δὲ μεγέθη τῶν χρόνων καὶ τὰ καφάλαια τῶν ἀριθμῶν ἐπὶ πολυπλασιασμοῦ μάλιστα ἐκφέρεσθαι. τὸ μὲν γὰρ ‟νῦν”, ὃ δὴ χρόνου μήνυμά ἐστιν, ἔτι δὲ τὴν μονάδα οὐκ ἄλλο τι εἶναι ἢ τὴν οὐσίαν, την δε “ἡμεραν καὶ τον μηνα καὶ τον πολυπλασιασμὸν ὑπάρχειν τοῦ ‟νῦν” φημὶ 29 a δὲ τοῦ χρόνου), τὰ δὲ δύο καὶ τρία καὶ δέκα καὶ “ἑκατὸν” πολυπλασιασμὸν εἶναι τῆς ὥσθ’ οὗτοι μὲν σῶμα ποιοῦσι τὸν χρόνον,

10.218Stoa filozofları ise onun cisimsiz olduğunu düşündüler. Çünkü onlara göre "bir şey" denenlerden kimi cisimdir, kimi cisimsizdir; cisimsizlerin de dört türünü sayarlar: söylenebilir (lekton), boşluk, yer ve zaman. Buradan, zamanı cisimsiz saymakla kalmayıp onu kendi başına düşünülen bir şey olarak da kabul ettikleri açıkça anlaşılır.

10.218

οἱ δὲ ἀπὸ τῆς Στοᾶς φιλόσοφοι ἀσώματον αὐτὸν ᾠήθησαν ὑπάρχειν· τῶν γὰρ τινῶν φασι τὰ μὲν εἶναι σώματα, τὰ δὲ ἀσώματα, τῶν δὲ ἀσωμάτων τέσσαρα εἴδη κατ’ καταριθμοῦνται ὧς λεκτὸν καὶ κενὸν καὶ τόπον καὶ χρόνον. ἐξ οὐ δῆλον γίνεται, ὅτι πρὸς τῷ ἀσώματον ὑπολαμβάνειν τὸν χρόνον, ἔτι καὶ καθ’ αὑτό τι νοούμενον πρᾶγμα δοξάζουσι τοῦτον.

10.219Epikuros ise, Lakonyalı Demetrios'un açıkladığına göre, zamanın arazların arazı (σύμπτωμα συμπτωμάτων) olduğunu söyler; zaman gündüzlere, gecelere, saatlere, hâllere ve hâlsizliklere, hareketlere ve durgunluklara eşlik eder. Çünkü bunların hepsi bazı şeylere ilişen arazlardır; bütün bunlara eşlik eden zamana da haklı olarak arazların arazı denebilir.

10.219

Ἐπίκουρος (fr. 294 Us.) δέ, ὡς αὐτὸν Δημήτριος ὁ Λάκων ἐξηγεῖται, χρόνον σύμπτωμα συμπτωμάτων εἶναι λέγει, παρεπόμενον ἡμέραις τε καὶ νυξὶ καὶ ὥ- ραις καὶ πάθεσι καὶ ἀπαθείαις καὶ κινήσεσι καὶ μυναῖς. πάντα γὰρ ταῦτα συμπτώματά ἐστι τισὶ συμβεβηκότα, καὶ ὁ χρόνος πᾶσι τούτοις συμπαρεπόμενος εἰκότως ἂν λεχθείη σύμπτωμα συμπτωμάτων.

10.220Söyleneni izleyebilmek için konuyu biraz yukarıdan ele alalım. Genel olarak, var olan şeylerin bir kısmı kendi başına vardır, bir kısmı ise kendi başına var olanların üzerinde görülür. Kendi başına var olanlar, söz gelimi cisim ve boşluk gibi varlıklardır; kendi başına var olanların üzerinde görülenler ise Epikurosçuların araz dedikleri şeylerdir.

10.220

καθόλου γάρ, ἴνα μικρὸν ἄνωθεν προλάβωμεν εἰς τὴν τοῦ λεγομένου παρακολούθησιν, τῶν ὅντων τὰ μέν τινα καθ’ ἑαυτὰ ὑφέστηκεν, τὰ δέ περὶ τοῖς καθ’ ἑαυτὰ ὑφεστῶσι θεωρεῖται. καὶ καθ’ ἑαυτὰ μὲν ὑφέστηκε πράγματα οἷον αἱ οὐσίαι ὡς τὸ σῶμα καὶ κενόν), περὶ δὲ τοῖς καθ’ ἑαυτὰ ὑφεστῶσι θεωρεῖται τὰ καλούμενα παρ’ αὐτοῖς συμβεβηκότα.

10.221Bu arazların bir kısmı ilişkin oldukları şeylerden ayrılamaz, bir kısmı ise onlardan tabiatça ayrılabilir. İlişkin oldukları şeylerden ayrılamayanlar, söz gelimi cismin direnci ve boşluğun yol vermesidir;

10.221

τούτων δὲ τῶν συμβεβηνκότων τὰ μέν ἐστιν ἀχώριστα τῶν οἷς συμβέβηκεν, τὰ δὲ χωρίζεσθαι τούτων πέφυκεν. ἀχώριστα μὲν οὖν ἐστι τῶν οἶς συμβέβηκεν ὥσπερ ἡ ἀντιτυπία μὲν τοῦ σώματος, εἶξις δὲ τοῦ κενοῦ·

10.222çünkü ne cisim hiçbir zaman direnç olmadan, ne de boşluk yol vermeden düşünülebilir; ikisinin de ezelî bir arazı vardır: birinde direnmek, öbüründe yol vermek. İlişkin oldukları şeylerden ayrılabilenler ise, söz gelimi hareket ve durgunluktur.

10.222

οὔτε γὰρ σῶμα δυνατόν ἐστί ποτε νοῆσαι χωρὶς τῆς ἀντιτυπίας οὔτε τὸ κενὸν χωρὶς εἴξεως, ἀλλ’ ἀίδιον ἑκατέρου συμβεβηκός, τοῦ μὲν τὸ ἀντιτυπεῖν, τοῦ δὲ τὸ εἴκειν. οὐκ ἀχώριστα δέ ἐστι τῶν οἷς συμβέβηκε καθάπερ ἡ κίνησις καὶ ἡ μονή.

10.223Çünkü bileşik cisimler ne durmaksızın sürekli hareket eder ne de sürekli hareketsiz kalır; kimi zaman araz olarak hareketi, kimi zaman durgunluğu taşırlar. Oysa atom, kendi başınayken, her zaman hareket hâlindedir. Çünkü ya boşluğa ya da bir cisme yaklaşmak zorundadır; boşluğa yaklaşırsa, boşluk yol verdiği için onun içinden geçip gider; bir cisme yaklaşırsa, cismin direnci yüzünden ondan geri sekerek hareket eder.

10.223

τὰ γὰρ συγκριτικὰ τῶν σωμάτων οὔτε κινεῖται διὰ παντὸς ἀνηρεμήτως οὔτ’ ἀκινητίζει διὰ παντός, ἀλλά ποτὲ μὲν συμβεβηκυῖαν ἔχει τὴν κίνησιν, ποτὲ δὲ τὴν μονήν, καίπερ τῆς ἀτόμου, ὅτε καθ’ ἑαυτήν ἐστιν, ἀεικινήτου καθεστώσης. ἢ γὰρ κενῷ πελάζειν ὀφείλει ἢ σώματι· εἴτε δὲ κενῷ πελάζοι, διὰ τὴν εἶξιν φέρεται δι’ αὐτοῦ, εἴτε σώματι, διὰ τὴν ἀντιτυπίαν ἀποπαλτικῶς ποιεῖται τὴν ἀπ’ αὐτοῦ κίνησιν.

10.224İşte zamanın eşlik ettiği arazlar bunlardır: gündüz, gece, saat, hâller ve hâlsizlikler, hareketler ve durgunluklar. Gündüz ve gece, çevreleyen havanın arazlarıdır: gündüz güneşin aydınlatmasıyla meydana gelir, gece ise güneşin aydınlatmasından yoksun kalınca ortaya çıkar.

10.224

συμπτώματα οὖν ταῦτ᾿ ἐστιν οἶς χρόνος παρέπεται, φημὶ δὲ τήν τε ἡμέραν καὶ νύκτα καὶ ὥραν καὶ τὰ πάθη καὶ τὰς ἀπαφείας, κινήσεις τε καὶ μονάς. ἥ τε γὰρ ἡμέρα καὶ νὺξ τοῦ περιέχοντος ἀέρος εἰσὶ συμπτώματα, ὧν ἡ μὲν ἡμέρα κατὰ τὸν ἐξ ἡλίου φωτισμὸν συμβαίνει, ἡ δὲ νὺξ κατὰ φωτισμοῦ στέρησιν τοῦ ἐξ ἡλίου ἐπιγίνεται.

10.225Saat de ya gündüzün ya gecenin bir parçası olduğundan, tıpkı gündüz ve gece gibi yine havanın bir arazıdır. Zaman ise her gündüz, her gece ve her saat boyunca onlara eşlik ederek uzanır; bu yüzden, onlara ilişen zamanı göz önüne alarak bir gündüze ya da geceye uzun veya kısa deriz. Hâller ve hâlsizlikler de ya acılar ya da hazlardı; bu yüzden birer varlık değil, hazla ya da acıyla bir şey yaşayanların arazlarıydı; hem de zamandan bağımsız olmayan arazlar.

10.225

ἡ δὲ ὥρα ἤτοι τῆς ἡμέρας ἢ τῆς νυκτὸς μέρος καθεστηκυῖα πάλιν σύμπτωμα γίνεται τοῦ ἀέρος, ὥσπερ καὶ ἡ ἡμέρα καὶ ἡ νύξ. ἀντιπαρεκτείνεται δὲ πάσῃ ἡμέρᾳ καὶ πάσῃ νυκτὶ καὶ ὥρᾳ ὁ χρόνος· παρ’ ἣν αἰτίαν μακρά τις ἢ βραχεῖα λέγεται ἡμέρα καὶ νύξ, φερομένων ἡμῶν ἐπὶ τὸν ταύτῃ συμβεβηκότα χρόνον. τά τε πάθη καὶ αἱ ἀπάθειαι ἤτοι ἀλγηδόνες ἢ ἡδοναὶ ἐτύγχανον, διὰ δὲ τοῦτο οὐκ οὐσίαι τινὲς καθειστήκεισαν, ἀλλὰ συμπτώματα τῶν πασχόντων ἤτοι ἡστικῶς ἢ ἀλγεινῶς, καὶ συμπτώματα οὐκ ἄχρονα.

10.226Bunlara ek olarak, daha önce ortaya koyduğumuz gibi, hareket ve durgunluk da cisimlerin arazlarıdır ve zamandan bağımsız değildir. Nitekim hareketin hızını ve yavaşlığını, ayrıca durgunluğun uzunluğunu ve kısalığını zamanla ölçeriz.

10.226

πρὸς τούτοις καὶ ἡ κίνησις, ἔτι δὲ ἡ μονή, ὧς ἤδη παρεστήσαμεν, τῶν σωμάτων ἐστὶ συμπτώματα καὶ οὐ χωρὶς χρόνου· τὴν γοῦν ὀξύτητα καὶ βραδυτῆτα τῆς κινήσεως, ἔτι δὲ τὴν πλείονα καὶ ἐλάττονα μονὴν χρόνῳ καταμετροῦμεν.

10.227Bundan açıkça anlaşılıyor ki Epikuros zamanın cisimsiz olduğunu düşünür, ama Stoacılar gibi değil. Söylendiği gibi onlar zamanı kendi başına düşünülen bir şey olarak kabul ettiler; Epikuros ise bazı şeylerin arazı olarak.

10.227

ἀλλὰ γὰρ ἐκ τούτων φανερόν, ὅτι ὁ Ἐπίκουρος ἀσώματον οἴεται τὸν χρόνον ὑπάρχειν, οὐ παραπλησίως δὲ τοῖς Στωικοῖς· ἐκεῖνοι μὲν γάρ, ὧς λέλεκται, τι καθ’ αὑτὸ νοούμενον ὑπεστήσαντο τὸν χρόνον, ᾿Επίκουρος δὲ συμβεβηκός τισιν.

10.228Bunlar böyle söyledi. Platon ise, bazılarına göre Aristoteles, zamanın hareketteki önce ve sonranın sayısı olduğunu söylüyordu; doğa filozofu Straton, başkalarına göre ise Aristoteles, hareketin ve durgunluğun ölçüsü olduğunu.

10.228

Ὧδε μὲν οὗτοι· Πλάτων’ δὲ ἔλεγεν, ὧς δέ τινες ᾿Αριστοτέλης, χρόνον εἶναι ἀριθμὸν τοῦ ἐν κινήσει προτέρου καὶ ὑστέρου, Στράτων δὲ ὁ φυσικός, ὡς δ’ ἄλλοι Ἀριστοτέλης, μέτρον κινήσεως καὶ μονῆς.

10.229Zamanın ne olduğu hakkında da böyle bir anlaşmazlık bulunduğuna göre, daha önce ortaya konan güçlüklerden yola çıkarak bu anlaşmazlıktan da sağlam bir şey öğrenmenin mümkün olmadığı şimdiden çıkarılabilir. Yine de Platon'a, Aristoteles'e ve doğa filozofu Straton'a karşı, zamanın kavramından yola çıkarak onun hiçbir şey olmadığı sonucuna vardığımız sırada başta ileri sürülen itirazları şimdi de söylemek gerekir.

10.229

Ὅθεν τοιαύτης οὔσης καὶ περὶ τῆς κατὰ τὸν χρόνον οὐσίας διαστάσεως, πάρεστι μὲν ἤδη συμβαλεῖν ἐκ τῶν προηπορημένων, ὅτι οὐδ’ ἐκ ταύτης οἷόν τέ ἐστι βεβαίως τι μαθεῖν, ὅμως δὲ καὶ τὰ νῦν λεκτέον πρὸς Πλάτωνα ᾿Αριστοτέλην καὶ Στράτωνα τὸν φυσικὸν τὰ ἐν ἀρχαῖς ἀντειρημένα (§ 170sqq.), ὅτε ἐκ τῆς ἐννοίας τοῦ χρόνου συνήγομεν τὸ μηδὲν εἶναι τὸν χρόνον.

10.230Zamanın cismanî bir varlık olduğunu ileri sürenlere, yani Herakleitosçulara karşı en hazır itiraz şudur: zaman cisimse, her cisim ya duran ya da hareket eden bir şey olarak düşünülür; duran ya da hareket eden şey ise zaman içinde duran ya da hareket eden olarak düşünülür; ama cisim bir cismin içinde duran ya da hareket eden olarak düşünülmez; demek ki zaman cisim değildir.

10.230

πρὸς δὲ τοὺς σωματικὴν ἀξιοῦντας εἶναι τὴν οὐσίαν τοῦ χρόνου, φημὶ δὲ τούς Ἡρακλειτείους, κινοῖτο προχειρότατον, ὅτι εἰ χρόνος σῶμά ἐστι, πᾶν δὲ σῶμα ἢ μένον ἢ κινούμενον νοεῖται, τὸ δὲ μένον ἢ κινούμενον ἐν χρόνῳ μένον ἢ κινούμενον νοεῖται, οὐχὶ δέ γε ἐν σώματι τὸ σῶμα μένον ἢ κινούμενον νοεῖται, οὐκ ἄρα σῶμά ἐστιν ὁ χρόνος.

10.231Ayrıca Herakleitosçulara göre cisim olan var olan zaman içindedir; ama zaman zaman içinde değildir; demek ki var olan da cisim de zaman değildir. Canlı zaman içinde yaşar, ölmüş olan da zaman içinde ölmüştür; bu yüzden zaman ne canlıdır ne cisim.

10.231

τό τε ὂν κατὰ τοὺς Ἡρακλειτείους, ὃ δὴ σῶμά ἐστιν, ἐν χρόνῳ ἐστίν· οὐχὶ δέ γε ὁ χρόνος ἐν χρόνῳ ἐστίν· οὐκ ἄρα τὸ ὂν καὶ τὸ σῶμα χρόνος ἐστίν. τό τε ζῷον ἐν χρόνῳ ζῇ, ὧς καὶ τὸ τεθνηκὸς ἐν χρόνῳ τέθνηκεν· διὸ οὐκ ἔστι ζῷον ἢ σῶμα ὁ χρόνος.

10.232Üstelik Herakleitos'a göre ilk cismin var olmadığını söyleyenler zamanı düşünmekten alıkonmuş değildir. Oysa zaman Herakleitos'a göre ilk cisim olsaydı, zamanı düşünmekten de alıkonurlardı. Demek ki Herakleitos'a göre var olan zaman değildir.

10.232

καὶ μὴν οἱ λέγοντες μὴ ὑπάρχειν τὸ πρῶτον σῶμα κατὰ τὸν Ἡράκλειτον οὐ κωλύονται χρόνον νοεῖν· εἰ δέ γε χρόνος ἦν τὸ πρῶτον κατὰ τὸν ῾Ηράκλειτον σῶμα, κἂν ἐκωλύοντο τὸν χρόνον νοεῖν· οὐκ ἄρα τὸ ὂν κατὰ τὸν ῾Ηράκλειτόν ἐστι χρόνος.

10.233Ayrıca Ainesidemos'un dediğine göre Herakleitos'ta var olan havadır; zaman ise havadan çok farklıdır. Kimse ateşin, suyun ya da toprağın zaman olduğunu söylemiyorsa, aynı sebeple havanın da zaman olduğunu söylemeyecektir. Dolayısıyla var olan zaman değildir.

10.233

τό τε ὂν κατὰ τὸν Ἡράκλειτον ἀήρ ἐστιν, ὧς φησὶν ὁ Αἰνησίδημος, μακρῷ δὲ ἀέρος διέφερεν ὁ χρόνος, καὶ ᾧ λόγῳ οὐθεὶς τὸ πῦρ ἢ τὸ ὕδωρ ἢ τὴν γῆν χρόνον λέγει εἶναι, τῷ αὐτῷ οὐδὲ τὸν ἀέρα φήσει· οὐ τοίνυν τὸ ὄν ἐστι χρόνος.

10.234Bu görüşe karşı kısaca söyleyeceklerimiz bunlar olsun. "Bir şey" denenlerin kimisinin cisim, kimisinin cisimsiz olduğunu söyleyip zamanı cisimsizlerin kendi başına düşünülen bir türü sayan Stoacılara karşı da söylenecek söz kısadır. Çünkü en genel cins olan "bir şey", ne cisim ne cisimsiz ne de hem cisim hem cisimsiz olabileceğinden, var olamaz.

10.234

Ταῦτα μὲν ὧς ἐν συντόμοις πρὸς ταύτην εἰρή- ’σθῶ τὴν στάσιν, βραχὺς δ’ ἐστὶ καὶ πρὸς τοὺς ἀπὸ τῆς Στοᾶς λόγος, φάσκοντας τῶν τινῶν τά μὲν εἷναι σώματα, τὰ δὲ ἀσώματα, καὶ τῶν ἀσωμάτων εἶδός τι καθ’ αὑτὸ νοούμενον οἰομένους τὸν χρόνον. τὸ γάρ ‟τι” γενικώτατον τῷ μήτε σῶμά τι δύνασθαι εἶναι μήτε ἀσώματον μήτε σῶμα ἅμα καὶ ἀσώματον οὐκ ἂν εἴη.

