İçeriğe geç
Bilginlere Karşı

Sextus Empiricus · Bilginlere Karşı

XI. Kitap

10.351_2Ahlakçılara Karşı

İçindekiler: 1. Hayattaki şeyler arasındaki en genel ayrım nedir. 2. İyi, kötü ve ne iyi ne kötü olan nedir. 3. Tabiatça iyi ve kötü var mıdır. 4. Tabiatça iyi ve kötü şeyler olduğu varsayılırsa mesut yaşamak mümkün müdür. 5. İyilerin ve kötülerin tabiatı hakkında hükmü askıya alan kişi her bakımdan mesut mudur. 6. Hayata dair bir tekhnē var mıdır. 7. Hayata dair tekhnē öğretilebilir mi.

10.351_2

<ΠΡΟΣ ΗΘΙΚΟΥΣ> α΄ τίς ἔστιν ἡ ὁλοσχερὴς τῶν κατὰ τὸν βίον πραγμάτων διαφορά β΄ τί ἔστι τὸ ἀγαθὸν καὶ κακὸν καὶ ἀδιάφορον γ΄ εἰ ἔστι φύσει ἀγαθὸν καὶ κακόν δ΄ εἰ ὑποτεθέντων φύσει ἀγαθῶν καὶ κακῶν ἐνδέχεται εὐδαιμόνως βιοῦν ἑ εἰ ὁ περὶ τῆς τῶν ἀγαθῶν καὶ κακῶν φύσεως ἐπέχων κατὰ πάντα ἐστὶν εὐδαίμων ’ς εἰ ἔστι τις περὶ τὸν βίον τέχνη ζ΄ εἰ διδακτή ἐστιν ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη

11.1Şüphecilerin felsefenin mantık ve fizik bölümlerine karşı ileri sürdüğü aporiaları daha önce ele aldık; geriye ahlak bölümüne yöneltilebilecek olanları da bunlara eklemek kalıyor. Çünkü ancak böyle yapınca her birimiz eksiksiz şüpheci tavrı edinip Timon'un dediği gibi (fr. 67 Diels) yaşayacaktır:

en rahat biçimde, dinginlik içinde,
hep kaygısız, sarsılmadan, hep aynı kalarak,
tatlı dilli bilgeliğin girdaplarına kulak asmadan.

11.1

τὰς μὲν κομιζομένας ὑπὸ τῶν σκεπτικῶν ἀπορίας εἴς τε τὸ λογικὸν καὶ φυσικὸν τῆς φιλοσοφίας μέρος πρότερον ἐπεληλύθαμεν, ὑπόλοιπον δέ ἐστι καὶ τἀς εἰς τὸ ἠθικὸν φέρεσθαι δυναμένας προσυποτάττειν· οὕτω γὰρ ἕκαστος ἡμῶν τὴν τελείαν καὶ σκεπτικὴν ἀπολαβὼν διάθεσιν κατὰ τὸν Τίμωνα (fr. 67 Diels) βιώσεται ῥῇστα μεθ’ ἡσυχίης αἰεὶ ἀφροντίστως καὶ ἀκινήτως κατὰ ταὐτά, μὴ προσέχων δίνοις ἡδυλόγου σοφίης.

11.2Hemen hemen herkes ahlak incelemesinin iyi ile kötüyü birbirinden ayırt etmekle ilgili olduğunu ittifakla kabul etmiştir. Nitekim bu incelemeyi ilk başlatan kişi olarak görülen Sokrates de, en zorunlu işin şunu araştırmak olduğunu öğütlemişti (Odysseia IV 392):

evinde neyin kötü, neyin iyi olarak olup bittiğini.

Bu yüzden biz de işin en başında bunlar arasındaki farkı incelemek zorundayız.

11.2

ἀλλ’ ἐπεὶ τὴν ἠθικὴν θεωρίαν συμφώνως σχεδὸν ἅπαντες ὑπειλήφασι περὶ τὴν τῶν ἀγαθῶν τε καὶ κακῶν διάκρισιν γίνεσθαι, καθὸ καὶ ὁ πρῶτος αὐτὴν δόξας κεκινηκέναι Σωκράτης παρήγγειλεν ὡς ἀναγκαιότατον ζητεῖν δ’ 392) ὅττι τοι ἐν μεγάροισι κακόν τ’ ἀγαθόν τε τέτυκται, δεήσει καὶ ἡμᾶς ἐν ἀρχαῖς εὐθὺς περὶ τῆς ἐν τούτοις διαφορᾶς σκοπεῖν. ἁ τίς ἔστιν ἡ ὁλοσχερὴς τῶν κατὰ τὸν βίον πραγμάτων διαφορά

11.31. Hayattaki şeyler arasındaki en genel ayrım nedir

Konuları usulünce temellendirdiği kabul edilen filozofların hepsi, özellikle de herkesten belirgin biçimde Eski Akademi'den, Peripatos'tan ve ayrıca Stoa'dan gelenler, bir bölümleme yaparak var olan şeylerin bir kısmının iyi, bir kısmının kötü, bir kısmının da bu ikisinin arasında olduğunu söylemeyi âdet edinmiştir; arada olanlara "kayıtsız şeyler" de derler.

11.3

Πάντες μὲν οἱ κατὰ τρόπον στοιχειοῦν δοκοῦντες τῶν φιλοσόφων, καὶ ἐπιφανέστατα παρὰ πάντας οἵ τε ἀπὸ τῆς ἀρχαίας Ἀκαδημίας καὶ οἱ ἀπὸ τοῦ Περιπάτου, ἔτι δὲ τῆς Στοᾶς, εἰώθασι διαιρούμενοι λέγειν τῶν ὄντων τὰ μὲν εἷναι ἀγαθά, τὰ δὲ κακά, τὰ δὲ μεταξὺ τούτων, ἅπερ καὶ ἀδιάφορα λέγουσιν·

11.4Ksenokrates ise (fr. 76 Heinze) ötekilerden daha kendine özgü bir yol tutarak tekil biçimleri kullanmış ve şöyle demiştir: "Var olan her şey ya iyidir ya kötüdür ya da ne iyidir ne kötüdür."

11.4

ἰδιαίτερον δὲ παρὰ τοὺς ἄλλους ὁ Ξενοκράτης (fr. 76 Heinze) καὶ ταῖς ἑνικαῖς πτώσεσι χρώμενος ἔφασκε· ‟πᾶν τὸ ὂν ἢ ἀγαθόν ἐστιν ἢ κακόν ἐστιν ἢ οὔτε ἀγαθόν ἐστιν οὔτε κακόν ἐστιν.”

11.5Öteki filozoflar bu bölümlemeyi ispatsız kabul ederken, o ispatını da yanında getiriyor gibi görünüyordu. Çünkü iyilerden, kötülerden ve ne iyi ne kötü olanlardan ayrı bir şey varsa, o şey ya iyidir ya iyi değildir. İyiyse, üçünden biri olacaktır. İyi değilse, ya kötüdür ya da ne kötüdür ne iyidir. Kötüyse, yine üçünden biri olacaktır; ne iyi ne kötüyse, yine üçünden biri olacaktır. Öyleyse var olan her şey ya iyidir ya kötüdür ya da ne iyidir ne kötüdür.

11.5

καὶ τῶν λοιπῶν φιλοσόφων χωρὶς ἀποδείξεως τὴν τοιαύτην διαίρεσιν προσιεμένων αὐτὸς ἐδόκει καὶ ἀπόδειξιν συμπαραλαμβάνειν. εἰ γὰρ ἔστι τι κεχωρισμένον πρᾶγμα τῶν ἀγαθῶν καὶ κακῶν καὶ τῶν μήτε ἀγαθῶν μήτε κακῶν, ἐκεῖνο ἤτοι ἀγαθόν ἐστιν ἢ οὐκ ἔστιν ἀγαθόν. καὶ εἰ μὲν ἀγαθόν ἐστιν, ‘ὲν τῶν τριῶν γενήσεται· εἰ δ’ οὐκ ἔστιν ἀγαθόν, ἤτοι κακόν ἐστιν ἢ οὔτε κακόν ἐστιν οὔτε ἀγαθόν ἐστιν· εἰ δὲ κακόν ἐστιν, ‘ὲν τῶν τριῶν ὑπάρξει, εἰ δὲ οὔτε ἀγαθόν ἐστιν οὔτε κακόν ἐστι, πάλιν ‘ὲν τῶν τριῶν καταστήσεται. πᾶν ἄρα τὸ ὂν ἤτοι ἀγαθόν ἐστιν ἢ κακόν ἐστιν ἢ οὔτε ἀγαθόν ἐστιν οὔτε κακόν ἐστιν.

11.6Ama aslında o da bölümlemeyi ispatsız kabul etmiştir; çünkü onu temellendirmek için başvurduğu akıl yürütme bölümlemenin kendisinden başka bir şey değildir. Bu yüzden ispat inandırıcılığını kendi içinde taşıyorsa, ispattan hiçbir farkı olmayan bölümleme de kendi kendine inandırıcı olacaktır.

11.6

δυνάμει δὲ καὶ οὗτος χωρὶς ἀποδείξεως προσήκατο τὴν διαίρεσιν, ἐπείπερ ὁ εἰς κατασκευὴν αὐτῆς παραληφθεὶς λόγος οὐχ ἕτερός ἐστιν αὐτῆς· ὅθεν εἰ ἐν ἑαυτῇ περιέσχηκε τὴν πίστιν ἡ ἀπόδειξις, ἔσται καὶ ἡ διαίρεσις ἐξ ἑαυτῆς πιστὴ μὴ διαφέρουσα τῆς ἀποδείξεως.

11.7Bununla birlikte, var olanlar arasındaki ayrımın üçlü olduğu herkesçe kabul edilmiş görünse de, bazıları yine laf cambazlığı yapar: var olanlar arasındaki ayrımın böyle olduğunu kabul ederler, ama ortaya konan bölümlemeye sofistçe takılırlar. Bunu biraz geriden alarak anlayacağız.

11.7

Ἀλλ’ ὅμως, καίπερ συμφώνου δοκοῦντος ὑπάρχειν κατὰ πάντας τοῦ ὅτι τρισσή ἐστιν ἡ τῶν ὄντων διαφορά, τινὲς οὐδὲν ἧττον εὑρεσιλογοῦσιν ὁμολογοῦντες μὲν τὴν ἐν τοῖς οὖσι διαφορὰν ὅτι τοιαύτη τίς ἐστι, σοφιστικῶς δὲ προσειλούμενοι τῇ ἐκτεθείσῃ διαιρέσει. καὶ τοῦτο εἰσόμεθα μικρὸν ἄνωθεν προλαβόντες.

11.8Mantık kitabı yazarları (Stoic. fr. II 224 Arnim) tarifin küllî önermeden yalnız dizilişçe ayrıldığını, anlamca ise onunla aynı olduğunu söylerler. Haklıdırlar da: "İnsan akıllı, ölümlü bir canlıdır" diyen kişi, "Bir şey insansa, o şey akıllı, ölümlü bir canlıdır" diyenle anlamca aynı şeyi, sözce ise farklı bir şeyi söyler.

11.8

Τὸν γὰρ ὅρον φασὶν οἱ τεχνουράφοι (Stoic.fr. ΙΙ224 Arn.) ψιλῇ τῇ συντάξει διαφέρειν τοῦ καθολικοῦ, δυνάμει τὸν αὐτὸν ὄντα. καὶ εἰκότως· ὁ γὰρ ‟ἄνθρωπός ἐστι ζῶον λογικὸν θνητόν” τῷ εἰπόντι ‟εἴ τί ἐστιν ἄνθρωπος, ἐκεῖνο ζῷόν ἐστι λογικὸν θνητόν” τῇ μὲν δυνάμει τὸ αὐτὸ λέγει, τῇ δὲ φωνῇ διάφορον.

11.9Bunun böyle olduğu şuradan da açıkça görülür: küllî önerme nasıl cüzî durumları kapsıyorsa, tarif de tarif edilen şeyin bütün türlerine uzanır; örneğin insanın tarifi tek tek bütün insanlara, atın tarifi bütün atlara uzanır. Ayrıca altına tek bir yanlış örnek girdiğinde ikisi de, hem küllî önerme hem tarif, bozuk hâle gelir.

11.9

καὶ ὅτι τοῦτο, συμφανὲς ἐκ τοῦ μὴ μόνον τὸ καθολικὸν τῶν ἐπὶ μέρους εἶναι περιληπτικόν, ἀλλὰ καὶ τὸν ὅρον ἐπὶ πάντα τὰ εἴδη τοῦ ἀποδιδομένου πράγματος διήκειν, οἷον τὸν μὲν τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ πάντας τοὺς κατ’ εἶδος ἀνθρώπους, τὸν δὲ τοῦ ἵππου ἐπὶ πάντας τοὺς ἵππους. ἑνός τε ὑποταχθέντος ψεύδους ἑκάτερον γίνεται μοχθηρόν, τό τε καθολικὸν καὶ ὁ ὅρος.

11.10Derler ki, bunlar nasıl sözce farklı ama anlamca aynıysa, tam bir bölümleme de küllî bir anlam taşır ve küllî önermeden yalnız dizilişçe ayrılır. "İnsanların bir kısmı Yunan, bir kısmı barbardır" diye bölümleme yapan, "Bir şey insansa, o ya Yunan ya barbardır" diyenle aynı şeyi söylemiş olur. Çünkü ne Yunan ne barbar olan bir insan bulunursa, bölümlemenin bozuk, küllî önermenin de yanlış olması zorunludur.

11.10

ἀλλὰ γὰρ ὧς ταῦτα φωναῖς ἐξηλλαγμένα κατὰ δύναμίν ἐστι τὰ αὐτά, ὧδε καὶ ἡ τέλειος, φασί, διαίρεσις, δύναμιν ἔχουσα καθολικήν, συντάξει τοῦ καθολικοῦ διενήνοχεν. ὁ γὰρ τρόπῳ τῷδε διαιρούμενος ‟τῶν ἀνθρώπων οἱ μέν Ἕλληνες, οἱ δὲ βάρβαροι” ἴσον τι λέγει τῷ ‟εἰ τινές εἰσιν ἄνθρωποι, ἐκεῖνοι ἢ Ἕλληνές εἰσιν ἤ βάρβαρο靔. ἐὰν γάρ τις ἄνθρωπος εὑρίσκηται μήτε Ἕλλην μήτε βάρβαρος, ἀνάγκη μοχθηρὰν μὲν εἶναι τὴν διαίρεσιν, ψεῦδος δὲ γίνεσθαι τὸ καθολικόν.

11.11Bu yüzden Khrysippos'a göre (II fr. 224 Arnim) "Var olanların bir kısmı iyi, bir kısmı kötü, bir kısmı da bunların arasındadır" sözü de anlamca şu küllî önermedir: "Var olan şeyler varsa, onlar ya iyidir ya kötüdür ya da kayıtsızdır." Ama böyle bir küllî önerme, altına yanlış bir şey girdiği için yanlıştır.

11.11

διόπερ καὶ τὸ οὕτω λεγόμενον ‟τῶν ὄντων τὰ μέν ἐστιν ἀγαθά, τὰ δὲ κακὰ, τὰ δὲ τούτων μεταξύ” δυνάμει κατὰ τὸν Χρύσιππον (II fr. 224 Arn.) τοιοῦτόν ἐστι καθολικόν· ‟εἴ τινά ἐστιν ὄντα, ἐκεῖνα ἤτοι ἀγαθά ἐστιν ἢ κακά ἐστιν ἢ ἀδιάφορα”. τὸ μέντοι γε τοιοῦτον καθολικὸν ψεῦδός ἐστιν ὑποτασσομένου τινὸς αὐτῷ ψεύδους.

11.12Çünkü, derler, önümüzde iki şey bulunsun: biri iyi biri kötü, ya da biri iyi biri kayıtsız, ya da biri kötü biri kayıtsız. Bu durumda "Bu, var olanlar içinde iyi olandır" önermesi doğrudur, ama "Bunlar iyidir" önermesi yanlıştır; çünkü ikisi birden iyi değildir, biri iyi, öteki kötüdür.

11.12

δυεῖν γάρ φασιν ὑποκειμένων πραγμάτων, τοῦ μὲν ἀγαθοῦ, τοῦ δὲ κακοῦ, ἢ τοῦ μὲν ἀγαθοῦ, τοῦ δὲ ἀδιαφόρου, ἢ κακοῦ καὶ ἀδιαφόρου, τὸ μὲν ‟τοῦτ᾿ ἔστι τῶν ὄντων άγαθόν” ἀληθές ἐστι, τὸ δὲ ‟ταῦτ ἔστιν ἀγαθά” ψεῦδος· οὐ γάρ ἐστιν ἀγαθά, ἀλλὰ τὸ μὲν ἀγαθόν, τὸ δὲ κακόν.

11.13 "Bunlar kötüdür" önermesi de yine yanlıştır; çünkü ikisi birden kötü değildir, yalnız biri kötüdür. Kayıtsız şeylerde de durum aynıdır: "Bunlar kayıtsızdır" önermesi yanlıştır, tıpkı "Bunlar iyidir" ya da "Bunlar kötüdür" önermelerinin yanlış olması gibi.

11.13

καὶ τὸ ‟ταῦτ᾿ ἔστι κακά᾿ πάλιν ψεῦδος· οὐ γάρ ἐστι κακά, ἀλλὰ τὸ ἕτερον αὐτῶν. ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἅδ’ ἀδιαφόρων· ψεῦδος γὰρ τὸ ‟ταῦτ᾿ ταῦτ’ ἔστιν ἀδιάφορα”, ὥσπερ καὶ τὸ ‟ταῦτ᾿ ταῦτ’ ἔστιν ἀγαθὰ ἢ κακά”.

11.14İtiraz aşağı yukarı böyledir; ama Ksenokrates'e dokunmuyor gibi görünür. Çünkü o çoğul biçimleri kullanmamıştır; dolayısıyla onun bölümlemesi, farklı cinsten şeyler birlikte gösterildiğinde yanlış çıkmaz.

11.14

ἡ μὲν οὖν ἔνστασις τοιαύτη πως καθέστηκεν , φαίνεται δὲ μὴ καθάπτεσθαι τοῦ Ξενοκράτους διὰ τὸ μὴ ταῖς πληθυντικαῖς πτώσεσι κεχρῆσθαι , ὥστ’ ἐπὶ τῆς τῶν ἑτερογενῶν δείξεως ψευδοποιηθῆναι τὴν διαίρεσιν.

11.15Başkaları da şu yoldan itiraz etmiştir. Her sağlam bölümleme, derler, bir cinsin en yakın türlerine ayrılmasıdır; bu yüzden şu bölümleme bozuktur: "İnsanların bir kısmı Yunan, bir kısmı Mısırlı, bir kısmı Pers, bir kısmı Hintlidir." Çünkü burada en yakın türlerden birinin karşısına, onunla eşleşen en yakın tür değil, o türün alt türleri konmuştur. Oysa şöyle demek gerekirdi: "İnsanların bir kısmı Yunan, bir kısmı barbardır"; sonra da bir alt bölümlemeyle: "Barbarların da bir kısmı Mısırlı, bir kısmı Pers, bir kısmı Hintlidir."

11.15

Ἄλλοι δὲ κἀκείνως ἐνέστησαν· πᾶσα γάρ, φασίν, ὑγιὴς διαίρεσις γένους ἐστὶ τομὴ εἰς τὰ προσεχῆ εἴδη, καὶ διὰ τοῦτο μοχθηρὰ καθέστηκεν ἡ τοιαύτη διαίρεσις· ‟τῶν ἀνφρώπων οἱ μέν εἰσιν Ἕλληνες, οἱ δὲ Αἰγύπτιοι, οἱ δὲ Πέρσαι, οἱ δὲ Ἰνδοί”. τῷ γὰρ ἑτέρῳ τῶν προσεχῶν εἰδῶν οὐ τὸ συζυγοῦν καὶ προσεχὲς εἶδος ἀντιδιέζευκται, ἀλλὰ τὰ τούτου εἴδη, δέον οὕτως εἰπεῖν· ‟τῶν ἀνθρώπων οἱ μέν εἰσιν Ἕλληνες, οἱ δὲ βάρβαροι”, καὶ καθ’ ὑποδιαίρεσιν λοπόν ‟τῶν δὲ βαρβάρων οἱ μέν εἰσιν Αἰγύπτιοι, οἱ δὲ Πέρσαι, οἱ δὲ ᾿Ινδοί”.

11.16Var olanların bölümlenmesinde de durum aynıdır. İyi ve kötü olanlar bizim için fark eden şeylerdir; iyilerle kötülerin arasında olanlar ise bizim için fark etmeyen, yani kayıtsız şeylerdir. Öyleyse bölümlemenin şimdiki gibi değil, şöyle olması gerekirdi: "Var olanların bir kısmı kayıtsız, bir kısmı fark edendir; fark edenlerin de bir kısmı iyi, bir kısmı kötüdür."

11.16

ὅπερ καὶ ἐπὶ τῆς τῶν ὄντων διαιρέσεως, ἐπεὶ ὅσα μέν ἐστιν ἀγαθὰ καὶ κακά, διαφέροντά ἐστιν ἡμῖν, ὅσα δὲ μεταξὺ τῶν τε ἀγαθῶν καὶ κακῶν, ταῦτ’ ἔστιν ἡμῖν ἀδιάφορα. ἐχρῆν οὖν μὴ οὕτως ἔχειν τὴν διαίρεσιν, ὡς ἔχει, μᾶλλον δ’ ἐκείν’ ὡς· ‟τῶν ὄντων ἃ μέν ἐστιν ἀδιάφορα, ἃ δὲ διαφέροντα, τῶν δὲ διαφερόντων ἃ μὲν ἀγαθά, ἃ δὲ κακά”.

11.17Çünkü böyle bir bölümleme şunu söyleyen bölümlemeye benzerdi: "İnsanların bir kısmı Yunan, bir kısmı barbardır; barbarların da bir kısmı Mısırlı, bir kısmı Pers, bir kısmı Hintlidir." Ortaya konan bölümleme ise şu türden bir bölümlemeye benzemektedir: "İnsanların bir kısmı Yunan, bir kısmı Mısırlı, bir kısmı Pers, bir kısmı Hintlidir."

Ama bu itirazlar üzerinde şimdi uzun uzun durmaya gerek yok. Bunun yerine belki şunu önceden açıklığa kavuşturmak yerinde olur.

11.17

ἐῴκει γὰρ ἡ μὲν τοιαύτη διαίρεσις τῇ λεγούσῃ ‟τῶν ἀνθρώπων οἱ μέν εἰσιν Ἕλληνες, οἱ δὲ βάρβαροι, τῶν δὲ βαρβάρων οἱ μὲν Αἰγύπτιοι, οἱ δὲ Πέρσαι, οἱ δὲ ᾿Ινδοί”· ἡ δὲ ἐκκειμένη ὡμοίωτο τῇ τοιουτοτρόπῳ· ‟τῶν ἀνθρώπων οἱ μέν εἰσιν Ἕλληνες, οἱ δὲ Αἰγύπτιοι, οἱ δὲ Πέρσαι, οἱ δὲ Ἰνδοί”. Ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων τῶν ἐνστάσεων οὐκ ἀνάγκη νῦν μηκύνειν, ἐκεῖνο δ’ ἴσως ἁρμόσει προδιαρθρῶσαι,

11.18"-dir" iki anlama gelir. Birincisi "mevcuttur" anlamıdır: şu anda "gündüzdür" dediğimizde "gündüz mevcuttur" demek isteriz. İkincisi "görünür" anlamıdır: bazı matematikçiler iki yıldız arasındaki uzaklığın bir arşın olduğunu sık sık söylerler; bununla "öyle görünür, ama gerçekte mutlaka öyle değildir" demiş olurlar. Çünkü o uzaklık belki gerçekte yüz stadiondur, ama yüksekliği ve gözün uzaklığı yüzünden bir arşın görünür.

11.18

ὅτι τὸ ἔστι δύο σημαίνει, καὶ ὲν μὲν τὸ οἷον ὑπάρχει ‟ὺπάρχει” καθό φαμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος τό ‟ὅτι ἡμέρα ἔστιν” ἀντὶ τοῦ ἡμέρα ὑπάρχει ἕτερον δὲ τὸ ὴμέρα] ‟φαίνεται”, καθό τινες τῶν μαθηματικῶν εἰώθασι λέγειν πολλάκις, ὅτι τὸ μεταξὺ δυεῖν τινῶν ἀστέρων ἔρων διάστημα πηχυαῖόν ἐστιν, ἐν ἴσῳ λέγοντες τῷ ‘‘φαίνεται καὶ οὐ πάντως ὑπάρχει”· τάχα γὰρ ὑπάρχει μὲν σταδίων ἑκατόν, φαίνεται δὲ πηχυαῖον παρὰ τὸ ὕψος καὶ παρὰ τὴν τῆς ὄψεως ἀπόστασιν.