10.235Cisimse, bütün türlerinin cisim olması, hiçbirinin cisimsiz olmaması gerekecektir. Nasıl canlının bütün türleri canlıdır ve hiçbiri cansız değildir, bitkinin bütün türleri de bitkidir ve hiçbiri canlı (hayvan) değildir, aynı şekilde "bir şey" cisimse onun türlerinin de cisim olması, hiçbirinin cisimsiz olmaması sonucu çıkacaktır. Cisimsizse, bütün türleri cisimsiz olacak, hiçbiri cisim olmayacaktır.

10.235

εἰ γὰρ σῶμά ἐστι, δεήσει πάντα αὐτοῦ τὰ εἴδη σώματα τυγχάνειν καὶ μηδὲν ἀσώματον· καὶ ὃν τρόπον πάντα τὰ τοῦ ζῴου εἴδη ζῷά ἐστι καὶ οὐδὲν ἄψυχον καὶ τὰ τοῦ φυτοῦ φυτὰ καὶ οὐδὲν ἔμψυχον, οὕτως ἀκολουθήσει καὶ τὰ τοῦ τινὸς εἴδη σώματος ὄντος σώματα τυγχάνειν καὶ μηδὲν αὐτῶν ἀσώματον. εἰ δὲ ἀσώματόν ἐστιν, ἔσται πάντα αὐτοῦ τὰ εἴδη ἀσώματα καὶ οὐδὲν σῶμα.

10.236Aynı şekilde hem cisim hem cisimsizse, bütün tek tek şeyler hem cisim hem cisimsiz olacak, hiçbiri ayrı olarak yalnızca cisim ya da yalnızca cisimsiz olmayacaktır. Dolayısıyla "bir şey" ne cisim ne cisimsiz ne de hem cisim hem cisimsizse, "bir şey" hiçbir şey değildir. Bu ortadan kalkınca, onun türleri olan her şey de onunla birlikte ortadan kalkar; bu ise saçmadır.

10.236

ὡσαύτως δὲ κἂν σῶμα ἅμα καὶ ἀσώματον ὑπάρχῃ, πάντα τὰ ἐπὶ μέρους ἔσται σώματα ἅμα καὶ ἀσώματα, καὶ οὐδὲν κατ’ ἰδίαν ἔσται ἢ σῶμα μόνον ἢ ἀσώματον. ὥστε εἰ μὴ σῶμά ἐστι τό ‟τι” μηδὲ ἀσώματον ἢ σῶμα ἅμα καὶ ἀσώματον, οὐδέν ἐστι τό ‟τι” τούτου δ’ ἀναιρουμένου συναναιρεῖται καὶ τὰ ἐπ’ εἴδους πάντα· ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον.

10.237Üstelik zamanla birlikte sayılan cisimsizlerin, yani söylenebilirin, boşluğun ve yerin her biri hakkında da şüpheciler güçlükler ortaya koymuştur. Bunların her biri hakkında güçlük ortaya konduğuna göre, zamanın da bunlarla aynı cinsten olduğu kabul edilmeyecektir.

10.237

καὶ μὴν καὶ ἕκαστον τῶν συναποδοθέντων τῷ χρόνῳ ἀσωμάτων ἠπόρηται τοῖς ἀπὸ τῆς σκέψεως, οἷον τὸ λεκτὸν καὶ τὸ κενὸν καὶ ὁ τόπος· ἑκάστου δὲ τούτων ἠπορημένου καὶ ὁ χρόνος οὐ συγχωρηθήσεται ἐκ τοῦ αὐτοῦ γένους εἶναι τούτοις.

10.238Zamanın arazların arazı olduğunu ileri süren Epikuros'a karşı başka pek çok şey söylenebilirse de, şimdilik şunu söylemek yetecektir: belli bir hâlde bulunan varlıklar belki görülebilir ve altta yatan şeylere aittir; ama varlıkların arazı olduğu söylenen şeyler, varlıklardan başka şeyler olmadıkları için, gerçekliği olmayan şeylerdir.

10.238

Πρὸς δὲ τὸν Ἐπίκουρον σύμπτωμα συμπτωμάτων ἀξιοῦντα τυγχάνειν τὸν χρόνον, πολλῶν καὶ ἄλλων λέγεσθαι δυναμένων, ἐκεῖνο πρὸς τὸ παρὸν ἀπαρκέσει λέγειν, ὅτι αἱ μέν πως ἔχουσαι οὐσίαι τάχα θεωροῦνται καὶ εἰσὶ τῶν ὑποκειμένων πραγμάτων, τὰ δὲ λεγόμενα συμβεβηκέναι ταῖς οὐσίαις, οὐχ ἕτερα ὄντα τῶν οὐσιῶν, ἀνυπόστατά ἐστιν·

10.239Çünkü ne direnen cisimden ayrı bir direnç vardır, ne yol veren boşluktan ayrı bir yol verme, ne hareket eden cisimden ayrı bir hareket, ne de duran şeyden ayrı bir durgunluk. Nasıl ki komuta eden komutandan ayrı bir komutanlık, gymnasion başkanlığı yapandan ayrı bir gymnasion başkanlığı yoksa, bu arazların her biri de ilişkin olduğu şeyden ayrı olarak yoktur.

10.239

οὔτε γὰρ ἀντιτυπία τις ἔστι παρὰ τὸ άντίτυπον σῶμα οὔτε εἶξις ὑπόκειται παρὰ τὸ εἶκον καὶ κενόν, οὐ κίνησις παρὰ τὸ κινούμενον σῶμα, οὐ μονὴ παρὰ τὸ ἠρεμοῦν, ἀλλ’ ὡς οὐδέν ἐστι στρατηγία παρὰ τὸν στρατηγοῦντα οὐδὲ γυμνασιαρχία παρὰ τὸν γυμνασιαρχοῦντα, οὕτως οὐδὲ ἕκαστον τούτων τῶν συμβεβηκότων ἔστι παρὰ τὸ ᾧ συμβέβηκεν.

10.240Bu yüzden Epikuros cismin büyüklük, şekil, direnç ve ağırlığın bir araya gelmesiyle düşünüldüğünü söylediğinde, var olan cismi cisim olmayan şeylerden düşünmeye zorlamış olur. Çünkü büyüklüğü olandan ayrı bir büyüklük, şekli olandan ayrı bir şekil, direnenden ayrı bir direnç yoksa, gerçekliği olmayan şeylerden gerçekliği olan cisim nasıl düşünülebilir?

10.240

ὅθεν καὶ ἐπειδὰν λέγῃ ὁ Ἐπίκουρος τὸ σῶμα νοεῖν κατ’ ἐπισύνθεσιν μεγέθους καὶ σχήματος καὶ ἀντιτυπίας καὶ βάρους, ἐκ μὴ ὄντων σωμάτων βιάζεται τὸ ὂν σῶμα νοεῖν· εἰ γὰρ μήτε μέγεθός τι ὐπόκειται παρὰ τὸ μεμεγεθωμένον μήτε σχῆμα παρὰ τὸ ἐσχηματσμένον μήτε ἀντιτυπία παρὰ τὸ ἀντιτυποῦν, πῶς ἐκ τῶν μὴ ὑποκειμένων οἷόν τε τὸ ὑποκείμενον νοεῖν σῶμα;

10.241Dolayısıyla zamanın var olması için arazların var olması, arazların var olması için de gerçekliği olan bir arazın bulunması gerekir. Oysa gerçekliği olan hiçbir araz yoktur; dolayısıyla zaman da var olamaz.

10.241

ὥσθ’ ἴνα ᾖ χρόνος, συμπτώματα εἶναι δεῖ, ἔνα δὲ τὰ συμπτώματα ὑπάρχῃ, συμβεβηκός τι ὑποκείμενον· οὐδὲν δέ ἐστι συμβεβηκὸς ὑποκείμενον· τοίνυν οὐδὲ χρόνος δύναται ὑπάρχειν.

10.242Zamanın ilişkin olduğu ve arazı olduğu söylenen şeylerin, yani gündüzün, gecenin, saatin, hareket ve durgunluğun, hâl ve hâlsizliğin de bulunamaz şeyler olduğunu söylemeyi bir yana bırakıyorum. Nitekim on iki saatlik olduğu söylenen gündüz, daha önce gösterdiğimiz gibi, on iki saatle değil, yalnızca şimdiki tek saatle vardır; o ise gündüz değildir.

10.242

ἐῶ λέγειν, ὅτι καὶ τὰ οἷς λέγεται συμβεβηκέναι ὁ χρόνος, καὶ τὰ ὧν λέγεται σύμπτωμα τυγχάνειν, ἀνεύρετά ἐστιν, οἷον ἡ ἡμέρα, ἡ νύξ, ὥρα, κίνησις μονή, πάθος ἀπάθεια. ἡ γοῦν ἡμέρα δωδεκάωρος εἶναι λεγομένη, καθὼς πρότερον ὑπεδείξαμεν §182sqq.), οὐχ ὑφέστηκε κατὰ τὰς δώδεκα ὥρας, ἀλλὰ κατὰ μίαν μόνην τὴν ἐνεστῶσαν, ἥτις οὐκ ἔστιν ἡμέρα.

10.243Aynı akıl yürütme gece için de geçerlidir. Geniş anlamda düşünülen ve sanki üç parçalı olan saat de, incelediğimizde yine gerçekliği olmayan bir şey olarak görünür. Çünkü ne ilk parçası varken vardır (öbürleri henüz yoktur), ne de ikincisi varken (çünkü birincisi artık yoktur, üçüncüsü de henüz yoktur).

10.243

ὁ δ’ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῆς νυκτός. ἥ τε ὥρα ἐν πλάτει νοουμένη καὶ οἷον τριμερὴς πάλιν σκεψαμένοις ἡμῖν ἀνυπόστατος φαίνεται. οὔτε γὰρ ὅτε τὸ πρῶτον αὐτῆς μέρος ἔστιν ὑφέστηκεν, (οὔπω γὰρ τὰ λοιπὰ ἔστιν), οὔτε ὅτε τὸ δεύτερον· γὰρ τὸ μὲν πρῶτον οὐκέτι ἔστιν, τὸ δὲ τρίτον οὔπω ἔστιν.

10.244Parçalarının çoğu bu şekilde var olmadığına göre saatin kendisi de var olamaz. Ama gündüzün, gecenin ve saatlerin var olduğunu kabul edelim. Bunlar zaman olduğuna ve Epikuros zamanın bunların arazı olduğunu söylediğine göre, Epikuros'a göre zaman kendi kendisinin arazı olacaktır.

10.244

τῶν δὲ πλειόνων αὐτῆς μερῶν κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον μὴ ὑπαρχόντων οὐδ’ αὐτὴ δύναται ὑπάρχειν. ἀλλ’ γε ἡμέραν εἶναι καὶ νύκτα ὑπάρχειν καὶ ὥρας. οὐκοῦν ἐπεὶ ταῦτά ἐστι χρόνος, ὁ δὲ Ἐπίκουρος σύμπτωμά φησιν αὐτῶν εἶναι τὸν χρόνον, ἔσται κατὰ τὸν Ἐπίκουρον ὁ χρόνος αὐτὸς ἑαυτοῦ σύμπτωμα.

10.245Ayrıca hareket hakkındaki açıklamanın da türlü bakımlardan içinden çıkılmaz olduğu gösterilmiştir; çünkü bir şey ne bulunduğu yerde ne de bulunmadığı yerde hareket edebilir. Durgunluk hakkındaki açıklama da onunla birlikte ortadan kalkmıştır; çünkü hareket yoksa durgunluk da olamaz. Hareketsiz olan, hareket edenle karşılaştırılarak, hareket eden de hareketsiz durana göre düşünülür; bu yüzden, sağ yoksa sol da olmadığı gibi, bunlardan biri yoksa öbürü de düşünülemez.

10.245

καὶ μὴν καὶ ὁ περὶ τῆς κινήσεως λόγος ποικίλως ἄπορος δέδεικται διὰ τὸ μήτε ἐν ᾧ τι ἔστι τόπῳ δύνασθαι κινεῖσθαι μήτε ἐν ᾦ μὴ ἔστι. συνανῄρηται δὲ καὶ τὸ περὶ τῆς μονῆς· κινήἀντιτυποῦν σεως γὰρ μὴ οὔσης οὐδὲ μονὴ γένοιτ’ ἂν. κατὰ γὰρ ἀντιπαραβολὴν τοῦ κινουμένου νοεῖται τὸ ἀκίνητον καὶ τοῦ ἀκινητίζοντος τὸ κινούμενον· ὅθεν ὧς δεξιοῦ μὴ ὄντος οὐδὲ ἀριστερὸν ἔστιν, οὕτως τοῦ ἑτέρου τούτων μὴ ὑπάρχοντος οὐδὲ τὸ λοιπὸν δύναται νοεῖσθαι.

10.246Güçlük çıkaranlar başka bir yoldan da şunu söylerler: duran şey bir sebeple durmaya zorlanır; zorlanan şey bir etkiye uğrar; etkiye uğrayan şey hareket eder; demek ki duran şey hareket eder. Şu hâlde Epikuros zamanın arazlar arasında olduğunu söylüyorsa ve bunların içinden çıkılmaz olduğu gösterilmişse, onlara ilişen zamanın da içinden çıkılmaz olduğunu kabul etmek gerekecektir.

10.246

καὶ ἄλλως, φασὶν οἱ ἀπορητικοί, τὸ μένον ὑπό τινος αἰτίας ἀναγκάζεται μένειν, τὸ δὲ ἀναγκαζόμενον πάσχει, τὸ δὲ πάσχον κινεῖται· τὸ ἄρα μένον κινεῖται. ἀλλ’ εἴπερ ἐν τοῖς συμπτώμασί φησιν εἶναι τὸν χρόνον ὁ Ἐπίκουρος, δέδεικται δὲ ἠπορημένα, δεήσει ὁμολογεῖν καὶ τὸν συμβεβηκότα τούτοις χρόνον ἠπορῆσθαι.

10.247Bunlara ek olarak, hareket de, hâl de, sayılan ötekilerin her biri de cisimsiz bir şeydir; zaman da cisimsizdir. Cisimsiz şeylerin cisimsiz şeylere ilişmesi inandırıcı olmadığına göre, zamanın sayılan arazların arazı da olmadığını söyleyelim.

Zamanın ne olduğundan yola çıkarak da onun hakkında güçlükleri ortaya koyduğumuza göre, bundan sonra sayıyı da araştıralım.

10.247

πρὸς τούτοις· ἀσώματόν τι ἔστιν ἡ κίνησις καὶ τὸ πάθος καὶ ἕκαστον τῶν κατηγορημένων, ἀσώματον δὲ καὶ ὁ χρόνος. ἐπεὶ οὖν <οὐ> πιθανὸν ἀσωμάτοις ἀσώματα συμβεβηκέναι, λέγωμεν μηδὲ τὸν χρόνον σύμπτωμα εἶναι τῶν ἐκκειμένων συμπτωμάτων. Ἀλλὰ γὰρ καὶ ἀπὸ τῆς οὐσίας τὸν χρόνον ἀπορήσαντες τὸ μετὰ τοῦτο ζητῶμεν καὶ περὶ ἀριθμοῦ. δ’ περὶ ἀριθμοῦ

10.248Sayı üzerine

Zamanın ölçülmesi saatleri, günleri, ayları ve yılları sayarak yapıldığı için sayı da zamanla eş giden şeylerden biri olduğuna göre, zaman hakkında daha önce yürüttüğümüz araştırmadan sonra bu konudaki açıklamayı da ortaya koymanın yerinde olacağını düşünüyoruz. Özellikle de doğa filozoflarının en bilgili olanları sayılara öyle büyük bir güç verdiler ki onları her şeyin ilkeleri ve unsurları saydılar. Bunlar Samoslu Pythagoras'ın çevresindekilerdir.

10.248

᾿Επεὶ ἔτι τῶν συζυγούντων τῷ χρόνῳ πραγμάτων ἐστὶ καὶ ὁ ἀριθμὸς διά τὸ μὴ χωρὶς ἐξαριθμήσεως τὴν τοῦ χρόνου γίνεσθαι καταμέτρησιν, καθάπερ ὡρῶν καὶ ἡμερῶν καὶ μηνῶν, ἔτι δὲ ἐνιαυτῶν, καλῶς ἔχειν ἡγούμεθα μετά τὴν προανυσθεῖσαν ἡμῖν περὶ ἐκείνου ζήτησιν καὶ τὸν περὶ τούτου διαθέσθαι λόγον, καὶ μάλισθ’ ὅτι οἱ ἐπιστημονέστατοι τῶν φυσικῶν οὕτω μεγάλην δύναμιν τοῖς ἀριθμοῖς ἀπένειμαν, ὥστε ἀρχὰς καὶ στοιχεῖα τῶν ὅλων τούτους νομίζειν. οὗτοι δέ εἰσιν οἱ περὶ τὸν Σάμιον Πυθαγόραν.

10.249Gerçekten felsefe yapanların, söz üzerinde çalışanlara benzediğini söylerler. Nasıl ki onlar önce sözcükleri inceler (çünkü söz sözcüklerden oluşur), sözcükler hecelerden oluştuğu için önce heceleri gözden geçirir, heceler çözümlenince yazılı sesin unsurlarına ayrıldığı için de önce bu unsurları araştırırlarsa,

10.249

ἐοικέναι γὰρ λέγουσι τοὺς φιλοσοφοῦντας γνησίως τοῖς περὶ λόγον πονουμένοις. ὡς γὰρ οὗτοι πρῶτον τἀς λέξεις ἐξετάζουσιν ἐκ λέξεων γὰρ ὁ λόγος), καὶ ἐπεὶ ἐκ συλλαβῶν αἱ λέξεις, πρῶτον σκέπτονται τἀς συλλαβάς, καὶ ἐπεὶ ἐκ συλλαβῶν τὰ στοιχεῖα τῆς ἐγγραμμάτου φωνῆς ἀναλυομένων, περὶ ἐκείνων πρῶτον ἐρευνῶσιν,

10.250Pythagorasçılar da gerçek doğa filozoflarının, yani evreni araştıranların, evrenin neye çözümlendiğini her şeyden önce incelemeleri gerektiğini söylerler. Her şeyin ilkesinin görünür bir şey olduğunu söylemek ise bir bakıma tabiata aykırıdır. Çünkü görünen her şey görünmeyen şeylerden oluşmalıdır; bir şeylerden oluşmuş olan ise ilke değil, onu oluşturan şeydir ilke.

10.250

οὕτω δεῖν φασιν οἱ περὶ Πυθαγόραν τοὺς ὄντως φυσικούς, τὰ περὶ τοῦ παντὸς ἐρευνῶντας, ἐν πρώτοις ἐξετάζειν, εἰς τίνα τὸ πᾶν λαμβάνει τὴν ἀνάλυσιν. τὸ μὲν οὖν φαινομένην εἷναι λέγειν τὴν τῶν ὅλων ἀρχὴν ἀφύσικόν πως ἐστίν· πᾶν γὰρ τὸ φαινόμενον ἐξ ἀφανῶν ὀφείλει συνίστασθαι, τὸ δ’ ἐκ τινων συνεστὼς οὐκ ἔστιν ἀρχή, ἀλλὰ τὸ ἐκείνου αὐτοῦ συστατικόν.

10.251Bu yüzden görünen şeylerin her şeyin ilkeleri olduğunu söylememek, görünen şeyleri oluşturanların, yani artık görünür olmayanların ilkeler olduğunu söylemek gerekir. Dolayısıyla var olanların ilkelerini açık olmayan ve görünmeyen şeyler olarak koydular, ama ötekiler gibi değil.

10.251

ὅθεν καὶ τὰ φαινόμενα οὐ ῥητέον ἀρχὰς εἶναι τῶν ὅλων, ἀλλὰ τὰ συστατικὰ τῶν φαινομένων, ἅπερ οὐκέτι ἦν φαινόμενα. τοίνυν ἀδήλους καὶ ἀφανεῖς νεῖς ὑπέθεντο τὰς τῶν ὄντων ἀρχάς, καὶ οὐ κοινῶς.

10.252Çünkü var olan her şeyin ilkesinin atomlar, homoiomereialar, kütleler ya da genel olarak düşünülür cisimler olduğunu söyleyenler kimi bakımdan isabet ettiler, kimi bakımdan yanıldılar. İlkelerin açık olmadığını düşündükleri ölçüde doğru yoldadırlar, ama bunları cismanî saydıkları ölçüde yanılırlar.

10.252

οἱ γὰρ ἀτόμους εἰπόντες ἢ ὁμοιομερείας ἢ ὄγκους ἢ κοινῶς νοητὰ σώματα πάντων τῶν ὄντων ἄρχειν πῇ μὲν κατώρθωσαν, πῇ δὲ διέπεσον. ᾗ μὲν γὰρ ἀδήλους εἶναι νομίζουσιν τἀς ἀρχάς, δεόντως ἀναστρέφονται, ἡ δὲ σωματικὰς ὑποτίθενται ταύτας, διαπίπτουσιν.

10.253Çünkü nasıl duyulur cisimlerden önce düşünülür ve açık olmayan cisimler geliyorsa, düşünülür cisimlerin ilkesi de cisimsiz şeyler olmalıdır. Bu da akla uygundur: nasıl ki sözcüğün unsurları sözcük değilse, cisimlerin unsurları da cisim değildir. Ya cisim ya da cisimsiz olmaları gerektiğine göre, mutlaka cisimsizdirler.

10.253

ὧς γὰρ τῶν αἰσθητῶν σωμάτων προηγεῖται τὰ νοητὰ καὶ ἄδηλα σώματα, οὕτω καὶ τῶν νοητῶν σωμάτων ἄρχειν δεῖ τὰ ἀσώματα. καὶ κατὰ λόγον· ὡς γὰρ τὰ τῆς λέξεως στοιχεῖα οὔκ εἰσι λέξεις, οὕτω καὶ τὰ τῶν σωμάτων στοιχεῖα οὔκ ἐστι σώματα· ἤτοι δὲ σώματα ὀφείλει τυγχάνειν ἢ ἀσώματα· διὸ πάντως ἐστὶν ἀσώματα.

10.254Atomların ezelî olduğu, bu yüzden de cismanî olsalar bile her şeyin ilkesi olabilecekleri de söylenemez. Bir kere homoiomereiaları, kütleleri ya da en küçük ve parçasız birimleri unsur sayanlar da bunların varlığını ezelî kabul ederler; öyle ki atomların unsur olması, bunların unsur olmasından daha fazla bir şey değildir.

10.254

καὶ μὴν οὐδὲ ἔνεστι φάναι, ὅτι αἰωνίους συμβέβηκεν εἶναι τἀς ἀτόμους, καὶ διὰ τοῦτο δύνασθαι σωματικὰς οὔσας τῶν ὅλων ἄρχειν. πρῶτον μὲν γὰρ καὶ οἱ τἀς ὁμοιομερείας καὶ οἱ τούς ὄγκους καὶ οἱ τὰ ἐλάχιστα καὶ ἀμερῆ λέγοντες εἷναι στοιχεῖα αἰώνιον ἀπολείπουσι τούτων τὴν ὑπόστασιν, ὥστε μὴ μᾶλλον τἀς ἀτόμους ἢ ταῦτ’ εἶναι στοιχεῖα.

10.255Sonra, atomların gerçekten ezelî olduğunu kabul edelim. Ama, diyor Pythagorasçılar, evreni oluşmamış ve ezelî kabul edenler nasıl yine de onu ilk oluşturan ilkeleri düşüncede araştırıyorlarsa, biz de aynı şekilde doğa filozoflarının bu ezelî ve akılla kavranan cisimlerinin nelerden oluştuğunu düşüncede inceliyoruz.

10.255

εἶτα καὶ δεδόσθω ταῖς ἀληθείαις αἰωνίους εἶναι τἀς ἀτόμους· ἀλλ’ ὃν τρόπον οἱ ἀγένητον καὶ αἰώνιον ἀπολείποντες τὸν κόσμον οὐδὲν ἧττον πρὸς ἐπίνοιαν ζητοῦσι τἀς πρῶτον συστησαμένας αὐτὸν ἀρχάς, οὕτω καὶ ἡμεῖς, φασὶν οἱ Πυθαγορικοί, τῶν φυσικῶν φιλοσόφων κατ’ ἐπίνοιαν σκεπτόμεθα τὸ ἐκ τίνων τὰ αἰώνια ταῦτα καὶ λόγῳ θεωρητὰ συνέστηκε σώματα.

10.256Bunları oluşturanlar ya cisimdir ya da cisimsiz. Cisim diyemeyiz; çünkü o zaman onları oluşturanların da cisim olduğunu söylemek gerekecek ve düşünce böylece sonsuza ilerleyince evrenin bir ilkesi kalmayacaktır.

10.256

ἤτοι οὖν σώματά ἐστι τὰ συστατικὰ αὐτῶν ἢ ἀσώματα. καὶ σώματα μὲν οὐκ ἂν εἴπαιμεν, ἐπεὶ δεήσει κἀκείνων σώματα λέγειν εἶναι συστατικὰ καὶ οὕτως εἰς ἄπειρον προβαινούσης τῆς ἐπινοίας ἄναρχον γίνεσθαι τὸ πᾶν.

10.257Geriye düşünülür cisimlerin cisimsiz şeylerden oluştuğunu söylemek kalıyor. Bunu Epikuros da kabul etti; cismin şekil, büyüklük, direnç ve ağırlığın toplanmasıyla düşünüldüğünü söyledi.

Akılla kavranan cisimlerin ilkelerinin cisimsiz olması gerektiği, söylenenlerden açıkça anlaşılıyor.

10.257

λείπεται ἄρα λέγειν ἐξ ἀσωμάτων εἶναι τὴν σύστασιν τῶν νοητῶν σωμάτων· ὅπερ καὶ Ἐπίκουρος ὡμολόγησε , φήσας κατὰ ἀθροισμὸν σχήματός τε καὶ μεγέθους καὶ ἀντιτυπίας καὶ βάρους τὸ σῶμα νενοῆσθαι. ᾿Αλλ᾿ ὅτι ἀσωμάτους εἶναι δεῖ τὰς ἀρχὰς τῶν λόγῳ θεωρητῶν σωμάτων, ἐκ τῶν εἰρημένων συμφανές.

10.258Ama cisimlerden önce var olan bazı cisimsiz şeyler varsa, bunlar zorunlu olarak var olanların unsurları ve ilk ilkeler olmaz. Bakın, Platon'a göre ideler cisimsiz oldukları hâlde cisimlerden önce vardır ve meydana gelen her şey onlara göre meydana gelir; ama bunlar var olanların ilkeleri değildir. Çünkü her ide tek başına alındığında bir diye söylenir, bir başkasıyla ya da başkalarıyla birlikte alındığında ise iki, üç, dört diye söylenir; öyle ki onların varlığının üstünde bir şey, sayı vardır ve onlara bir, iki, üç ya da daha fazlası ancak sayıya katılarak yüklenir.

10.258

ἤδη δὲ οὐκ εἴ τινα προυφέστηκε τῶν σωμάτων ἀσώματα, ταῦτ’ ἐξ ἀνάγκης στοιχεῖά ἐστι τῶν ὄντων καὶ πρῶταί τινες ἀρχαί. ἰδοὺ γὰρ καὶ αἱ ἰδέαι ἀσώματοι οὖσαι κατὰ τὸν Πλάτωνα προυφεστᾶσι τῶν σωμάτων, καὶ ἕκαστον τῶν γινομένων πρὸς αὐτὰς γίνεται· ἀλλ’ οὔκ εἰσι τῶν ὄντων ἀρχαί, ἐπείπερ ἑκάστη ἰδέα κατ’ ἰδίαν μὲν λαμβανομένη ‘ὲν εἶναι λέγεται, κατὰ σύλληψιν δὲ ἑτέρας ἢ ἄλλων δύο καὶ τρεῖς καὶ τέσσαρες, ὥστε εἶναί τι ἐπαναβεβηκὸς αὐτῶν τῆς ὑποστάσεως, τὸν ἀριθμόν, οὗ κατὰ μετοχὴν τὸ ‘ὲν ἢ τὰ δύο ἢ τὰ τρία ἢ τὰ τούτων ἔτι πλείονα ἐπικατηγορεῖται αὐτῶν.

10.259Cisimli şekiller de, cisimsiz bir tabiata sahip oldukları için, cisimlerden önce düşünülür. Ama yine de onlar her şeyin ilkesi değildir; çünkü düşüncede düzlem şekiller de onlardan önce gelir, zira cisimli şekiller onlardan oluşur.

10.259

καὶ τὰ στερεὰ σχήματα προεπινοεῖται τῶν σωμάτων, ἀσώματον ἔχοντα τὴν φύσιν· ἀλλ’ ἀνάπαλιν οὐκ ἄρχει τῶν πάντων· προάγει γὰρ καὶ τούτων κατὰ τὴν ἐπίνοιαν τὰ ἐπίπεδα σχήματα διὰ τὸ ἐξ ἐκείνων τὰ στερεὰ συνίστασθαι.

10.260Ama düzlem şekiller de var olanların unsurları sayılamaz. Çünkü onların her biri de kendilerinden önce gelen çizgilerden oluşur; çizgilerden önce de sayılar düşünülür, nitekim üç çizgiden oluşana üçgen, dört çizgiden oluşana dörtgen denir. Yalın çizgi de sayısız düşünülemez, bir noktadan bir noktaya çekildiği için ikiye bağlıdır. Sayıların hepsi de birin altına düşer: ikilik de bir ikiliktir, üçlük de bir şeydir, bir üçlüktür, onluk da sayının tek bir toplamıdır.

10.260

ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τὰ ἐπίπεδα σχήματα θείη τις ἂν τῶν ὄντων στοιχεῖα· ἕκαστον γὰρ αὐτῶν πάλιν ἐκ προαγόντων συντίθεται τῶν γραμμῶν, καὶ αἱ γραμμαὶ προεπινοουμένους ἔχουσι τοὺς ἀριθμούς, παρόσον τὸ μὲν ἐκ τριῶν γραμμῶν τρίγωνον καλεῖται καὶ τὸ ἐκ τεσσάρων σάρων τετράγωνον. καὶ ἐπεὶ ἡ ἁπλῆ γραμμὴ οὐ χωρὶς ἀριθμοῦ νενόηται, ἀλλ’ ἀπὸ σημείου ἐπὶ σημεῖον ἀγομένη ἔχεται τῶν δυεῖν, οἱ τε ἀριθμοὶ πάντες καὶ αὐτοὶ ὑπὸ τὸ ‘ὲν πεπτώκασιν (καὶ γὰρ ἡ δυὰς μία τις ἐστὶ δυάς, καὶ τριὰς ἕν τι ἐστί, τριάς, καὶ ἡ δεκὰς ‘ὲν ἀριθμοῦ κεφάλαιον),

10.261Buradan hareket eden Pythagoras, var olanların ilkesinin birim (monas) olduğunu söyledi; var olanların her birine ona katılarak bir denir. Birim kendi kendisiyle aynılığı içinde düşünüldüğünde birim olarak düşünülür; kendine başkalık bakımından eklendiğinde ise belirsiz ikilik denen şeyi meydana getirir. Buna belirsiz denmesinin sebebi, sayılabilen ve belirli ikiliklerden hiçbirinin onunla aynı olmaması, hepsinin ise ona katılarak ikilik diye düşünülmesidir; birim için de aynı şeyi söylerler.

10.261

ἔνθεν κινηθεὶς ὁ Πυθαγόρας ἀρχὴν ἔφησεν εἶναι τῶν ὄντων τὴν μονάδα, ἧς κατὰ μετοχὴν ἕκαστον τῶν ὄντων ‘ὲν λέγεται· καὶ ταύτην κατ’ αὐτότητα μὲν ἑαυτῆς νόου μένην μονάδα νοεῖσθαι, ἐπισυντεθεῖσαν δ’ ἑαυτῇ καθ’ ἑτερότητα ἀποτελεῖν τὴν καλουμένην ἀόριστον δυάδα διὰ τὸ μηδεμίαν τῶν ἀριθμητῶν καὶ ὡρισμένων δυάδων εἶναι τὴν αὐτήν, πάσας δὲ κατὰ μετοχὴν αὐτῆς δυάδας νενοῆσθαι, καθὼς καὶ ἐπὶ τῆς μονάδος ἐλέγχουσιν.

10.262Şu hâlde var olanların iki ilkesi vardır: bütün sayılabilen birimlerin ona katılarak birim diye düşünüldüğü ilk birim ve belirli ikiliklerin ona katılarak ikilik olduğu belirsiz ikilik.

Bunların gerçekten her şeyin ilkeleri olduğunu Pythagorasçılar türlü yollardan gösterirler.

10.262

δύο οὖν τῶν ὄντων ἀρχαί, ἥ τε πρώτη μονάς, ἧς κατὰ μετοχὴν πᾶσαι αἱ ἀριθμηταὶ μονάδες νοοῦνται μονάδες, καὶ ἡ ἀόριστος δυάς, ἧς κατὰ μετοχὴν αἱ ὡρισμέναι δυάδες εἰσὶ δυάδες. Καὶ ὅτι ταῖς ἀληθείαις αὗταί εἰσι τῶν ὅλων ἀρχαί, ποικίλως οἱ Πυθαγορικοὶ διδάσκουσιν.

10.263Var olanların, derler, bir kısmı farklılık bakımından, bir kısmı zıtlık bakımından, bir kısmı da göreli olarak düşünülür. Farklılık bakımından düşünülenler, kendi başına ve kendine özgü bir sınırla var olanlardır; söz gelimi insan, at, bitki, toprak, su, hava, ateş. Bunların her biri mutlak olarak ele alınır, bir başkasıyla ilişkisi bakımından değil. Zıtlık bakımından var olanlar ise

10.263

τῶν γὰρ ὄντων, φασί, τὰ μὲν κατὰ διαφορὰν νοεῖται, τὰ δὲ κατ’ ἐναντίωτιν, σιν, τὰ δὲ πρός τι. κατὰ διαφορὰν μὲν οὖν εἶναι τὰ καθ’ ἑαυτὰ καὶ κατ’ ἰδίαν περιγραφὴν ὑποκείμενα, οἶον ἄνθρωπος ἱππος φυτὸν γῆ ὕδωρ ἀὴρ πῦρ· τούτων γὰρ ἕκαστον ἀπολύτως θεωρεῖται καὶ οὐχ ὧς κατὰ τὴν πρὸς ἕτερον σχέσιν· κατ’ ἐναντίωσιν δὲ ὑπάρχειν ὅσα ἐξ

10.264birinin ötekine zıt olmasıyla ele alınanlardır; söz gelimi iyi ve kötü, adil ve adaletsiz, yararlı ve zararlı, dine uygun ve dine aykırı, saygılı ve saygısız, hareket eden ve duran, ve bunlara benzeyen ötekiler.

10.264

ἐναντιώσεως ἑτέρου πρὸς ἕτερον θεωρεῖται, οἷον ἀγαθὸν καὶ κακόν, δίκαιον ἄδικον, συμφέρον ἀσύμφορον, ὅσιον ἀνόσιον, εὐσεβὲς ἀσεβές, κινούμενον ἠρεμοῦν, τὰ ἄλλα ὅσα τούτοις ἐμφερῆ.

10.265Göreli olanlar ise bir başkasıyla ilişkisi bakımından düşünülenlerdir; söz gelimi sağ ve sol, üst ve alt, iki kat ve yarım. Sağ, sola göre ilişkisi bakımından, sol da sağa göre ilişkisi bakımından düşünülür; alt üste göre, üst de alta göre düşünülür; ötekilerde de durum buna benzer.

10.265

πρός τι δὲ τυγχάνειν τὰ κατὰ τὴν ὧς πρὸς ἕτερον σχέσιν νοούμενα, οἶον δεξιὸν ἀριστερόν, ἄνω κάτω, διπλάσιον ἥμισυ· τό τε γὰρ δεξιὸν νοεῖται κατὰ τὴν ὧς πρὸς τὸ ἀριστερὸν σχέσιν καὶ τὸ ἀριστερὸν κατὰ τὴν ὡς πρὸς τὸ δεξιόν, τό τε κάτω κατὰ τὴν ὡς πρὸς τὸ ἄνω καὶ τὸ ἄνω κατὰ τὴν ὡς πρὸς τὸ κάτω· καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τὸ παραπλήσιον.

10.266Zıtlık bakımından düşünülenlerin göreli olanlardan farklı olduğunu söylerler. Çünkü zıtlarda birinin yok olması ötekinin oluşmasıdır; söz gelimi sağlık ve hastalıkta, hareket ve durgunlukta. Hastalığın oluşması sağlığın kalkması, sağlığın oluşması da hastalığın kalkmasıdır; hareketin var olması durmanın yok olması, durmanın var olması da hareketin kalkmasıdır. Aynı akıl yürütme acı ile acısızlık, iyi ile kötü ve genel olarak zıt tabiattaki şeyler için de geçerlidir.

10.266

διαφέρειν δέ φασι τὰ κατὰ ἐναντίωσιν νοούμενα τῶν πρός τι. ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ἐναντίων ἡ τοῦ ἑτέρου φθορὰ γένεσίς ἐστι τοῦ ἑτέρου, οἷον ἐπὶ ὑγιείας καὶ νόσου κινήσεως τε καὶ ἠρεμίας· νόσου τε γὰρ γένεσις ἄρσις ἐστὶν ὑγιείας, ὑγιείας τε γένεσις ἄρσις ἐστὶ νόσου, καὶ κινήσεως μὲν ὑπόστασις φθορὰ στάσεως, δὲ στάσεως ἄρσις κινήσεως. ὁ δ’ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ λύπης καὶ ἀλυπίας ἀγαθοῦ τε καὶ κακοῦ καὶ κοινῶς τῶν ἐναντίαν φύσιν ἐχόντων.

10.267Göreli olanlar ise birbirleriyle birlikte var olur ve birlikte ortadan kalkar. Çünkü sol olmadıkça hiçbir şey sağ değildir; iki katı olduğu yarım önceden bulunmadıkça hiçbir şey iki kat değildir.

10.267

τὰ δὲ πρός τι συνύπαρξίν τε καὶ συναναίρεσιν ἀλλήλων περιεῖχεν· οὐδὲν γὰρ δεξιόν ἐστιν, ἐὰν μὴ καὶ ἀριστερὸν ὑπάρχῃ, οὐδὲ διπλάσιον, ἐὰν μὴ καὶ τὸ ἥμισυ προυποκέηται οὗ διπλάσιόν ἐστιν.