11.19"-dir" böylece iki anlamlı olduğuna göre, şüpheci olarak "Var olanların bir kısmı iyidir, bir kısmı kötüdür, bir kısmı da bunların arasındadır" dediğimizde "-dir"i mevcut olmayı değil, görünmeyi bildiren anlamda kullanırız. İyilerin, kötülerin ve ikisi de olmayanların tabiatta gerçekten var olup olmadığı konusunda dogmatiklerle yeterince mücadelemiz var;

11.19

διττοῦ δὴ τυγχάνοντος τοῦ ‟ἔστι” μορίου, ὅταν λέγωμεν σκεπτικῶς ‟τῶν ὄντων τὰ μέν ἐστιν ἀγαθά, τὰ δὲ κακά, τὰ δὲ μεταξὺ τούτων” , τὸ ‟ἔστιν” ἐντάττομεν οὐχ ὡς ὑπάρξεως ἀλλ’ ὧς τοῦ ‟φαίνεσθαι” δηλωτικόν. περὶ μὲν γὰρ τῆς πρὸς τὴν φύσιν ὑποστάσεως τῶν τε ἀγαθῶν καὶ κακῶν καὶ οὐδετέρων ἱκανοί πώς εἰσιν ἡμῖν ἀγῶνες πρὸς τοὺς δογματικούς·

11.20 ama görünüşe göre bunların her birine iyi, kötü ya da kayıtsız demeyi âdet edinmişizdir. Timon da İndalmoi'de (fr. 68 Diels) bunu anlatmak istiyor gibidir:

Evet, bana nasıl görünüyorsa öyle söyleyeceğim,
hakikatin dosdoğru cetvelini tutan bir söz olarak:
tanrısal olanın ve iyinin tabiatı ebediyen nedir,
ki insan için en dengeli hayat bunlardan doğar.

Böylece sözünü ettiğimiz bölümleme gösterdiğimiz anlamda ortaya konduğuna göre, onun içindekiler hakkında ne düşünmek gerektiğine bakalım. Söze kavramdan başlayalım.

11.20

κατὰ δὲ τὸ φαινόμενον τούτων ἕκαστον ἔχομεν ἔθος ἀγαθὸν ἢ κακὸν ἢ ἀδιάφορον προσαγορεύειν, καθάπερ καὶ ὁ Τίμων ἐν τοῖς ἰνδαλμοῖς (fr. 68 Diels) ἔοικε δηλοῦν, ὅταν φῇ· ἦ γὰρ ἐγὼν ἐρέω, ὥς μοι καταφαίνεται εἶναι, μῦθον ἀληθείης ὀρθὸν ’ν ἔχων κανόνα, ὧς ἡ τοῦ θείου τε φύσις καὶ τἀγαθοῦ αἰεί, ἐξ ὧν ἰσότατος γίνεται ἀνδρὶ βίος. Κειμένης οὖν κατὰ τὸν ὑποδεδειγμένον τρόπον τῆς προειρημένης διαιρέσεως, ἔδωμεν ἃ χρὴ φρονεῖν περὶ τῶν ἐν αὐτῇ, τὴν ἀρχὴν τῶν λόγων ἀπὸ τῆς ἐννοίας ποιησάμενοι. β΄ τί ἔστι τὸ ἀγαθὸν καὶ κακὸν καὶ ἀδιάφορον

11.212. İyi, kötü ve ne iyi ne kötü olan nedir

Bu konuda dogmatiklere karşı yürüttüğümüz itirazın en önemli kısmı iyi ile kötünün ayırt edilmesinde yattığına göre, her şeyden önce bunların kavramını belirlemek uygun olur. Çünkü bilge Epikuros'a göre (fr. 255 Usener) ön kavram olmadan ne araştırmak ne de aporiaya düşmek mümkündür.

11.21

Τῆς κατὰ τὸν τόπον χειριζομένης ἡμῖν πρὸς τοὺς δογματικοὺς ἀντιρρήσεως τὸ κυριώτατον μέρος ἐχούσης ἐν τῇ διαγνώσει τῶν τε ἀγαθῶν καὶ κακῶν, πρὸ παντὸς ἁρμόσει τὴν ἐπίνοιαν τούτων στῆσαι· κατ’ ἁ γὰρ τὸν σοφὸν Ἐπίκουρον (fr.255Us.) οὔτε ζητεῖν ἔστιν οὔτε ἀπορεῖν ἄνευ προλήψεως.

11.22Stoacılar (fr. III 75 Arnim), deyim yerindeyse ortak kavramlara tutunarak iyiyi şöyle tarif ederler: "İyi, yarar ya da yarardan başka olmayan şeydir." Yarar derken aretēyi ve erdemli eylemi, yarardan başka olmayan derken de erdemli insanı ve dostu kastederler.

11.22

οἱ μὲν οὖν Στωικοὶ (fr. III 75 Arn.) τῶν κοινῶν ὡς εἰπεῖν ἐννοιῶν ἐχόμενοι ὁρίζονται τἀγαθὸν τρόπῳ τῷδε ‘‘ἀγαθόν ἐστιν ὠφέλεια ἢ οὐχ ἕτερον ὡφελείας”, ὠφέλειαν μὲν λέγοντες τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν σπουδαίαν πρᾶξιν, οὐχ ἕτερον δὲ ὠφελείας τὸν σπουδαῖον ἄνθρωπον καὶ τὸν φίλον.

11.23Çünkü aretē, psykhē'nin yönetici kısmının belli bir hâli olduğu için, erdemli eylem de aretēye uygun bir faaliyet olduğu için doğrudan doğruya yarardır. Erdemli insan ve dost ise, onlar da iyiler arasında olmakla birlikte, ne yarar ne de yarardan başka bir şey olarak adlandırılabilir. Sebebi şudur:

11.23

ἡ μὲν γὰρ ἀρετή πως ἔχον ἡγεμονικὸν καθεστηκυῖα, καὶ ἡ σπουδαία πρᾶξις, ἐνέργειά τις οὖσα κατ᾿ ἀρετήν, ἄντικρύς ἐστιν ὠφέλεια· ὁ δὲ σπουδαῖος ἄνθρωπος καὶ ὁ φίλος, πάλιν τῶν ἀγαθῶν ὄντες καὶ αὐτοί, οὔτε ὠφέλεια λεχθεῖεν ἂν ὑπάρχειν οὔθ’ ἕτεροι ὠφελείας δι’ αἰτίαν τοιαύτην·

11.24 Stoacıların dediğine göre parçalar ne bütünlerle aynıdır ne de bütünlerden başkadır. Örneğin el ne bütün insanla aynıdır (çünkü el bütün insan değildir) ne de bütünden başkadır (çünkü bütün insan, eliyle birlikte insan olarak düşünülür). Aretē de erdemli insanın ve dostun bir parçası olduğuna, parçalar da ne bütünlerle aynı ne bütünlerden başka olduğuna göre, erdemli insana ve dosta "yarardan başka olmayan" denmiştir. Böylece her iyi, ister doğrudan yarar olsun ister yarardan başka olmasın, tarifin kapsamına girer.

11.24

τὰ γὰρ μέρη, φασὶ Στωικῶν παῖδες, οὔτε τὰ αὐτὰ τοῖς ὅλοις ἐστὶν οὔτε ἑτεροῖα τῶν ὅλων, οἶον ἡ χεὶρ οὔτε ἡ αὐτή ἐστιν τῷ ὅλῳ ἀνθρώπῳ οὐ γὰρ ὅλος ἄνθρωπός ἐστιν ἡ χείρ), οὔτε ἑτέρα τοῦ ὅλου σύν γὰρ τῇ ὅλῃ] χειρὶ ὅλος ὁ ἄνθρωπος νοεῖται ἄνθρωπος). ἐπεὶ οὖν καὶ τοῦ σπουδαίου ἀνθρώπου καὶ τοῦ φίλου μέρος ἐστὶν ἡ ἀρετή, τὰ δὲ μέρη οὔτε ταὐτὰ τοῖς ὅλοις ἐστὶν οὔτε ἕτερα τῶν ὅλων, εἴρηται ὁ σπουδαῖος ἄνθρωπος καὶ ὁ φίλος οὐχ ἕτερος ὠφελείας. ὥστε πᾶν ἀγαθὸν τῷ ὅρῳ ἐμπεριειλῆφθαι, ἐάν τε ἐξ εὐθείας ὠφέλεια τυγχάνῃ, ἐάν τε μὴ ᾖ ἕτερον ὠφελείας.

11.25Buna bağlı olarak iyinin üç anlamda söylendiğini belirtir ve bu anlamların her birini ayrı ayrı tasvir ederler. Derler ki, bir anlamda iyi, kendisi tarafından ya da kendisinden yarar görülebilen şeydir. En asli iyi budur, yani aretē; çünkü her yarar bir pınardan çıkar gibi ondan doğar.

11.25

ἔνθεν καὶ κατὰ ἀκολουθίαν τριχῶς εἰπόντες ἀγαθὸν προσαγορεύεσθαι, ἕκαστον τῶν σημαινομένων κατ’ ἰδίαν πάλιν ἐπιβολὴν ὑπογράφουσιν. λέγεται γὰρ ἀγαθόν, φασί, καθ’ ἔνα μὲν τρόπον τὸ ὑφ’ οὗ ἢ ἀφ’ οὗ ἔστιν ὠφελεῖσθαι, ὃ δὴ ἀρχικώτατον ὑπῆρχε καὶ ἀρετή· ἀπὸ γὰρ ταύτης ὥσπερ τινὸς πηγῆς πᾶσα πέφυκεν ἀνίσχειν ὠφέλεια.

11.26 Başka bir anlamda iyi, yarar görmenin kendisine uygun olarak gerçekleştiği şeydir. Bu anlamda yalnız aretēler değil, onlara uygun eylemler de iyi diye adlandırılacaktır; çünkü yarar görmek bunlara uygun olarak da gerçekleşir.

11.26

καθ’ ἕτερον δὲ τὸ καθ’ ὃ συμβαίνει ὠφελεῖσθαι· οὕτως οὐ μόνον αἱ ἀρεταὶ λεχθήσονται ἀγαθά, ἀλλὰ καὶ αἱ κατ’ αὐτὰς πράξεις, εἴπερ καὶ κατὰ ταύτας συμβαίνει ὡφελεῖσθαι.

11.27 Üçüncü ve son anlamda iyi, yarar sağlayabilecek olan şeydir. Bu tarif aretēleri, aretēye uygun eylemleri, dostları ve erdemli insanları, tanrıları ve erdemli daimōnları kapsar.

11.27

κατὰ δὲ τὸν τρίτον καὶ τελευταῖον τρόπον λέγεται ἀγαθὸν τὸ οἷόν τε ὠφελεῖν, ἐμπεριλαμβανούσης τῆς ἀποδόσεως ταύτης τάς τε ἀρετὰς καὶ τὰς ἐναρέτους πράξεις καὶ τοὺς φίλους καὶ τοὺς σπουδαίους ἀνθρώπους, θεούς τε καὶ σπουδαίους δαίμονας.

11.28Bu sebeple Platon ile Ksenokrates'in çevresinde (fr. 32 Heinze) iyinin birçok anlamda adlandırıldığını söylemek, Stoacılarda böyle olduğunu söylemekle aynı şey değildir. Onlar iyinin bir anlamda idea, başka bir anlamda ideaya katılan şey olduğunu söylediklerinde, birbirinden çok uzak ve hiçbir ortaklığı olmayan anlamlar ortaya koyarlar; tıpkı "köpek" sözcüğünde gördüğümüz gibi.

11.28

παρ’ ἣν αἰτίαν οὐκ ἐν ἴσῳ λέγεται παρά τε τοῖς περὶ τὸν Πλάτωνα καὶ Ξενοκράτη (fr. 32 Heinze) πολλαχῶς ὀνομάζεσθαι τἀγαθὸν καὶ παρὰ τοῖς Στωικοῖς. ἐκεῖνοι μὲν γάρ, ὅταν φῶσιν ἑτέρως λέγεσθαι ἀγαθὸν τὴν ἰδέαν καὶ ἑτέρως τὸ μετέχον τῆς ἰδέας, σημαινόμενα ἐκτίθενται καὶ κατὰ πολὺ ἀλλήλων διεστῶτα καὶ μηδεμίαν ἔχοντα κοινωνίαν, οἷόν τε καὶ ἐπὶ τῆς ‘‘κύων” φωνῆς θεωροῦμεν.

11.29 Bu sözcük havlayan hayvanı da anlatır, suda yaşayan hayvanı da, filozofu da, yıldızı da; ama bu anlamların hiçbir ortak yanı yoktur, birincisi ikincisinin, ikincisi de üçüncüsünün içinde yer almaz. Aynı şekilde ideaya da ideaya katılana da iyi demek, birbirinden ayrı ve hiçbir ortak kapsam göstermeyen anlamları sıralamaktır.

11.29

ὧς γὰρ ἐκ ταύτης σημαίνεται μὲν πτῶσις ὑφ’ ἣν τὸ ὑλακτικὸν πέπτωκε ζῶον, καὶ ἔτι ὑφ᾿ ἣν τὸ ἔνυγρον, καὶ πρὸς τούτοις ὑφ’ ἣν ὁ φιλόσοφος, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὑφ’ ἣν τὸ ἄστρον, οὐδὲν δὲ κοινὸν ἔχουσιν αἱ τοιαῦται πτώσεις, οὐδ’ ἐμπεριέχεται τῇ δευτέρᾳ ἡ πρώτη καὶ τῇ τρίτῃ ἡ δευτέρα, οὕτω κἀν τῷ φάναι ἀγαθὸν τὴν ἰδέαν καὶ τὸ μετέχον τῆς ἰδέας ἔκθεσις μέν ἐστι σημαινομένων, κεχωρισμένων δὲ καὶ οὐδεμίαν περίληψιν ἐμφαινόντων.

11.30Daha eski filozoflar, dediğim gibi, böyleydi. Stoa'dan gelenler ise "iyi" adında ikinci anlamın birinciyi, üçüncünün de ilk ikisini kapsamasını isterler. Bazıları (Stoic. fr. III 73 Arnim) iyinin kendisi için seçilmeye değer olan şey olduğunu söylemiştir; bazıları "İyi, saadete katkıda bulunandır", bazıları da "İyi, saadeti tamamlayandır" der. Saadet ise, Zenon (fr. 184 Arnim), Kleanthes ve Khrysippos çevresinin tanımladığı gibi, hayatın iyi akışıdır.

İyinin tarifinin genel türü işte böyledir.

11.30

ἀλλ’ οἱ μὲν ἀρχαιότεροι, ὧς προεῖπον, τοιοῦτοί τινες ἦσαν· οἱ δ’ ἀπὸ τῆς Στοᾶς θέλουσιν ἐπὶ τῆς τοῦ ἀγαθοῦ προσηγορίας τὸ δεύτερον σημαινόμενον ἐμπεριληπτικὸν εἶναι τοῦ πρώτου καὶ τὸ τρίτον περιληπτικὸν τῶν δυεῖν. ἦσαν δὲ οἱ φάσκοντες (Stoic. fr. III 73 Arn.) ἀγαθὸν ὑπάρχειν τὸ δι’ αὐτὸ αἱρετόν. οἱ δ’ οὕτως· ‘‘ἀγαθόν ἐστι τὸ συλλαμβανόμενον πρὸς εὐδαιμονίαν”, τινὲς δὲ “τὸ συμπληρωτικὸν εὐδαιμονίας”. εὐδαιμονία δέ ἐστιν, ὧς οἱ τε περὶ τὸν Ζήνωνα (fr. 184 Arn.) καὶ Κλεάνθην καὶ Χρύσιππον ἀπέδοσαν, εὔροια βίου. Πλὴν τὸ μὲν γένος τῆς τοῦ ἀγαθοῦ ἀποδόσεως ἐστι τοιοῦτον·

11.31Bazıları ise, iyi üç anlamda söylendiğine göre, hemen birinci anlamın tarifine, yani "İyi, kendisi tarafından ya da kendisinden yarar görülebilen şeydir" diyen tarife takılmayı âdet edinmiştir. Derler ki, iyi gerçekten kendisinden yarar görülebilen şeyse, yalnız genel aretēnin iyi olduğunu söylemek gerekir (çünkü yarar görmek yalnız ondan gelir); phronēsis, itidal ve ötekiler gibi özel aretēlerin her biri ise tarifin dışında kalır.

11.31

εἰώθασι δ’ ἔνιοι, τριχῶς λεγομένου τἀγαθοῦ, πρὸς τὸν τοῦ πρώτου σημαινομένου ὅρον εὐθὺς ἐπιζητεῖν, καθὸ λέγει· “τὸ ἀγαθόν ἐστι τὸ ὑφ’ οὗ ἢ ἀφ’ οὗ ἔστιν ὠφελεῖσθαι”, ὡς εἰ ταῖς ἀληθείαις ἀγαθόν ἐστι τὸ ἀφ’ οὗ ἔστιν ὠφελεῖσθαι, μόνην ῥητέον τὴν γενικὴν ἀρετὴν ἀγαθὸν ὑπάρχειν (ἀπὸ μόνης γὰρ ταύτης συμβαίνει τὸ ὠφελεῖσθαι), ἐκπίπτειν δὲ τοῦ ὅρου ἑκάστην τῶν εἰδικῶν, οἷον τὴν φρόνησιν καὶ τὴν σωφροσύνην καὶ τὰς λοιπάς.

11.32 Çünkü bunların hiçbirinden tam olarak yarar sağlamak çıkmaz. Phronēsisten akıllıca davranmak çıkar, daha genel olan yarar sağlamak değil (yarar sağlamanın kendisi ondan çıksaydı, o belirli olarak phronēsis değil, genel aretē olurdu). İtidalden de ona özgü yüklem olan itidalli davranmak çıkar, ortak olan yarar sağlamak değil. Ötekilerde de durum buna benzer.

11.32

ἀπ’ οὐδεμιᾶς γὰρ αὐτῶν συμβαίνει [τὸ] αὐτὸ τοῦτο τὸ ὠφελεῖν, ἀλλ’ ἀπὸ μὲν τῆς φρονήσεως τὸ φρονεῖν καὶ οὐ κοινότερον τὸ ὠφελεῖν (εἰ γὰρ αὐτὸ τοῦτο συμβαίνοι, τὸ ὠφελεῖν, οὐκ ἔσται ὡρισμένως φρόνησις, γενικὴ δ’ ἀρετή), καὶ ἀπὸ τῆς σωφροσύνης τὸ κατ’ αὐτὴν κατηγόρημα, σωφρονεῖν, οὐ τὸ κοινόν, ὠφελεῖν, καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν τὸ ἀνάλογον.

11.33Bu suçlamaya karşı çıkanlar ise şöyle der: "İyi, kendisinden yarar görmenin çıktığı şeydir" dediğimizde, "İyi, kendisinden hayattaki işlerden birinde yarar görmenin çıktığı şeydir" demiş oluruz. Böylece özel aretēlerin her biri de iyi olacaktır; çünkü her biri genel olarak yarar sağlamayı getirmese de hayattaki işlerden birinde yarar görmeyi sağlar: biri, phronēsis gibi, akıllıca davranmayı, öteki, itidal gibi, itidalli davranmayı.

11.33

οἱ δ’ ἀντικαθιστάμενοι πρὸς τοῦτο τὸ ἔγκλημα τοῦτό φασιν· ὅταν λέγωμεν· ‘‘ἀγαθόν ἐστιν ἀφ’ οὗ συμβαίνει τὸ ὠφελεῖσθαι”, ἐν ἴσῳ τούτῳ λέγομεν· “ἀγαθόν ἐστιν ἀφ’ οὗ συμβαίνει τι τῶν ἐν τῷ βίῳ ὠφελεῖσθαι”. οὕτω γὰρ καὶ ἑκάστη τῶν ἐπ’ εἴδους ἀρετῶν ἀγαθὸν γενήσεται, κοινῶς μὲν τὸ ὠφελεῖν μὴ ἐπιφέρουσα, τὶ δὲ τῶν ἐν τῷ <βίῳ> ὠφελεῖσθαι παρεχομένη, οἶον ἡ <τὸ> φρονεῖν, καθάπερ ἡ φρόνησις, ἡ δὲ τὸ σωφρονεῖν, ὧς σωφροσύνη.

11.34Ama bunlar savunma yaparak önceki suçlamadan kaçmak isterken başka bir suçlamaya yuvarlandılar. Çünkü söylenen "İyi, kendisinden hayattaki işlerden birinde yarar görmenin çıktığı şeydir" ise, genel aretē iyi olduğu hâlde tarifin kapsamına girmeyecektir. Çünkü ondan hayattaki işlerden birinde yarar görmek değil (yoksa o da özel aretēlerden biri olurdu), düpedüz yarar görmek çıkar.

11.34

θελήσαντες δὲ οὗτοι ὧς ἀπολογούμενοι τὸ πρότερον ἔγκλημα φυγεῖν, εἰς ἕτερον ἀπεκυλίσθησαν. εἰ γὰρ ἕτερον] ἔστι τὸ λεγόμενον τοιοῦτο· ‘‘ἀγαθόν ἐστιν ἀφ’ οὗ συμβαίνει τι τῶν ἐν τῷ βίῳ ὠφελεῖσθαι”, ἡ γενικὴ ἀρετὴ ἀγαθὸν οὖσα οὐχ ὑποπεσεῖται τῷ ὅρῳ· οὐ γὰρ ἀπ’ αύτῆς συμβαίνει τι τῶν ἐν τῷ βίῳ ὠφελεῖσθαι (ἐπεὶ μία τῶν ἐπ’ εἴδους γενήσεται), ἀλλ’ ἀπλῶς τὸ ὠφελεῖσθαι.

11.35Bu tür tariflere karşı, dogmatik bir titizlik taşıyan başka itirazlar da dile getirilegelmiştir. Bize ise şunu göstermek yeter: iyinin yararlı olan, kendisi için seçilmeye değer olan ya da saadete katkıda bulunan şey olduğunu söyleyen, ya da buna benzer bir tarif veren kişi, iyinin ne olduğunu öğretmez, yalnızca onun bir arazını ortaya koyar. İyinin arazını ortaya koyan ise iyinin kendisini göstermiş olmaz. Nitekim iyinin yarar sağladığını, seçilmeye değer olduğunu (agathon adı da "hayranlık uyandıran" anlamındaki agaston'dan gelir: Platon, Kratylos 412c) ve saadet getirdiğini herkes hemen kabul eder. Ama yarar sağlayan, kendisi için seçilmeye değer olan ve saadet getiren bu şeyin acaba ne olduğu ayrıca soruşturulursa, artık aynı düşüncede olmazlar. Daha önce ona ittifakla yararlı ve seçilmeye değer dedikleri hâlde, inanılmaz bir savaşa sürüklenirler: biri aretē der, biri haz, biri acı çekmemek, biri de bunlardan farklı başka bir şey.

11.35

Καὶ ἕτερα δὲ εἴωθε λέγεσθαι πρὸς τοὺς τοιούτους ὅρους, δογματικῆς ἐχόμενα περιεργίας. ἡμῖν δὲ ἀπόχρη ἀποδεῖξαι, ὅτι ὁ λέγων ἀγαθὸν τὸ ὠφελοῦν ἢ τὸ δι’ αὐτὸ αἱρετὸν ἢ τὸ συνεργοῦν πρὸς εὐδαιμονίαν, ἢ οὕτω πως ἀποδιδούς, οὐχ ὃ ἔστιν ἀγαθὸν διδάσκει, ἀλλὰ τὸ συμβεβηκὸς αὐτῷ παρίστησιν. ὁ δὲ τὸ συμβεβηκὸς τἀγαθῷ παριστὰς οὐκ αὐτὸ δείκνυσι τἀγαθόν. εὐθέως γοῦν τὸ μὲν ὅτι ὠφελεῖ τἀγαθὸν καὶ τὸ ὅτι αἱρετόν ἐστι, παρὸἀγαθὸν εἴρηται τὸ οἶον ἀγαστόν (Plato Craty l. p. 412C), ὅτι <τε> εὐδαιμονίας ἐστὶ ποιητικόν, πάντες ἀλλ’ ἐὰν προσεξετάζηται, τί ποτε ἔστι τοῦτο

11.36

τὸ ὠφελοῦν καὶ δι’ αὐτὸ αἱρετὸν καὶ εὐδαιμονίας ποιητικόν, οὐκέτι ὁμοφρονήσουσι, καίπερ συμφώνως πρότερον αὐτὸ λέγοντες τὸ ὠφελοῦν καὶ τὸ αἱρετόν, ἀλλ’ εἰς ἄπιστον ἐξενεχθήσονται πόλεμον, τοῦ μὲν ἀρετὴν λέγοντος, τοῦ δ’ ἡδονήν, τοῦ δ’ ἀλυπίαν, τοῦ δ’ ἄλλο τι τῶν διαφερόντων.