10.268Bunlara ek olarak zıtlarda genellikle hiçbir orta bulunmaz; söz gelimi hemen sağlık ve hastalıkta, yaşam ve ölümde, hareket ve durgunlukta. Çünkü sağlıklı olmakla hasta olmak arasında hiçbir şey yoktur; yaşamakla ölmüş olmak, hareket etmekle durmak arasında da. Göreli olanlarda ise bir orta vardır. Söz gelimi göreli olan daha büyükle daha küçük arasında eşit, aynı şekilde fazla ile az arasında yeterli, tiz ile pes arasında uyumlu orta olabilir.

10.268

πρὸς τούτοις ἐπὶ μὲν τῶν ἐναντίων ὧς ἐπίπαν οὐδὲν θεωρεῖται μέσον, καθάπερ εὐθέως ἐπὶ Ὑγιείας καὶ νόσου ζωῆς τε καὶ θανάτου κινήσεως τε καὶ μονῆς· μεταξὺ γὰρ τοῦ ὑγιαίνειν καὶ νοσεῖν οὐδέν ἐστι, καὶ μεταξύ τοῦ ζῆν καὶ τεθνάναι καὶ ἔτι τοῦ κινεῖσθαι καὶ μένειν. ἐπὶ δὲ τῶν πρός τί πως ἐχόντων ἔστι <τι> μέσον· τοῦ γὰρ εἰ τύχοι, καὶ τοῦ μικροτέρου τῶν πρός τί πως καθεστώτων μεταξὺ γένοιτ’ ἂν τὸ ἴσον, ὡσαύτως δὲ καὶ τοῦ πλείονος καὶ ἥττονος τὸ ἱκανόν, ὀξέος τε καὶ βαρέος τὸ σύμφωνον.

10.269Var olanların üç cinsi olduğuna göre, yani kendi başına var olanlar, zıtlık bakımından ve göreli olarak düşünülenler bulunduğuna göre, bunların da üstünde zorunlu olarak bir cins yer almalı ve o ilk olmalıdır; çünkü her cins altında yer alan türlerden önce vardır. Nitekim cins ortadan kalkınca bütün türler de onunla birlikte kalkar; tür ortadan kalkınca ise cins ortadan kalkmaz,

10.269

ἀλλὰ γὰρ τῶν τριῶν ὄντων γενῶν, τῶν τε καθ’ ἑαυτὰ ὑφεστώτων καὶ τῶν κατ’ ἐναντιότητα καὶ ἔτι τῶν πρός τι νοουμένων, ὀφείλει κατ’ ἀνάγκην καὶ τούτων αὐτῶν ἐπάνω τι γένος τετάχθαι, καὶ πρῶτον ὑπάρχειν διὰ τὸ καὶ πᾶν γένος προυπάρχειν τῶν ὑφ’ αὑτὸ τεταγμένων εἰδῶν. ἀναιρουμένου γοῦν αὐτοῦ πάντα τὰ εἴδη συναναιρεῖται, τοῦ δὲ εἴδους ἀναιρεθέντος οὐκέτ’ ἀνασκευάζεται τὸ γένος·

10.270çünkü tür cinse bağlıdır, cins türe değil. Pythagorasçıların çocukları, kendi başına düşünülenlerin cinsi olarak, onların üstünde yer alan biri koydular; çünkü bir nasıl kendi başına ise, farklılık bakımından düşünülenlerin her biri de bir şeydir ve kendi başına ele alınır.

10.270

ἤρτηται γὰρ ἐξ ἐκείνου τοῦτο, καὶ οὐκ ἀνάπαλιν. καὶ δὴ τῶν μὲν καθ’ αὐτὰ νοουμένων γένος ὑπεστήσαντο Πυθαγορικῶν παῖδες, ὧς ἐπαναβεβηκός , τὸ ἕν· καθὰ γὰρ τοῦτο καθ’ αὑτὸ ἔστιν, οὕτω καὶ ἕκαστον τῶν κατὰ διαφορὰν ἔν τέ ἐστι καὶ καθ’ ἑαυτὸ θεωρεῖται.

10.271Zıtlık bakımından düşünülenlerin başında ise, cins yerini tutan eşit ve eşitsizin bulunduğunu söylediler. Çünkü bütün zıtların tabiatı bunlarda görülür: söz gelimi durgunluk eşitlikte görülür (daha çoğu ve daha azını kabul etmez), hareket ise eşitsizlikte (daha çoğu ve daha azını kabul eder).

10.271

τῶν δὲ κατ’ ἐναντίωσιν ἔλεξαν ἄρχειν, γένους τάξιν ἐπέχον, τὸ ἴσον καὶ τὸ ἄνισον· ἐν τούτοις γὰρ ἡ πάντων τῶν ἐναντιουμένων θεωρεῖται φύσις, οἷον μονῆς μὲν ἐν ἰσότητι (οὐ γὰρ τὸ μᾶλλον καὶ τὸ ἧσσν), κινήσεως δὲ ἐν ἀνισότητι (ἐπιδέχεται γὰρ τὸ μᾶλλον καὶ τὸ ἧσσον).

10.272Aynı şekilde tabiata uygun olan eşitlikte görülür (artırılamayan bir uç noktaydı), tabiata aykırı olan ise eşitsizlikte (daha çoğu ve daha azını kabul ediyordu). Aynı akıl yürütme sağlık ve hastalık, doğruluk ve eğrilik için de geçerlidir.

10.272

ὡσαύτως δὲ τὸ μὲν κατὰ φύσιν ἐν ἰσότητι (ἀκρότης γὰρ ἦν ἀνεπίτατος), τὸ δὲ παρὰ φύσιν ἐν ἀνισότητι (ἐπεδέχετο γὰρ τὸ μᾶλλον καὶ ἧσσον). ὁ δ’ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ ὑγιείας καὶ νόσου εὐθύτητός τε καὶ στρεβλότητος.

10.273Göreli olanların cinsi ise aşırılık ve eksikliktir. Büyük ve daha büyük, çok ve daha çok, yüksek ve daha yüksek aşırılık bakımından düşünülür; küçük ve daha küçük, az ve daha az, alçak ve daha alçak ise eksiklik bakımından.

10.273

τὰ μέντοι γε πρός τι ὑφέστηκε γένει τῇ τε ὑπεροχῇ καὶ τῇ ἐλλείψει· μέγα μὲν γὰρ καὶ μεῖζον πολύ τε καὶ πλεῖον ὑψηλόν τε καὶ ὑψηλότερον καθ’ Ὑπερόχην νοεῖται, μικρὸν δὲ καὶ μικρότερον ὀλίγον τε καὶ ὀλιγώτερον ταπεινόν τε καὶ ταπεινότερον κατ’ ἔλλειψιν.

10.274Kendi başına olanlar, zıtlık bakımından olanlar ve göreli olanlar, cins oldukları hâlde başka cinslerin, yani birin, eşitlik ve eşitsizliğin, aşırılık ve eksikliğin altında yer aldıkları bulunduğuna göre, bu cinslerin de başka şeylere götürülüp götürülemeyeceğine bakalım.

10.274

ἀλλ’ ἐπεὶ τὰ καθ’ αὐτὰ καὶ τὰ κατ’ ἐναντίωσιν καὶ τὰ πρός τι, γένη ὄντα, εὕρηται ἄλλοις γένεσιν ὑποταττόμενα, καθάπερ τῷ τε ἐνὶ καὶ τῇ ἰσότητι καὶ ἀνισότητι ὑπεροχῇ τε καὶ ἐλλείψει, σκοπῶμεν, εἰ καὶ ταῦτα τὰ γένη δύναται ἐπ’ ἄλλα λαμβάνειν τὴν ἀναπομπὴν.

10.275Eşitlik birin altına girer (çünkü bir, ilk olarak kendi kendisine eşittir); eşitsizlik ise aşırılık ve eksiklikte görülür, çünkü eşitsiz olanlar birinin aştığı, öbürünün aşıldığı şeylerdir. Ama aşırılık ve eksiklik de belirsiz ikiliğin kavramı altında yer alır; çünkü ilk aşırılık ve eksiklik iki şeydedir: aşanda ve aşılanda.

10.275

οὐκοῦν ἡ μὲν ἰσότης τῷ ἑνὶ ὑπάγεται (τὸ γὰρ ὲν πρώτως αὐτὸ ἑαυτῷ ἐστιν ἴσον), ἡ δὲ ἀνισότης ἐν ὑπεροχῇ τε καὶ ἐλλείψει βλέπεται· ἄνισα γάρ ἐστιν ὧν τὸ μὲν ὑπερέχει τὸ δὲ ὑπερέχεται. ἀλλὰ καὶ ἡ Ὑπερόχη καὶ ἡ ἔλλειψις κατὰ τὸν τῆς ἀορίστου δυάδος λόγον τέτακται, ἐπειδήπερ ἡ πρώτη ὑπεροχὴ καὶ ἡ ἔλλειψις ἐν δυσίν ἐστι, τῷ τε ὑπερέχοντι καὶ τῷ ὑπερεχομένῳ.

10.276Böylece her şeyin en üstteki ilkeleri olarak ilk birim ile belirsiz ikilik ortaya çıktı. Sayılardaki bir ile ondan sonraki iki de, derler, bunlardan meydana gelir: bir ilk birimden, iki ise birimle belirsiz ikilikten. Çünkü iki kere bir ikidir; sayılarda henüz iki yokken "iki kere" de onlarda yoktu; o, belirsiz ikilikten alındı ve böylece sayılardaki ikilik bu ikilikle birimden meydana geldi.

10.276

ἀνέκυψαν ἄρα ἀρχαὶ πάντων κατὰ τὸ ἀνωτάτω ἥ τε πρώτη μονὰς καὶ ἡ ἀόριστος δυάς· ἐξ ὧν γίνεσθαί φασι τό τ’ ἐν τοῖς ἀριθμοῖς ὲν καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις πάλιν δυάδα, ἀπὸ μὲν τῆς πρώτης μονάδος τὸ ἔν, ἀπὸ δὲ τῆς μονάδος καὶ τῆς ἀορίστου δυάδος τὰ δύο. δὶς γὰρ τὸ ὲν δύο, καὶ μήπω ὑποκειμένου ἐν τοῖς ἀριθμοῖς τοῦ δύο οὐδὲ τὸ δὶς ἦν ἐν τούτοις, ἀλλ’ ἐλήφθη ἐκ τῆς ἀορίστου δυάδος, καὶ οὕτως ἐκ ταύτης τε καὶ τῆς μονάδος ἐγένετο ἡ ἐν τοῖς ἀριθμοῖς δυάς.

10.277Geri kalan sayılar da aynı şekilde bunlardan meydana geldi: bir her zaman sınırlar, belirsiz ikilik ise iki doğurur ve sayıları sonsuz bir çokluğa doğru uzatır. Bu yüzden, derler, bu ilkelerde birim etkin sebebin, ikilik ise edilgin maddenin yerini tutar. Bunlardan var olan sayıları nasıl meydana getirdilerse, evreni ve evrendeki her şeyi de öyle kurdular.

10.277

κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ οἱ λοιποὶ ἀριθμοὶ ἐκ τούτων ἀπετελέσθησαν, τοῦ μὲν ἑνὸς ἀεὶ περατοῦντος, τῆς δὲ ἀορίστου δυάδος δύο γεννώσης καὶ εἰς ἄπειρον πλῆθος τοὺς ἀριθμοὺς ἐκτεινούσης. ὅθεν φασὶν ἐν ταῖς ἀρχαῖς ταύταις τὸν μὲν τοῦ δρῶντος αἰτίου λόγον ἐπέχειν τὴν μονάδα, τὸν δὲ τῆς πασχούσης ὕλης τὴν δυάδα· καὶ ὃν τρόπον τοὺς ἐξ αὐτῶν ὑποστάντας ἀριθμούς ἀπετέλεσαν, οὕτω καὶ τὸν κόσμον καὶ πάντα τὰ ἐν κόσμῳ συνεστήσαντο.

10.278Nitekim nokta birimin kavramı altında yer alır. Çünkü birim nasıl bölünmez bir şeyse, nokta da öyledir; birim nasıl sayılarda bir başlangıçsa, nokta da çizgilerde bir başlangıçtır. Dolayısıyla nokta birimin yerini tutuyordu, çizgi ise ikiliğin idesine göre ele alınıyordu; çünkü hem ikilik hem çizgi bir geçişle düşünülür.

10.278

εὐθέως γὰρ τὸ σημεῖον κατὰ τὸν τῆς μονάδος λόγον τετάχθαι· ὧς γὰρ ἡ μονὰς ἀδιαίρετόν τι ἐστίν, οὕτω καὶ τὸ σημεῖον, καὶ ὃν τρόπον ἡ μονὰς ἀρχή τις ἐστὶν ἐν ἀριθμοῖς, οὕτως καὶ τὸ σημεῖον ἀρχή τις ἐστὶν ἐν γραμμαῖς. ὥστε τὸ μὲν σημεῖον τὸν τῆς μονάδος εἶχε λόγον, ἡ δὲ γραμμὴ κατὰ τὴν τῆς δυάδος ἰδέαν ἐθεωρεῖτο· κατὰ μετάβασιν γὰρ καὶ ἡ δυὰς καὶ ἡ γραμμὴ νοεῖται.

10.279Başka bir yoldan da: iki nokta arasında düşünülen eni olmayan uzunluk çizgidir. Dolayısıyla çizgi ikiliğe, düzlem ise üçlüğe karşılık gelecektir; çünkü düzlem yalnızca ikiliğe karşılık gelen uzunluk olarak ele alınmaz, üçüncü bir şey olarak bir boyut, eni de kazanmıştır.

10.279

καὶ ἄλλως· τὸ μεταξύ δυεῖν σημείων νοούμενον ἀπλατὲς μῆκος ἔστι γραμμή. τοίνυν ἔσται κατὰ τὴν δυάδα ἡ γραμμή, τὸ δὲ ἐπίπεδον κατὰ τὴν τριάδα, ὃ μὴ μόνον μῆκος αὐτὸ θεωρεῖται καθὸ ἦν ἡ δυάς, ἀλλὰ καὶ τρίτην προσείληφε διάστασιν τὸ πλάτος.

10.280Üç nokta konduğunda, ikisi birbirinin karşısında bir aralıkla, üçüncüsü de bu ikisinin oluşturduğu çizginin ortasında ama başka bir aralıkla konduğunda, bir düzlem meydana gelir. Cisimli şekil ve cisim ise, söz gelimi piramit biçimli olan, dörtlüğe karşılık gelir. Çünkü dediğim gibi konmuş üç noktanın üstüne bir nokta daha yerleştirilince, cisimli bir cismin piramit biçimli şekli meydana gelir; artık üç boyutu, yani uzunluğu, eni ve derinliği vardır.

10.280

τιθεμένων τὲ τριῶν σημείων, δυεῖν μὲν ἐξ ἐναντίου διαστήματος, τρίτου δὲ κατὰ μέσον τῆς ἐκ τῶν δυεῖν ἀποτελεσθείσης γραμμῆς, πάλιν ἐξ ἄλλου διαστήματος, ἐπίπεδον ἀποτελεῖται. τὸ δὲ στερεὸν σχῆμα καὶ τὸ σῶμα, καθάπερ τὸ πυραμοειδές , κατὰ τὴν τετράδα τάττεται. τοῖς γὰρ τρισὶ σημείοις, ὧς προεῖπον, κειμένοις ἐπιτεθέντος ἄλλου τινὸς ἄνωθεν σημείου πυραμοειδὲς ἀποτελεῖται σχῆμα στερεοῦ σώματος· ἔχει γὰρ ἤδη τὰς τρεῖς διαστάσεις, μῆκος πλάτος βάθος.

10.281Bazıları ise cismin tek bir noktadan oluştuğunu söyler: bu nokta akarak çizgiyi meydana getirir, çizgi akarak düzlemi yapar, düzlem de derinliğe doğru hareket ederek üç boyutlu cismi doğurur.

10.281

τινὲς δ’ ἀπὸ ἑνὸς σημείου τὸ σῶμά φασι συνίστασθαι· τουτὶ γὰρ τὸ σημεῖον ῥυὲν γραμμὴν ἀποτελεῖν, τὴν δὲ γραμμὴν ῥυεῖσαν ἐπίπεδον ποιεῖν, τοῦτο δὲ εἰς βάθος κινηθὲν τὸ σῶμα γεννᾶν τριχῇ διαστατόν.

10.282Pythagorasçıların bu görüşü öncekilerinkinden farklıdır. Çünkü onlar sayıları iki ilkeden, birim ile belirsiz ikilikten yapıyor, sonra sayılardan noktaları, çizgileri, düzlem ve cisimli şekilleri; bunlar ise her şeyi tek bir noktadan kurarlar: ondan çizgi, çizgiden yüzey, yüzeyden de cisim meydana gelir.

10.282

διαφέρει δὲ ἡ τοιαύτη τῶν Πυθαγορικῶν στάσις τῆς τῶν προτέρων. ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἐκ δυεῖν ἀρχῶν, τῆς τε μονάδος καὶ ἀορίστου δυάδος, ἐποίουν τοὺς ἀριθμούς, εἶτ’ ἐκ τῶν ἀριθμῶν τὰ σημεῖα καὶ τἀς γραμμὰς τά τε ἐπίπεδα σχήματα καὶ τὰ στερεά· οὗτοι δὲ ἀπὸ ἑνὸς σημείου τὰ πάντα τεκταίνουσιν. ἐξ αὐτοῦ μὲν γὰρ γραμμὴ γίνεται, ἀπὸ γραμμῆς δὲ ἐπιφάνεια, ἀπὸ δὲ ταύτης σῶμα.

10.283Ne var ki cisimli cisimler böylece sayılar öncülüğünde meydana gelir. Bundan sonra da onlardan duyulur şeyler, toprak, su, hava ve ateş, genel olarak da evren oluşur. Evrenin bir uyuma göre yönetildiğini söylerler, yine sayılara dayanarak; çünkü tam uyumu oluşturan aralıkların, yani dörtlünün, beşlinin ve oktavın oranları sayılardadır: bunlardan biri dört bölü üç, biri üç bölü iki, biri de iki kat oranındaydı.

10.283

πλὴν οὕτω μὲν ἀποτελεῖται τὰ στερεὰ σώματα ἡγουμένων τῶν ἀριθμῶν· ἀφ’ ὧν λοιπὸν καὶ τὰ αἰσθητὰ συνίσταται, γῆ τε καὶ ὕδωρ καὶ ἀὴρ καὶ πῦρ, καὶ καθόλου ὁ κόσμος, ὅν φασι καθ’ ἁρμονίαν διοικεῖσθαι πάλιν ἐχόμενοι τῶν ἀριθμῶν, ἐν οἶς οἱ λόγοι εἰσὶ τῶν συστατικῶν τῆς τελείου ἁρμονίας συμφωνιῶν, τῆς τε διὰ τεσσάρων καὶ τῆς διὰ πέντε καὶ τῆς διὰ πασῶν, ὧν ἡ μὲν ἐν ἐπιτρίτῳ ἔκειτο λόγῳ, ἡ δὲ ἐν ἡμιολίῳ, ἡ δὲ ἐν διπλασίονι.

10.284Bunlardan hem ölçüt hakkındaki incelemede hem de ruh hakkındaki kitaplarda daha ayrıntılı söz edilmiştir.

Şimdi İtalya'dan gelen doğa filozoflarının sayılara büyük bir güç verdikleri gösterildiğine göre, konuya geçip ona uygun güçlükleri ileri sürelim.