11.37Oysa yukarıda anılan tariflerden iyinin ne olduğu anlaşılsaydı, iyinin tabiatı bilinmiyormuş gibi birbirleriyle çekişmezlerdi. Öyleyse ortaya konan tarifler iyinin ne olduğunu değil, iyinin arazını öğretir. Bu yüzden yalnız bu bakımdan değil, imkânsız bir şeyi hedefledikleri için de kusurludurlar.

11.37

εἰ δέ γε ἐκ τῶν προειρημένων ὅρων ἐδείκνυτο, ὃ ἔστι τὸ ἀγαθόν, οὐκ ἂν ἐπεστασίαζον ὧς ἀγνοουμένης τῆς τἀγαθοῦ φύσεως. τοίνυν οὐχ ὃ ἔστι τὸ ἀγαθὸν οἱ ἐκκείμενοι ὅροι διδάσκουσιν, ἀλλὰ τὸ συμβεβηκὸς τἀγαθῷ. διόπερ οὐδὲ κατὰ τοῦτο μόνον εἰσὶ μοχθηροί, ἀλλὰ καὶ καθόσον ἀδυνάτου τινὸς ἐφίενται πράγματος·

11.38 Çünkü var olan bir şeyi bilmeyen, ona ait arazı da bilemez. Örneğin atın ne olduğunu bilmeyen birine "At kişneyen bir canlıdır" diyen, ona atın ne olduğunu öğretmiş olmaz; çünkü atı bilmeyen kişi atın bir arazı olan kişnemeyi de bilmez. Öküzün ne olduğunu kavramamış birine "Öküz böğüren bir canlıdır" diyen de öküzü tanıtmış olmaz; çünkü öküzü bilmeyen, onun arazı olan böğürmeyi de kavrayamaz.

11.38

ὁ γὰρ ἀγνοῶν τι τῶν ὄντων, οὗτος οὐδὲ τὸ συμβεβηκὸς ἐκείνῳ γινώσκειν δύναται. οἷον ὁ πρὸς τὸν ἀγνοοῦντα, τί ἐστιν ἵππος, λέγων· “ἳππος ἐστὶ ζῷον χρεμετιστικόν” οὐ διδάσκει, ὃ ἔστιν ἵππος· τῷ γὰρ μὴ γινώσκοντι τὸν ἵππον καὶ τὸ χρεμετίζειν ἀγνοεῖται, ὅπερ ἦν τοῦ ἵππου συμβεβηκός. καὶ ὁ πρὸς τὸν μὴ κατ’ εἰληφότα, τί ἐστι βοῦς, προφερόμενος· “βοῦς ἐστι ζῷον μυκητικόν” οὐ παρίστησι τὸν βοῦν· τῷ γὰρ μὴ γινώσκοντι τοῦτον συνακαταληπτεῖται καὶ τὸ μυκᾶσθαι, συμβεβηκὸς ὑπάρχον τοῦ βοός.

11.39 Öyleyse iyiye dair hiçbir kavramı olmayan birine iyinin seçilmeye değer ya da yararlı olan şey olduğunu söylemek boşuna ve yararsızdır. Önce iyinin kendi tabiatını öğrenmek, ancak ondan sonra iyinin yarar sağladığını, seçilmeye değer olduğunu ve saadet getirdiğini anlamak gerekir. Bu tabiat bilinmedikçe böyle tarifler araştırılan şeyi öğretmez.

11.39

οὐκοῦν καὶ πρὸς τὸν ἀνεννόητον ὄντα τἀγαθοῦ μάτην καὶ ἀνωφελῶς λέγεται, ὅτι ἀγαθόν ἐστι τὸ αἱρετὸν ἢ τὸ ὠφελοῦν. πρῶτον γὰρ δεῖ μαθεῖν τὴν αὐτοῦ τοῦ ἀγαθοῦ φύσιν, εἶτα τότε συνιέναι, ὅτι ὠφελεῖ καὶ ὅτι αἱρετόν ἐστι καὶ εὐδαιμονίας ποιητικόν. ἐπ’ ἀγνοουμένῃ δὲ ταύτῃ καὶ οἱ τοιοῦτοι τῶν ὅρων οὐ διδάσκουσι τὸ ζητούμενον.

11.40İyinin kavranışı hakkında örnek olsun diye bu kadarını söylemek yeter. Sanırım bunlardan, başka görüşte olanların kötü hakkındaki teknik açıklamaları da açıkça anlaşılır. Kötü, iyinin zıddıdır; yani zarar ya da zarardan başka olmayan şeydir. Kötülük ve kötü eylem gibi şeyler zarardır; kötü insan ve düşman gibi şeyler ise zarardan başka olmayandır.

11.40

Δείγματος μὲν οὖν χάριν ἀπαρκέσει ταῦτ’ εἰρῆσθαι περὶ τῆς τἀγαθοῦ νοήσεως. ἐξ ὧν, ὧς οἶμαι, σαφῆ τυγχάνει καὶ τὰ περὶ τοῦ κακοῦ τεχνολογούμενα παρὰ τοῖς ἑτεροδόξοις. κακὸν γάρ ἐστι τὸ ἐναντίον τῷ ἀγαθῷ· ὅπερ βλάβη ἐστὶν ἢ οὐχ ἕτερον βλάβης, καὶ βλάβη μὲν ὥσπερ κακία καὶ ἡ φαύλη πρᾶξις, οὐχ ἕτερον δὲ βλάβης καθάπερ ὁ φαῦλος ἄνθρωπος καὶ ὁ ἐχθρός.

11.41Bunların, yani iyi ile kötünün arasında, ne öyle ne böyle olan şey bulunur; buna kayıtsız da deniyordu. Bu tariflerin ne anlama geldiği ve onlara karşı ne söylenmesi gerektiği, iyi hakkında söylenenlerden (§ 21–39) anlaşılabilir. Bunları önceden belirlediğimize göre şimdi başka bir konuya geçelim ve iyi ve kötü olarak bir şey düşünüldüğü gibi, tabiatta da öyle bir şeyin var olup olmadığına bakalım.

11.41

μεταξὺ δὲ τούτων (φημὶ δὲ τοῦ τε ἀγαθοῦ καὶ κακοῦ, ὅπερ καὶ ἀδιάφορον ὠνομάζετο) ἔστι τὸ οὐδετέρως ἔχον. τίς δ’ ἦν ἡ τῶν ὅρων τούτων δύναμις καὶ τίνα ῥητέον πρὸς τοὺς ὅρους, ἐκ τῶν περὶ τἀγαθοῦ λελεγμένων (§ 21 — 39) πάρεστι νῦν δ’ ἐπὶ προκατασταθεῖσι τούτοις μετελθόντες σκεψώμεθα, εἰ ὥσπερ ἐπινοεῖταί τι ἀγαθὸν καὶ κακόν, οὕτω καὶ πρὸς τὴν φύσιν ὑπαρκτόν ἐστιν. γ’ εἰ ἔστι φύσει ἀγαθὸν καὶ κακόν

11.423. Tabiatça iyi ve kötü var mıdır

Dogmatiklerin iyi ve kötü kavramını sağlam biçimde ortaya koyamadıklarını daha önce gösterdik. İyinin varlığına dair akıl yürütmeleri daha kolay izleyebilmek için ise şunu söylemek yeter: Ainesidemos'un da dediği gibi, bütün insanlar, ne olursa olsun kendilerini çeken şeyi iyi saysalar da, onun hangi türden olduğu konusunda birbiriyle çatışan yargılara sahiptir.

11.42

Ὅτι μὲν οὖν οὐ κεκρατημένως ὑπέγραψαν οἱ δογματικοὶ τὴν ἐπίνοιαν τοῦ τε ἀγαθοῦ καὶ κακοῦ, πρότερον ἐπελογισάμεθα· πρὸς δὲ τὸ εὐχερέστερον συμπεριφέρεσθαι τοῖς περὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ λόγοις αὔταρκές ἐστιν εἰπεῖν, ὡς ἄρα πάντες ἄνθρωποι, καθάπερ ἔλεγε καὶ ὁ Αἰνησίδημος, ἀγαθὸν ἡγούμενοι τὸ αἱροῦν ὁποῖον ἄν ποτ’ ᾖ 5 μαχομένας ἔχουσι τἀς ἐν εἴδει περὶ αὐτοῦ κρίσεις.

11.43İnsanlar, diyelim, bedensel bir güzelliğin var olduğu konusunda anlaşırken alımlı ve güzel kadının hangisi olduğu konusunda çekişirler: Etiyopyalı en basık burunlu ve en kara olanı yeğler, Pers en kartal burunlu ve en beyaz olanı beğenir, bir başkası da hem yüz çizgileri hem ten rengi bakımından ortada olanı hepsinden güzel bulur.

11.43

καὶ ὃν τρόπον συμφωνοῦντες, εἰ τύχοι, περὶ τοῦ εἶναί τινα σωματικὴν εὐμορφίαν περὶ τῆς εὐμόρφου καὶ καλῆς γυναικὸς στασιάζουσιν, τοῦ μὲν Αἰθίοπος τὴν σιμοτάτην καὶ μελαντάτην προκρίνοντος, τοῦ δὲ Περσοῦ τὴν γρυποτάτην καὶ λευκοτάτην ἀποδεχομένου, ἄλλου δὲ τὴν μέσην κατά τε τὸν χαρακτῆρα καὶ κατὰ τὴν χρόαν πασῶν καλλίονα λέγοντος,

11.44 Aynı şekilde sıradan insanlar da filozoflar da ortak bir ön kavrama dayanarak bir iyinin ve bir kötünün var olduğunu düşünürler: iyi, kendilerini çeken ve onlara yarar sağlayan, kötü de bunun tersi olan şeydir. Ama türlere gelince birbirleriyle savaşırlar.

Her adam başka işlerden zevk alır (Odysseia XIV 228),

Arkhilokhos'un dediği gibi de (fr. 36 Bergk)

her biri başka bir işle yüreğini ısıtır.

Nitekim biri şöhrete bağlanır, biri zenginliğe, biri sağlam bir bünyeye, biri de hazza. Filozoflar için de aynı şey geçerlidir.

11.44

τὸν αὐτὸν τρόπον κατὰ κοινὴν πρόληψιν δοξάζοντες εἶναί τι ἀγαθὸν καὶ κακὸν οἱ τε ἰδιῶται καὶ οἱ φιλόσοφοι, ἀγαθὸν μὲν τὸ αἱροῦν αὐτοὺς καὶ ὠφελοῦν, κακὸν δὲ τὸ ἐναντίως ἔχον, κατ’ εἶδος πρὸς ἀλλήλους πολεμοῦσιν· ἄλλος γάρ τ’ ἄλλοισιν ἀνὴρ ἐπιτέρπεται ἔργοις (ξ καὶ κατ’ Ἀρχίλοχον (fr. 36 Bergk) ἄλλος ἄλλῳ ἐπ’ ἔργῳ καρδίην ἰαίνεται, εἴγε ὁ μὲν δόξαν ἀσπάζεται, ὁ δὲ πλοῦτον, ἄλλος εὐεξίαν, τὶς δὲ ἡδονήν. καὶ ἐπὶ τῶν φιλοσόφων ὁ αὐτὸς λόγος.

11.45Akademi'den ve Peripatos'tan gelenler iyilerin üç cinsi olduğunu söyler: bir kısmı psykhē ile, bir kısmı bedenle ilgilidir, bir kısmı da psykhē'nin ve bedenin dışındadır. Psykhē ile ilgili olanlar aretēlerdir; bedenle ilgili olanlar sağlık, sağlam bünye, duyuların keskinliği, güzellik ve bu türden her şeydir; psykhē'nin ve bedenin dışında olanlar da zenginlik, vatan, ana baba, çocuklar, dostlar ve benzerleridir.

11.45

οἱ μὲν γὰρ ἀπὸ τῆς Ἀκαδημίας καὶ τοῦ Περιπάτου τρία γένη φασὶν εἶναι τῶν ἀγαθῶν, καὶ ἃ μὲν περὶ ψυχὴν ὑπάρχειν, ἃ δὲ περὶ σῶμα, ἃ δὲ ἐκτὸς ψυχῆς τε καὶ σώματος, περὶ μὲν οὖν ψυχὴν τὰς ἀρετάς, περὶ δὲ τὸ σῶμα ὑγίειαν καὶ εὐεξίαν καὶ εὐαισθησίαν καὶ κάλλος καὶ πὰν ὃ τῆς ὁμοίας ἐστὶν ἰδέας, ἐκτὸς δὲ ψυχῆς καὶ σώματος πλοῦτον πατρίδα γονεῖς τέκνα φίλους, τὰ παραπλήσια.

11.46Stoa'dan gelenler de (III 96 Arnim) iyilerin üç cinsi olduğunu söylemiştir, ama aynı biçimde değil. Onlara göre bunların bir kısmı psykhē ile ilgilidir, bir kısmı dışarıdadır, bir kısmı da ne psykhē ile ilgilidir ne dışarıdadır; bedenle ilgili iyiler cinsini ise iyi olmadıkları gerekçesiyle dışarıda bırakırlar. Psykhē ile ilgili olanların aretēler ve erdemli eylemler, dışarıda olanların dost, erdemli insan, erdemli çocuklar, ana baba ve benzerleri olduğunu, ne psykhē ile ilgili ne de dışarıda olanın ise kendisine göre düşünüldüğünde erdemli insanın kendisi olduğunu söylerler. Çünkü insan ne kendi dışında olabilir ne de yalnız psykhē ile ilgili olabilir; zira psykhē ile bedenden oluşur.

11.46

οἱ δὲ ἀπὸ τῆς Στοᾶς (III 96 Arn.) τρία μὲν γένη τῶν ἀγαθῶν καὶ αὐτοὶ τυγχάνειν ἔλεξαν, οὐχ ὡσαύτως δ’ ἑ· τούτων γὰρ τὰ μὲν περὶ ψυχήν τὰ δ’ ἐκτός, δὲ οὔτε περὶ ψυχὴν οὔτε ἐκτός, ἐξαιροῦντες τὸ γένος τῶν περὶ τὸ σῶμα ἀγαθῶν ὧς μὴ ἀγαθῶν. καὶ δὴ περὶ μὲν ψυχὴν εἶναί φασι τὰς ἀρετὰς καὶ <τὰς> πράξεις, ἐκτὸς δὲ εἶναι τόν τε φίλον καὶ τὸν σπουδαῖον ἄνθρωπον καὶ τὰ σπουδαῖα τέκνα καὶ γονεῖς καὶ τὰ ὅμοια, οὔτε δὲ περὶ ψυχὴν οὔτε ἐκτὸς αὐτὸν τὸν σπουδαῖον ἄνθρωπον ὡς πρὸς ἑαυτόν. οὔτε γὰρ ἐκτὸς ἑαυτοῦ δύνατόν εἶναι αὐτὸν οὔτε περὶ ψυχήν· ἐκ γὰρ ψυχῆς καὶ σώματος συνέστηκεν.

11.47Bazıları ise bedenle ilgili iyiler cinsini dışarıda bırakmak şöyle dursun, en asli iyiyi bile bu cinste bulmuştur; tensel hazzı benimseyenler böyledir. Ama insanların iyi ve kötü hakkındaki yargısının uyumsuz ve çatışmalı olduğunu göstermek için sözü fazla uzatıyor gibi görünmeyelim; açıklamamızı tek bir örnek, sağlık örneği üzerinden yapacağız, çünkü bu konudaki söz bize daha tanıdıktır.

11.47

εἰσὶ δὲ οἱ τοσοῦτον ἀπέχοντες τοῦ ἐξαιρεῖν τὸ γένος τῶν περὶ σώματι ἀγαθῶν, ὧς καὶ ἐν αὐτοῖς τὸ ἀρχικώτατον ἀπολιπεῖν ἀγαθόν· ὁποῖοί εἰσιν οἱ τὴν κατὰ σάρκα ἡδονὴν ἀσπαζόμενοι. καὶ ἕνα μὴ δοκῶμεν νῦν ἐπὶ πλεῖον ἐκτείνειν τὸν λόγον παριστάντες, ὅτι ἀσύμφωνός ἐστι καὶ μαχομένη ἡ περὶ ἀγαθοῦ τε καὶ κακοῦ τῶν ἀνθρώπων κρίσις, ἐπὶ ἑνὸς ὑποδείγματος ποιησόμεθα τὴν ὑφήγησιν, καθάπερ τῆς ὑγείας, ἐπεὶ καὶ συνηθέστερός ἐστιν ἡμῖν ὁ περὶ αὐτῆς λόγος.

11.48Bazıları sağlığın iyi olduğunu düşünür, bazıları iyi olmadığını. İyi sayanların bir kısmı onun en büyük iyi olduğunu söylemiştir, bir kısmı en büyük iyi olmadığını. İyi değildir diyenlerin de bir kısmı onun tercih edilen bir kayıtsız şey olduğunu, bir kısmı da kayıtsız olmakla birlikte tercih edilen bir şey olmadığını söylemiştir.

11.48

Οὐκοῦν τὴν ὑγείαν οἱ μὲν νομίζουσιν ἀγαθὸν εἶναι οἱ δ’ οὐκ ἀγαθόν, καὶ τῶν ἀγαθὸν ὑπολαμβανόντων οἱ μὲν μέγιστον ἀγαθὸν ταύτην ἔλεξαν, οἱ ὁ οὐ μέγιστον, καὶ τῶν οὐκ ἀγαθὸν εἰπόντων οἱ μὲν ἀδιάφορον προηγούμενον, οἱ δὲ ἀδιάφορον μέν, οὐ προηγούμενον δέ.

11.49Şairlerden ve yazarlardan azımsanmayacak sayıda kişi, genel olarak da gündelik hayatın içinden gelen herkes sağlığın iyi, hem de ilk iyi olduğunu söylemiştir. Lirik şair Simonides (fr. 70 Bergk), saygıdeğer sağlığı olmayan biri için güzel bilgeliğin bile hiçbir çekiciliği olmadığını söyler. Likymnios da (fr. 4 Bergk) önce şunları söyler:

Parlak gözlü, yüce anne, Apollon'un kutsal tahtlarının
özlenen kraliçesi,
tatlı gülüşlü Sağlık...

Sonra şu yüce sözü ekler:

Zenginliğin, ana babanın ne değeri var,
ya da insanı tanrılara eşit kılan krallığın?
Sensiz kimse mesut doğmadı.

11.49

ἀγαθὸν μὲν οὖν, καὶ τοῦτο πρῶτον, εἰρήκασι τὴν ὑγείαν οὐκ ὀλίγοι τῶν τε ποιητῶν καὶ τῶν συγγραφέων καὶ καθόλου πάντες οἱ ἀπὸ τοῦ βίου. Σιμωνίδης (fr. 70 Bergk) μὲν γὰρ ὁ μελοποιός φησι μηδὲ καλὰς σοφίας εἶναι χάριν, εἰ μή τις ἔχοι σεμνὴν ὑγείαν· Λικύμνιος (fr. 4 Bergk) δὲ προειπὼν ταῦτα· λιπαρόμματε, μᾶτερ ὑψίστα, θρόνων σεμνῶν Ἀπόλλωνος βασίλεια ποθεινά, πραύγελως ῾Υγεία, ποῖον ὑψηλὸν ἐπιφέρει· τίς γὰρ πλούτου χάρις ἢ τοκήων ἢ τᾶς ἰσοδαίμονος ἀνθρώπου βασιληίδος ἀρχᾶς; σέθεν δὲ χωρὶς οὔ τις εὐδαίμων ἔφυ.

11.50Herophilos da Diyet Üzerine'nin dördüncü kitabında, sağlık yoksa bilgeliğin kendini gösteremeyeceğini, tekhnēnin belirsiz kalacağını, gücün yarışa çıkamayacağını, zenginliğin işe yaramayacağını, sözün de güçsüz kalacağını söyler.

11.50

Ἡρόφιλος δὲ ἐν τῷ δ’ διαιτητικῷ καὶ σοφίαν φησὶν ἀνεπίδεικτον καὶ τέχνην ἄδηλον καὶ ἰσχὺν ἀναγώνιστον καὶ πλοῦτον ἀχρεῖον καὶ λόγον ἀδύνατον ὑγείας ἀπούσης.

11.51Onlar böyle der. Akademi'den ve Peripatos'tan gelenler ise sağlığın iyi olduğunu, ama ilk iyi olmadığını söylemiştir; çünkü iyilerin her birine kendine uygun yeri ve değeri vermek gerektiğini düşünürler. Bu yüzden Krantor da (fr. 13 Kayser) söylediğini gözümüzün önüne sermek isteyerek çok zarif bir örnekten yararlanmıştır.

11.51

ἀλλ’ οὗτοι μὲν οὕτως· ἀγαθὸν δ’ εἶπαν αὐτὴν ὑπάρχειν, οὐ μὴν καὶ πρῶτον, οἱ τε ἀπὸ τῆς ᾿Ακαδημίας καὶ οἱ ἀπὸ τοῦ Περιπάτου. δεῖν γὰρ ὑπέλαβον ἑκάστῳ τῶν ἀγαθῶν τὴν οἰκείαν τάξιν τε καὶ ἀξίαν ἀπονέμειν. ἔνθεν καὶ ὁ Κράντωρ (fr. 13 Kayser) εἰς ἔμφασιν τοῦ λεγομένου βουλόμενος ἡμᾶς ἄγειν πάνυ χαρίεντι συνεχρήσατο παραδείγματι.

11.52Diyor ki, bütün Yunanlıların toplandığı yeni bir tiyatro düşünelim; iyilerin her biri buraya çıkıp birincilik için yarışsın. O zaman iyiler arasındaki farkı hemen kavrarız.

11.52

εἰ γὰρ νοήσαιμεν, φησί, καινόν τι τῶν Πανελλήνων θέατρον, εἰς τοῦτό τε ἕκαστον τῶν ἀγαθῶν παριὸν καὶ τῶν πρωτείων ἀντιποιούμενον ποιούμενον ἥκειν, εὐθὺς καὶ εἰς ἔννοιαν ἀναχθησόμεθα τῆς ἐν τοῖς ἀγαθοῖς διαφορᾶς.

11.53Önce zenginlik öne fırlayıp şöyle der: "Ey bütün Yunanlılar! Ben bütün insanlara süs, giysi, ayakkabı ve öteki keyifleri sağlarım; hastaya da sağlama da gereğim. Barışta hoş şeyleri ben sağlarım, savaşta işlerin sinir gücü olurum."

11.53

πρῶτον μὲν γὰρ ὁ πλοῦτος παραπηδήσας ἐρεῖ· ‘‘ἐγώ, ἄνδρες Πανέλληνες, κόσμον παρέχων πᾶσιν πᾶσιν ἀνθρώποις καὶ τἀς ἐσθῆτας καὶ τὰς ὑποδέσεις καὶ τὴν ἄλλην ἀπόλαυσιν χρειώδης εἰμὶ νοσοῦσι καὶ ὑγιαίνουσι, καὶ ἐν μὲν εἰρήνῃ παρέχω τὰ τερπνά, ἐν δὲ πολέμοις νεῦρα τῶν πράξεων γίνομαι.”

11.54Bu sözleri duyan Yunanlılar hep bir ağızdan birinciliğin zenginliğe verilmesini isteyeceklerdir. Ama zenginlik tam galip ilan edilirken haz çıkagelse,

onda sevgi vardır, onda arzu vardır, gönül okşayan söz,
en akıllıların bile aklını çelen tatlı dil (İlyada XIV 216–217),

ortaya geçip galip ilan edilmenin asıl kendi hakkı olduğunu söylese,

çünkü varlık kalıcı değildir, bir günlüktür;
kısa bir süre çiçek açar, sonra evden uçup gider (Euripides, Phoinissai 558; Elektra 944),

üstelik insanlar onu kendisi için değil, ondan doğan keyif ve haz için ararlar, Yunanlılar da işin başka türlü değil tam böyle olduğunu düşünüp hazzın taçlandırılması gerektiğini haykıracaklardır.

11.54

τούτων γὰρ δὴ τῶν λόγων ἀκούσαντες οἱΠανέλληνες ὁμοθυμαδὸν κελεύσουσιν ἀποδοῦναι τὰ πρωτεῖα τῷ πλούτῳ. ἀλλ’ ἐὰν τούτου ἤδη ἀνακηρυττομένου ἐπιστᾶσα ἡ ἡδονή (Ξ τῇ ἔνι μὲν φιλότης, ἔνι δ’ ἵμερος, ἐν δ’ ὀαριστύς, πάρφασις, ἥ τ’ ἔκλεψε νόον πύκα περ φρονεόντων, λέγῃ δὲ εἰς μέσον καταστᾶσα,

11.55

ὅτι αὐτὴν δίκαιόν ἐστιν ἀναγορεύειν (Eurip. Phoen. 558 + Electra 944) (ὁ δ’ ὄλβος οὐ βέβαιος, ἀλλ’ ἐφήμερος ἐξέπτατ’ οἴκων, μικρὸν ἀνθήσας χρόνον, διώκεταί τε πρὸς τῶν ἀνθρώπων οὐ δι’ ἑαυτόν, ἀλλὰ τὴν ἐξ αὐτοῦ περιγινομένην ἀπόλαυσιν καὶ ἡδονήν), πάντως οἱ Πανέλληνες, οὐκ ἄλλως ἔχειν τὸ πρᾶγμα ἢ οὕτως ὑπολαβόντες, κεκράξονται δεῖν τὴν ἡδονὴν στεφανοῦν.

11.56Ama haz da ödülü alıp götürmeye hazırlanırken sağlık yanındaki tanrılarla birlikte içeri dalsa ve kendisi yokken ne hazzın ne zenginliğin bir yararı olduğunu öğretse,

Zenginlik ne işe yarar bana, hasta olduktan sonra?
Az şeyle, günü gününe yetinip
acısız bir hayat sürmeyi, zengin olup hasta olmaya yeğlerim (Euripides, Telephos fr. 714 Nauck),

Yunanlılar bunu duyunca saadetin yatağa düşmüş ve hasta olarak var olamayacağını yeniden öğrenecek ve sağlığın kazandığını söyleyeceklerdir. Ama sağlık da kazanmışken cesaret, çevresinde kalabalık bir kahramanlar ve yiğitler bölüğüyle içeri girse, ortaya geçip şöyle dese: "Ey Yunanlılar! Ben yanınızda olmazsam elinizdeki iyiler başkalarının olur; düşmanlarınız da size galip geleceklerini bildikleri için bütün iyilerle dolup taşmanızı dilerler." Yunanlılar bunları da duyunca birinciliği aretēye, ikinciliği sağlığa, üçüncülüğü hazza verecek, zenginliği de en sona koyacaklardır.

11.56

ἀλλὰ καὶ ταύτης τὸ βραβεῖον φέρεσθαι στεφανοῦν. ἐπὴν εἰσβάλλῃ ἡ ὑγεία μετὰ τῶν συνέδρων αὐτῇ θεῶν, καὶ διδάσκῃ, ὡς οὔτε ἡδονῆς οὔτε πλούτου ὄφελός τι ἐστὶν ἀπούσης αὐτῆς (Eur. Teleph. fr. 714 Nauck) τί γάρ με πλοῦτος, < . . . . > ὠφελεῖ μίκρ’ ἂν θέλοιμι καὶ καθ’ ἡμέραν ἔχων ἄλυπον οἰκεῖν βίοτον ἢ πλουτῶν νοσεῖν), ἀκούσαντες πάλιν οἱ Πανέλληνες καὶ μεταμαθόντες,

11.57

ὧς οὐκ ἔνεστι κλινοπετῆ καὶ νοσοῦσαν ὑποστῆναι τὴν εὐδαιμονίαν, φήσουσι νικᾶν τὴν ὑγείαν. ἀλλὰ καὶ τῆς ὑγείας ἤδη νικώσης, ἐπὰν εἰσέλθῃ ἡ ἀνδρεία πολύ στῖφος ἀριστέων καὶ ἡρώων ἔχουσα περὶ ἑαυτήν, καταστᾶσά τε λέγη· “

11.58

ἐμοῦ μὴ παρούσης, ἄνδρες Ἕλληνες, ἀλλοτρία γίνεται ἡ κτῆσις τῶν παρ’ ὑμῖν ἀγαθῶν, εὔξαιντό τ’ ἄν οἱ πολέμιοι περιουσιάζειν ὑμᾶς πᾶσι τοῖς ἀγαθοῖς ὡς μελλήσοντες ὑμῶν κρατεῖν”, καὶ τούτων οὖν ἀκούσαντες οἱ Ἕλληνες τὰ μὲν πρωτεῖα τῇ ἀρετῇ ἀποδώσουσι, τὰ δὲ δευτερεῖα τῇ ὑγείᾳ, τὰ δὲ τρίτα τῇ ἡδονῇ, τελευταῖον δὲ τάξουσι τὸν πλοῦτον.

11.59Krantor, adı geçen filozoflara uyarak sağlığı ikinci sıraya koyuyordu. Stoa'dan gelenler ise sağlığın iyi değil, kayıtsız olduğunu söylemiştir. Onlara göre kayıtsız üç anlamda söylenir (III 122 Arnim). Bir anlamda, kendisine doğru ne bir yönelme ne de ondan bir kaçınma doğan şeydir; yıldızların ya da başımızdaki saçların sayısının tek ya da çift olması gibi.

11.59

Καὶ δὴ ὁ μὲν Κράντωρ τὴν ὑγείαν ἐν δευτέρᾳ μοίρᾳ ἐτίθετο, στοιχῶν τοῖς προειρημένοις φιλοσόφοις· οὐκ ἀγαθὸν δ’ οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἔλεξαν αὐτήν, ἀλλ’ ἀδιάφορον. τὸ ἀδιάφορον δ’ οἴονται (111 122 Arn.) λέγεσθαι τριχῶς, καθ’ ἕνα μὲν τρόπον πρὸς ὃ μήτε ὁρμὴ μήτε ἀφορμὴ γίνεται, οἷόν ἐστι τὸ περιττοὺς ἢ ἀρτίους εἶναι τοὺς ἀστέρας ἢ τἀς ἐπὶ τῇ κεφαλῇ τρίχας·

11.60Başka bir anlamda, kendisine doğru yönelme ya da ondan kaçınma doğan, ama bu yönelmenin şuna bundan daha fazla olmadığı şeydir. Örneğin basımı ve parlaklığı bakımından hiçbir farkı olmayan iki drahmiden birini seçmek gerektiğinde, birini seçmeye bir yönelme doğar, ama bu yönelme şuna bundan daha fazla değildir.

11.60

καθ’ ἕτερον δὲ πρὸς ὃ ὁρμὴ μὲν καὶ ἀφορμὴ γίνεται, οὐ μᾶλλον δὲ πρὸς τόδε ἢ τόδε, οἶον ἐπὶ δυεῖν δραχμῶν ἀπαραλλάκτων τῷ τε χαρακτῆρι καὶ τῇ λαμπρότητι, ὃταν δέῃ τὸ ἕτερον αὐτῶν αἱρεῖσθαι· ὁρμὴ μὲν γὰρ γίνεται πρὸς τὸ <τὸ> ἕτερον αὐτῶν αἱρεῖσθαι, οὐ μᾶλλον πρὸς τόδε ἢ τόδε.

11.61Üçüncü ve son anlamda kayıtsız, ne saadete ne bedbahtlığa katkıda bulunan şeydir. Bu anlamda sağlığın, hastalığın, bütün bedensel şeylerin ve dış şeylerin çoğunun kayıtsız olduğunu söylerler, çünkü bunlar ne saadete ne bedbahtlığa götürür. Hem iyi hem kötü kullanılabilen şey kayıtsız olsa gerektir. Aretē her zaman güzel, kötülük her zaman kötü kullanılır; sağlık ve bedenle ilgili şeyler ise kimi zaman iyi, kimi zaman kötü kullanılabilir. Bu yüzden bunlar kayıtsız olsa gerektir.

11.61

κατὰ δὲ τρίτον καὶ τελευταῖον τρόπον φασὶν ἀδιάφορον τὸ μήτε πρὸς εὐδαιμονίαν μήτε πρὸς κακοδαιμονίαν συμβαλλόμενον, καθ’ ὃ σημαινόμενόν φασι τήν τε ὑγείαν καὶ νόσον καὶ πάντα τὰ σωματικὰ καὶ τὰ πλεῖστα τῶν ἐκτὸς ἀδιάφορα τυγχάνειν διὰ τὸ μήτε πρὸς εὐδαιμονίαν μήτε πρὸς κακοδαιμονίαν συντείνειν. ᾧ γὰρ ἔστιν εὖ καὶ κακῶς χρῆσθαι, τοῦτ’ ἂν εἴη ἀδιάφορον· διὰ παντὸς δ’ ἀρετῇ μὲν καλῶς, κακίᾳ δὲ κακῶς, ὑγείᾳ δὲ καὶ τοῖς περὶ σώματι ποτὲ μὲν εὖ, ποτὲ δὲ κακῶς ἔστι χρῆσθαι, διὸ ταῦτ’ ἂν εἴη ἀδιάφορα.

11.62Ayrıca kayıtsız şeylerin bir kısmının tercih edilen, bir kısmının tercih edilmeyen, bir kısmının da ne tercih edilen ne tercih edilmeyen olduğunu söylerler. Tercih edilenler kayda değer bir değeri olanlar, tercih edilmeyenler kayda değer bir değersizliği olanlardır; ne tercih edilen ne tercih edilmeyen olanlar ise parmağı uzatmak ya da bükmek ve buna benzer her şeydir.

11.62

ἤδη δὲ τῶν ἀδιαφόρων φασὶ τὰ μὲν εἶναι προηγμένα, μένα, τὰ δ’ ἀποπροηγμένα, τὰ δὲ μήτε προηγμένα μήτε ἀποπροηγμένα, καὶ προηγμένα μὲν εἶναι τὰ ἱκανὴν ἀξίαν ἔχοντα, ἀποπροηγμένα δὲ τὰ ἱκανὴν ἀπαξίαν ἔχοντα, μήτε δὲ προῆχθαι μήτε ἀποπροῆχθαι, οἶον τὸ ἐκτεῖναι ἢ συγκάμψαι τὸν δά κτυλον καὶ πᾶν ὃ τούτω παραπλήσιόν ἐστιν.

11.63Tercih edilenler arasına sağlığı, gücü, güzelliği, zenginliği, şöhreti ve benzerlerini; tercih edilmeyenler arasına da hastalığı, yoksulluğu, ağrıyı ve bunlara benzer şeyleri koyarlar. Stoa'dan gelenler böyle der.

11.63

τάττεσθαι δ’ ἐν μὲν τοῖς προηγμένοις μένοις τήν τε ὑγείαν καὶ τὴν ἰσχὺν καὶ τὸ κάλλος, πλοῦτόν τε καὶ δόξαν καὶ τὰ ἐοικότα, ἐν δὲ τοῖς ἀποπροηγμένοις νόσον καὶ πενίαν καὶ ἀλγηδόνα καὶ τὰ ἀνάλογα. ὧδε μὲν καὶ οἱ ἀπὸ τῆς Στοὰς·

11.64Sakızlı Ariston ise (fr. 361 Arnim) sağlığın ve ona benzer her şeyin tercih edilen bir kayıtsız şey olmadığını söylemiştir. Çünkü sağlığa tercih edilen kayıtsız şey demek, onu iyi saymakla bir tutulur; aradaki fark neredeyse yalnızca addadır.

11.64

μὴ εἶναι δὲ προηγμένον ἀδιάφορον τὴν ὑγείαν καὶ πᾶν τὸ κατ’ αὐτὴν παραπλήσιον ἔφησεν Ἀρίστων ὁ Χῖος (fr. 361 Arn.). ἴσον γάρ ἐστι τὸ προηγμένον αὐτὴν λέγειν ἀδιάφορον τῷ ἀγαθὸν ἀξιοῦν, καὶ σχεδὸν ὀνόματι μόνον διαφέρον.

11.65 Genel olarak aretē ile kötülük arasındaki kayıtsız şeylerin birbirinden hiçbir farkı yoktur; bazıları tabiatça tercih edilen, bazıları tercih edilmeyen değildir. Koşullar değiştikçe ne tercih edilen denen şeyler her durumda tercih edilen olur, ne de tercih edilmeyen denenler zorunlu olarak tercih edilmeyen olur.

11.65

καθόλου γὰρ τὰ μεταξὺ ἀρετῆς καὶ κακίας ἀδιάφορα μὴ ἔχειν μηδεμίαν παραλλαγήν, μηδὲ τινὰ μὲν εἶναι φύσει προηγμένα, τινὰ δὲ ἀποπροηγμένα, ἀλλὰ παρὰ τὰς διαφόρους τῶν καιρῶν περιστάσεις μήτε τὰ λεγόμενα προῆχθαι πάντως γίνεσθαι προηγμένα, μήτε τὰ λεγόμενα ἀποπροῆχθαι κατ’ ἀνάγκην ὑπάρχειν ἀποπροηγμένα.

11.66 Örneğin sağlıklı olanların tirana hizmet etmesi ve bu yüzden öldürülmesi, hastaların ise hizmetten muaf tutulup ölümden de kurtulması gerekiyorsa, bilge kişi o durumda sağlıklı olmaktansa hasta olmayı seçer. Böylece ne sağlık her durumda tercih edilen bir şeydir ne de hastalık tercih edilmeyen.

11.66

ἐὰνγοῦν δέῃ τοῦς μὲν ὑγιαίνοντας ὑπηρετεῖν τῷ τυράννῳ καὶ διὰ τοῦτο ἀναιρεῖσθαι, τούς δὲ νοσοῦντας ἀπολυομένους τῆς ὑπηρεσίας συναπολύεσθαι καὶ τῆς ἀναιρέσεως, ἕλοιτ’ ἂν μᾶλλον ὁ σοφὸς τὸ νοσεῖν κατὰ τοῦτον τὸν καιρὸν ἢ [ὅτι] τὸ ὑγιαίνειν. καὶ ταύτῃ οὔτε ἡ ὑγεία προηγμένον ἐστὶ πάντως οὔτε ἡ νόσος ἀποπροηγμένον.

11.67Ad yazarken değişen durumlara uyarak kimi zaman bir harfi kimi zaman başka bir harfi başa koyarız: Dion adını yazarken D'yi, İon adını yazarken İ'yi, Orion adını yazarken O'yu. Bunu bazı harfler tabiatça ötekilerden üstün olduğu için değil, koşullar bizi buna zorladığı için yaparız. Aynı şekilde aretē ile kötülük arasındaki şeylerde de bazılarının ötekilere tabiatça değil, daha çok duruma göre yeğlenmesi söz konusudur.

11.67

ὥσπερ οὖν ἐν ταῖς ὀνοματογραφίαις ἄλλοτ’ ἄλλα προτάττομεν στοιχεῖα, πρὸς τἀς διαφόρους περιστάσεις ἀρτιζόμενοι, καὶ τὸ μὲν δέλτα, ὅτε τὸ τοῦ Δίωνος ὄνομα γράφομεν, τὸ δὲ ἰῶτα, ὅτε τὸ τοῦ Ἴωνος, τὸ δὲ ὦ, ὅτε τὸ τοῦ ᾿Ωρίωνος, οὐ τῇ φύσει ἑτέρων παρὰ τὰ ἕτερα γράμματα προκρινομένων, τῶν δὲ καιρῶν τοῦτο ποιεῖν ἀναγκαζόντων, οὕτω κἀν τοῖς μεταξὺ ἀρετῆς καὶ κακίας πράγμασιν οὐ φυσική τις γίνεται ἑτέρων παρ’ ἕτερα πρόκρισις, κατὰ περίστασιν δὲ μᾶλλον.

11.68İyiler, kötüler ve kayıtsız şeyler hakkındaki ön kavramın uyumsuz olduğu bunlarla, hem de örnekler üzerinden gösterildiğine göre, artık şüphecilerin bu konuda söylediklerine de değinmek gerekecek.

11.68

᾿Αλλὰ γὰρ ἐκ τούτων ἀσυμφώνου δειχθείσης καὶ ὑποδειγματικώτερον τῆς περὶ τῶν ἀγαθῶν τε καὶ κακῶν, ἔτι δὲ ἀδιαφόρων προλήψεως, δεήσει λοιπὸν καὶ τῶν παρὰ τοῖς σκεπτικοῖς εἰς τὸ προκείμενον λεγομένων ἐφάπτεσθαι.

11.69Tabiatça iyi olan bir şey ve tabiatça kötü olan bir şey varsa, bu şeyin herkes için ortak olması ve herkes için iyi ya da kötü olması gerekir. Tabiatça ısıtıcı olan ateş herkesi ısıtır, bazılarını ısıtıp bazılarını soğutmaz; soğutan kar da bazılarını soğutup bazılarını ısıtmaz, herkesi aynı şekilde soğutur. Aynı şekilde tabiatça iyi olan da herkes için iyi olmalıdır; bazıları için iyi, bazıları için iyi değil olamaz.

11.69

εἰ τοίνυν ἔστι τι φύσει ἀγαθὸν καὶ ἔστι τι φύσει κακόν, τοῦτο ὀφείλει κοινὸν εἶναι πάντων καὶ πᾶσιν ὑπάρχειν ἀγαθὸν ἢ κακόν. ὥσπερ γὰρ τὸ πῦρ φύσει ἀλεαντικὸν καθεστὼς πάντας ἀλεαίνει καὶ οὐχ οὓς μὲν ἀλεαίνει, οὓς δὲ ψύχει, καὶ ὃν τρόπον ἡ χιὼν ψύχουσα οὐχὶ τοὺς μὲν ψύχει, τοὺς δὲ ἀλεαίνει, πάντας δ’ ὁμοίως ψύχει, οὕτω τὸ φύσει ἀγαθὸν πᾶσιν ὀφείλει τυγχάνειν ἀγαθὸν καὶ οὐχὶ τοῖς μὲν ἀγαθόν, τοῖς δ’ οὐκ ἀγαθόν.

11.70Bu yüzden Platon da tanrının tabiatça iyi olduğunu temellendirirken benzer bir yoldan akıl yürütmüştür. Der ki, ısıtmak sıcağa, soğutmak soğuğa özgü olduğu gibi, iyilik yapmak da iyiye özgüdür; iyi ise tanrıdır; öyleyse iyilik yapmak tanrıya özgüdür. Böylece tabiatça iyi bir şey varsa, o herkese göre iyidir; tabiatça kötü bir şey varsa, o da herkese göre kötüdür. Ama göstereceğimiz gibi herkes için ortak hiçbir iyi ya da kötü yoktur.

11.70

παρὸ καὶ ὁ Πλάτων συνιστὰς, ὅτι φύσει ἀγαθόν ἐστιν ὁ θεός, ἀπὸ τῶν ὁμοίων ἐπικεχείρηκεν. ὧς γὰρ θερμοῦ, φησίν, ἴδιόν ἐστι τὸ θερμαίνειν καὶ ψυχροῦ ἴδιόν ἐστι τὸ ψύχειν, οὕτω καὶ ἀγαθοῦ ἴδιόν ἐστι τὸ ἀγαθοποιεῖν· τἀγαθὸν δέ γε ὁ θεός·

11.71

ἴδιον ἄρα ἐστὶ θεοῦ τὸ ἀγαθοποιεῖν. ὥστε εἰ ἐστι τι φύσει ἀγαθόν, τοῦτο πρὸς ἅπαντάς ἐστιν ἀγαθόν, καὶ εἰ ἐστι τι φύσει κακόν, τοῦτο πρὸς ἅπαντάς ἐστι κακόν. οὐδὲν δὲ κοινὸν πάντων ἐστὶν ἀγαθὸν ἢ κακόν, ὡς παραστήσομεν·

11.72Öyleyse tabiatça iyi ya da kötü bir şey yoktur. Çünkü birinin iyi diye kanaat ettiği her şeye ya gerçekten iyi demek gerekir ya da her şeye değil. Her şeye iyi denemez. Çünkü birinin iyi saydığı her şeye iyi dersek, aynı şey birince kötü, bir başkasınca iyi, bir üçüncüsünce de kayıtsız sayıldığından, aynı şeyin aynı anda hem kötü hem iyi hem kayıtsız olduğunu kabul etmiş oluruz.

11.72

οὐκ ἄρα ἔστι τι φύσει ἀγαθὸν ἢ κακόν. ἤτοι γὰρ πᾶν τὸ ὑπό τινος δοξαζόμενον ἀγαθὸν ῥητέον ταῖς ἀληθείαις ἀγαθόν, ἢ οὐ πᾶν. καὶ πᾶν μὲν οὐ ῥητέον· εἰ γὰρ πᾶν τὸ ὑπό τινος δοξαζόμενον ἀγαθὸν λέγοιμεν ἀγαθόν, ἐπεὶ ταὐτὸν ὑπὸ ἑτέρου δοξάζεται κακὸν καὶ ὑπὸ ἄλλου ἀγαθὸν καὶ ὑπὸ διαφέροντος δοξάζεται ἀδιάφορον, δώσομεν τὸ αὐτὸ ἅμα καὶ κακὸν καὶ ἀγαθὸν καὶ ἀδιάφορον ὑπάρχειν.

11.73Örneğin hazza Epikuros iyi der; "Haz duymaktansa delirmeyi yeğlerim" diyen ise kötü der; Stoa'dan gelenler de kayıtsız ve tercih edilmeyen bir şey der. Hatta Kleanthes (fr. 574 Arnim), süs malzemesi gibi hazzın da ne tabiata uygun olduğunu ne de hayatta bir değeri olduğunu söyler. Arkhedemos (fr. 22 Arnim) ise onun koltuk altındaki kıllar gibi tabiata uygun olduğunu, ama bir değeri olmadığını; Panaitios da (fr. 39 Fowler) bazı hazların tabiata uygun, bazılarının tabiata aykırı olduğunu söyler.

11.73

οἷον τὴν ἡδονὴν ὁ μὲν Ἐπίκουρος ἀγαθὸν εἶναί φησιν, δὲ εἰπών· “ μανείην μᾶλλον ἢ ἢ ἡσθείνη” κακόν, οἱ δὲ ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἀδιάφορον καὶ οὐ προηγμένον, ἀλλὰ Κλεάνθης (fr. 574 Arn.) μήτε κατὰ φύσιν αὐτὴν εἶναι μήτε ἀξίαν ἔχειν [αὐτὴν] ἐν τῷ βίῳ, καθάπερ δὲ τὸ κάλλυντρον κατὰ φύσιν μὴ εἷναι, ὁ δὲ Ἀρχέδημος (fr.22 Arn.) κατὰ φύσιν μὲν εἶναι ὧς τἀς ἐν μασχάλῃ τρίχας, οὐχὶ δὲ καὶ ἀξίαν ἔχειν, Παναίτιος (fr. 39 Fowler) δὲ τινὰ μὲν κατὰ φύσιν ὑπάρχειν, τινὰ δὲ παρὰ φύσιν.

11.74Şu hâlde birine iyi görünen her şey kesinlikle iyiyse, haz Epikuros'a iyi, Kiniklerden birine kötü, Stoacılardan birine kayıtsız göründüğüne göre, aynı anda hem iyi hem kötü hem kayıtsız olacaktır. Ama aynı şey tabiatça zıt şeyler, yani aynı anda hem iyi hem kötü hem kayıtsız olamaz. Öyleyse birine iyi ya da kötü görünen her şeye iyi ya da kötü dememek gerekir.

11.74

εἰ δὴ τοίνυν πᾶν τό τινι φαινόμενον ἀγαθόν, τοῦτο πάντως ἔστιν ἀγαθόν, ἐπεὶ ἡ ἡδονὴ τῷ μὲν Ἐπικούρῳ φαίνεται ἀγαθόν, τινὶ δὲ τῶν Κυνικῶν κακόν, τῷ δ’ ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἀδιάφορον, ἔσται ἡ ἡδονὴ ἀγαθὸν ἅμα καὶ κακὸν καὶ ἀδιάφορον. οὐχὶ δέ γε δύναται τῇ φύσει τὸ αὐτὸ τὰ ἐναντία τυγχάνειν, ἀγαθὸν ἅμα καὶ κακὸν καὶ ἀδιάφορον· οὐκ ἄρα πᾶν τό τινι φαινόμενον ἀγαθὸν ἢ κακόν, τοῦτο ῥητέον εἶναι ἀγαθὸν ἢ κακόν.

11.75Birine iyi görünen her şey iyi değilse, kavrayıcı olmamız ve iyi sanılan şeyler arasındaki farkı ayırt edebilmemiz gerekir; öyle ki, şu kişinin iyi saydığı şeyin gerçekten iyi olduğunu, bu kişinin iyi saydığı şeyin ise iyi sanıldığını ama tabiatça iyi olmadığını söyleyebilelim.

11.75

εἰ δὲ τό τινι φαινόμενον ἀγαθὸν καὶ παντὶ ἔστιν ἀγαθόν, ὀφείλομεν καταληπτικοὶ εἶναι καὶ διακρίνειν δύνασθαι τὴν ἐν τοῖς δοξαζομένοις ἀγαθοῖς διαφοράν, ὥστε λέγειν τὸ μὲν τῷδε δοξαζόμενον ἀγαθὸν ταῖς ἀληθείαις εἶναι ἀγαθόν, τὸ δὲ τῷδε δοξάζεσθαι μὲν ἀγαθόν, οὐκ εἶναι δὲ τῇ φύσει ἀγαθόν.

11.76Bu farkı ya apaçıklık yoluyla ya da bir akıl yürütme yoluyla kavrarız. Apaçıklık yoluyla kavramak imkânsızdır. Çünkü apaçık olarak kendini gösteren her şey, algıları engellenmemiş olanlarca ortak ve ittifakla kavranır; bunu hemen hemen bütün görünen şeylerde görebiliriz. Oysa herkes aynı şeye ittifakla iyi demez: kimine göre iyi aretē ve aretēye katılan şeydir, kimine göre haz, kimine göre acı çekmemek, kimine göre de başka bir şey. Öyleyse gerçekten iyi olan herkese apaçık olarak kendini göstermez.