10.284

εἴρηται δὲ περὶ τούτων ἀκριβέστερον κἀν τῇ περὶ κριτηρίου σκέψει (adv. dogm. I 96 sqq.) κἀν τοῖς περὶ ψυχῆς. Νῦν δὲ ὑποδειχθέντος, ὅτι μεγάλην δύναμιν ἀπονέμουσι τοῖς ἀριθμοῖς οἱ ἀπὸ τῆς Ἰταλίας φυσικοί, μετελθόντες καὶ τἀς ἀκολούθους τῷ τόπῳ κομίζωμεν ἀπορίας.

10.285Sayılabilen şeylerden, yani duyulur ve duyulara düşen şeylerden hiçbirinin bir olmadığını, ama sanki ilk ve unsur olan bire katılarak her birine bir dendiğini söylediklerinde şunu söyleyelim: gösterilen ve canlı denen şey bir ise, gösterilmeyen bitki bir olmayacaktır. Çünkü pek çok şeyin, söz gelimi canlının, odunun, bitkinin, her birinin bire katılarak bir diye düşünülmesi gerekmez.

10.285

ὅταν οὖν λέγωσι τῶν ἀριθμητῶν [μηδὲν εἶναι ἕν], ἕν], τῶν αἰσθητῶν καὶ ὑποπιπτόντων, μηδὲν εἶναι ἕν, μετοχῇ δὲ τοῦ ἑνὸς τοῦ ὡσανεὶ πρώτου καὶ στοιχείου ἕν τι καλεῖσθαι, εἰ οὖν τὸ δεικνύμενον καὶ καλούμενον ζῷον ‘ὲν εἴη, τὸ μὴ δεικνύμενον φυτὸν οὐκ ἔσται ἴν. οὐ γὰρ δεῖ πολλὰ εἶναι, μετοχῇ δὲ τοῦ ἑνὸς ἕκαστον νοεῖσθαι ἔν, οἶον ζῷον ξύλον φυτόν.

10.286Çünkü gösterilen canlı bir ise, canlı olmayan, söz gelimi bitki, bir olmayacaktır; bitki bir ise, bitki olmayan, söz gelimi canlı, bir olmayacaktır. Oysa canlı olmayan da, tıpkı bitki gibi, bir diye söylenir; bitki olmayan da, tıpkı canlı gibi, yine bir diye söylenir. Demek ki sayılabilen şeylerin her biri bir değildir. Her şeyin ona katılarak bir diye düşünüldüğü şey ise hem bir hem çoktur: kendi başına bir, kuşattığı şeyler bakımından çok.

10.286

εἰ γὰρ τὸ δεικνύμενον ζῷον ἕν ἐστι, τὸ μὴ ὂν ζῷον, οἷον τὸ φυτόν, οὐκ ἔσται ἕν· καὶ εἰ τὸ φυτὸν ἕν ἐστι, τὸ μὴ ὂν φυτόν, οἷον τὸ ζῷον, οὐκ ἔσται ἔν. ἀλλὰ λέγεταί γε τὸ μὴ ὂν ζῷον ἕν, καθάπερ τὸ φυτόν, καὶ τὸ μὴ ὂν φυτὸν πάλιν ἔν, ὧς τὸ ζῷον. οὐκ ἄρα ἕκαστον τῶν ἀριθμητῶν ἕν ἐστιν. τὸ δὲ οὗ ἕκαστον μετοχῇ νενόηται ἕν, ἐκεῖνο ἕν τέ ἐστι καὶ πολλά, ‘ὲν μὲν καθ’ ἑαυτό, πολλὰ δὲ κατὰ περίληψιν.

10.287Bu çokluk da sayılabilen şeylerde gösterilen bir şey değildir. Çünkü canlıların çokluğu çokluksa, bitkilerin çokluğu çokluk olmayacak; bunlarınki çokluksa, tersine canlılarınki olmayacaktır. Oysa çokluk bitkiler için de, canlılar için de, pek çok başka şey için de söylenir. Demek ki sayılabilen şeylerde gösterilen çokluk gerçekte çokluk değildir; çokluk, bunun ona katılarak çokluk diye düşünüldüğü şeydir.

10.287

ὅπερ πλῆθος πάλιν οὐκ ἔστιν ἐν τοῖς ἀριθμητοῖς δεικνύμενον. εἰ γὰρ τὸ τῶν ζῴων πλῆθος ἔστιν, τὸ τὸ τῶν φυτῶν οὐκ ἔσται πλῆθος, καὶ εἰ τὸ τούτων, ἀνάπαλιν οὐκ ἔσται τὸ τῶν ζῴων. λέγεται δέ γε καὶ ἐπὶ φυτῶν καὶ ἐπὶ ζῴων καὶ ἐπ’ ἄλλων ἱκανῶν πλῆθος· οὐκ ἄρα τόυ ἐν τοῖς ἀριθμητοῖς δεικνύμενον πλῆθος τῷ ὄντι πλῆθός ἐστιν, ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ οὗ μετοχῇ νενόηται τοῦτο πλῆθος.

10.288Pythagorasçı filozoflar bu tür şeyler söylediklerinde, tek tek insanlardan hiçbirinin insan olmadığını, insanın, her birinin ona katılarak bir insan diye düşünüldüğü ve hepsine birden insanlar dendiği şey olduğunu söylemeye benzer bir şey söylemiş olurlar. Çünkü insan, akıl sahibi ölümlü canlı olarak düşünülür; bu yüzden ne Sokrates insandır ne Platon, ne de türün altındaki başka biri.

10.288

ὅταν δὴ τὰ τοιαῦτα λέγωσιν οἱ Πυθαγορικοὶ τῶν φιλοσόφων, ὅμοιόν τι λέγουσι τῷ μηδένα τῶν ἐπὶ μέρους ἀνθρώπων ἄνθρωπον εἶναι, ἀλλὰ τὸν οὗ μετοχῇ ἕκαστος εἷς τε ἄνθρωπος νενόηται καὶ πολλοὶ ἄνθρωποι καλοῦνται. νοεῖται γὰρ ὁ ἄνθρωπος ζῷον λογικὸν θνητόν, καὶ διὰ τοῦτο οὔτε Σωκράτης ἄνθρωπός ἐστιν οὔτε Πλάτων’, οὐκ ἄλλος τις τῶν ἐπ’ εἴδους.

10.289Çünkü Sokrates, Sokrates olduğu için insansa, Platon insan olmayacaktır, Dion ya da Theon da; Platon insansa, Sokrates insan olmayacaktır. Oysa Sokrates de, Platon da, ötekilerin her biri de insan diye söylenir. Demek ki tek tek insanların her biri insan değildir; insan, her birinin ona katılarak insan diye düşünüldüğü şeydir ve o, onlardan biri değildir.

10.289

εἰ γὰρ Σωκράτης, καθὸ Σωκράτης ἐστίν, ἄνθρωπος καθέστηκεν, ὁ Πλάτων’ οὐκ ἔσται ἄνθρωπος, οὐδὲ Δίων ἢ Θέων· καὶ εἰ Πλάτων’ ἐστὶν ἄνθρωπος, ὁ Σωκράτης οὐκ ἔσται. λέγεται δέ γε καὶ Σωκράτης ἄνθρωπος καὶ Πλάτων’ καὶ ἕκαστος τῶν ἄλλων· οὐκ ἄρα τῶν ἐπὶ μέρους ἀνθρώπων ἕκαστός ἐστιν ἄνθρωπος, οὗ δὲ μετοχῇ ἕκαστος αὐτῶν νενόηται ἄνθρωπος, ὃς οὔκ ἐστιν εἶς ἐξ αὐτῶν.

10.290Aynı akıl yürütme bitki ve geri kalan her şey için de geçerlidir. Oysa tek tek insanlardan hiçbirinin insan, bitkilerden hiçbirinin bitki olmadığını söylemek saçmadır; demek ki sayılabilen şeylerin her birine kendi kavramına göre bir dememek de saçmadır.

10.290

ὁ δ’ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ φυτοῦ καὶ πάντων τῶν λοιπῶν. ἄτοπον δέ γέ ἐστι μηδένα τῶν ἐπὶ μέρους ἀνθρώπων λέγειν ἄνθρωπον εἶναι, μηδὲ τῶν φυτῶν φυτόν· ἄτοπον ἄρα καὶ τὸ ἕκαστον τῶν ἀριθμητῶν κατὰ τὸν ἴδιον λόγον μὴ λέγειν ἴν.

10.291Ayrıca cinse karşı ileri sürülen güçlük de Pythagorasçıların bu görüşüne kadar uzanıyor gibidir. Cins olan insan ne türün altındaki insanlarla birlikte ele alınır (yoksa kendisi de türe ait olurdu), ne ayrı olarak var olur (yoksa tek tek insanlar ona katılarak insan olamazlardı), ne de bunların içinde kapsanır (sonsuz sayıda insanın buna katılarak insan olması ve onun kâh ölmüşlerin,

10.291

ἄλλως τε καὶ ἡ κομιζομένη κατὰ τοῦ γένους ἀπορία φθάνειν ἔοικε καὶ ἐπὶ τὴν τοιαύτην τῶν Πυθαγορικῶν δόξαν. ὧς γὰρ ὁ γενικὸς ἄνθρωπος οὔτε μετὰ τῶν ἐπ’ εἴδους ἀνθρώπων θεωρεῖται, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἔσται εἰδικός, οὔτε κατ’ ἰδίαν ὑφέστηκεν, ἐπεὶ οὐ γενήσονται οἱ κατὰ μέρος ἄνθρωποι μετοχῇ αὐτοῦ ἄνθρωποι, οὔτ’ ἐν αὐτοῖς τούτοις περιέχεται ἀδιανόητον γὰρ τούτου μετοχῇ ἀπείρους εἷναι καὶ τοῦτο

10.292kâh yaşayanların içinde kapsanması düşünülemez). İşte bu akıl yürütme nasıl içinden çıkılmazsa, bu bir hakkındaki akıl yürütme de ondan daha çıkmazdır; çünkü bir ne tek tek sayılarla birlikte ele alınabilir, ne her şeyin üzerinde yer alabilir, ne de sonsuz sayıda şeyin ona katılmasından önce var olabilir.

10.292

μὲν τεθνηκόσι, τοῦτο δὲ ζῶσι περιέχεσθαι) , — ὧς οὖν οὗτος ὁ λόγος ἄπορος, οὕτω καὶ ὁ περὶ τοῦ ἑνὸς τούτου μᾶλλόν ἐστιν ἀπορώτερος τῷ μήτε σὺν τοῖς κατὰ μέρος ἀριθμοῖς αὐτὸ θεωρεῖσθαι, μήτε κατὰ παντὸς αὐτὸ δύνασθαι τετάχθαι, μήτε μετοχὴν αὐτοῦ τοῖς ἀπείροις προϋπάρχειν.

10.293Üstelik her şeyin ona katılarak bir diye düşünüldüğü birin idesi ya tektir ya da birin birden çok idesi vardır. Tekse, sayılabilen şeylerin her biri ya onun bütününe katılır ya da bir parçasına. Bütününe katılmışsa, ide tek değildir. Çünkü söz gelimi A birin idesinin bütününe sahipse, B'nin katılacağı bir şey kalmayacağından zorunlu olarak B bir olmayacaktır; bu ise saçmadır.

10.293

ἥ γε μὴν τοῦ ἑνὸς ἰδέα, ἧς κατὰ μετοχὴν ἕκαστον νοεῖται ἔν, ἤτοι μία ἐστὶν ἰδέα τοῦ ἑνὸς ἢ πλείους ἰδέαι τοῦ ἑνός. καὶ εἰ μὲν μία, ἤτοι ὅλης μετέχει ἕκαστον τῶν ἀριθμητῶν ἢ μέρους τινὸς αὐτῆς. καὶ εἰ μὲν ὅλης μετέσχηκεν, οὐκ ἔστι μία· εἰ γὰρ ὅλην ἔχει τὴν τοῦ ἑνὸς ἰδέαν λόγου χάριν τὸ Α, ἐξ ἀνάγκης τὸ Β, μὴ ἔχον οὗ μετάσχῃ, οὐκ ἔσται ἕν· ὅπερ ἄτοπον.

10.294Birin idesi çok parçalıysa ve sayılabilen şeylerin her biri onun bir parçasına katılmışsa, önce var olan şeylerin her biri birin idesine değil, onun bir parçasına katılmış olacak ve bu yüzden artık bir olmayacaktır. Çünkü insanın parçası nasıl insan değilse, sözcüğün parçası da nasıl sözcük değilse, birin idesinin parçası da, kendisine katılan şey bir olsun diye, birin idesi olmayacaktır.

10.294

εἰ δὲ πολυμερής ἐστιν ἡ τοῦ ἑνὸς ἰδέα καὶ ἕκαστον τῶν ἀριθμητῶν ἑκάστου μέρους αὐτῆς μετείληφεν, πρῶτον μὲν ἕκαστον τῶν ὄντων οὐ τῆς τοῦ ἑνὸς ἰδέας ἔσται μετειληφός, ἀλλὰ μέρους αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο οὐκέτι γενήσεται ἕν· ὧς γὰρ τὸ μέρος ἀνθρώπου οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος καὶ τὸ μέρος τῆς λέξεως οὐκ ἔστι λέξις, οὕτω τὸ μέρος τῆς τοῦ ἑνὸς ἰδέας οὐκ ἔσται ἡ τοῦ ἑνὸς ἰδέα, ἴνα καὶ τὸ μετεσχηκὸς αὐτῆς γένηται ἕν.

10.295Sonra birin idesi artık ne birin idesi olur ne de tek olur, birden çok olur. Çünkü bir, bir olduğu ölçüde bölünmezdir; birim de birim olduğu ölçüde ikiye ayrılmaz. Çok parçaya bölünürse, birden çok birimin toplamı olacak, artık birim olmayacaktır.

10.295

εἶτα ἡ τοῦ ἑνὸς ἰδέα οὐκέτι γίνεται ἑνὸς ἰδέα, οὐδὲ μία, ἀλλὰ πλείους. τὸ γὰρ ἕν, ἡ ἕν ἐστιν, ἀδιαίρετον καθέστηκεν, καὶ ἡ μονάς, ἡ μονάς ἐστιν, οὐ διχάζεται· ἢ εἴπερ εἰς πολλὰ διαιρεῖται, ἀθροισμὸς πλειόνῶν μονάδων γενήσεται καὶ οὐκέτι μονὰς.

10.296Birin birden çok idesi varsa, öyle ki sayılabilen şeylerin her biri kendisine göre bir diye düşünüldüğü kendine özgü bir ideye katılıyorsa, ya A'nın idesi ile B'nin idesi, her birine bir denmesini sağlayan tek bir ideye katılır ya da katılmaz.

10.296

εἰ δὲ πλείους εἶεν ἰδέαι τοῦ ἑνός, ὡς ἕκαστον τῶν ἀριθμητῶν ἰδίας τινὸς μετέχειν ἰδέας καθ’ ἣν ·ὲν νοεῖται, ἤτοι ἡ τοῦ Α ἰδέα καὶ ἡ τοῦ Β μετέχουσιν ἑνός τινος ἰδέας, καθ’ ἣν ἑκάτερον αὐτῶν προσαγορεύεται ἕν, ἤ οὐ μετέχουσιν.

10.297Katılmıyorlarsa, bu ideler kendilerinin üstündeki bir bir idesine katılmadıkları hâlde nasıl "bir" diye nitelenmeye layık görülebiliyorlarsa, herhangi bir şekilde bir denen her şey de birin idesine katılmadan bir diye adlandırılabilir.

10.297

καὶ εἰ μὲν οὐ μετέχουσιν, ὃν τρόπον αὗται δύνανται τῆς τοῦ ἑνὸς ἐπικατηγορίας ἀξιοῦσθαι μὴ μετέχουσαί τινος ἐπαναβεβηκυίας τοῦ ἑνὸς ἰδέας, οὕτω δύναται καὶ πᾶν τὸ ὁπωσοῦν λεγόμενον ὲν μὴ κατὰ μετοχὴν τῆς τοῦ ἑνὸς ἰδέας προσαγορεύεσθαι ἕν.

10.298Katılıyorlarsa, baştaki güçlük yerinde durur: iki ide tek bir ideye nasıl katılır? Her biri onun bütününe mi, yoksa bir parçasına mı? Hangisini söylerlerse söylesinler, az önce ortaya koyduğumuz güçlüklerle karşılaşacaklardır.

10.298

εἰ δὲ μετέχουσιν, ἡ ἀρχῆθεν μένει ἀπορία· πῶς γὰρ αἱ δύο ἰδέαι τῆς μιᾶς μετέχουσιν ἰδέας; ὅλης ἑκατέρα, ἤ μέρους αὐτῆς; ὁπότερον γὰρ ἄν λέγωσιν, ἐπαχθήσονται αἱ μικρῷ πρόσθεν ἀποδοθεῖσαι πρὸς ἡμῶν ἀπορίαι.

10.299Bunlarla birlikte: insanın kavradığı her şey ya his yoluyla, yalın bir karşılaşmayla ya da düşünce yoluyla kavrandığına göre, toplam da insan tarafından kavranabiliyorsa, mutlaka ya his ya da düşünce yoluyla kavranacaktır.

10.299

Σὺν τούτοις· ἐπεὶ πᾶν τὸ λαμβανόμενον ἀνθρώπῳ ἤτοι αἰσθήσει λαμβάνεται καὶ κατὰ ψιλὴν ἐγκύρησιν ἤ διανοίᾳ, πάντως καὶ ὁ ἀθροισμός, εἴπερ ἀνθρώπῳ ληπτός ἐστιν, ἤτοι αἰσθήσει ἢ διανοίᾳ καταληφθήσεται.

10.300Ama his ve yalın bir görünüşle kavranamaz. Sayılabilen şeylerin varlığı bazılarını yanıltır: bunları ak ya da kara ya da genel olarak duyulur gördükleri için sayının da duyulur ve görünen bir şey olduğunu sanırlar; oysa hakikat böyle değildir. Ak ve kara, hatta bitki, taş, odun ve sayılabilen şeylerin her biri görünür ve hisle kavranabilir; ama sayı, sayı olarak, ne duyularımıza gelir ne de görünür.

10.300

ἀλλὰ αἰσθήσει μὲν καὶ ἁπλῇ ἐμφάσει οὐκ ἂν ληφθείη· πλανᾷ γὰρ ἐνίους ἡ τῶν ἀριθμητῶν ὑπόστασις, ἐπείπερ βλέποντες ταῦτα λευκὰ ἢ μέλανα ἢ κοινῶς αἰσθητὰ ὑπονοοῦσιν, ὅτι καὶ ὁ ἀριθμὸς αἰσθητόν τί ἐστι καὶ φαινόμενον πρᾶγμα, μὴ ἐχούσης οὕτω τῆς ἀληθείας. τὸ μὲν γὰρ λευκὸν καὶ μέλαν, καὶ εἰ οὕτω τύχοι, τὸ φυτὸν καὶ ὁ λίθος καὶ τὸ ξύλον καὶ τῶν ἀριθμητῶν ἕκαστον φαίνεται καὶ αἰσθήσει ληπτόν ἐστιν, ὁ δ’ ἀριθμὸς ὡς ἀριθμὸς οὐκ ἔστιν ἡμῖν αἰσθητὸς οὐδὲ φαίνεται.

10.301Meseleye şöyle bakalım. Duyulur şeyler, duyulur oldukları ölçüde bize öğretilmeden kavranır; kimseye akı ya da karayı görmek, pürüzlüyü ya da düzgünü algılamak öğretilmez. Ama sayı, sayı olarak, bize öğretilmeden kavranmaz; iki kere ikinin dört, üç kere ikinin altı, on kere onun yüz olduğunu öğrenerek bildik. Demek ki sayı duyulur bir şey değildir.