11.76

ἤτοι οὖν δι’ ἐναργείας ταύτην τὴν διαφορὰν λαμβάνεσθαι συμβέβηκεν ἢ διὰ λόγου τινός. ἀλλὰ δι’ ἐναργείας ἀμήχανον. πᾶν γὰρ τὸ δι’ ἐναργείας προσπίπτον κοινῶς τε καὶ συμφώνως λαμβάνεσθαι πέφυκεν ὑπὸ τῶν ἀπαραποδίστους ἐχόντων τὰς ἀντιλήψεις, ὧς παρὸν ρὸν ἰδεῖν ἐπὶ πάντων σχεδὸν τῶν φαινομένων. οὐχὶ δέ γε συμφώνως τὸ αὐτὸ πᾶσιν ἀγαθὸν εἶναι λέγεται, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἀρετὴ καὶ τὸ μετέχον ἀρετῆς, τοῖς δὲ ἡδονή, τοῖς δὲ ἀλυπία, τισὶ δ’ ἄλλο τι. οὔκ ἄρα ἐναργῶς προσπίπτει πᾶσι τὸ ὄντως ἀγαθόν.

11.77Akıl yürütmeyle kavranıyorsa, farklı okullara bağlı olanların her birinin kendine özgü bir akıl yürütmesi vardır: Zenon aretēnin iyi olduğu kanaatine bir akıl yürütmeyle, Epikuros hazzın iyi olduğu kanaatine başka bir akıl yürütmeyle, Aristoteles de sağlığın iyi olduğu kanaatine yine başka bir akıl yürütmeyle varmıştır. Bu durumda her biri yine kendine özgü bir iyi ortaya koyacaktır; bu ise ne tabiatça iyidir ne de herkes için ortaktır.

11.77

εἰ δὲ λόγῳ λαμβάνεται, ἐπεὶ ἕκαστος πάντων τῶν κατὰ διαφόρους αἱρέσεις κοσμουμένων ἔδιον ἔχει λόγον, καὶ ἄλλον μὲν Ζήνων, δι’ οὗ τὴν ἀρετὴν ἀγαθὸν εἶναι δεδόξακεν, ἄλλον δ’ Ἐπίκουρος, δι’ οὗ τὴν ἡδονήν, οὐ τὸν αὐτὸν δὲ Ἀριστοτέλης, δι’ οὗ τὴν ὑγείαν, ἴδιον πάλιν ἕκαστος εἰσηγήσεται ἀγαθόν, ὅπερ οὐκ ἔστι τῇ φύσει ἀγαθόν, οὐδὲ κοινὸν πάντων.

11.78 Öyleyse tabiatça iyi hiçbir şey yoktur. Çünkü her birine özgü iyi ne herkesin iyisidir ne de tabiatça iyidir; her birine özgü iyinin dışında da ittifakla iyi olan hiçbir şey yoksa, hiçbir şey iyi değildir.

11.78

τοίνυν οὐδέν ἐστι φύσει ἀγαθόν. εἰ γὰρ τὸ μὲν ἴδιον ἑκάστου οὐκ ἔστιν ἀγαθὸν πάντων οὐδὲ φύσει, παρὰ δὲ τὸ ἴδιον ἑκάστου ἀγαθὸν οὐδὲν ἔστι συμφώνως ἀγαθόν, οὐδὲν ἔστιν ἀγαθόν.

11.79Ayrıca bir şey iyiyse, kendi başına seçilmeye değer olması gerekir; çünkü her insan kötüden kaçmayı seçtiği gibi iyiye ulaşmayı da seçer. Ama göstereceğimiz gibi hiçbir şey kendi başına seçilmeye değer değildir; öyleyse iyi bir şey yoktur.

11.79

Καὶ μὴν εἰ ἔστι τι ἀγαθόν, τοῦτο κατὰ τὸν ἴδιον λόγον αἱρετὸν ὀφείλει τυγχάνειν, ἐπεὶ πᾶς ἄνθρωπος αἱρεῖται τούτου τυγχάνειν ὥσπερ καὶ τὸ κακὸν φυγεῖν. οὐδὲν δέ γε αἱρετόν ἐστι κατὰ τὸν ἴδιον λόγον ὧς αἱρετόν, καθάπερ δείξομεν· οὐκ ἄρα τι ἔστιν ἀγαθόν.

11.80Çünkü kendi başına seçilmeye değer bir şey varsa, ya seçmenin kendisi seçilmeye değerdir ya da ondan başka bir şey. Örneğin ya zenginliği seçmek seçilmeye değerdir ya da zenginliğin kendisi. Seçmenin kendisi seçilmeye değer olamaz.

11.80

εἰ γάρ ἐστί τι κατὰ τὸν ἴδιον λόγον αἱρετόν, ἤτοι αὐτὸ τὸ αἱρεῖσθαι αἱρετόν ἐστιν ἢ ἕτερόν τι παρὰ τοῦτο, οἷον <ἤτοι> τὸ τὸν πλοῦτον αἱρετόν ἐστιν ἢ αὐτὸς ὁ πλοῦτος αἱρετός ἐστιν. καὶ αὐτὸ μὲν τὸ αἱρεῖσθαι οὐκ ἂν εἴη αἱρετόν.

11.81 Çünkü seçmek kendi başına seçilmeye değer olsaydı, artık seçemez hâle gelmeyelim diye seçtiğimiz şeye ulaşmaya çabalamamamız gerekirdi. İçmeyi ya da yemeyi istemek seçilmeye değer olsaydı, içtikten ya da yedikten sonra artık içmeyi ya da yemeyi isteyemez hâle gelmeyelim diye içmeye ya da yemeye yönelmezdik. Aynı şekilde zenginliği ya da sağlığı seçmek seçilmeye değerse, onlara kavuşunca artık seçemez hâle gelmeyelim diye zenginliğin ya da sağlığın peşine düşmemeliydik.

11.81

εἰ γὰρ αἱρετόν ἐστι κατὰ τὸν ἴδιον λόγον τὸ αἱρεῖσθαι, οὐκ ὀφείλομεν σπουδάζειν τυχεῖν οὗπερ αἱρούμεθα, ἵνα μὴ ἐκπέσωμεν τοῦ ἔτι αἱρεῖσθαι. ὥσπερ γὰρ #x003C; . . . . . . #x003E; τὸ πίνειν ἢ ἐσθίειν, ἴνα μὴ πιόντες ἢ φαγόντες ἐκπέσωμεν τοῦ ἔτι θέλειν τὸ πίνειν ἢ ἐσθίειν, οὕτως εἰ τὸ αἱρεῖσθαι πλοῦτον ἢ ὑγείαν αἱρετόν ἐστιν, οὐκ ἐχρῆν ἡμᾶς διώκειν τὸν πλοῦτον ἢ τὴν ἡγείαν, ἴνα μὴ τυχόντες αὐτῶν ἐκπέσωμεν τοῦ ἔτι αἱρεῖσθαι.

11.82 Oysa onlara kavuşmanın peşine düşeriz; öyleyse seçmek seçilmeye değer değil, olsa olsa kaçınılacak bir şeydir. Âşık aşkın verdiği sıkıntıdan kurtulmak için sevgilisine kavuşmaya can atar; susamış kişi susuzluğun işkencesinden kurtulmak için içmeye koşar. Aynı şekilde zenginliği seçmenin sıkıntısını çeken de artık seçmekten kurtulmak için zenginliğe kavuşmaya koşar.

11.82

διώκομεν δέ γε τὴν τεῦξιν αὐτῶν· οὐκ ἄρα αἱρετόν ἐστι τὸ αἱρεῖσθαι, φευκτὸν δὲ μᾶλλον. καὶ ὃν τρόπον ὁ ἐρῶν σπεύδει τυχεῖν τῆς ἐρωμένης, ἴνα φύγῃ τὴν ἐν τῷ ἐρᾶν ὄχλησιν, καὶ ὧς ὁ διψῶν ἐπείγεται πιεῖν, ἵνα φύγῃ τὴν ἐν τῷ διψῆν βάσανον, ὧδε καὶ ὁ ἐν τῷ αἱρεῖσθαι πλοῦτον ὀχλούμενος κατὰ τὸ αἱρεῖσθαι ἐπείγεται τυχεῖν πλούτου, ἵνα ἀπαλλαγῇ τοῦ ἔτι αἱρεῖσθαι.

11.83Seçilmeye değer olan, seçmenin kendisinden başka bir şeyse, ya bizden ayrı şeylerden biridir ya da bizimle ilgili şeylerden. Bizden ayrı ve dışarıdaysa, ya ondan bizde bir şey meydana gelir ya da hiçbir şey meydana gelmez. Örneğin dosttan, erdemli insandan, çocuktan ya da dış iyi denen başka bir şeyden ya bizde hoş bir hareket, kabul edilir bir durum ve hayranlık uyandıran bir hâl meydana gelir; ya da böyle hiçbir şey meydana gelmez ve dostu ya da çocuğu seçilmeye değer saydığımızda içimizde farklı bir hareket olmaz.

11.83

εἰ δ᾿ ἕτερόν τί ἐστι τὸ αἱρετὸν παρ᾿ αὐτὸ τὸ αἱρεῖσθαι, ἤτοι τῶν κεχωρισμένων ἐστὶν ἡμῶν ἢ τῶν περὶ ἡμᾶς. καὶ εἰ μὲν κεχώρισται ἡμῶν καὶ ἐκτός ἐστιν, ἤτοι συμβαίνει τι περὶ ἡμᾶς ἐξ αὐτοῦ ἤ οὐδὲν συμβαίνει· οἷον ἀπὸ τοῦ φίλου ἢ τοῦ σπουδαίου ἀνθρώπου ἢ τέκνου ἢ ἄλλου τινὸς τῶν ἐκτὸς εἶναι λεγομένων ἀγαθῶν ἢ συμβαίνει τι περὶ ἡμᾶς ἐξ αὐτοῦ <ἀστεῖον> κίνημα καὶ ἀποδεκτὸν κατάστημα καὶ ἀγαστὸν πάθος, ἢ οὐδὲν συμβαίνει τοιοῦτον οὐδέ ἐσμεν ἐν διαφόρῳ κινήματι, ὅτε αἱρετὸν ἡγούμεθα τὸν φίλον ἢ τὸ τέκνον.

11.84 İçimizde hiçbir şekilde böyle bir şey meydana gelmiyorsa, dıştaki şey bizim için hiç de seçilmeye değer olmayacaktır. Karşısında hiç kıpırdamadığımız bir şeyi nasıl seçebiliriz?

11.84

καὶ εἰ μὲν οὐδὲν ἀπαξαπλῶς γίνεταί τι τοιοῦτον περὶ ἡμᾶς, οὐδ᾿ ὅλως ἔσται τὸ ἐκτὸς αἱρετὸν ἡμῖν. πῶς γάρ, πρὸς ὃ ἀκινήτως διακείμεθα, τούτου οἷόν τε αἵρεσιν ποιεῖσθαι ἡμᾶς;

11.85 Başka bir yoldan da gösterilebilir. Sevindirici olanı ondan sevinç duymamızdan, acı vereni acı duymamızdan, iyiyi (agathon) de hayranlık duymamızdan (agasthai) anlarız. Öyleyse bize hiçbir sevinç, hayranlık uyandıran hiçbir hâl, hoşa giden hiçbir hareket getirmeyen bir şeye karşı içimizde hiçbir seçme isteği de doğmaz.

11.85

καὶ γὰρ ἄλλως· εἴπερ τὸ μὲν χαρτὸν νενόηται ἐκ τοῦ χαίρειν ἡμᾶς ἀπ᾿ αὐτοῦ, τὸ δὲ λυπηρὸν ἐκ τοῦ λυπεῖσθαι, τὸ δὲ ἀγαθὸν ἐκ τοῦ ἄγασθαι, ἀκολουθήσει, ἐξ οὗ μήτε χαρά τις ἡμῖν ἐγγίνεται μήτε ἀγαστὴ διάθεσις μήτε ἀσμενιστόν τι κίνημα, ἐκ τούτου μηδὲ αἵρεσίν τινα ἐμφύεσθαι.

11.86Dıştaki şeyden, örneğin dosttan ya da çocuktan, içimizde tatlı bir durum ve hoşa giden bir hâl meydana geliyorsa, dost ya da çocuk kendisi için değil, bu tatlı durum ve hoşa giden hâl için seçilmeye değer olacaktır. Ama böyle bir durum dışarıda değil, bizdedir. Öyleyse dış şeylerden hiçbiri kendisi için seçilmeye değer ya da iyi değildir.

11.86

εἰ δὲ γίνεταί τι περὶ ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ ἐκτός, οἷον τοῦ φίλου ἢ τοῦ τέκνου, προσηνὲς κατάστημα καὶ ἀσμενιστὸν πάθος, ἔσται οὐ δι᾿ αὐτὸν αἱρετὸς ὁ φίλος ἢ τὸ τέκνον, διὰ δὲ τὸ προσηνὲς τοῦτο κατάστημα καὶ ἀσμενιστὸν πάθος. ἀλλ᾿ ἦν γε τὸ τοιοῦτο κατάστημα οὐκ ἐκτός, ἀλλὰ περὶ ἡμᾶς. οὐδὲν ἄρα τῶν ἐκτὸς δι᾿ αὑτὸ αἱρετόν ἐστιν ἢ ἀγαθόν.

11.87Seçilmeye değer ve iyi olan, bizimle ilgili şeylerden biri de değildir. Çünkü o ya yalnız bedensel bir şeydir ya da psykhē'ye ait bir şey. Yalnız bedensel olamaz; çünkü yalnız bedensel olsaydı ve psykhē'de hiçbir hâl doğurmasaydı, bilgimizden kaçardı (her bilgi psykhē'ye aittir) ve dışarıda bulunan, bizimle hiçbir duygu ortaklığı olmayan şeylerden farksız olurdu.

11.87

καὶ μὴν οὐδὲ τῶν περὶ ἡμᾶς ἐστι τὸ αἱρετὸν καὶ ἀγαθόν. ἤτοι γὰρ σωματικόν ἐστι τοῦτο μόνον ἢ ψυχικόν. ἀλλὰ σωματικὸν μὲν μόνον οὐκ ἂν εἴη· εἰ γὰρ σωματικὸν μόνον ὑποκέοιτο, οὐκέτι δὲ καὶ ψυχικὸν πάθος, ἐκφεύξεται τὴν γνῶσιν ἡμῶν (ψυχῆς γάρ ἐστι πᾶσα γνῶσις) καὶ ἴσον ἔσται τοῖς ἐκτὸς ὑποκειμένοις καὶ μηδεμίαν ἔχουσι πρὸς ἡμᾶς συμπάθειαν.

11.88 Hoşnutluk psykhē'ye kadar uzanıyorsa, o şey psykhē sayesinde seçilmeye değer ve iyi olacaktır, salt bedensel bir hareket olduğu için değil. Çünkü seçilmeye değer her şeyi akılsız beden değil, his ya da düşünce değerlendirir. Seçilmeye değer olanı kavrayan his ya da düşünce ise asıl anlamıyla psykhē'dir. Öyleyse bedende meydana gelen şeylerden hiçbiri kendisi için seçilmeye değer ve iyi değildir; olsa olsa psykhē'de meydana gelenler öyledir.

11.88

εἰ δὲ διατείνουσαν ἔχοι τὴν εὐαρέστησιν εἰς ψυχήν, ἔσται κατ’ αὐτὴν αἱρετὸν καὶ ἀγαθόν, ἀλλ’ οὐ καθὸ ψιλῶς σωματικόν ἐστι κίνημα. πᾶν γὰρ αἱρετὸν κατὰ αἴσθησιν ἢ νόησιν κρίνεται, οὐ κατ’ ἄλογον σῶμα. ἀλλ’ ἦγε τὸ αἱρετὸν λαμβάνουσα αἴσθησις ἢ διάνοια ψυχή ἐστι κατὰ τὸν ἴδιον λόγον· οὐδὲν ἄρα τῶν περὶ σῶμα συμβαινόντων δι’ αὐτὸ αἱρετόν ἐστι καὶ ἀγαθόν, ἀλλ’ εἰ ἄρα, τῶν περὶ ψυχήν,

11.89 Ama bu da bizi yeniden baştaki aporiaya götürür. Çünkü her insanın düşüncesi yanındakinin düşüncesiyle uyuşmayan yargılara sahip olduğundan, herkes kendisine iyi görüneni iyi saymak zorundadır. Oysa her birine iyi görünen şeyin tabiatça iyi olmadığını gördük. Öyleyse bu yoldan da iyi bir şey yoktur.

11.89

ὃ πάλιν εἰς τὴν ἀρχῆθεν κυλίεται ἀπορίαν. τῆς γὰρ ἑκάστου διανοίας ἀσυμφώνους ἐχούσης τἀς κρίσεις πρὸς τὴν τοῦ πέλας, ἀνάγκη ἕκαστον τὸ φαινόμενον αὑτῷ ἀγαθὸν ἡγεῖσθαι. οὐκ ἦν δὲ τὸ ἑκάστῳ φαινόμενον ἀγαθὸν φύσει ἀγαθόν. οὐδὲ ταύτῃ τοίνυν τί ἐστιν ἀγαθόν.

11.90Kötü hakkında da aynı söz geçerlidir; çünkü iyi üzerine yaptığımız araştırmayla aslında o da cevaplanmış oldu. Önce, ikisinden biri ortadan kalkınca öteki de onunla birlikte ortadan kalkar; çünkü her biri ötekiyle ilişkisi içinde düşünülür. Sonra, kötü için de bunu ayrıca göstermek mümkün olduğundan, sözü yine tek bir örnek üzerine kuralım: Stoa'dan gelenlerin tek kötü olduğunu söylediği akılsızlık üzerine (fr. III 79 Arnim).

11.90

῾Ο δ’ αὐτὸς λόγος καὶ περὶ κακοῦ. δυνάμει γὰρ συναποδέδοται τῇ περὶ τοῦ ἀγαθοῦ ζητήσει, πρῶτον μέν, ὅτι [ἐπεὶ] τοῦ ἑτέρου ἀναιρουμένου συναναιρεῖται καὶ τὸ ἕτερον ἑκά- τερον γὰρ κατὰ τὴν ὧς πρὸς τὸ ἕτερον σχέσιν νενόηται)· εἶτα ἐπεὶ καὶ προηγουμένως ἔνεστι τὸ τοιοῦτον #x003C; . . . . . #x003E;, πάλιν ἐπὶ ἑνὸς ὑποδείγματος καταστήσασθαι τὸν λόγον, καθάπερ τῆς ἀφροσύνης, ἣν μόνην φασὶν εἶναι κακὸν οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς (fr. III 79 Arn.).

11.91Akılsızlık tabiatça kötüyse, sıcağın tabiatça sıcak olduğunu ona yaklaşanların ısınmasından, soğuğun soğuk olduğunu da soğumalarından anladığımız gibi, tabiatça kötü olan akılsızlığı da insanlara kötülük etmesinden anlamamız gerekir. Öyleyse akılsızlıktan ya akılsız denenler zarar görür ya da akıllılar.

11.91

ε.ἰ γὰρ φύσει κακόν ἐστιν ἡ ἀφροσύνη, δεήσει, ὃν τρόπον τὸ θερμὸν γνωρίζεται, ὅτι θερμόν ἐστι φύσει ἐκ τοῦ τοὺς προσπελάσαντας αὐτῷ θερμαίνεσθαι, καὶ τὸ ψυχρὸν ἐκ τοῦ ψύχεσθαι, οὕτω καὶ τὴν ἀφροσύνην φύσει κακὸν ὑπάρχουσαν γνωρίζεσθαι ἐκ τοῦ κακοῦσθαι. ἤτοι οὖν οἱ λεγόμενοι ἄφρονες κακοῦνται ὑπὸ τῆς ἀφροσύνης ἢ οἱ φρόνιμοι.

11.92 Akıllılar zarar görmez; çünkü akılsızlığın dışındadırlar, kendilerinde bulunmayan, onlardan ayrı duran bir kötülükten de zarar görmezler. Akılsızlık akılsızlara zarar veriyorsa, ya onlara açıkça görünerek zarar verir ya da görünmeden.

11.92

ἀλλ’ οἱ μὲν φρόνιμοι οὐ κακοῦνται· ἐκτὸς γάρ εἰσι τῆς ἀφροσύνης, ὑπὸ δὲ τοῦ μὴ παρόντος αὐτοῖς κακοῦ ἀλλὰ κεχωρισμένου οὐκ ἂν κακωθεῖεν. εἰ δὲ τοὺς ἄφρονας κακοῖ ἡ ἀφροσύνη, ἤτοι πρόδηλος αὐτοῖς οὖσα κακοῖ αὐτοὺς ἢ ἄδηλος.

11.93 Görünmeden asla; çünkü onlara görünmüyorsa, onlar için ne kötüdür ne de kaçınılacak bir şeydir. Kimse görünmeyen bir acıdan ve hissedilmeyen bir ağrıdan kaçmaz, onlar yüzünden tedirgin olmaz; aynı şekilde fark edilmeyen ve gizli kalan akılsızlıktan da kimse bir kötülükten sakınır gibi sakınmaz.

11.93

καὶ ἄδηλος μὲν οὐδαμῶς· εἰ γὰρ ἄδηλός ἐστιν αὐτοῖς, οὔτε κακὸν οὔτε φευκτόν ἐστιν αὐτοῖς, τοῖς, ἀλλ᾿ ὡς τὴν μὴ φαινομένην λύπην καὶ ἀνεπαίσθητον ἀλγηδόνα οὔτε φεύγει τις οὔτε ταράσσεται, ὧδε καὶ τὴν ἀνυπόπτωτον ἀφροσύνην καὶ τὴν ἀδηλουμένην οὐδεὶς ὡς κακὸν περιστήσεται.

11.94 Açıkça görünüyor ve tabiatça kötüyse, akılsızların ondan tabiatça kötü bir şeyden kaçar gibi kaçmaları gerekirdi. Oysa akılsızlar, başkalarının akılsızlık dediği şeyden açık bir kötülükten kaçar gibi kaçmazlar; aksine herkes kendi yargısını benimser, tersini düşünenin yargısını ise kötüler.

11.94

εἰ δὲ προδήλως αὐτοῖς γινώσκεται καὶ ἔστι φύσει κακόν, ὤφειλον οἱ ἄφρονες φεύγειν αὐτὴν ὡς φύσει κακόν οὐχὶ δέ γε οἱ ἄφρονες τὸ λεγόμενον ὑπὸ τῶν ἐκτὸς ἀφραίνειν ὧς πρόδηλον κακὸν φεύγουσιν, ἀλλ᾿ ἕκαστος τὴν μὲν ἰδίαν κρίσιν ἀποδέχεται, τὴν δὲ τοῦ τὸ ἐναντίον δοξάζοντος κακίζει.

11.95 Demek ki akılsızlık akılsızlara tabiatça kötü bir şey olarak açıkça görünmez. Böylece ne akıllılar akılsızlıktan zarar görüyor ne de akılsızlar ondan kaçınıyorsa, akılsızlığın tabiatça kötü olmadığını söylemek gerekir. Akılsızlık tabiatça kötü değilse, kötü denen başka hiçbir şey de değildir.

11.95

ὥστ᾿ οὐδὲ πρόδηλός ἐστι τοῖς ἄφροσιν ὡς φύσει κακὸν ἡ ἀφροσύνη. ὅθεν εἴπερ οὔτε οἱ φρόνιμοι κακοῦνταί τι πρὸς τῆς ἀφροσύνης οὔτε τοῖς ἄφροσι φευκτόν ἐστιν ἡ ἀφροσύνη, ῥητέον μὴ εἶναι φύσει κακὸν τὴν ἀφροσύνην. εἰ δὲ μὴ ταύτην, οὐδ᾿ ἄλλο τι τῶν λεγομένων κακῶν.

11.96Ama Epikuros okulundan bazıları (fr. 398 Usener) böyle aporialara karşı çıkarken şunu söylemeyi âdet edinmiştir: Canlı, tabiatı gereği ve kimse ona öğretmeden ağrıdan kaçar, hazzın peşinden gider. Nitekim yeni doğmuş ve henüz kanaatlere kul olmamış bebek, alışık olmadığı havanın soğuğu yüzüne çarpar çarpmaz ağlar ve feryat eder. Canlı tabiatı gereği hazza yöneliyor, zahmetten kaçınıyorsa, zahmet onun için tabiatça kaçınılacak, haz da tabiatça seçilmeye değer bir şeydir.

11.96

Ἀλλ᾿ εἰώθασί τινες τῶν ἀπὸ τῆς Ἐπικούρου (fr. 398 Us.) αἱρέσεως πρὸς τἀς τοιαύτας ἀπορίας ὑπαντῶντες λέγειν, ὅτι φυσικῶς καὶ ἀδιδάκτως τὸ ζῷον φεύγει μὲν τὴν ἀλγηδόνα, διώκει δὲ τὴν ἡδονήν· γεννηθὲν γοῦν καὶ μηδέπω τοῖς κατὰ δόξαν δουλεῦον ἅμα τῷ ῥαπισθῆναι ἀσυνήθει ἀέρος ψύξει ἔκλαυσέ τε καὶ ἐκώκυσεν. εἰ δὲ φυσικῶς ὁρμᾷ μὲν πρὸς ἡδονήν, ἐκκλίνει δὲ τὸν πόνον, φύσει φευκτόν τί ἐστιν αὐτῷ ὁ πόνος καὶ αἱρετὸν ἡ ἡδονή.

11.97Bunu söyleyenler önce şunu görmediler: böylece iyiden en değersiz hayvanlara da pay vermiş oluyorlar, çünkü onların da hazdan bol payı vardır. Sonra, zahmetin hiç de mutlak olarak kaçınılacak bir şey olmadığını görmediler. Zahmet zahmetle hafifler; sağlık, bedenlerin gücü ve gelişmesi zahmetle elde edilir; insanlar tekhnēleri ve en kesin epistēmēleri de zahmetsiz edinmez. Öyleyse zahmet tabiatça mutlaka kaçınılacak bir şey değildir.

11.97

οὐ συνεῖδον δὲ οἱ ταῦτα λέγοντες τὸ μὲν πρῶτον, ὅτι καὶ τοῖς ἀτιμοτάτοις ζῴοις μεταδιδόασι τἀγαθοῦ (πολλὴ γὰρ μετουσία κἀκείνοις ἐστὶν ἡδονῆς), εἶθ᾿ ὅτι οὐδὲ τὸ καθάπαξ φευκτόν ἐστιν ὁ πόνος· καὶ γὰρ πόνῳ πραύνεται πόνος, καὶ ὑγεία, ἔτι δὲ ῥῶσις καὶ θρέψις γίνεται σωμάτων διὰ πόνων, τέχνας τε καὶ ἐπιστήμας τἀς ἀκριβεστάτας ἀναλαμβάνουσιν ἄνδρες οὐ χωρὶς πόνου, ὥστ’ οὐ πάντως φύσει φευκτὸν ὁ πόνος.

11.98 Hoş görünen de tabiatça mutlaka seçilmeye değer değildir. Nitekim ilk karşılaşmada bize haz veren şeyler, kendileri aynı kaldıkları hâlde, ikinci kez nahoş gelir. Demek ki hoş olan tabiatça hoş değildir; değişen koşullara göre bizi kimi zaman şöyle, kimi zaman böyle etkiler.

11.98

καὶ μὴν οὐδὲ τὸ δοκοῦν ἡδὺ φύσει πάντως αἱρετόν· πολλάκις γοῦν τὰ κατὰ τὴν πρώτην ἐμπέλασιν ἡστικῶς ἡμᾶς διατιθέντα, ταῦτα ἐκ δευτέρου, καίπερ ὄντα τὰ αὐτά, ἀηδῆ νομίζεται, ὡς ἂν τοῦ ἡδέος οὐ φύσει ὄντος τοιούτου, ἀλλὰ παρὰ τἀς διαφόρους περιστάσεις ὁτὲ μὲν οὕτως, ὁτὲ δ’ ἐκείνως κινοῦντος ἡμᾶς.

11.99"Evet, ama" derler, yalnız güzel olanın iyi olduğu kanaatindekiler (Stoic. fr. III 99 Arnim), "onun tabiatça seçilmeye değer olduğu akılsız hayvanlardan da anlaşılır." Görüyoruz, derler, boğalar ve horozlar gibi bazı soylu hayvanlar, ortada kendileri için hiçbir zevk ve haz olmadığı hâlde ölümüne dövüşür.

11.99

Ναί, ἀλλὰ καὶ οἱ μόνον τὸ καλὸν ἀγαθὸν δοξάζοντες (Stoic.fr. III 99 Arn.) δείκνυσθαι νομίζουσιν, ὅτι φύσει τοῦτο αἱρετόν ἐστι καὶ ἀπὸ τῶν ἀλόγων ζῴων. ὁρῶμεν γάρ, φασίν, ὥς τινα γενναῖα ζῷα, καθάπερ ταῦροι καὶ ἀλεκτρυόνες, καίπερ μηδεμιᾶς αὐτοῖς ὑποκειμένης τέρψεως καὶ ἡδονῆς διαγωνίζεται μέχρι θανάτου.

11.100 İnsanlardan vatanı, ana babası ya da çocukları uğruna kendini ölüme atanlar da ölümden sonra hiçbir haz ummazlar; güzel ve iyi olan, onları ve her soylu canlıyı her zaman tabiatça kendini seçmeye çekmeseydi, bunu asla yapmazlardı.

11.100

καὶ τῶν ἀνθρώπων δὲ οἱ ὑπὲρ πατρίδος ἢ γονέων ἢ τέκνων εἰς ἀναίρεσιν ἑαυτοὺς ἐπιδιδόντες οὐκ ἄν ποτε τοῦτ’ ἐποίουν, μηδεμιᾶς αὐτοῖς ἐλπιζομένης μετὰ θάνατον ἡδονῆς, εἰ μὴ φυσικῶς τὸ καλὸν καὶ ἀγαθὸν τούτους τε καὶ πᾶν τὸ γενναῖον ἀεὶ ζῷον ἐπεσπᾶτο πρὸς τὴν αὐτοῦ αἵρεσιν.

11.101Bunlar da şunu gözden kaçırmıştır: adı geçen hayvanların son nefeslerine kadar iyinin kavramıyla dövüştüğünü sanmak tam bir saflıktır. Çünkü onların kendilerinden de, güzel ve iyi olanı yalnız akıllı bir yapının gördüğünü, akılsızlığın ise onu ayırt etmekte kör olduğunu duyabiliriz. Bu yüzden akıllı bir yapıdan payı olmayan horoz da boğa da güzel ve iyi olanı göremez.

11.101

λέληθε δὲ καὶ τούτους, ὅτι τελέως ἐστὶν εὔηθες τὸ νομίζειν τὰ προειρημένα τῶν ζῴων ἐννοίᾳ τἀγαθοῦ μέχρι τῆς ὑστάτης ἀναπνοῆς διαγωνίζεσθαι. αὐτῶν γὰρ πάρεστιν ἀκούειν λεγόντων, ὅτι ἡ φρονίμη διάθεσις μόνη βλέπει τὸ καλόν τε καὶ ἀγαθόν, ἡ δὲ ἀφροσύνη τυφλώττει περὶ τὴν τούτου διάγνωσιν, ὅθεν καὶ ὁ ἀλεκτρυὼν καὶ ὁ ταῦρος μὴ μετέχοντα τῆς φρονίμης διαθέσεως οὐκ ἂν βλέποι τὸ καλόν τε καὶ ἀγαθόν.

11.102Bir de şu var: bu hayvanların uğruna ölümüne dövüştüğü bir şey varsa, bu galip gelmekten ve önde olmaktan başka bir şey değildir. Ama bazen yenilmek ve boyun eğmek daha güzeldir; demek ki ikisi de kayıtsızdır. Öyleyse galip gelmek ve önde olmak tabiatça iyi değil, kayıtsızdır.

11.102

ἄλλως τε· εἰ ἔστι τι περὶ οἶ διαγωνίζεται ταῦτα τὰ ζῷα μέχρι θανάτου, τοῦτο οὐκ ἄλλο τί ἐστιν ἤ τὸ νικᾶν καὶ τὸ ἡγεῖσθαι. ἔσθ’ ὅτε δὲ τὸ νικᾶσθαι καὶ τὸ ὑποτάσσεσθαι κάλλιόν ἐστιν, ὅπου γε ἑκάτερόν ἐστιν ἀδιάφορον. οὐ τοίνυν φύσει ἀγαθόν ἐστιν, ἀλλ’ ἀδιάφορον τὸ νικᾶν καὶ τὸ ἡγεῖσθαι.

11.103Ayrıca horozun, boğanın ya da başka bir yiğit hayvanın güzel olanı hedeflediğini söyleseler bile, insanın da aynı şeyi hedeflediği nereden çıkıyor? O hayvanların bunu gözettiğini göstermekle insanın da öyle olduğu gösterilmiş olmaz. Çünkü bazı hayvanlar yiğit olup hoş olanı küçümsedikleri ve ağrılara göğüs gerdikleri için insanın da güzel olanı gözettiği söylenecekse,

11.103

ἄλλως τε· εἰ φαῖεν καὶ τὸν ἀλεκτρυόνα ἤ ταῦρον ἢ ἄλλο τι τῶν ἀλκίμων ζῴων τοῦ καλοῦ ἐφίεσθαι, πόθεν ὅτι καὶ ὁ ἄνθρωπος τοῦ αὐτοῦ στοχάζεται; οὐ γὰρ ἐν τῷ ἐκεῖνα δεῖξαι τούτου προνοούμενα καὶ ὁ ἄνθρωπος τοιοῦτος ὢν δέδεικται, ἐπεί τοι εἰ,

11.104 hayvanların çoğu obur ve midesine yenik olduğu için, tersine, insanın daha çok hoş olanın peşinde olduğunu da söyleyebiliriz.

11.104

ὅτι τινὰ τῶν ζῴων ἄλκιμά κιμά ἐστι καὶ καταφρονητικὰ μὲν τοῦ ἡδέος, κατεξαναστατικὰ δὲ τῶν ἀλγηδόνων, λέγεται καὶ ὁ ἄνθρωπος προνοεῖσθαι τοῦ καλοῦ, ἐπεὶ τὰ πολλὰ λίχνα ἐστὶ καὶ γαστρὸς ἥττονα, τοὔμπαλιν ἐροῦμεν καὶ τὸν ἄνθρωπον τοῦ ἡδέος μᾶλλον ἀντιποιεῖσθαι.

11.105 Bazı hayvanların hazza düşkün olduğunu, ama insanın hiç de öyle olmadığını söylerlerse, biz de bunu tersine çevirip şöyle diyeceğiz: bazı hayvanlar tabiatları gereği güzel olanın peşinden gidiyor diye insan da hemen aynı gayeyi hedefliyor değildir.

11.105

εἰ δὲ λέγοιεν εἶναι μέν τινα ζῷα φιλήδονα, τὸν δ’ ἄνθρωπον μὴ πάντως τοιοῦτον ὑπάρχειν, ἀναστρέψαντες καὶ ἡμεῖς ἐροῦμεν, οὐκ εἰ τινα τῶν ζῴων κατὰ φυσικὸν λόγον μεταδιώκει τὸ καλόν, εὐθέως καὶ ὁ ἄνθρωπος τοῦ αὐτοῦ στοχάζεται τέλους.

11.106Bir başkası da şöyle diyecektir: galip gelmek ve önde olmak, hayvanlar için kendisi için uğruna savaşılacak bir şeydir; insan için ise kendisi için değil, ardından psykhē'de doğan zevk ve sevinç, yani tatlı bir durum için. Bunu insanlar için varsaymak daha da yerindedir; çünkü onlarda onur, övgü, armağanlar ve şan düşünceyi sevindirip ferahlatmaya ve tam da bu yüzden onu sıkıntılara karşı dayanıklı kılmaya yeter.

11.106

ἄλλος δέ τις φήσει περιμάχητον εἶναι τὸ νικᾶν καὶ τὸ ἡγεῖσθαι τοῖς ζῴοις δι’ αὑτό, ἀνθρώπῳ δ’ οὐ δι’ αὐτό, διὰ δὲ τὴν ἐπακολουθοῦσαν αὐτῷ κατὰ ψυχὴν τέρψιν καὶ γῆθος, προσηνές τι τυγχάνον κατάστημα. καὶ μᾶλλόν γε τοῦτο ἐπ’ ἀνθρώπων ἔστιν ὑπολαβεῖν, ἐφ’ ὧν καὶ τιμὴ καὶ ἔπαινος καὶ δωρεαὶ καὶ δόξαι ἱκανά ἐστιν ᾔδειν καὶ διαχεῖν τὴν 5 | διάνοιαν καὶ παρ’ αὐτὸ τοῦτο κατεξαναστατικὴν αὐτὴν τῶν ὀχληρῶν παρέχειν.

11.107 Bu yüzden ölünceye kadar kahramanca savaşanlar ve vatan uğruna kendini ölüme atanlar da belki bu sebeple yiğitçe savaşır ve ölürler. Çünkü ölüp hayattan ayrılsalar bile, yaşarken övgüler karşısında haz ve sevinç duyarlar.

11.107

ὅθεν καὶ οἱ μέχρι τελευτῆς ἀριστεύοντες καὶ ὑπὲρ πατρίδος εἰς ἀναίρεσιν αὐτοὺς ἐπιδιδόντες διὰ ταύτην ’ίσως τὴν αἰτίαν ἐπάνδρως ἀγωνίζονται καὶ θνῄσκουσιν· καὶ γὰρ εἰ τελευτῶσι καὶ τοῦ ζῆν μεθίστανται, ἀλλὰ τοί γε ὅτε ζῶσιν ἥδονται καὶ γήθουσι πρὸς τούς ἐπαίνους.

11.108 İçlerinden bazılarının, ölümden sonra da benzer bir övgünün kendilerini beklediği kanaatiyle göz göre göre ölümü seçmesi de akla yatkındır. Başkalarının da, hayatta kalırlarsa şunları görecekleri için hayatın kendilerine daha çekilmez geleceğini anladıklarından bu yola girmesi inanılmaz değildir (İlyada XXII 62–64):

oğulların öldürüldüğünü, kızların sürüklendiğini,
odaların yağmalandığını, küçük çocukların
korkunç savaşın içinde yere çarpıldığını.

11.108

εἰκὸς δ’ ἔστιν ἐνίους αὐτῶν καὶ προσδοξάζοντας, ὅτι μετὰ τελευτὴν ὅμοιος αὐτοὺς ἔπαινος περιμένει, προῦπτον αἱρεῖσθαι θάνατον. οὐκ ἀπίθανον δ’ ἄλλους τοῦτο πάσχειν βλέποντας, ὅτι δυσυπομένητα μᾶλλον αὐτοῖς ἔσται τὰ κατὰ τὴν ζωήν, θεασαμένοις (X 62) υἱᾶς τ’ ὀλλυμένους ἑλκηθείσας τε θύγατρας καὶ θαλάμους κεραιζομένους καὶ νήπια τέκνα βαλλόμενα ποτὶ γαίῃ ἐν αἰνῇ δηιοτῆτι.

11.109Demek ki bazıları şanlı bir ölümü birçok sebeple seçer; bazı dogmatiklerin dilinden düşürmediği güzel olanı uğruna çabalanacak bir şey saydıkları için değil. Bu konudaki aporiaları bu kadarla bırakalım.

11.109

διὰ πολλοὺς οὖν τρόπους τὸν μετ’ εὐκλείας τινὲς αἱροῦνται θάνατον, καὶ οὐ διὰ τὸ περισπούδαστον ἡγεῖσθαι τὸ παρά τισι τῶν δογματικῶν θρυλούμενον καλόν. ἀλλὰ τὰ μὲν περὶ τούτων ἐπὶ τοσοῦτον ἠπορήσθω. δ’ εἰ ὑποτεθέντων φύσει ἀγαθῶν καὶ κακῶν ἐνδέχεται εὐδαιμόνως βιοῦν

11.1104. Tabiatça iyi ve kötü şeyler olduğu varsayılırsa mesut yaşamak mümkün müdür

Tabiatça iyi ve kötü hiçbir şey olmadığını yeterince inceledik. Şimdi de bunlar kabul edilse bile hem rahat akan hem mesut bir hayat yaşamanın mümkün olup olmadığını araştıralım. Dogmatik filozoflar bunun başka türlü değil, tam böyle olduğunu söyler. Çünkü onlara göre iyiye ulaşan ve kötüden kaçınan kişi mesuttur. Bu yüzden phronēsisin de hayata dair bir epistēmē olduğunu, iyileri ve kötüleri ayırt ettiğini ve saadeti sağladığını söylerler.

11.110

Περὶ μὲν οὖν τοῦ μηδὲν εἶναι φύσει ἀγαθόν τε καὶ κακὸν αὐταρκῶς ἐσκεψάμεθα· νυνὶ δὲ ζητῶμεν, εἰ καὶ συγχωρηθέντων αὐτῶν δυνατόν ἐστιν εὐρόως ἅμα καὶ εὐδαιμόνως βιοῦν. οἱ μὲν οὖν δογματικοὶ τῶν φιλοσόφων οὐδ’ ἄλλως φασὶν ἢ οὕτως ἔχειν· ὁ γὰρ τυχὼν τοῦ ἀγαθοῦ κατ’ αὐτοὺς καὶ ἐκκλίνων τὸ κακόν, οὗτός ἐστιν εὐδαίμων· παρὸ καὶ ἐπιστήμην τινὰ περὶ τὸν βίον εἶναι λέγουσι τὴν φρόνησιν, διακριτικὴν μὲν οὖσαν τῶν τε ἀγαθῶν καὶ κακῶν, περιποιητικὴν δὲ τῆς εὐδαιμονίας.

11.111Şüpheci yoldan gelenler ise hiçbir şeyi gelişigüzel ne kabul eder ne reddeder; her şeyi incelemeye tabi tutarak şunu öğretirler: tabiatça iyi ve kötü olduğunu varsayanların payına bedbaht bir hayat düşer; hiçbir şeyi belirlemeyen ve hükmü askıya alanlar içinse

insanlar için en kolay hayat olur (Odysseia IV 565).

11.111

οἱ δ᾿ ἀπὸ τῆς σκέψεως μηδὲν εἰκῇ τιθέντες ἢ ἀναιροῦντες, ἅπανθ’ ὑπὸ τὴν σκέψιν εἰσάγοντες διδάσκουσιν, ὧς τοῖς μὲν φύσει ἀγαθὸν καὶ κακὸν ὑποστησαμένοις ἀκολουθεῖ τὸ κακοδαιμόνως βιοῦν, τοῖς δ’ ἀοριστοῦσι καὶ ἐπέχουσι (δ 565) ῥηίστη βιοτὴ πέλει ἀνθρώποισιν.

11.112Bunu da biraz geriden alarak öğrenebiliriz.

Her bedbahtlık bir huzursuzluk yüzünden doğar. Her huzursuzluk da insanlara ya bir şeyin hırsla peşine düşmekten ya da bir şeyden hırsla kaçmaktan gelir.

11.112

καὶ τοῦτο μάθοιμεν ἂν μικρὸν ἄνωθεν προλαβόντες. Πᾶσα τοίνυν κακοδαιμονία γίνεται διά τινα ταραχήν. ἀλλὰ καὶ πᾶσα ταραχὴ παρέπεται τοῖς ἀνθρώποις ἤτοι διὰ τὸ συντόνως τινὰ διώκειν ἢ καὶ διὰ τὸ συντόνως τινὰ φεύγειν.

11.113 Bütün insanlar ise kendilerine iyi görünen şeyin hırsla peşine düşer, kötü saydıkları şeyden de hırsla kaçarlar. Öyleyse her bedbahtlık iyilerin iyi diye peşine düşmekten, kötülerden de kötü diye kaçmaktan doğar. Dogmatik şunun tabiatça iyi, bunun tabiatça kötü olduğuna inandığı için hep birinin peşine düşer, ötekinden kaçar ve bu yüzden huzursuz olur; dolayısıyla hiçbir zaman mesut olmayacaktır.

11.113

διώκουσι δέ γε συντόνως πάντες ἄνθρωποι τὸ δοξαζόμενον αὐτοῖς ἀγαθὸν καὶ φεύγουσι τὸ ὑποσταθὲν κακόν. πᾶσα ἄρα κακοδαιμονία γίνεται παρὰ τὸ τἀγαθὰ μὲν διώκειν ὧς ἀγαθὰ, τὰ δὲ κακὰ φεύγειν ὡς κακά. ἐπεὶ οὖν ὁ δογματικὸς πεπίστευκεν, ὅτι τόδε ἐστὶ φύσει ἀγαθὸν καὶ τόδε ἐστὶ φύσει κακόν, ἀεὶ τὸ μὲν διώκων τὸ δὲ φεύγων, καὶ διὰ τοῦτο ταραττόμενος, οὐδέποτε εὐδαιμονήσει.

11.114Çünkü üç ihtimal vardır. Ya birinin peşine düştüğü her şey hemen tabiatça da iyidir ve birinin kaçınılacak diye kaçtığı her şey gerçekten öyledir. Ya peşine düşülenlerden bazıları seçilmeye değerdir ama hepsi değil, kaçılanlardan da bazıları kaçınılacaktır. Ya da bunlar bir şeye göre belli bir durumdadır: şu kişiye göre şu şey seçilmeye değer ya da kaçınılacaktır, ama şeylerin tabiatı bakımından ne seçilmeye değerdir ne kaçınılacak; kimi zaman seçilmeye değer, kimi zaman kaçınılacaktır.

11.114

ἤτ’ οἱ γὰρ πᾶν ὃ διώκει τις, τοῦτ’ εὐθὺς καὶ τῇ φύσει ἀγαθόν ἐστι, καὶ πᾶν ὃ φεύγει τις ὧς φευκτόν, τοῦτο τῷ ὄντι τοιοῦτόν ἐστιν· ἤ τι τῶν διωκομένων ἐστὶν αἱρετόν, καὶ οὐ πᾶν, καί τι τῶν φευγομένων φευκτόν· ἢ ἐν τῷ πρός τι πὼς ἔχειν ἐστὶ ταῦτα, καὶ ὧς μὲν πρὸς τόνδε τόδ’ ἐστὶν αἱρετόν ἤ φευκτόν, ὧς δὲ πρὸς τὴν φύσιν τὴν τῶν πραγμάτων οὔτε αἱρετόν ἐστιν οὔτε φευκτόν, ἀλλὰ νυνὶ μὲν αἱρετόν, νυνὶ δὲ φευκτόν.

11.115Biri, herhangi birinin herhangi bir şekilde peşine düştüğü her şeyi tabiatça iyi, kaçtığı her şeyi de tabiatça kaçınılacak sayarsa, yaşanmaz bir hayat sürer. Çünkü aynı şeyin hem peşine düşmek hem de ondan kaçmak zorunda kalır: bazılarınca seçilmeye değer sanıldığı için peşine düşer, başkalarınca kaçınılacak sanıldığı için de ondan kaçar.

11.115

εἰ μὲν οὖν πᾶν τὸ ὁπωσοῦν ὑπό τινος διωκόμενον ὑπόθοιτό τις φύσει ἀγαθὸν καὶ τὸ φευγόμενον φύσει φευκτόν, ἀβίωτον ἕξει τὸν βίον, ἀναγκαζόμενος τὸ αὐτὸ διώκειν ἅμα καὶ φεύγειν, καὶ διώκειν μέν, ἡ πρός τινων αἱρετὸν ὑπείληπται, φεύγειν δέ, παρόσον ἑτέροις φευκτὸν δεδόξασται.

11.116Peşine düşülen ya da kaçılan her şeye değil de bunlardan bazılarına seçilmeye değer, bazılarına kaçınılacak derse, yaşar ama huzursuzluk olmadan yaşamaz. Çünkü tabiatça iyi olduğu kanaatine vardığı şeyin durmadan peşine düşüp kötü saydığı şeyden sakındığı için huzursuzluktan hiçbir zaman kurtulamayacaktır. İyiyi henüz eline geçirmemişken ona ulaşma arzusuyla şiddetle huzursuz olacak, ona ulaşınca da ya sevincinin aşırılığı ya da elde ettiğini koruma kaygısı yüzünden hiç rahat etmeyecektir.

11.116

εἰ δὲ πᾶν μὲν τὸ διωκόμενον ἢ φευγόμενον μὴ λέγοι αἱρετὸν καὶ φευκτόν, τὶ δὲ αὐτῶν αἱρετὸν καὶ τὶ φευκτόν, βιώσεται μέν, οὐ χωρὶς δὲ ταραχῆς βιώσεται· διὰ παντὸς γὰρ τὸ δοξασθὲν αὐτῷ φύσει τυγχάνειν ἀγαθὸν διώκων καὶ τὸ ὑποληφθὲν κακὸν περιιστάμενος οὐδέποτε ἀπαλλαγήσεται ταραχῆς, ἀλλὰ καὶ μήπω δραξάμενος τἀγαθοῦ διὰ τὴν τοῦ τυχεῖν ἐπιθυμίαν σφοδρῶς ταραχθήσεται, καὶ τυχὼν διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς χαρᾶς ἢ διὰ τὴν φρουρὰν τοῦ κτηθέντος οὐδέποτε ἠρεμήσει.