10.301

σκοπῶμεν δὲ τὸν τρόπον τοῦτον. τὰ αἰσθητὰ ὧς αἰσθητὰ ἀδιδάκτως ἡμῖν λαμβάνεται· οὐθεὶς γὰρ τὸ λευκὸν ἢ τὸ μέλαν ὁρᾶν διδάσκεται, οὐδὲ τραχέος ἢ λείου ἀντιλαμβάνεσθαι. ὁ δὲ ἀριθμὸς ὡς ἀριθμὸς οὐκ ἀδιδάκτως ἡμῖν λαμβάνεται· ὅτι γὰρ τὰ δὶς δύο τέσσαρά ἐστι καὶ τὰ τρὶς δύο ἔξ ἐστι καὶ τὰ δεοὐκ κάκις δέκα ἑκατόν, ἐκ μαθήσεως ἔγνωμεν. οὐκ ἄρα αἰσθητόν τί ἐστιν ὁ ἀριθμός.

10.302Sayı bazı şeylerin bir araya getirilmesiyle hafızada biliniyorsa, duyulur şeylerden uzaklaşan biri, Platon'un Ruh Üzerine'de sorduğu gibi şunu soracaktır: iki şey ayrı ayrıyken nasıl oluyor da iki diye düşünülmüyor, aynı yerde bir araya gelince iki oluyor?

10.302

εἰ δὲ μνήμη κατ’ ἐπισύνθεσίν τινων ἔγνωσται, ἀπορήσει τις τῶν αἰσθητῶν ἀποστάς, καθὼς καὶ ὁ Πλάτων’ ἠπόρει ἐν τῷ περὶ ψυχῆς (Phaedo p. 96 E sqq.), πῶς τὰ δύο κατ’ ἰδίαν μὲν ὄντα οὐ νοεῖται δύο, συνελθόντα δὲ εἰς ταὐτὸ γίνεται δύο.

10.303Çünkü bir araya geldikten sonra, bir araya gelmeden önce nasılsalar öyleyseler ve bir araya gelmeden önce her biri bir idiyse, bir araya geldikten sonra da her biri bir olacaktır. Bir araya geldikten sonra onlara önceki hâllerine ek olarak bir şeyin, söz gelimi ikiliğin eklendiğini kabul edersek, ikisinin bir araya gelmesi dörtlük olacaktır.

10.303

εἰ γὰρ τοιαῦτά ἐστι μετὰ τὴν σύνοδον, ὁποῖα ἦν πρὶν τῆς συνόδου, ἦν δ’ ἑκάτερον αὐτῶν πρὶν τῆς συνόδου ἔν, ἔσται καὶ μετὰ τὴν σύνοδον ἑκάτερον ἔν, ἐπεὶ ἂν δῶμεν προσγίνεσθαί τι αὐτοῖς περισσότερον μετὰ τὴν σύνοδον παρ’ ὅ ἦν, οἶον τὴν δυάδα, ἔσται ἡ τῶν δυεῖν συνέλευσις τετράς.

10.304Çünkü bir araya gelen bir ile bire fazladan bir şey olarak ikilik ekleniyorsa, ikilikte de birim ve birim düşünüldüğüne göre, bir ile birin bir araya gelmesiyle dörtlük meydana gelecektir: bir araya gelenler iki olarak düşünülür, onlara eklenen ikilik de tabiatça çifttir. Yine, bir araya gelerek onluğu meydana getirenlere fazladan bir şey olarak onluk ekleniyorsa, onlukta dokuz, sekiz, yedi ve aşağıya doğru öbür sayılar da düşünüldüğüne göre, yukarıda gösterdiğimiz gibi on, sonsuz kere sonsuzların çokluğu olacaktır.

10.304

εἰ γὰρ τῷ συνελθόντι ἑνὶ καὶ ἐνὶ πλεῖόν τι προσγίνεται ἡ δυάς, ἐπεὶ ἐν ταύτῃ μονὰς καὶ μονὰς νοεῖται, κατὰ τὴν τοῦ ἑνὸς καὶ ἑνὸς συνέλευσιν τετρὰς γενήσεται, δυεῖν μὲν νοουμένων τῶν συνιόντων, διττῆς δὲ κατὰ τὴν φύσιν οὔσης τῆς προσγινομένης αὐτοῖς δυάδος. καὶ πάλιν· εἰ τοῖς κατὰ σύνοδον ποιοῦσι τὴν δεκάδα πλεῖόν τι προσγίνεται ἡ δεκάς, ἐπεὶ ἐν τῇ δεκάδι νοεῖται τὰ ἐννέα καὶ τὰ ὀκτὼ καὶ τὰ ἑπτὰ καὶ καθ’ ὑπόβασιν οἱ λοιποὶ ἀριθμοί, ἀπειράκις ἀπείρων ἔσται πλῆθος τὰ δέκα, ὧς ἀνώτερον (adv. phjs. I 303 sqq.) δεδείχαμεν.

10.305Platon ise başka bir yoldan da akıl yürütmek ister. Bir, der, bölünüp ayrıldığında iki diye düşünülüyorsa, birer olan iki şeyin aynı yerde bir araya gelmesi kesinlikle iki diye düşünülmeyecektir; çünkü ikinci sebep birinci sebebe zıttır; aynı şeyden ayrılanlar ikiyse, aynı yerde bir araya getirilen ve yan yana konanlar iki olamaz. Onun sözü de şöyledir:

10.305

Ὁ δὲ Πλάτων’ καὶ ἄλλως ἐπιχειρεῖν βούλεται. εἴπερ γὰρ τὸ ἕν, φησίν, ὅτε διαιρεῖται καὶ χωρίζεται, δύο νοεῖται, πάντως καὶ ἡ ἑκατέρου τῶν ἀνὰ ὲν εἰς ταὐτὸ σύνοδος οὐ νοηθήσεται δύο· ἐναντίον γάρ ἐστι τῷ πρώτῳ αἰτίῳ τὸ δεύτερον αἴτιον, καὶ εἰ τὰ ἐκ τοῦ αὐτοῦ χωριζόμενα δύο ἐστί, τὰ εἰς ταὐτὸ συναγόμενα καὶ ἀλλήλοις παρατεθειμένα οὐκ ἂν εἴη δύο. ἔχει δὲ καὶ τὸ ῥητὸν παρ’ αὐτῷ τὸν τρόπον τοῦτον (Phaedo p. Α)·

10.306"Şaşıyorum doğrusu: bunların her biri birbirinden ayrıyken her biri birdi ve o zaman iki değillerdi; birbirlerine yaklaşınca da, birbirinin yakınına konmalarından doğan bu birleşme mi iki olmalarının sebebi oldu? Biri bir şeyi ikiye ayırırsa, bu sefer de ayırmanın aynı şekilde iki olmanın sebebi olduğuna artık inanamam. Çünkü bu, iki olmanın o zamanki sebebine zıt bir sebep olur: o zaman birbirlerinin yakınına getirilip biri ötekine eklendikleri için, şimdi ise biri ötekinden uzaklaştırılıp ayrıldığı için."

10.306

“θαυμάζω γάρ, εἰ ὅτε μὲν ἑκάτερον αὐτῶν ἦν χωρὶς ἀλλήλων, ἱὲν ἦν ἑκάτερον καὶ οὐκ ἤστην τότε δύο, πλησιάσαντα δ’ ἀλλήλοις, αὕτη ἄρα αὐτοῖς αἰτία ἐγένετο δυεῖν γενέσθαι, σύνοδος τοῦ πλησίον ἀλλήλων τεθῆναι. οὐδέ γε ὧς ἐάν διασχίσῃ, διασχίσῃ, δύναμαι ἔτι πεισθῆπερὶ ’ναι, ὅτι ὡσαύτως αἰτία γέγονεν ἡ σχίσις τοῦ δύο γεγονέναι· ἐναντία γὰρ γέγονεν ἢ τότε αἰτία τοῦ δύο γενέσθαι, τότε μὲν ὅτι συνήγετο πλησίον ἀλλήλων καὶ προσετίθετο ἕτερον ἑτέρῳ, νῦν δ’ ὅτι ἀπάγεται καὶ χωρίζεται ἕτερον ἀφ’ ἑτέρου.”

10.307Bu sözlerle açıkça şunu söylüyor: Bir ile birin yalnızca bir araya gelmesi ve sadece yan yana konması, daha önce iki olmayan şeylerin iki olmasının sebebiyse, bir ayrılıp parçalandığında iki olduğuna nasıl inanabilirim? Çünkü ayırma ve ayrılma birleşmeye zıttır.

10.307

ῥητῶς γὰρ διὰ τούτων φησίν, ὡς εἴπερ ἡ ψιλὴ σύνοδος τοῦ ἑνὸς καὶ ἑνὸς καὶ ἡ αὐτὸ μόνον παράθεσις αἴτιόν ἐστι τοῦ δύο γενέσθαι τὰ πρότερον μὴ ὄντα δύο, πῶς ἔτι πεισθῆναι δύναμαι, ὅτι τὸ ἕν, ὅτε χωρίζεται καὶ διασπᾶται, δύο γίνεται; ἐναντία γὰρ τῇ συνόδῳ ἡ σχίσις ἐστὶ καὶ ὁ χωρισμός.

10.308Platon böyle der. Şöyle bir akıl yürütme de kurulabilir. Sayı diye bir şey varsa, bir şey bir başkasının yanına konduğunda, söz gelimi birimin yanına bir birim konduğunda, ya bir araya gelen birimlere bir şey eklenir, ya bir araya gelenlerden bir şey eksilir, ya da onlara ne bir şey eklenir ne de eksilir. Ama onlara ne bir şey ekleniyor ne de onlardan bir şey eksiliyorsa, birinin ötekinin yanına konmasıyla, bir araya gelmeden önce olmadığı gibi, ikilik de olmayacaktır.

10.308

Τοιοῦτος μὲν καὶ ὁ Πλάτων’· ἔνεστι δὲ καὶ ὧδε συνερωτᾶν. εἰ ἔστι τι ἀριθμός, ὅτε παρατίθεταί τι ἑτέρῳ οἷον τῇ μονάδι ἡ μονάς, τότε ἢ προσγίνεταί τι ταῖς συνελθούσαις μονάσιν ἢ ἀπογίνεται τῶν συνελθουσῶν ἢ οὔτε προσγίνεταί τι αὐταῖς οὔτε ἀπογίνεται. ἀλλ’ εἰ μήτε προσγίνεταί τι αὐταῖς μήτε ἀπογίνεται αὐτῶν, οὐκ ἔσται δυὰς κατὰ τὴν παράθεσιν τῆς ἑτέρας τῇ ἑτέρᾳ, ὧς οὐδὲ πρὶν τῆς συνόδου ἐτύγχανεν.

10.309Yan yana konmalarıyla onlardan bir şey eksiliyorsa, birimlerden biri azalacak ve artık ikilik meydana gelmeyecektir. Onlara bir şey, söz gelimi ikilik ekleniyorsa, iki olması gerekenler dört olacaktır. Çünkü eklenen ikilik birim ve birimdi; bir araya gelen birim ve birime eklenince dört sayısını yapacaktır; bu ise saçmadır. Dolayısıyla sayı diye bir şey yoktur.

10.309

εἰ δὲ ἀπογίνεταί τι κατὰ τὴν παράθεσιν αὐτῶν, ἐλάσσωσις ἔσται τῆς μιᾶς μονάδος καὶ οὐκέτι δυὰς γενήσεται. εἰ δὲ προσγίνεταί τι αὐταῖς, οἷον ἡ δυάς, τὰ ὀφείλοντα δύο εἶναι τέσσαρα γενήσονται. δυὰς γὰρ ἡ ἐπιγενομένη μονὰς ἦν καὶ μονάς· πορσελθοῦσα οὖν μονάδι καὶ μονάδι, ταῖς συνερχομέναις, τὸν τέσσαρα ποιήσει ἀριθμόν· ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον. τοίνυν οὐκ ἔστι τι ἀριθμός. ἑ περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς

10.310Oluş ve yok oluş üzerine

Şüphecilerin doğa filozoflarına karşı oluş ve yok oluş hakkında yürüttükleri araştırma, neredeyse bütün evreni kapsar. Çünkü evrenin oluşumunu inceleyenlerden bazıları her şeyi tek bir şeyden, bazıları birden çok şeyden türetti. Tek bir şeyden türetenlerin bazıları

10.310

῾Η περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς ζήτησις συνίσταται τοῖς σκεπτικοῖς πρὸς τοὺς φυσικούς σχεδόν τι περὶ τῶν ὅλων, εἴγε τῶν σκεψαμένων περὶ τῆς τοῦ παντὸς συστάσεως οἱ μὲν ἐξ ἑνὸς ἐγέννησαν τὰ πάντα, οἱ δ’ ἐκ πλειόνων, καὶ τῶν ἐξ ἑνὸς οἱ μὲν ἐξ

10.311niteliksiz bir şeyden, bazıları nitelikli bir şeyden türetti; nitelikli bir şeyden türetenlerin bazıları ateşten, bazıları havadan, bazıları sudan, başkaları da topraktan. Birden çok şeyden türetenlerin bazıları sayılabilen, bazıları sonsuz sayıda şeyden türetti; sayılabilen şeylerden türetenlerin bazıları ikiden, bazıları dörtten, bazıları beşten, bazıları altıdan; sonsuz sayıda şeyden türetenlerin bazıları meydana gelen şeylere benzeyenlerden, bazıları benzemeyenlerden; bunların da bazıları etkilenmeyen, bazıları etkilenebilen şeylerden.

10.311

ἀποίου, οἱ δὲ ἐκ ποιοῦ, καὶ τῶν ἐκ ποιοῦ οἱ μὲν ἐκ πυρὸς, οἱ δ’ <ἐξ> ἀέρος, οἱ δ’ ἐξ ἄλλοι ἐκ γῆς, καὶ τῶν ἐκ πλειόνων οἱ μὲν <ἐξ> οἱ δ’ ἐξ ἀπείρων, καὶ τῶν ἐξ ἀριθμητῶν οἱ μὲν ἐκ δύο, οἱ δ’ ἐκ τεσσάρων, οἱ δ’ ἐκ πέντε, οἱ δ’ ἐξ ἕξ, καὶ τῶν ἐξ ἀπείρων οἱ μὲν ἐξ ὁμοίων τοῖς γεννωμένοις, οἱ δὲ ἐξ ἀνομοίων, καὶ τούτων οἱ μὲν ἐξ ἀπαθῶν, οἱ δ’ ἐκ παθητῶν.

10.312Stoacılar evrenin oluşunu niteliksiz tek bir cisimden kabul ettiler. Çünkü onlara göre var olanların ilkesi niteliksiz ve baştan sona değişebilen maddedir; o değişince dört unsur, ateş ve hava, su ve toprak meydana gelir.

10.312

ἐξ ἀποίου μὲν οὖν καὶ ἑνὸς σώματος τὴν τῶν ὅλων ὑπεστήσαντο γένεσιν οἱ Στωικοί· ἀρχὴ γὰρ τῶν ὄντων κατ’ αὐτούς ἐστιν ἡ ἄποιος Ὕλη καὶ δι’ ὅλων τρεπτή, μεταβαλλούσης τε ταύτης γίνεται τὰ τέσσαρα στοιχεῖα, πῦρ καὶ ἀήρ, ὕδωρ καὶ γῆ.

10.313Hippasos, Anaksimenes ve Thales'in çevresindekiler her şeyin nitelikli tek bir şeyden oluştuğunu kabul ederler. Bunlardan Hippasos ve bazılarına göre Efesoslu oluşu ateşten, Anaksimenes havadan, Thales sudan, bazılarına göre de Ksenophanes topraktan türetti:

Çünkü her şey topraktandır ve her şey toprakta son bulur.

Birden çok ve sayılabilen şeyden türetenlerden ikiden, yani

10.313

ἐξ ἑνὸς δὲ καὶ ποιοῦ γεγενῆσθαι τὰ πάντα θέλουσιν οἴ τε περὶ Ἵππασον καὶ ᾿Αναξιμένη καὶ Θαλῆ, ὧν Ἵππασος μὲν καὶ κατά τινας ὁ ᾿Εφέσιος ἐκ πυρὸς ἀπέλιπον τὴν γένεσιν, Ἀναξιμένης δὲ ἐξ ἀέρος, Θαλῆς δὲ ἐξ ὕδατος, Ξενοφάνης δὲ κατ’ ἐνίους ἐκ γῆς (B 27 Diels)· ἐκ γαίης γὰρ πάντα, καὶ εἰς γῆν πάντα τελευτᾷ. ἐκ πλειόνων δὲ καὶ ἀριθμητῶν, δυεῖν μέν,

10.314toprak ve sudan türeten şair Homeros'tur; kâh şöyle der:

Tanrıların kökeni Okeanos'u ve anne Tethys'i,

kâh şöyle:

Ama hepiniz su ve toprak olun!

Bazılarına göre Kolophonlu Ksenophanes de onunla aynı görüştedir; çünkü şöyle der:

Çünkü hepimiz topraktan ve sudan doğduk.

Euripides ise topraktan ve aitherden türetir;

10.314

γῆς τε καὶ ὕδατος, ὁ ποιητὴς Ὅμηρος, ὁτὲ μὲν λέγων (Ξ 201) Ὠκεανόν τε, θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθύν, ὁτὲ δὲ (Η 99) ἀλλ’ ὑμεῖς μὲν πάντες ὕδωρ καὶ γαῖα γένοισθε. συμφέρεσθαι δ’ αὐτῷ δοκεῖ κατ’ ἐνίους καὶ ὁ Κολοφώνιος Ξενοφάνης· φησὶ γάρ (B 33 Diels)· πάντες γὰρ γαίης τε καὶ ὕδατος ἐκγενόμεσθα. ἐκ γῆς δὲ καὶ αἰθέρος Εὐριπίδης,

10.315bunu şu sözünden çıkarmak mümkündür:

Aither'i ve her şeyin doğurucusu Toprak'ı şarkıyla söylerim.

Empedokles ise dörtten türetir:

Önce her şeyin dört kökünü dinle: parlak Zeus, hayat veren Hera ve Aidoneus, ve gözyaşlarıyla ölümlülerin pınarını ıslatan Nestis.

Leukanialı Okellos ile Aristoteles beşten türetir;

10.315

ὡς πάρεστιν ἐκδέξασθαι ἐκ τοῦ λέγειν αὐτόν (fr. 1023 Nauck)· Αἰθέρα καὶ Γαῖαν πάντων γενέτειραν ἀείδω. ἐκ τεσσάρων δὲ ὁ ᾿Εμπεδοκλῆς (B 6 Diels)· τέσσαρα γὰρ πάντων ῥιζώματα πρῶτον ἄκουε· Ζεὺς ἀργὴς Ἥρη τε φερέσβιος ἠδ’ Ἀιδωνεύς Νῆστίς θ’, ἣ δακρύοις τέγγει κρούνωμα βρότειον. ἐκ πέντε δὲὌκκελος ὁ Λευκανὸς καὶ᾿Αριστοτέκης·

10.316çünkü dört unsura, gök cisimlerinin ondan oluştuğunu söyledikleri, dairesel hareket eden beşinci bir cismi de eklediler.