11.117 Kötü için de aynı söz geçerlidir. Kötünün dışında olan da kaygısız değildir; çünkü ondan kaçma ve ondan sakınma huzursuzluğu onu yeterince kovalar. Kötünün içinde bulunan da işkencelerinden kurtulmaz, hep

çetin ölümden nasıl kaçacağını (İlyada XIV 507)

düşünür durur.

11.117

ὁ δ’ αὐτὸς λόγος καὶ περὶ κακοῦ· οὔτε γὰρ ὁ ἐκτὸς ὢν αὐτοῦ ἀμέριμνός ἐστιν, ἱκανῶς ποινηλατούσης αὐτὸν τῆς τε κατὰ τὸ φεύγειν καὶ τῆς κατὰ τὸ προφυλάττεσθαι ταραχῆς, οὔτε ὁ ἐν αὐτῷ καθεστῶς παῦλαν ἔχει τῶν βασάνων, σκεπτόμενος (Ξ 507), πῶς ἂν φύγοι αἰπύν ὄλεθρον.

11.118Ama biri, hiçbir şeyin tabiatça kaçınılacak olmaktan çok seçilmeye değer ya da seçilmeye değer olmaktan çok kaçınılacak olmadığını söylerse, çünkü karşımıza çıkan her şey bir şeye göre belli bir durumdadır ve değişen zamanlara ve koşullara göre kimi zaman seçilmeye değer, kimi zaman kaçınılacak olur, işte o kişi mesut ve dinginlik içinde yaşar. Ne iyiye iyi diye sevinip kabarır ne de kötü karşısında ezilir. Zorunlulukla başına geleni yiğitçe karşılar; bir kötünün ya da iyinin başında olduğunu sanmaktan, yani kanaatten doğan sıkıntıdan ise kurtulur. Bu da ona, hiçbir şeyin tabiatça iyi ya da kötü olduğu kanaatini taşımamaktan gelecektir. Öyleyse bazı şeylerin iyi ya da kötü olduğunu varsayan biri mesut yaşayamaz.

11.118

εἰ δὲ μὴ μᾶλλόν τις λέγοι τι φύσει αἱρετὸν ἢ φευκτὸν μηδὲ μᾶλλον φευκτὸν ἢ αἱρετόν, ἑκάστου τῶν ὑποπιπτόντων πρός τι πὼς ἔχοντος καὶ κατὰ διαφέροντας καιρούς καὶ περιστάσεις νυνὶ μὲν αἱρετοῦ καθεστῶτος, νυνὶ δὲ φευκτοῦ, βιώσεται μὲν εὐδαιμόνως καὶ ἀταράχως, μήτε ἐπ’ ἀγαθῷ ὡς ἀγαθῷ ἐπαιρόμενος μήτε ἐπὶ κακῷ ταπεινούμενος, τὸ μὲν κατ’ ἀνάγκην συμβαῖνον γεννικῶς δεχόμενος, τοῦ δὲ κατὰ δόξαν ὀχληροῦ, καθ’ ἣν κακόν τι παρεῖναι ἢ ἀγαθὸν δοξάζεται, ἐλευθερούμενος. τοῦτο μὴν αὐτῷ παρέσται ἐκ τοῦ μηδὲν φύσει ἀγαθὸν ἢ κακὸν δοξάζειν. οὐκ ἄρα ἔνεστιν εὐδαιμόνως βιοῦν ἀγαθά τινα ἢ κακὰ ὑποστησάμενον.

11.119Ayrıca bir kötülük doğuran şey, kendisi de kötü olduğundan mutlaka kaçınılacak bir şeydir. Örneğin ağrı kötüyse, ağrıyı doğuran da ağrıyla birlikte kaçınılacak bir şey olacaktır; ölüm kötülerden biriyse, öldüren de hem kötü hem kaçınılacak şeylerden biri olacaktır. Genel olarak, kötü kaçınılacak bir şeyse, kötüyü doğuran da zorunlu olarak kaçınılacak ve kötü bir şey olacaktır.

11.119

Καὶ μὴν τό τινος κακοῦ ποιητικόν, τοῦτο πάντως ἐστὶ φευκτὸν ὡς καὶ κακόν. οἷον εἰ ἡ ἀλγηδών ἐστι κακόν, πάντως καὶ τὸ ποιητικὸν τῆς ἀλγηδόνος ἐπισυστήσεται τῇ ἀλγηδόνι φευκτὸν ὄν· καὶ εἰ ὁ θάνατος τῶν κακῶν ἐστιν, ἔσται καὶ τὸ θανατοῦν τῶν κακῶν ἅμα καὶ φευκτῶν. τοίνυν καὶ κοινῶς, εἰ τὸ κακὸν φευκτόν ἐστιν, ἐξ ἀνάγκης καὶ τὸ ποιητικὸν τοῦ κακοῦ φευκτὸν ἔσται καὶ κακόν.

11.120 Bazılarının tabiatça iyi dediği şeyler ise, göstereceğimiz gibi, kötülükler de doğurur. Öyleyse bazılarının iyi dediği şeyler özünde kötüdür ve bu yüzden bedbahtlığın sebebidir. Çünkü bütün kötülükler, yani para hırsı, şan hırsı, çekişme hırsı, haz düşkünlüğü ve bunlara benzeyen ötekiler, böyle iyiler yüzündendir.

11.120

τὰ δὲ λεγόμενά τισι φύσει ἀγαθὰ καὶ κακῶν ἐστι ποιητικά, ὧς διδάξομεν. δυνάμει ἄρα κακά ἐστι τὰ ὑπό τινων λεγόμενα ἀγαθά, καὶ διὰ τοῦτο κακοδαιμονίας τυγχάνει αἴτια. διὰ γὰρ δὴ τὰ τοιαῦτα ἀγαθὰ πάντα ἐστι τὰ κακά, φιλαργυρία τε καὶ φιλοδοξία καὶ φιλονεικία καὶ φιληδονία καὶ τἆλλα, ὁπόσα τούτοις ἐμφερῆ ἐστιν.

11.121Çünkü her insan, iyi ve seçilmeye değer saydığı şeyin hırsla ve şiddetli bir inatla peşine düşerken farkına varmadan hemen yanı başındaki kötülüğe düşer. Söylediğimiz, bize tanıdık gelen örnekler verirsek açıklık kazanacaktır.

11.121

ἕκαστος γὰρ τῶν ἀνθρώπων τὸ δοξασθὲν ὑπὸ αὐτοῦ ἀγαθόν τε καὶ αἱρετὸν συντόνως διώκων καὶ μετὰ σφοδροῦ πείσματος λεληθότως εἰς τὴν ἀγχίθυρον κακίαν ἐμπίπτει. οἷον (ἔσται γὰρ τὸ λεγόμενον σαφὲς τῶν οἰκείων ἡμῖν τεθέντων ὑποδειγμάτων)

11.122 Zenginliğin iyi olduğunu önceden benimsemiş kişi, zenginliğe ulaşmak için her şeyi telaşla yapmak zorundadır. Her fırsatta kendine komedideki şu öğüdü tekrarlar (fr. adesp. 1255 Kock):

Kazan, dostum, yazın da kışın da;

tragedyadaki şu sözü de benimser (Euripides fr. 324 Nauck):

Ey altın, ölümlülerin en güzel karşıladığı şey!

Zenginliğe ulaşmak için her şeyi yapmak ise para hırsından başka bir şey değildir. Öyleyse zenginliği en büyük iyi diye hayal eden kişi, ona koşarken para hırslısı olur.

11.122

ὁ μὲν τὸν πλοῦτον ἀγαθὸν εἶναι προειληφὼς ὀφείλει πάντα ἐσπευσμένως ποιεῖν εἰς τὸ τυχεῖν τοῦ πλούτου, καὶ ἑκάστοτε πρὸς ἑαυτὸν τὸ κωμικὸν ἀναμελετᾶν παράγγελμα (fr. adesp. 1255 · Kock)· κέρδαιν’ ἑταῖρε καὶ θέρους καὶ χειμῶνος, καὶ τὸ τραγικὸν ἀποδέχεσθαι (Eurip. fr. 324 Nauck)· ὡ χρυσέ, δεξίωμα κάλλιστον βροτοῖς. τὸ δέ γε πάντα ποιεῖν εἰς τὸ πλούτου τυχεῖν οὐκ ἄλλο τί ἐστιν ἢ φιλαργυρεῖν. ὁ ἄρα τὸν πλοῦτον μέγιστον ἀγαθὸν ἰνδαλλόμενος ἐν τῷ σπεύδειν ἐπὶ τοῦτον γίνεται φιλάργυρος.

11.123Yine şöhreti seçilmeye değer sayan kişi şöhreti hırsla ister; şöhreti hırsla istemek ise şan hırsıdır. Öyleyse şöhreti seçilmeye değer ve tabiatça iyi saymak büyük bir kötülük doğurur: şan hırsını.

11.123

πάλιν ὁ τὴν δόξαν αἱρετὴν ὑποτιθέμενος συντόνως ἐφίεται τῆς δόξης, τὸ δὲ συντόνως ἐφίεσθαι τῆς δόξης ἐστὶ φιλοδοξεῖν· τὸ ἄρα τὴν δόξαν αἱρετὸν καὶ φύσει ἀγαθὸν ὑποτίθεσθαι μεγάλου τινὸς κακοῦ γεννητικόν ἐστι, τῆς φιλοδοξίας.

11.124 Haz konusunda da aynı şeyi buluruz: ona ulaşmaya koşanların ardından zorunlu olarak kötü bir şey gelir, haz düşkünlüğü. Böylece kötülükleri doğuran kötüyse ve bazı filozofların iyi saydığı şeylerin bütün kötülükleri doğurduğu gösterildiyse, bazılarının iyi saydığı şeylerin özünde kötü olduğunu söylemek gerekir.

11.124

καὶ ἐπὶ τῆς ἡδονῆς δὲ ταὐτὸν εὑρήσομεν· τοῖς γὰρ ἐπὶ τὴν τεῦξιν αὐτῆς σπεύδουσιν ἀνάγκη †τινὰ μοχθηρὰ† συνεξακολουθεῖν, τὴν φιληδονίαν. ὥστε εἰ τὸ ποιητικὸν τῶν κακῶν κακόν ἐστι, δέδεικται δὲ τὰ δοξασθέντα τισὶ τῶν φιλοσόφων ἀγαθὰ πάντων τῶν κακῶν ποιητικά, ῥητέον τά τισι δοξασθέντα ἀγαθὰ τῇ δυνάμει τυγχάνειν κακά.

11.125Karşı taraf şunu da söyleyemez: Bu şeylerin peşine düşüp onlara yönelirken yönelen ve peşine düşen kişide bir kötülük bulunur; zenginliğin peşindekinde para hırsı, şöhretin peşindekinde şan hırsı, bir başkasında da başka türden bir huzursuzluk. Ama onlara ulaşınca huzursuzluklardan kurtulur, önceki sıkıntısından dinlenir.

11.125

Καὶ μὴν οὐδὲ ἔνεστι λέγειν τοῖς ἐξ ἐναντίας, ὧς κατὰ μὲν τὴν δίωξιν αὐτῶν καὶ τὴν ἐπ’ αὐτὰ ὁρμὴν πάρεστί τι τοῖς ὁρμῶσι καὶ διώκουσι κακόν, οἶον τῷ μὲν τὸν πλοῦτον μετιόντι ἡ φιλαργυρία, τῷ δὲ τὴν δόξαν ἡ φιλοδοξία, τῷ δ’ ἄλλο τι ἀλλοία τις ταραχή, κατὰ δὲ τὴν τεῦξιν αὐτῶν ἀπαλλαγὴ γίνεται τῶν ταραχῶν καὶ ἀνάπαυλα τῆς πρότερον ὀχλήσεως·

11.126 Çünkü zenginliğe ulaşan artık zenginliği hırsla aramaz, hazzı elde eden de onun için duyduğu hırslı çabayı gevşetir. Sarp kayalıklarda gezen hayvanlar içmek için acı çekerek hazza doğru atılır ve doyar doymaz önceki zahmetlerinden kurtulur. Aynı şekilde insan da iyiye doğru koşarken zorunlu olarak sıkıntı çeker, ama özlediğine kavuşunca sıkıntıdan da kurtulur.

11.126

ὁ γὰρ τυχὼν τοῦ πλούτου οὐκέτι συντόνως ἐπιζητεῖ τὸν πλοῦτον, καὶ ὁ λαβόμενος τῆς ἡδονῆς λύσει τὸ σύντονον τῆς περὶ αὐτὴν σπουδῆς. καθάπερ οὖν τὰ κρημνοβατοῦντα τῶν ζῴων ὑπὲρ τοῦ πιεῖν δι’ ἀλγηδόνος ἵεται ἐπὶ τὴν ἡδονὴν καὶ ἅμα τῷ κορεσθῆναι παύεται τῶν πρὶν μόχθων, οὕτω καὶ ὁ ἄνθρωπος ἐν μὲν τῷ ἐπείγεσθαι πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐξ ἀνάγκης ὀχλεῖται, τυχὼν δὲ οὗ ἐπόθει καὶ τῆς ὀχλήσεως ἀπαλλάττεται.

11.127Biz bunun söylenemeyeceğini, durumun böyle olmadığını söylüyoruz. Çünkü iyi saydıkları şeylere ulaşsalar bile, bunlara yalnız kendileri sahip olmadığı için daha çok sıkıntıya ve kedere düşerler. Çünkü iyileri, ancak yalnız kendileri sahip olduklarında değerli ve uğruna çekişilecek şeyler sayarlar; bu yüzden içlerinde komşularına karşı rekabet, haset ve çekememezlik doğar. Böylece iyi denen şeylerin peşine düşmek zahmetsiz olmadığı gibi, onları elde etmek de daha fazla kötülüğün başa üşüşmesi demektir.

11.127

οὐ δὴ δυνατὸν εἶναί φαμεν ταῦτα λέγειν, οὐδ’ οὕτως ἔχειν τὸ πρᾶγμα. κἂν γὰρ τύχωσι τῶν νομιζομένων αὐτοῖς ἀγαθῶν, θῶν, συνέχονται καὶ ἐπιλυποῦνται μᾶλλον, ὅτι οὐ μόνοι ταῦτα ἔχουσιν· σὺν τούτῳ γὰρ τἀγαθὰ τίμια καὶ περιὑποτιθέμενος μαχητὰ νομίζουσι, σὺν τῷ μόνοι ταῦτα κεκτῆσθαι, διὸ καὶ ζῆλος αὐτοῖς ἐμφύεται πρὸς τοὺς πέλας καὶ βασκανία καὶ φθόνος. ὥστε καὶ τὴν δίωξιν τῶν λεγομένων [ὑπάρχειν] ἀγαθῶν οὐκ ἀταλαίπωρον εἷναι, καὶ τὴν περίκτησιν πλειόνων κακῶν ὑπάρχειν ἐπισύστασιν.

11.128Kötülerin kendileri hakkında da aynı söz geçerlidir. Şöhretsizlik, yoksulluk, sakatlık, ağrı, hastalık, genel olarak da akılsızlık gibi bazı şeylerin tabiatça kötü olduğunu önceden benimsemiş kişi, yalnız bunlardan değil, bunlar yüzünden doğan sayısız başka kötülükten de sıkıntı çeker.

11.128

πάλιν τε καὶ περὶ αὐτῶν τῶν κακῶν ὁ αὐτός ἐστι λόγος. προειληφὼς γάρ τις εἶναί τινα φύσει κακά, καθάπερ ἀδοξίαν πενίαν πήρωσιν ἀλγηδόνα νόσον, κοινῶς ἀφροσύνην, οὐ μόνοις ὀχλεῖται τούτοις, ἀλλὰ καὶ παμπληθέσιν ἄλλοις τοῖς δι’ αὐτὰ κακοῖς.

11.129 Bunlar başındayken onu fırtınaya tutan yalnız bunların kendisi değil, onlar hakkındaki kanaatidir; yani başında bir kötülük olduğuna inanması. Bu ön yargı onu daha büyük bir kötülük gibi yıkar. Bunlar başında değilken de rahat etmez; ya gelecek olana karşı önlem alır ya da korkar, kaygı onun ev arkadaşı olur.

11.129

παρόντων μὲν γὰρ αὐτῶν χειμάζεται οὐχ ὑπ’ αὐτῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς περὶ αὐτῶν δόξης, καθ’ ἣν πεπίστευκεν, ὅτι κακὸν αὐτῷ πάρεστιν, καὶ ὧς ὑπὸ μείζονος κακοῦ πορθεῖται τῆς τοιαύτης προλήψεως. μὴ παρόντων δὲ ὁμοίως οὐκ ἀναπαύεται, ἀλλ’ ἤτοι προφυλαττόμενος τὸ μέλλον ἢ δεδιὼς σύνοικον ἔχει τὴν μέριμναν.

11.130 Ama akıl yürütme bunların hiçbirinin tabiatça iyi ya da tabiatça kötü olmadığını gösterince huzursuzluk çözülür ve bizi barış içinde bir hayat karşılar.

Böylece bazılarının iyi saydığı şeyler yüzünden kötülüklerin birbirini izlediği, kötüler yüzünden de başka kötülüklerin doğduğu ve bu yüzden saadete ulaşılamadığı söylediklerimizden açıkça anlaşılıyor.

11.130

λόγου δὲ παραστήσαντος, ὅτι οὐδὲν τούτων φύσει ἐστὶν ἀγαθὸν ἢ φύσει κακόν, λύσις ἔσται τῆς ταραχῆς καὶ εἰρηναῖος ἡμᾶς ἐκδέξεται βίος. Ἀλλὰ γὰρ ὅτι μὲν διὰ τὰ δοξαζόμενά τισιν ἀγαθά πλῆθος ἐπισυμβαίνει κακῶν καὶ διὰ τὰ κακὰ ἕτερα γίνεται κακά, ὡς χάριν αὐτῶν ἀνέφικτον γίνεσθαι τὴν εὔδαιμονίαν, ἐκ τῶν εἰρημένων συμφανές·

11.131Bunun ardından, dogmatik felsefenin yolundan gidenlerin bir yardım bile bulamayacağını göstermek gerekir. Tabiatça iyi ya da tabiatça kötü bir şey olduğu varsayılırsa, iyiyi iyi diye hırsla kovaladığı ya da kötüden kötü diye şiddetle kaçtığı için huzursuz olan kişiyi teselli eden, onun huzursuzluğunu iki yoldan biriyle yatıştırır. Ya ne iyinin peşine düşmenin ne de kötüden kaçmanın uygun olduğunu söyler; ya da şunu gösterir:

11.131

ἀκολούθως δὲ ὑποδεικτέον, ὅτι οὐδὲ βοηθείας ἐνδέχεται τυχεῖν διὰ τῆς δογματικῆς πορευομένους φιλοσοφίας. ὑποκειμένου γάρ τινος φύσει ἀγαθοῦ ἢ φύσει κακοῦ, ὁ παραμυθούμενος τὸν ταρασσόμενον ἐπὶ τῷ συντόνως διώκειν τἀγαθὸν ὡς ἀγαθὸν ἢ σφοδρῶς φεύγειν τὸ κακὸν ὧς κακὸν καταστέλλει τὴν ταραχὴν <ἤτοι> τοῦτο λέγων, ὅτι καθῆκόν ἐστι τἀγαθὸν διώκειν μήτε τὸ κακὸν φεύγειν, <ἢ> τοῦτο

11.132 peşine düştüğü şu şeyin değeri pek azdır ve onun peşine düşmek ona yakışmaz, bunun değeri ise daha büyüktür ve onun peşinden gitmek yerinde olur. Örneğin zenginliğin değeri daha az, aretēnin değeri daha büyüktür; dolayısıyla onun değil, bunun peşine düşmek gerekir. Ya da şu az yararlıdır ama sıkıntısı çoktur, bu ise çok yararlıdır ve sıkıntısı azdır.

11.132

παριστάς, ὅτι τόδε μὲν τὸ διωκόμενον ὐπ’ αὐτοῦ ἐλαχίστην ἔχει ἀξίαν, καὶ οὐκ ἔστιν οἰκεῖον αὐτὸ διώκειν, τόδε δὲ μείζονα, καὶ ἁρμόζει αὐτὸ μετέρχεσθαι, οἷον ἐλάττονα μὲν ἔχει ἀξίαν ὁ πλοῦτος, μείζονα δὲ ἡ ἀρετή, καὶ οὐκ ἐκεῖνον, ἀλλὰ ταύτην διωκτέον , ἢ ὅτι τοῦτο μὲν ὀλιγωφελὲς ὂν πολλὰς ἔχει τἀς ὀχλήσεις, τοῦτο δὲ πολυωφελὲς καθεστὼς ὀλίγας ἔχει τἀς ὀχλήσεις.

11.133Ama ne iyinin hırsla peşine düşmenin ne de kötüden kaçmanın uygun olduğunu söylemek, bunları seçip reddetmeyi, tercih edip kaçınmayı dillerinden düşürmeyen dogmatiklerin görüşüne aykırıdır.

11.133

ἀλλὰ τὸ μὲν λέγειν, <ὅτι> οὔτε τἀγαθὸν οἰκεῖόν ἐστι συντόνως διώκειν οὔτε τὸ κακὸν φεύγειν, παρὰ τὴν τῶν δογματικῶν ἀξίωσίν ἐστιν, ἀεί ποτε τὴν ἐκλογὴν καὶ ἀπεκλογὴν τούτων τάς τε αἱρέσεις καὶ φυγὰς θρυλούντων.

11.134 Şunun değersiz olduğu için peşine düşülmemesi, bunun daha parlak olduğu için ona koşulması gerektiğini söylemek ise huzursuzluğu ortadan kaldıranların değil, yalnızca yerini değiştirenlerin işidir. Çünkü kişi birincinin peşine düşerken nasıl sıkıntı çekiyorduysa, ikincinin peşine düşerken de sıkıntı çekecektir. Böylece filozofun sözü bir hastalığı başka bir hastalıkla değiştirmiş olur.

11.134

τὸ δὲ φάναι τόδε μὲν μὴ δεῖν διώκειν ὧς ταπεινόν, ἐπὶ τόδε δ’ ἐπείγεσθαι ὧς λαμπρότερον, ἀνδρῶν ἦν οὐκ ἀπολυόντων τὴν ταραχήν, ἀλλὰ μεταγωγὴν ταύτης ποιουμένων· ὡς γὰρ τὸ πρῶτον διώκων τις ὠχλεῖτο, οὕτω καὶ τὸ δεύτερον διώκων ὀχληθήσεται, ὥστε νόσον ἀντὶ νόσου ποιεῖν τὸν τοῦ φιλοσόφου λόγον,

11.135 Zenginliğe, şöhrete ya da sağlığa iyi diye yönelen kişiyi bunların değil de, diyelim, güzel olanın ve aretēnin peşine düşmeye çevirirken onu peşine düşmekten kurtarmaz, yalnızca başka bir şeyin peşine düşürür.

11.135

γον, ἐπείπερ τὸν ἐπὶ πλοῦτον ἢ δόξαν ἢ ὑγείαν ὧς ἀγαθὸν ὁρμῶντα ἀποστρέφων εἰς τὸ μὴ ταῦτα διώκειν ἀλλὰ τὸ καλόν, εἰ τύχοι, καὶ τὴν ἀρετήν, οὐκ ἐλευθεροῖ τῆς διώξεως, ἀλλ’ ἐφ’ ἑτέραν μετατίθησι δίωξιν.

11.136 Zatülcenbi giderip zatürre yapan ya da sayıklamalı hummayı ortadan kaldırıp yerine uyuşukluk hastalığını getiren hekim tehlikeyi gidermiş olmaz, yalnızca değiştirmiş olur. Aynı şekilde bir huzursuzluğun yerine başka bir huzursuzluk getiren filozof da huzursuz kişiye yardım etmiş olmaz.

11.136

ὧς οὖν ὁ ἰατρὸς ἀναιρῶν μὲν πλευρῖτιν, ποιῶν δὲ περιπνευμονίαν, ἤ ἀνασκευάζων μὲν φρενῖτιν, ἀντεισάγων δὲ λήθαργον, οὐκ ἀπαλλάττει τὸν κίνδυνον ἀλλ’ ἐναλλάττει, οὕτω καὶ ὁ φιλόσοφος ἑτέραν ταραχὴν ἀνθ’ ἑτέρας εἰσηγούμενος οὐ βοηθεῖ τῷ ταραττομένῳ.