10.316

συμπαρέλαβον παρέλαβον γὰρ τοῖς τέσσαρσι στοιχείοις τὸ πέμπτον καὶ κυκλοφορητικὸν σῶμα, ἐξ οὗ λέγουσιν εἶναι τὰ οὐράνια.

10.317Empedoklesçiler ise her şeyin oluşunu altıdan kabul ettiler. Çünkü Empedokles her şeyin dört kökünden söz ettiği yerlerde oluşu dörtten türetir; ama şunu eklediğinde:

ve onlardan ayrı, her yanda dengi olan uğursuz Kavga, ve onların arasında, eni boyu eşit Sevgi,

var olanların altı ilkesini öğretir: dördü maddî ilke, yani toprak, su, hava ve ateş; ikisi etkin ilke, yani sevgi ve kavga.

10.317

ἐκ δὲ τῶν ἓξ τὴν πάντων ὑπέθεντο γένεσιν οἱ περὶ τὸν Ἐμπεδοκλέα. ἐν οἶς μὲν γὰρ λέγει τέσσαρα τῶν πάντων ῥιζώματα, ἐκ τεσσάρων ποιεῖ τὴν γένεσιν· ὅταν δὲ προσθῇ (B 17,19 Diels) Νεῖκός τ’ οὐλόμενον δίχα τῶν, ἀτάλαντον ἁπάντῃ, καὶ Φιλίη μετὰ τοῖσιν, ἴση μῆκός τε πλάτος τε ἓξ παραδίδωσι τὰς τῶν ὄντων ἀρχάς, τέσσαρας μὲν ὑλικάς, γῆν ὕδωρ ἀέρα πῦρ, δύο δὲ τἀς δραστηρίους, φιλίαν καὶ νεῖκος.

10.318Klazomenaili Anaksagoras, Demokritos, Epikuros ve daha pek çokları şeylerin oluşunu sonsuz sayıda şeyden kabul ettiler. Ama Anaksagoras meydana gelen şeylere benzeyenlerden, Demokritos ve Epikuros benzemeyen ve etkilenmeyen şeylerden, yani atomlardan; Pontoslu Herakleides ile Asklepiades ise benzemeyen ama etkilenebilen şeylerden, söz gelimi birbirine eklemlenmemiş kütlelerden türettiler.

10.318

ἐξ ἀπείρων δ’ ἐδόξασαν τὴν τῶν πραγμάτων γένεσιν οἱ περὶ Ἀναξαγόραν τὸν Κλαζομένιον καὶ Δημόκριτον καὶ Ἐπίκουρον καὶ ἄλλοι παμπληθεῖς, ἀλλ’ ὁ μὲν Ἀναξαγόρας ἐξ ὁμοίων τοῖς γεννωμένοις, οἱ δὲ περὶ τὸν Δημόκριτον ᾿Επίκουρον ἐξ ἀνομοίων τε καὶ ἀπαθῶν, τουτέστι τῶν ἀτόμων, οἱ δὲ περὶ τὸν Ποντικὸν Ἡρακλείδην καὶ ᾿Ασκληπιάδην μέν, παθητῶν δέ, καθάπερ τῶν ἀνάρμων ὄγκων.

10.319Şu hâlde oluş ve yok oluş ortadan kalkınca bütün bunların doğa açıklaması tarzının içinden çıkılmaz olduğunun gösterileceğini önceden kavramış olarak akıl yürütmelere daha büyük bir hevesle girişelim. Gerçi incelersek, ana mesele önceki tartışmalarla zaten yeterince ortaya konmuştur.

10.319

Προειληφότες οὖν, ὅτι πᾶσι τούτοις ἄπορος δείκνυται ὁ τῆς φυσιολογίας τρόπος ἀναιρεθείσης τῆς γενέσεως καὶ τῆς φθορᾶς, προθυμότερον ἁπτώμεθα τῶν λόγων. καίτοι γε, ἐὰν ἐξετάζωμεν, διὰ τῶν ἔμπροσθεν αὐταρκῶς ἤδη συμβεβίβασται τὸ κεφάλαιον.

10.320Çünkü oluşan ve yok olan şey zaman içinde yok olur ve oluşur; oysa yukarıda ortaya koyduğumuz gibi zaman yoktur; dolayısıyla oluşan ve yok olan bir şey de olmayacaktır.

10.320

τὸ γὰρ γινόμενον καὶ ρόμενον ἐν χρόνῳ φθείρεται καὶ γίνεται, χρόνος δὲ οὐκ ἔστιν, ὡς ἀνώτερον παρεστήσαμεν (§ 170sqq.) ὥστε οὐδὲ γινόμενον καὶ φθειρόμενον ἔσται.

10.321Her oluş ve yok oluş da birer değişme hareketidir; oysa daha önce kanıtladığımız gibi hareket diye bir şey yoktur; dolayısıyla yok oluş da olmayacaktır.

10.321

πᾶσά τε γένεσις καὶ φθορὰ μεταβλητικαί τινές εἰσι κινήσεις, οὐδὲν δ’ ἐστὶ κίνησις, ὧς προκατεστησάμεθα (§ 37sqq.)· τοίνυν οὐδὲ φθορὰ γενήσεται.

10.322Oluşan ya da yok olan her şey etkileyen ve etkilenen olmadan oluşmaz ya da yok olmaz; oysa hiçbir şey ne etkiler ne de etkilenir; dolayısıyla hiçbir şey ne oluşur ne de yok olur.

10.322

καὶ πᾶν τὸ γεννώμενον ἢ φθειρόμενον οὐ χωρὶς τοῦ δρῶντος καὶ πάσχοντος γεννᾶται ἤ φθείρεται, οὔτε δὲ δρᾷ τι οὔτε πάσχει, ὥστ’ οὐδὲ γεννᾶταί τι οὐδὲ φθείρεται.

10.323Üstelik bir şey oluşuyor ve yok oluyorsa, ya bir şeye bir şey eklenmeli, ya bir şeyden bir şey çıkarılmalı, ya da bir şey bir şeyden başka bir şeye değişmelidir; çünkü oluş ve yok oluş bu üç biçimden biriyle olmalıdır. Söz gelimi ondan bir birim çıkarılınca dokuz oluşur, on yok olur; yine dokuza bir birim eklenince on oluşur, dokuz yok olur. Dönüşerek yok olan ya da oluşan şeylerde de akıl yürütme aynıdır: şarap böyle yok olur, sirke de böyle oluşur.

10.323

καὶ μὴν εἰ γίνεταί τι καὶ φθείρεται, ὀφείλει τί τινι προστίθεσθαι καί τί τινος ἀφαιρεῖσθαι ἤ τι ἔκ τινος μεταβάλλειν· γένεσις γὰρ καὶ φθορὰ κατά τινα τῶν τριῶν τούτων τρόπων ὀφείλει συνίστασθαι, οἶον ἐπὶ τῆς δεκάδος κατ’ ἀφαίρεσιν τῆς μονάδος γίνεται μέν ἡ ἐννεάς, φθείρεται ται δὲ ἡ δεκάς, καὶ πάλιν ἐπὶ τῆς ἐννεάδος κατὰ πρόσθεσιν σιν μονάδος γίνεται μὲν ἡ δεκάς, φθείρεται δὲ ἡ ἐννεάς. καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τροπὴν φθειρομένων ἢ γεννωμένων ὁ αὐτὸς λόγος· οὕτω γὰρ φθείρεται μὲν ὁ οἶνος, γίνεται δὲ <ὁ> ὄξος.

10.324Şu hâlde oluşan ve yok olan her şey ya ekleme ya çıkarma ya da değişme yoluyla oluşuyor ve yok oluyorsa, biz de ne eklemenin ne çıkarmanın ne de değişmenin var olduğunu ortaya koyduğumuza göre, aslında oluşun ve yok oluşun da var olmadığını önceden kanıtlamış bulunuyoruz.

10.324

εἰ δὴ τοίνυν πᾶν τὸ γεννώμενον καὶ φθειρόμενον ἤτοι κατὰ πρόσθεσιν ἢ κατ’ ἀφαίρεσιν ἢ κατὰ μεταβολὴν γίνεται καὶ φθείρεται, ἐπεὶ παρεστήσαμεν (adv, dogm. III 277sqq.) μήτε πρόσθεσιν οὖσαν μήτε ἀφαίρεσιν μήτε μεταβολήν, δυνάμει προκατεστησάμεθα τὸ μηδὲ γένεσιν ἢ φθοράν ὑπάρχειν.

10.325Bunlara ek olarak: oluşan ya da yok olan şey, hem yok olduğu şeye hem de dönüştüğü şeye dokunmalıdır; oysa ortaya konduğu gibi dokunma diye bir şey yoktur; dolayısıyla oluş ya da yok oluş da meydana gelemez.

10.325

πρὸς τούτοις· τὸ γεννώμενον ἢ φθειρόμενον ψαύειν ὀφείλει ἐκείνου τοῦ ἐξ οὗ φθείρεται καὶ τοῦ εἰς ὃ μεταβάλλει, οὐδὲν δὲ ψαῦσίς ἐστιν, ὧς παρέσταται (adv. dogm. III 258 sqq.)· τοίνυν οὐδὲ γένεσις ἢ φθορὰ συστῆναι δύναται.

10.326Güçlüğü doğrudan da ortaya koyup şöyle diyebiliriz: bir şey oluşuyorsa, ya var olan oluşur ya da var olmayan. Var olmayan oluşmaz; çünkü var olmayana hiçbir şey ilişmez; hiçbir şeyin ilişmediği şeye oluşmak da ilişmez. Başka bir yoldan:

10.326

Πάρεστι δὲ καὶ προηγουμένως ἀποροῦντας λέγειν, ὡς εἴπερ <τι> γίνεται, ἤτοι τὸ ὂν γίνεται ἢ τὸ μὴ ὄν. δὲ τὸ μὴ ὂν γίνεται· τῷ γὰρ μὴ ὄντι οὐδὲν συμβέβηκεν, ᾧ δὲ μηδὲν συμβέβηκεν, οὐδὲ τὸ γίνεσθαι συμβέβηκεν. καὶ ἄλλως·

10.327oluşan şey bir etkiye uğrar; var olmayan ise hiçbir etkiye uğrayamaz, çünkü etkiye uğramak var olana özgüdür; demek ki var olmayan oluşmaz. Var olan da oluşmaz; çünkü var olan zaten vardır ve oluşa ihtiyacı yoktur; demek ki var olan da oluşmaz. Ne var olan ne de var olmayan oluşuyorsa ve bunların dışında üçüncü bir şey düşünülemiyorsa, hiçbir şey oluşmaz.

10.327

τὸ γινόμενον πάσχει, τὸ δὲ μὴ ὂν οὐδὲν δύναται πάσχειν· ὄντος γὰρ τὸ πάσχειν· οὐκ ἄρα τὸ μὴ ὂν γίνεται. καὶ μὴν οὐδὲ τὸ ὄν· ἔστι γὰρ ἤδη τὸ ὄν, καὶ οὐκ ἔχει χρείαν γενέσεως· οὐκ ἄρα οὐδὲ τὸ ὂν γεννᾶται. ἀλλ’ εἰ μήτε τὸ ὂν μήτε τὸ μὴ ὂν γίνεται, παρὰ ταῦτα δ’ οὐδὲν ἔστι τρίτον ἐπινοεῖν, οὐδὲν γεννᾶται.

10.328Başka bir yoldan: görünen şeylerde bazı şeylerin tek bir şeyden değişme yoluyla, bazılarının da birden çok şeyden birleşme yoluyla oluştuğu görülür.

10.328

ἄλλως τε· ἐν τοῖς φαινομένοις θεωρεῖται τὰ μὲν ἐξ ἑνὸς γεννώμενα κατὰ μεταβολήν, τὰ δ’ ἐκ πλειόνων κατὰ σύνθεσιν,

10.329Tek bir şeyden değişme yoluyla oluşanlar, aynı madde kalırken bir niteliğin yerine başka bir nitelik alanlardır; söz gelimi aynı sıvı aynı miktarda kalırken şıra kaybolup şarap oluştuğunda, ya da şarap kaybolup sirke meydana geldiğinde, ya da balmumu kalırken sertliği kaybolup yumuşaklığı oluştuğunda, ya da tersi olduğunda.

10.329

καὶ ἐξ ἑνὸς μὲν κατὰ μεταβολὴν ὁπόσα τῆς αὐτῆς οὐσίας μενούσης ἑτέραν ἐξ ἑτέρας μεταλαμβάνει ποιότητα, οἷον ὅταν τοῦ αὐτοῦ ὑγροῦ μένοντος ἐν τῷ αὐτῷ πλήθει τὸ μὲν γλεῦκος ἀφανισθῇ, οἶνος δὲ γένηται, ἢ ὁ οἶνος μὲν ἀφανισθῇ, ὄξος ’δε ὑποστῇ, ἢ τοῦ κηροῦ μένοντος ἡ μὲν σκληρότης ἀφανίζηται, ἡ δὲ μαλακότης γένηται, ἢ ἀνάπαλιν·

10.330Birden çok şeyden birleşme yoluyla oluşanlar ise şunlardır: halkaların birbirine bağlanmasıyla zincir, taşların bir araya gelmesiyle ev, atkı ile çözgünün örülmesiyle giysi.

10.330

ἐκ πλειόνων δὲ κατ’ ἐπισύνθεσιν ὡς ἅλυσις μὲν κατ’ ἐπισύνδεσιν κρίκων, οἰκία δὲ κατὰ σύνοδον λίθων, ἐσθὴς δὲ κατὰ κρόκης καὶ στημόνων συμπλοκήν.

10.331Düşünülür şeylerde de bir şey oluşuyorsa, ya var olandan oluşur ya da var olmayandan. Var olmayandan hiçbir şey oluşamaz; çünkü bir şeyi meydana getirenin bir varlığı olmalı ve bir tür hareket kabul etmelidir; dolayısıyla var olmayandan oluşan bir şey olamaz.

10.331

εἰ δὲ κἀν τοῖς νοητοῖς γίνεταί τι, ἤτοι ἐξ ὄντος γίνεταί τι ἢ ἐκ μὴ ὄντος. καὶ ἐκ μὲν τοῦ μὴ ὄντος οὐδὲν δύναται γίνεσθαι· δεῖ γὰρ τὸ γεννητικόν τινος οὐσίαν ἔχειν καὶ ποιὰν ἀναδἐχεσθαι κίνησιν, ὥστ’ οὐκ ἂν εἴη τι ἐκ τοῦ μὴ ὄντος γεννώμενον.

10.332Var olandan da oluşmaz. Çünkü bir şey var olandan oluşuyorsa, ya tek bir şeyden oluşur ya da birden çok şeyden. Tek bir şeyden oluşan bir şey olamaz. Çünkü tek bir şeyden oluşuyorsa, o şey ya artarken ya azalırken ya da aynı durumda kalırken oluşur.

10.332

καὶ μὴν οὐδ’ ἐκ τοῦ ὄντος. εἰ γὰρ ἐκ τοῦ ὄντος γίνεταί τι, ἤτοι ἐξ ἑνὸς γίνεται ἢ ἐκ πλειόνων. καὶ ἐξ ἑνὸς μὲν οὐκ ἂν εἴη γεννώμενον. εἰ γὰρ ἐξ ἑνὸς γίνεται, ἤτοι αὐξανομένου ἢ μειουμένου ἢ ἐν τῷ αὐτῷ μένοντος γίνεται.

10.333Ama aynı şeyin artması ve azalması mümkün değildir; aynı şey kendinden daha büyük ya da kendinden daha küçük bir şey hâline gelemez. Çünkü kendinden fazla olursa, kendisinin dışında fazladan hiçbir şeyi olmadığı için eklenen şeyi var olmayandan almış olur; kendinden az olursa, yine kendisinin dışında kaybedeceği bir şeyi olmadığı için var olmayana doğru yok olacaktır. Demek ki artan ya da azalan bir şeyden hiçbir şey oluşamaz.

10.333

ἀλλ’ αὐξάνεσθαι μὲν καὶ μειοῦσθαι οὐχ οἷόν τε ταὐτό, καὶ οὐκ ἂν δυνηθείη ἑαυτοῦ τι μείζον’ ἢ ἑαυτοῦ τι ἔλαττον ἀποτελεῖσθαι ταὐτόν. ἐάν τε γὰρ αὑτοῦ πλεῖον γένοιτο, ἐπεὶ οὐδὲν ἔχει πλεῖον παρ’ ἑαυτό, ἐξ οὐκ ὄντος ἔξει τὴν πρόσθεσιν· ἐάν τε ἔλαττον ἑαυτοῦ, πάλιν, ἐπεὶ οὐδὲν ἔχει παρ’ ἑαυτὸ ἀπολλύμενον αὐτοῦ, εἰς τὸ μὴ ὂν ἀπολεῖται. οὐδὲν ἄρα δύναται ἐκ τοῦ αὐξομένου ἢ μειουμένου γίνεσθαι.

10.334Aynı durumda kalan bir şeyden de oluşan bir şey olmayacaktır. Böyleyse, ya kendisi dönüşmeden ve değişmeden kalırken ondan bir şey oluşur ya da o dönüşüp değişirken. Ama dönüşmeyen ve her zaman aynı kalan bir şeyden hiçbir şey oluşamaz; çünkü oluş bir tür başkalaşmadır.

10.334

καὶ μὴν οὐδ’ ἐκ τοῦ ἐν τῷ αὐτῷ μένοντος ἔσται τὸ γεννώμενον. εἰ γὰρ τοῦτο, ἤτοι ἀτρέπτου καὶ ἀμεταβλήτου μένοντος αὐτοῦ γεννᾶταί τι ἐξ αὐτοῦ, ἢ ἐκ τρεπομένου καὶ μεταβάλλοντος. ἀλλ’ ἐξ ἀτρέπτου μὲν καὶ ἀεὶ ὡσαύτως μένοντος οὐκ ἂν γεννηθείη τι· ἑτεροίωσις γάρ τίς ἐστιν ἡ γένεσις.

10.335Dönüşen ve değişen bir şeyden oluşuyorsa, oluşan şey ya kaynağı kendi kendine değişirken oluşur ya da başka bir şeye değişirken. Bir şeyi meydana getiren kendi kendine değişiyorsa, yine aynı kalır; aynı kalınca da fazladan hiçbir şeyi meydana getirmeyecektir. Başka bir şeye dönüşüyorsa, ya kendi varlığından çıkar, dönüşür ve oluşur; ya da kendine özgü varlığı içinde kalır ama, şekli değiştirilip kâh bir biçim kâh başka bir biçim alan balmumu gibi, bir şeklin yerine başka bir şekil alır.

10.335

εἰ δὲ ἐκ τρεπομένου καὶ μετεβάλλοντος, ἤτοι εἰς ἑαυτὸ μεταβάλλοντος γίνεται τὸ γεννώμενον ἢ εἰς ἕτερον. καὶ εἰ μὲν εἰς ἑαυτὸ μεταβάλλοι τὸ γεννητικόν τινος, πάλιν μένει τὸ αὐτό, καὶ μένον τὸ αὐτὸ οὐδενὸς ἔσται περισσοτέρου γεννητικόν. εἰ δὲ εἰς ἕτερον τρέποιτο, <ἤτοι> ἐκβαίνει τῆς ἰδίας ὑποστάσεως, τρέπεται καὶ γεννᾶται, ἢ μένει μὲν ἐν τῇ οἰκείᾳ ὑποστάσει, [εἰς] ἄλλο δὲ εἶδος ἀντ’ ἄλλου εἴδους μεταλαμβάνον ὧς ὁ μετασχηματιζόμενος κηρὸς καὶ ἄλλοτε ἄλλην μορφὴν ἀναδεχόμενος.

10.336Ama kendi varlığından çıkarsa var olmayana doğru yok olacak, var olmayana doğru yok olunca da hiçbir şey meydana getirmeyecektir. Kendi varlığında kalıp bir niteliğin yerine başka bir nitelik alarak bir şey meydana geliyorsa, aynı güçlüğe yakalanır.

10.336

ἀλλ’ ἐκβαῖνον μὲν τῆς ἰδίας ὑποστάσεως εἰς τὸ μὴ ὂν φθαρήσεται, καὶ εἰς τὸ μὴ ὂν φθειρόμενον οὐδέν γεννήσει. εἰ δὲ μένον ἐν τῇ ἰδίᾳ ὑποστάσει καὶ ἄλλην ἀντ’ ἄλλης ποιότητα ἀναδεχόμενον γεννᾶται, κρατεῖται τῇ αὐτῇ ἀπορίᾳ.

10.337Çünkü ikinci şekil ve ikinci nitelik ya ilk şekil ve önceki nitelik onda kalırken meydana gelir ya da kalmazken. Oysa daha önce etkilenen şey hakkında incelemede bulunurken ortaya koyduğumuz gibi, ikinci şekil ne ilk şekil kalırken ne de kalmazken meydana gelir. Dolayısıyla oluşan şey tek bir şeyden de oluşmaz.

10.337

ἤτοι γὰρ μένοντος τοῦ πρώτου εἴδους καὶ τῆς προτέρας ποιότητος περὶ αὐτῷ γίνεται τὸ δεύτερον εἶδος καὶ ἡ δευτέρα ποιότης, ἢ μὴ μένοντος. οὔτε δὲ μένοντος τοῦ πρώτου εἴδους γίνεται τὸ δεύτερον εἶδος οὔτε μὴ μένοντος, ὡς ἔμπροσθεν παρεστήσαμεν, ὅτε περὶ τοῦ πάσχοντος ἐσκεπτόμεθα (adv. dogm. III 266 sqq.). τοίνυν οὐδ’ ἐξ ἑνὸς γίνεται τὸ γεννώμενον.

10.338Birden çok şeyden de oluşmaz. Çünkü iki şey bir araya geldiğinde, iki şey kaldıkça üçüncü bir şey meydana gelmez; yine üç şey varken, üç şey kaldıkça dördüncü bir şey meydana gelmez. Bunlar hakkında, insanın varlığını araştırırken insanın ne cisim ne ruh ne de ikisinin bileşimi olduğunu ortaya koyduğumuzda daha ayrıntılı konuşulmuştur.

10.338

καὶ μὴν οὐδ’ ἐκ πλειόνων. δυεῖν γὰρ συνελθόντων τρίτον οὐκ ἂν γένοιτο, μενόντων τῶν δυεῖν, καὶ πάλιν τριῶν ὄντων τέταρτον οὐκ ἂν γένοιτο, μενόντων τῶν τριῶν. εἴρηται δὲ περὶ τούτων ἀκριβέστερον, ὅτε περὶ τῆς τοῦ ἀνθρώπου ὑποστάσεως ἐζητοῦμεν (adv.log.I263sqq.) παριστάντες, ὅτι οὔτε σῶμά ἐστιν ὁ ἄνθρωπος οὔτε ψυχὴ οὔτε τὸ σύνθετον.

10.339Bu yüzden oluşan şey ne tek bir şeyden ne de birden çok şeyden oluşuyorsa ve bunların dışında bir şey yoksa, var olanlardan hiçbiri zorunlu olarak oluşmaz.

10.339

διόπερ εἰ μήτε ἐξ ἑνός ἐστι τὸ γεννώμενον μήτε ἐκ πλειόνων, παρὰ δὲ ταῦτα οὐδὲν ἔστιν, ἐξ ἀνάγκης οὐδὲν τῶν ὄντων γεννᾶται.

10.340Güçlük çıkaranlar oluş hakkında bunları anlatırlar. Dogmatikler ise akla yatkın bir cevap vermeyip yine apaçık örneklere sığınırlar. Sıcak olan ve soğuk olmayan su soğuk olur; var olan ve heykel olmayan tunç heykel olur; yumurta kuvve hâlinde civcivdir, ama fiil hâlinde değildir, fiil hâlinde var olmaya doğru gittiği için kuvve hâlinde civciv olduğu söylenir. Dolayısıyla hem var olan hem var olmayan oluşabilir. Sonra insandan bebeğin, ottan özsuyun oluştuğunu da görürüz. Öyle ki, derler, bu konuda ileri sürülen bütün akıl yürütme apaçık olana aykırı düşer.

10.340

Ταῦτα μὲν οἱ ἀπορητικοὶ περὶ γενέσεως διεξίασιν· οἱ δὲ δογματικοὶ μὴ πρὸς νοῦν ἀπαντῶντες πάλιν ἐπὶ τὰ ἐξ ἐναργείας ὑποδείγματα συμφεύγουσιν. τὸ γὰρ ὕδωρ θερμὸν ὄν, μὴ ὂν δὲ ψυχρόν, γίνεται ψυχρόν· καὶ ὁ ὑπάρχων χαλκός, μὴ ὢν ἀνδριάς, γίνεται ἀνδριάς· καὶ τὸ ᾠὸν κατὰ δύναμιν μέν ἐστι νεοσσός, κατ’ ἐντελέχειαν δὲ οὔκ ἐστιν, ἀλλὰ λέγεται κατὰ δύναμιν εἶναι νεοσσὸς εἰς τὸ κατ’ ἐντελέχειαν ὑπάρχειν. καὶ τὸ ὂν τοίνυν δύναται γίνεσθαι καὶ τὸ μὴ ὄν. εἶτα καὶ ὁρῶμεν βρέφος μὲν γεννώμενον ἐξ ἀνθρώπου, χυλὸν δ’ ἐκ πόας. ὥστε πάντα τὸν τῶν δογματικῶν λόγον παρὰ τὴν ἐνάργειαν χωρεῖν.

10.341Bunu söyleyenler yanılıyor ve ortaya konan meseleye cevap vermiyorlar. Çünkü sıcak olup soğuk olmayan su ne var olmasıyla sıcak olur ne de var olmamasıyla soğuk; var olmak ile var olmamak dışında ise hiçbir şey yoktur. Öyleyse su örneğinde de bir oluş yoktur. Yine, ne tunç, tunç olarak var olduğu için oluşur ne de heykel, var olmadığı için.

10.341

πλανῶνται δ’ οἱ ταῦτα λέγοντες, καὶ οὐ πρὸς τὸ προκείμενον ὑπαντῶσιν. τὸ γὰρ θερμὸν ὕδωρ καὶ οὐκ ὂν ψυχρὸν οὔτε θερμὸν γίνεται τῷ εἶναι οὔτε ψυχρὸν τῷ μὴ εἶναι· παρὰ δὲ τὸ εἷναι <καὶ μὴ εἶναι> οὐδὲν ἔστιν· οὐκ ἄρα οὐδ’ ἐπὶ ὕδατος ἔστι τις γένεσις. καὶ πάλιν· οὔτε ὁ χαλκὸς γίνεται τῷ εἶναι χαλκὸς οὔτε ὁ ἀνδριὰς τῷ μὴ εἶναι.

10.342Kuvve hâlinde ve fiil hâlinde olan şeyler için de aynı söz geçerlidir. Bir de şu var: fiil hâlinde olanda kuvve hâlinde olandakinden fazla bir şey ya vardır ya yoktur. Fazla bir şey yoksa, kuvve hâlinde var olduğu için hiçbir şey oluşmuş olmaz, iş baştan biter. Fazla bir şey varsa,

10.342

καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ δύναμιν καὶ ἐντελέχειαν ὁ αὐτός ἐστι λόγος. ἄλλως τε· ἤτοι πλεῖόν τι ἐστὶν ἐν τῷ κατ’ ἐντελέχειαν παρὰ τὸ ἐν δυνάμει ἢ οὔκ ἐστιν· καὶ εἰ μὲν οὐδὲν πλεῖόν ἐστιν, αὐτόθεν οὐδὲν γίνεται τῷ κατὰ δύναμιν εἶναι, εἰ δὲ ἔστι <τι>

10.343 bu fazlalık var olmayandan oluşur ki bu saçmadır. "Evet ama bebek de gebe kadından doğar, özsu da ottan meydana gelir." Buna da: "Bunun araştırdığımız meseleyle ne ilgisi var?" diyeceğiz. Çünkü bebek doğarken oluşmaz, yalnız görünmeyen yerden görünür yere çıkarılır. Özsu da oluşmaz; o zaten otun içinde önceden vardı, otun dışına çıkınca yalnız yer değiştirmiş olur. Nasıl karanlıktan aydınlığa çıkan kişi için oluştuğunu değil, bir yerden başka bir yere geçtiğini söylüyorsak, aynı şekilde bebek için de oluştuğunu değil, bir yerden başka bir yere geçtiğini söyleyeceğiz. Demek ki hiçbir şey doğmaz.

10.343

πλέον, ἐκ τοῦ μὴ ὄντος τοῦτο γίνεται, ὅπερ ἄτοπον. ναί, ἀλλὰ καὶ βρέφος ἐκ τῆς ἐγκύμονος γεννᾶται, καὶ χυλὸς ἐκ τῆς πόας συνίσταται. καὶ τοῦτο τί πρὸς τὸ ζητούμενον, ἐροῦμεν. οὔτε γὰρ τὸ βρέφος γίνεται τικτόμενον (εἰς τοὐμφανὲς δὲ ἐκ τοῦ ἀφανοῦς ἄγεται), οὔτε ὁ χυλός (καὶ γὰρ ἐν τῇ πόᾳ προὐπῆρχεν , καὶ ἐκτὸς τῆς πόας γινόμενος τόπον μόνον ἤλλαξεν). ὥσπερ οὖν τὸν ἐκ τοῦ ζόφου εἰς τὸ φῶς προελθόντα οὐ λέγομεν γίνεσθαι, τόπον δ’ ἐκ τόπου μεταβεβηκέναι, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον οὐδὲ τὸ βρέφος ἐροῦμεν γίνεσθαι, ἀλλ’ ἐξ ἑτέρου τινὸς τόπου εἰς ἕτερον μεταβαίνειν τόπον. οὐδὲν οὗν γεννᾶται.

10.344Aynı şekilde hiçbir şey yok da olmaz. Çünkü bir şey yok oluyorsa, ya var olan yok olur ya var olmayan. Var olmayan yok olmaz; çünkü yok olan şey var olmamaya doğru gider, var olmayan ise zaten var olmama hâlinde bulunduğundan oraya geçmeye ihtiyaç duymaz. Öyleyse var olmayan yok olmaz.

10.344

Κατὰ ταὐτὰ δὲ οὐδὲ φθείρεται. εἰ γὰρ φθείρεταί τι, ἤτοι τὸ ὂν φθείρεται ἢ τὸ μὴ ὄν. οὔτε δὲ τὸ μὴ ὂν φθείρεται· τὸ γὰρ φθειρόμενον εἰς τὸ μὴ εἷναι χωρεῖ, τὸ δὲ μὴ ὄν τι] ἤδη ἐν τῷ μὴ εἷναι ὂν οὐ δεῖται τῆς εἰς τοῦτο μεταστάσεως. τοίνυν οὐ φθείρεται τὸ μὴ ὄν.

10.345Var olan da yok olmaz. Çünkü ya var olmakta kalarak yok olur ya kalmayarak. Kalarak yok oluyorsa, aynı anda hem var olacak hem olmayacak, hem yok olmuş hem yok olmamış olacaktır. Kalmayarak yok oluyorsa, zaten ortadan kalkmıştır; bu durumda yok olan artık var olan değil, var olmayandır. Böylece ne var olan ne var olmayan yok oluyorsa ve bunların dışında hiçbir şey yoksa, hiçbir şey yok olmaz.

10.345

καὶ μὴν οὐδὲ τὸ ὄν. ἤτοι γὰρ μένον ἐν τῷ εἷναι φθείρεται ἢ μὴ μένον. καὶ εἰ μὲν μένον, ἔσται ἅμα καὶ οὐκ ἔσται, ἐφθαρμένον καὶ μὴ ἐφθαρμένον· εἰ δὲ μὴ μένον, ἀπόλλυται, καὶ οὐκέτι τὸ ὄν, ἀλλὰ τὸ μὴ ὂν φθείρεται. ὥστε εἰ μήτε τὸ ὂν μήτε τὸ μὴ ὂν φθείρεται, παρὰ δὲ ταῦτα οὐδὲν ἔστιν, οὐδὲν φθείρεται.

10.346Bazıları da oluşun ve yok oluşun zamanlarına tutunarak şöyle bir kıyas kurar: Sokrates öldüyse, ya yaşarken öldü ya can verirken. Yaşarken ölmedi; çünkü elbette yaşıyordu, yaşadığı sürece de ölmüş değildi. Can verirken de ölmedi; yoksa iki kez ölmüş olurdu. Öyleyse Sokrates ölmedi.

10.346

Τινὲς δὲ καὶ τῶν χρόνων ἐχόμενοι τῆς τε γενέσεως καὶ φθορᾶς οὕτω συνερωτῶσιν. εἰ ἀπέθανε Σωκράτης, ἤτοι ὅτε ἔζη ἀπέθανεν ἢ ὅτε ἐτελεύτα. καὶ ζῶν μὲν οὐκ ἀπέθανεν· ἔζη γὰρ δήπουθεν καὶ ζῶν οὐκ ἐτεθνήκει. οὔτε δ’ ὅτε ἀπέθανεν· δὶς γὰρ ἔσται τεθνηκώς. οὐκ ἄρα ἀπέθανε Σωκράτης.

10.347Kronos lakaplı Diodoros da aynı mantıkla, ama başka bir örnek üzerinden şöyle bir kıyas kurmuştur: Duvar yıkılıyorsa, ya taşlar birbirine değip yerine oturmuşken yıkılır ya birbirinden ayrılmışken. Ama ne taşlar birbirine değip yerine oturmuşken yıkılır ne de birbirinden ayrılmışken;

10.347

ἀπὸ δὲ τῆς αὐτῆς δυνάμεως, ἐπὶ διαφέροντος δὲ ὑποδείγματος, λόγον συνηρώτηκε καὶ ὁ Κρόνος τοιοῦτον· εἰ φθείρεται τὸ τειχίον, ἤτοι ὅτε ὅτε ἅπτονται ἀλλήλων οἱ λίθοι καί εἰσιν ἡρμοσμένοι, φθείρεται τὸ τειχίον, ἢ ὅτε διεστᾶσιν. οὔτε δὲ ὅτε ἅπτονται ἀλλήλων καί εἰσιν ἡρμοσμένοι, φθείρεται τὸ τειχίον, οὔτε ὅτε διεστᾶσιν ἀπ’ ἀλλήλων·

10.348 öyleyse duvar yıkılmaz. Akıl yürütme budur; ne demek istediği de açıktır. Zihnen ayırt edilebilen iki zaman vardır: taşların birbirine değip yerine oturduğu zaman ve birbirinden ayrıldıkları zaman. Bunların dışında üçüncü bir zaman düşünülemez bile. Öyleyse duvar yıkılıyorsa, bu iki zamandan birinde yıkılması gerekir.

10.348

οὐκ ἄρα φθείρεται τὸ τειχίον. καὶ ὁ μὲν λόγος τοιοῦτος, ἡ δὲ δύναμις αὐτοῦ προφανής. δύο γάρ εἰσι χρόνοι κατ’ ἐπίνοιαν, ἐν ᾧ ἅπτονται ἀλλήλων οἱ λίθοι καί εἰσιν ἡρμοσμένοι, καὶ ἐν ᾧ διεστᾶσιν· παρὰ δὲ τούτους οὐδ’ ἐπινοηθῆναι τρίτος τις δύναται χρόνος. εἰ οὖν φθείρεται τὸ τειχίον, ἐν τῷ ἑτέρῳ τούτων ὀφείλει φθείρεσθαι.

10.349 Ama taşların birbirine değip yerine oturduğu zamanda yıkılamaz; çünkü hâlâ duvardır, duvar olduğu sürece de yıkılmıyordur. Birbirinden ayrıldıkları zamanda da yıkılamaz; çünkü artık ortada duvar yoktur, var olmayan da yıkılamaz. Demek ki duvar ne taşlar birbirine değerken yıkılıyor ne de birbirinden ayrılmışken; öyleyse duvar yıkılmaz.

10.349

ἀλλ’ ἐν μὲν ᾧ ἅπτονται ἀλλήλων οἱ λίθοι καί εἰσιν ἡρμοσμένοι, οὐ δύναται φθείρεσθαι· ἔστι γὰρ ἔτι τειχίον , καὶ εἰ ἔστιν, οὐ φθείρεται. οὔτε ἐν ᾧ διεστᾶσιν ἀπ’ ἀλλήλων· οὐκέτι γὰρ ἔστι τειχίον, τὸ δὲ μὴ ὂν οὐ δύναται φθείρεσθαι. εἰ οὖν μήτε ὅτε ἅπτονται ἀλλήλων οἱ λίθοι, φθείρεται τὸ τειχίον, μήτε ὅτε διεστᾶσιν ἀπ’ ἀλλήλων, οὐ φθείρεται τὸ τειχίον.

10.350Kıyas şöyle de kurulabilir: Bir şey oluşuyor ve yok oluyorsa, ya var olduğu zamanda oluşur ve yok olur ya var olmadığı zamanda. Var olduğu zamanda ne oluşur ne yok olur; çünkü var olduğu sürece ne oluşmaktadır ne yok olmaktadır. Var olmadığı zamanda da bunlardan hiçbirine uğrayamaz; çünkü bir şey var olmadığı zamanda ne bir etkiye uğrayabilir ne bir şey yapabilir. Böyleyse hiçbir şey ne oluşur ne yok olur.

10.350

καὶ οὕτω δὲ δυνατὸν συνερωτᾶν· εἰ γίνεταί τι καὶ φθείρεται, ἤτοι ἐν ᾧ ἔστι χρόνῳ γίνεται καὶ φθείρεται, ἢ ἐν ᾧ μὴ ἔστιν. καὶ ἐν ᾧ μὲν ἔστιν, οὔτε γίνεται οὔτε φθείρεται· ἐφ’ ὅσον γὰρ ἔστι τοῦτο, οὔτε γίνεται οὔτε φθείρεται. καὶ μὴν οὐδὲ ἐν ᾧ μὴ ἔστι πάθοι ἄν τι τούτων· ἐν ᾧ γάρ τι μὴ ἔστιν, οὔτε παθεῖν τι οὔτε ποιεῖν δύναται. εἰ δὲ τοῦτο, οὐδὲν οὔτε γίνεται οὔτε φθείρεται.

10.351Fizikçi filozoflara karşı söyleyeceklerimiz bu kadar olsun. Artık felsefenin ahlak bölümünü benimsemiş olanlara geçmenin zamanı geldi.

10.351

Ταῦτα μὲν οὑν πρὸς τοὺς φυσικοὺς τῶν φιλοσόφων εἰρήσθω· καιρὸς δ’ ἂν εἴη μετελθεῖν καὶ ἐπὶ τοὺς τὸ ἠθικὸν μέρος τῆς φιλοσοφίας ἀσπασαμένους.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…