11.137Getirilen huzursuzluğun ılımlı, giderilenin ise daha şiddetli olduğu da söylenemez. Çünkü huzursuz kişinin önceden peşine düştüğü şey hakkındaki kanaati neyse, ikincisi hakkındaki kanaati de odur. Birincisini iyi sanıyordu ve bu yüzden ona koşuyordu;

11.137

οὐδὲ γὰρ ἔνεστι λέγειν, ὅτι ἡ μὲν ἀντεισαγομένη ταραχὴ μέτριός ἐστιν, ἡ δὲ ἀναιρουμένη σφοδροτέρα. οἴαν γὰρ εἶχε δόξαν ὁ ταραττόμενος περὶ τοὐ πρότερον διωκομένου, τοιαύτην ἔχει καὶ περὶ τοῦ δευτέρου· ἐδόξαζε δὲ τό γε πρῶτον ὡς ἀγαθόν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπ’ αὐτὸ ἔσπευδεν·

11.138 öyleyse ikincisini de iyi sanıp ona da aynı şekilde koşarken aynı huzursuzluğu yaşayacak, belki daha da şiddetlisini, çünkü şimdi peşine düştüğü şeyin daha değerli olduğuna ikna edilmiştir. Demek ki filozof sıkıntı çeken kişiyi bir şeyin yerine başka bir şeyin peşine düşmeye yöneltirse, onu sıkıntıdan kurtarmış olmaz.

11.138

τοίνυν καὶ τὸ δεύτερον ἀγαθὸν εἶναι δοξάζων καὶ ἐπ’ ἴσης ἐπ’ αὐτὸ σπεύδων τὴν ἴσην ἕξει ταραχήν, τάχα δὲ καὶ σφοδροτέραν, ὅσῳ μεταπέπεισται εἰς τὸ μείζονος ἀξίας εἶναι τὸ νῦν ὐπ’ αὐτοῦ διωκόμενον. οὐκοῦν εἰ ἕτερον ἀνθ’ ἑτέρου ὁ φιλόσοφος παρασκευάζοι τὸν ὀχλούμενον διώκειν, οὐκ ἀπολύσει τῆς ὀχλήσεως.

11.139 Sadece şunun az yararlı olup sıkıntısının daha çok olduğunu, bunun ise çok yararlı olup sıkıntısının az olduğunu öğretiyorsa, huzursuzluğu ortadan kaldırmamakta, bir tercih ve kaçınmayı başka bir tercih ve kaçınmayla karşılaştırmaktadır; bu da saçmadır. Çünkü sıkıntı çeken kişi neyin onu daha çok, neyin daha az sıkıntıya soktuğunu öğrenmek istemez; sıkıntıdan kurtulmayı özler.

11.139

εἰ δ’ ἀπλῶς διδάσκει, <ὅτι> τουτὶ μὲν ὀλιγωφεἐκεῖνον λές ἐστι, πλείονας δ’ ἔχει τἀς ὀχλήσεις, <τουτὶ δὲ λὲς καθεστὼς ὀλίγας ἔχει τὰς ὀχλήσεις> σύγκρισιν ποιῶν αἱρέσεως καὶ φυγῆς πρὸς ἑτέραν αἵρεσιν καὶ φυγήν, καὶ οὐκ ἀναίρεσιν τῆς ταραχῆς· ὅπερ ἄτοπον. ὁ γὰρ ὀχλούμενος οὐ βούλεται μαθεῖν, τί μᾶλλον ὀχλεῖ καὶ τί ἦττον, ἀλλ’ ἀπαλλαγῆναι τῆς ὀχλήσεως πεπόθηκεν.

11.140Sıkıntıdan kaçmanın tek yolu, kötüden kaçarken ya da iyinin peşine düşerken huzursuz olan kişiye tabiatça ne iyi ne de kötü bir şey olduğunu,

bunları insanların aklı böyle yargılamıştır,

Timon'un dediği gibi (fr. 70 Diels), göstermektir. Böyle bir şeyi öğretmek ise şüpheciliğe özgüdür. Öyleyse mesut hayatı sağlamak da ona düşer.

11.140

μόνως οὑν ἔσται φυγεῖν ταύτην, εἰ ὑποδείξαιμεν τῷ ταραττομένῳ κατὰ τὴν τοῦ κακοῦ φυγὴν ἢ κατὰ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ δίωξιν, ὅτι οὔτε ἀγαθόν τι φύσει ἔστι οὔτε κακόν, ἀλλὰ πρὸς ἀνθρώπων ταῦτα νόῳ κέκριται, κατὰ τὸν Τίμωνα (fr. 70 Diels). τὸ δέ γε διδάσκειν τὸ τοιοῦτον ἴδιον τῆς σκέψεως· ταύτης ἄρα ἦν <τὸ> τὸν βίον περιποιεῖν. ἑ εἰ ὁ περὶ τῆς τῶν ἀγαθῶν καὶ κακῶν φύσεως ἐπέχων κατὰ πάντα ἐστὶν εὐδαίμων

11.1415. İyilerin ve kötülerin tabiatı hakkında hükmü askıya alan kişi her bakımdan mesut mudur

Mesut olan, hayatını dinginlik içinde sürdüren ve Timon'un dediği gibi (fr. 63 Diels) huzur ve durgunluk içinde bulunan kişidir:

çünkü her yanı durgunluk kaplamıştı (fr. 64 Diels)

ve

onu rüzgârsız bir durgunluğun içinde görünce.

İyi ve kötü denen şeylerin ise bir kısmı kanaat yoluyla, bir kısmı zorunlulukla hayatımıza girmiştir.

11.141

Εὐδαίμων μὲν <οὖν> ἐστιν ὁ ἀταράχως διεξάγων καί, ὧς ἔλεγεν ὁ Τίμων (fr. 63 Diels), ἐν ἡσυχίᾳ καὶ γαληνότητι καθεστώς ’ πάντῃ γὰρ ἐπεῖχε γαλήνη καὶ (fr. 64 Diels) τὸν δ’ ὧς οὖν ἐνόησ’ ἐν νηνεμίῃσι γαλήνης. τῶν δὲ λεγομένων ὑεγομένων ἀγαθῶν τε καὶ κακῶν τὰ μὲν κατὰ δόξαν εἰσῆκται, τὰ δὲ κατ’ ἀνάγκην.

11.142Akla dayalı kanaat yoluyla girenler, insanların bir yargıya dayanarak peşine düştükleri ya da kaçtıkları şeylerdir. Örneğin dış şeyler arasında zenginlik, şöhret, soyluluk, dostluk ve bunlara benzer her şey; bedenle ilgili şeyler arasında güzellik, güç, sağlam bünye; psykhē ile ilgili şeyler arasında cesaret, adalet, phronēsis, genel olarak aretē seçilmeye değer ve iyi diye adlandırılır; bunların zıtları da kaçınılacak şeyler sayılır.

11.142

ἀλλὰ κατὰ μὲν λογικὴν δόξαν εἰσῆκται ὅσα κατὰ κρίσιν διώκουσιν ἔνθρωποι ἢ φεύγουσιν , οἶον ἐν μὲν τοῖς ἐκτὸς αἱρετὰ λέγεται καὶ ἀγαθὰ [καὶ] πλοῦτος καὶ δόξα καὶ εὐγένεια καὶ φιλία καὶ πᾶν τὸ ἐοικός, ἐν δὲ τοῖς περὶ σῶμα κάλλος ἰσχὺς εὐεξία, ἐν δὲ τοῖς περὶ ψυχὴν ἀνδρεία δικαιοσύνη φρόνησις, κοινῶς ἀρετή, καὶ φευκτὰ τὰ ἐναντία τούτοις.

11.143 Zorunlulukla girenler ise hissin akla dayanmayan bir etkilenmesiyle bizde oluşan, tabii bir zorunluluğun getirdiği şeylerdir;

kimse onları isteyerek seçmez (İlyada III 66)

ya da onlardan kaçamaz; ağrı ve haz gibi.

11.143

κατ’ ἀνάγκην δὲ παρῆλθεν ὁπόσα κατ’ ἄλογον αἰσθήσεως πάθος συνίσταται περὶ ἡμᾶς, καὶ ὅσα φυσική τις ἀνάγκη παρέχει, ἑκὼν δ’ οὐκ ἄν τις ἕλοιτο (Γ 66) ἢ φύγοι, ὡς ἀλγηδὼν καὶ ἡδονή.

11.144Şeyler arasında böyle bir fark bulunduğuna göre, her şey hakkında hükmü askıya alan kişinin yalnız kanaate bağlı iyiler ve kötüler konusunda dinginlik içinde yaşadığını iki yerde ortaya koyduk: hem daha önce, şüpheci gayeyi tartışırken (Pyrrhonculuğun Ana Hatları I 25–30), hem de şimdi, tabiatça iyi ve kötü bir şey olduğunu varsayan kişinin mesut olamayacağını gösterirken (§ 110–140).

11.144

διόπερ τοιαύτης οὔσης ἐν τοῖς πράγμασι διαφορᾶς, περὶ μὲν τοῦ μόνον ἀταράχως διεξάγειν ἐν τοῖς κατὰ δόξαν ἀγαθοῖς καὶ κακοῖς τὸν περὶ πάντων ἐπέχοντα ἤδη παρεστήσαμεν καὶ πρότερον, ὅτε περὶ τοῦ σκεπτικοῦ τέλους (Hjp. I 25 — 30) διελεγόμεθα, καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος, ὅτε ἐδείκνυμεν (§ 110—140), οὐκ ἔστιν εὐδαιμονεῖν φύσει ἀγαθόν τι καὶ κακὸν ὑποστησάμενον.

11.145 Çünkü bunu varsayan kişi bitmez tükenmez huzursuzluklarla savrulur; bir şeylerden kaçar, bir şeylerin peşine düşer; iyiler yüzünden başına birçok kötülük çeker, kötüler hakkındaki kanaati yüzünden de kat kat fazla kötülükle yıpranır.

11.145

ὁ μὲν γὰρ τοῦτο ποιῶν ἀνηνύτοις συμπεριεφέρετο ταραχαῖς, τὰ μὲν φεύγων τὰ δὲ διώκων, καὶ πολλὰ μὲν αὐτῷ ἐπισπώμενος κακὰ διὰ τἀγαθά, ἐν πολλαπλασίοσι δὲ τριβόμενος κακοῖς διὰ τὴν περὶ τῶν κακῶν δόξαν.

11.146 Örneğin zenginliği iyi, yoksulluğu kötü sayan kişi zengin değilken iki yönden huzursuzdur: hem iyiye sahip olmadığı için hem de onu elde etmeye uğraştığı için. Onu elde edince de üç yönden cezalandırılır: hem ölçüyü aşan bir sevince kapıldığı için, hem zenginliğini elinde tutmaya uğraştığı için, hem de onu kaybetmekten kaygılanıp korktuğu için.

11.146

οἷον ὁ λέγων, εἰ τύχοι, ἀγαθὸν μὲν τὸν πλοῦτον, κακὸν δὲ τὴν πενίαν, μὴ ἔχων μὲν τὸν πλοῦτον διχῶς ταράττεται, καὶ ὅτι οὐκ ἔχει τὸ ἀγαθόν, καὶ ὅτι πραγματεύεται τὴν περίκτησιν αὐτοῦ, κτησάμενος δ’ αὐτὸν κατὰ τρεῖς τιμωρεῖται τρόπους, καὶ ὅτι πέραν τοῦ μετρίου γέγηθε, καὶ ὅτι πραγματεύεται εἰς τὸ παραμένειν αὐτῷ τὸν πλοῦτον, καὶ ὅτι ἀγωνιᾷ καὶ δέδιεν αὐτοῦ τὴν ἀποβολήν.

11.147Zenginliği ne tabiatça iyiler ne de tabiatça kötüler arasına koyan, "daha çok değil" sözünü dile getiren kişi ise ne zenginliğin yokluğunda huzursuz olur ne de varlığında sevinir; her iki durumda da dingin kalır. Böylece kanaatle iyi ve kötü sayılan şeylerde ve bunları seçip bunlardan kaçınmada tam anlamıyla mesuttur;

11.147

ὁ δὲ μήτε ἐν τοῖς φύσει ἀγαθοῖς τάττων τὸν πλοῦτον μήτε ἐν τοῖς φύσει κακοῖς, τὴν δὲ ‟οὐ μᾶλλον” προφερόμενος φωνήν, οὔτε ἐπὶ τῇ ἀπουσίᾳ τούτου ταράττεται οὔτε ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ γέγηθεν, μένει δὲ καθ’ ἑκάτερον ἀτάραχος. ὥστ’ ἐν μὲν τοῖς κατὰ δόξαν νομιζομένοις ἀγαθοῖς τε καὶ κακοῖς καὶ ἐν ταῖς τούτων αἱρέσεσι καὶ φυγαῖς τελέως ἐστὶν εὐδαίμων,

11.148 his yoluyla gelen ve akla dayanmayan hareketlerde ise ölçülü kalır. Çünkü aklın çarpıklığından ve kötü kanaatten değil, hissin istemeyerek etkilenmesinden doğan şeylerden şüpheci akıl yürütmeyle kurtulmak imkânsızdır.

11.148

ἐν δὲ τοῖς κατ’ αἴσθησιν καὶ ἀλόγοις κινήμασιν εἰκάζει. τὰ γὰρ μὴ παρὰ τὴν τοῦ λόγου διαστροφὴν συμβαίνοντα καὶ τὴν φαύλην δόξαν, ἀλλὰ κατὰ ἀκούσιον τῆς αἰσθήσεως πάθος, ἀμήχανόν ἐστιν ὑπὸ τοῦ κατὰ τὴν σκέψιν λόγου ἀπαλλάττεσθαι·

11.149 Açlıktan ya da susuzluktan sıkıntı çeken birini şüpheci akıl yürütmeyle sıkıntı çekmediğine inandırmak mümkün değildir; açlığı ve susuzluğu gideren şeylerle ferahlayan birini de ferahlamadığına ikna etmek mümkün değildir.

11.149

τῷ γὰρ διὰ λιμὸν ἢ δίψος ὀχλουμένῳ οὐ δυνατὸν ἐμποιεῖν πεῖσμα διὰ τοῦ κατὰ τὴν σκέψιν λόγου, ὅτι οὐκ ὀχλεῖται, καὶ τῷ ἐν ταῖς τούτων παρηγορίαις διαχεομένῳ οὐκ ἐνδέχεται πειθὼ ἐμποιεῖν περὶ τοῦ ὅτι οὐ διαχεῖται.

11.150Dogmatikler, "Her hâlükârda huzursuz olmak ve huzursuz olunca da bedbaht olmak gerekiyorsa, hükmü askıya almanın saadet için size ne yararı var?" derler. Büyük yararı var, diyeceğiz. Çünkü her şey hakkında hükmü askıya alan kişi, acı veren bir şey başına geldiğinde huzursuz olsa bile, sıkıntıyı dogmalara bağlı kişiden daha kolay taşır.

11.150

τί οὖν, φασίν, ὄφελος ὑμῖν, οἱ δογματικοί, πρὸς εὐδαιμονίαν ἐκ τῆς ἐποχῆς, εἰ ταράττεσθαι πάντως δεῖ καὶ ταραττομένους κακοδαιμονεῖν; μέγα, φήσομεν, ὄφελος. καὶ γὰρ εἰ ταράττεται ὁ περὶ πάντων ἐπέχων κατὰ τὴν τοῦ ἀλγύνοντος παρουσίαν, ἀλλ’ εὐφορώτερον παρὰ τὸν ἀπὸ τῶν δογμάτων φέρει τὴν ὄχλησιν,

11.151 Birincisi, sayısız iyinin peşine düşüp kötülerden sakınırken, peşine düşmenin ve kaçmanın doğurduğu huzursuzluklarca Erinysler tarafından kovalanır gibi kovalanmak başka şeydir; bunu yaşamayıp bütün kötülükler arasından yalnız birini ayırıp ondan kaçınmaya ve korunmaya uğraşmak başka şey.

11.151

πρῶτον μὲν ὅτι οὐκ ἔστιν ἴσον ἄπειρα τῷ πλήθει τἀγαθὰ διώκοντα καὶ περιιστάμενον τὰ κακὰ ὧς ὑπὸ Ἐρινύων ἐλαύνεσθαι τῶν κατὰ τὰς διώξεις καὶ φυγὰς ταραχῶν, ἢ τοῦτο μὲν μὴ πάσχειν, ‘ὲν δὲ μόνον ἐξ ἀπάντων ἀποτεμνόμενον κακὸν τούτου τὴν ἔκκλισιν καὶ φυλακὴν πραγματεύεσθαι.

11.152 İkincisi, hükmü askıya alanların kötü diye kaçındığı bu şey de pek huzursuz edici değildir. Çünkü zahmet ya küçüktür, her gün yaşadığımız açlık, susuzluk, soğuk, sıcak ya da bunlara benzer bir şey gibi;

11.152

δεύτερον δὲ καὶ τοῦτο, ὅπερ φεύγουσιν οἱ ἐφεκτικοὶ ὧς κακόν, οὐκ ἄγαν ἐστὶ ταρακτικόν. ἢ γὰρ μικρός τις ὁ πόνος ἐστί, καθάπερ ὁ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐγγινόμενος ἡμῖν λιμὸς ἢ δίψος ἤ ψῦχος ἢ θάλπος ἤ τι τῶν παραπλησίων,

11.153 ya tersine en şiddetli ve en uç derecededir, iyileşmez işkencelerle kıvrananlardaki gibi (hekimler bunlara, kısa bir süre nefes alabilsinler diye çoğu zaman ağrı kesici ilaçlar verir); ya da orta derecede ve uzun sürelidir, bazı hastalıklardaki gibi.

11.153

ἢ τοὐναντίον σφοδρότατος καὶ ἀκρότατος, ὧς ἐπὶ τῶν ἀνηκέστοις συνεχομένων βασάνοις, δι’ ὧν πολλάκις οἱ ἰατροὶ ἀνωδύνους πορίζουσι δυνάμεις πρὸς τὸ βραχεῖάν τινα λαβεῖν ἀναστροφὴν εἰς βοήθειαν, ἤ μέσος καὶ παρατείνων, καθάπερ ὁ ἔν τισι νόσοις.

11.154 Bunlardan her gün karşılaşılanı yatıştıracak şeyler, yani yiyecek, içecek ve barınak, kolay bulunur; bu yüzden pek az huzursuz eder. En uç derecede olanı en çok huzursuz eden olsa da, bir şimşek gibi bir an korkuttuktan sonra ya öldürür ya da kendisi yok olur.

11.154

τούτων δὲ ὁ μὲν καθ’ ἑκάστην ἡμέραν συναντῶν εὐπορίστους ἔχων τἀς παρηγορίας, τροφὴν καὶ πόμα καὶ σκέπην, πρὸς ἐλάχιστον ταράττει· ὁ δὲ ἀκρότατος καὶ εἰς τὰ μάλιστα ταρακτικώτατος, ἀλλά τοί γε πρὸς ἀκαρὲς ἀστραπῆς τρόπον δειματώσας ἤ ἀναιρεῖ ἢ ἀναιρεῖται.

11.155 Orta derecede ve uzun süreni ise ne bütün hayat boyunca sürer ne de tabiatça kesintisizdir; birçok dinlenme ve rahatlama arası vardır, çünkü kesintisiz olsaydı uzun sürmezdi. Demek ki şüpheciye düşen huzursuzluk ölçülüdür ve o kadar korkunç değildir.

11.155

ὁ δὲ μέσος καὶ παρατείνων οὔτε παρ’ ὅλον ἐστὶ τὸν βίον οὔτε συνεχὴς τὴν φύσιν, ἀλλὰ πολλὰς διαναπαύσεις ἔχων καὶ ῥαστώνας· διηνεκὴς γὰρ ὢν οὐκ ἂν παρέτεινεν. μέτριος οὖν ἐστι καὶ οὐχ οὕτω φοβερὰ ἡ περὶ τὸν σκεπτικὸν συμβαίνουσα ταραχή.

11.156Bununla birlikte huzursuzluk çok büyük olsa bile, suçu onu istemeden ve zorunlulukla yaşayan bizde değil, tabiatta,

ki onun kanunlara hiç aldırışı yoktur (Euripides fr. 920 Nauck),

bir de kötülüğü kanaatle ve yargıyla kendi başına çeken kişide aramak gerekir. Ateşi olan kişi ateşi olduğu için suçlanmaz, çünkü ateşlenmesi istemeden olur; ama zararlı şeylerden uzak durmayan suçlanır, çünkü zararlı şeylerden uzak durmak onun elindeydi. Aynı şekilde acı veren şeyler başına geldiğinde huzursuz olan kişiyi de suçlamamak gerekir;

11.156

οὐ μὴν ἀλλὰ κἂν μεγίστη τις ᾖ, οὐχ ἡμᾶς αἰτιᾶσθαι δεῖ τοὺς ἀκουσίως καὶ κατ’ ἀνάγκην πάσχοντας, ἀλλὰ τὴν φύσιν (Eurip. fr. 920 Nauck), ἡ νόμων οὐδὲν μέλει, καὶ τὸν δοξαστικῶς καὶ κατὰ κρίσιν ἐπισπώμενον ἑαυτῶ τὸ κακόν. ὥσπερ γὰρ τὸν πυρέττοντα οὐκ αἰτιατέον, ὅτι πυρέττει (ἀκουσίως γὰρ πυρέττει), τὸν δὲ μὴ ἀπεχόμενον τῶν ἀσυμφόρων αἰτιατέον (ἐπ’ αὐτῷ γὰρ ἔκειτο τὸ ἐπέχεσθαι τῶν ἀσυμφόρων), οὕτω τὸν μὲν ταραττόμενον ἐπὶ παροῦσι τοῖς ἀλγεινοῖς οὐκ αἰτιατέον·

11.157 çünkü zahmetten doğan huzursuzluk onun yüzünden olmaz, istese de istemese de zorunlu olarak gelir. Kendi kabullerine dayanarak seçilmeye değer ve kaçınılacak sayısız şey uyduranı ise suçlamak gerekir; çünkü kendi başına bir kötülükler seli kaldırır. Bunu kötü denen şeylerin kendisinde de görebiliriz.

11.157

οὐ γὰρ παρ’ αὐτὸν γίνεται ἡ διὰ τὸν πόνον ταραχή, ἀλλ’ ἐάν τε θέλῃ, ἐάν τε καὶ μή, γίνεσθαι κατ’ ἀνάγκην ὀφείλει· τὸν δὲ παρὰ τἀς ἰδίας ὑπολήψεις ἀναπλάττοντα αὑτῷ αἱρετῶν τε καὶ φευκτῶν πραγμάτων πλῆθος αἰτιατέον· ἑαυτῷ γὰρ ἐγείρει κακῶν πλήμμυραν. καὶ τοῦτο πάρεστιν ἰδεῖν ἐπ’ αὐτῶν τῶν λεγομένων κακῶν.

11.158 Zahmetin kötü olduğu kanaatini eklemeyen kişi yalnızca zahmetin zorunlu hareketine katlanır. Ama zahmetin istenmeyen bir şey olduğunu, kötü olduğunu ayrıca kafasında kuran kişi, bu kanaatle zahmetin varlığından doğan sıkıntıyı ikiye katlar.

11.158

ὁ μὲν γὰρ μηδὲν προσδοξάζων περὶ τοῦ κακὸν εἶναι τὸν πόνον ἔχεται τῷ κατηναγκασμένῳ τοῦ πόνου κινήματι· ὁ δέ γε προσαναπλάσσων, ὅτι μόνον ἀνοίκειόν ἐστιν ὁ πόνος, ὅτι μόνον κακόν, διπλασιάζει τῇ δόξῃ ταύτῃ τὸ κατὰ παρουσίαν αὐτοῦ συμβαῖνον ὄχλημα.

11.159 Ameliyat edilenlerde sık sık bunu görmüyor muyuz? Acıyı çeken ve kesilen kişinin kendisi kesiğin işkencesine yiğitçe katlanır;

ne güzel yüzü sararır ne de yanaklarından
gözyaşı siler (Odysseia XI 529–530),

çünkü yalnız kesiğin hareketine maruz kalır. Yanında duran ise biraz kan aktığını görür görmez sararır, titrer, ter döker, bayılır ve sonunda sesi soluğu kesilip yere düşer. Bunun sebebi zahmet değildir, çünkü zahmet onda yoktur; sebep, zahmetin kötü olduğu kanaatidir.

11.159

ἢ γὰρ οὐ θεωροῦμεν, ὧς καὶ ἐπὶ τῶν τεμνομένων πολλάκις αὐτὸς μὲν ὁ πάσχων καὶ τεμνόμενος ἀνδρικῶς ὑπομένει τὴν ἐκ τῆς τομῆς βάσανον, μήτε (λ 529) ὠχρήσας χρόα κάλλιμον μήτε παρειῶν δάκρυ ὀμορξάμενος, διὰ τὸ μόνῳ τῷ κατὰ τὴν τομὴν ὑποπίπτειν κινήματι· ὁ δὲ παρεστὼς αὐτῷ, συνάμα τῷ βραχεῖαν ἰδεῖν αἵματος ῥύσιν, ὠχριᾷ τρέμει περιιδροῖ ἐκλύεται, τὸ τελευταῖον ἄφωνος καταπίπτει, οὐ διὰ τὸν πόνον (οὐδὲ γὰρ πάρεστιν· αὐτῷ), διὰ δὲ τὴν περὶ τοῦ κακὸν εἶναι τὸν πόνον δόξαν.

11.160 Böylece bazen bir kötü hakkındaki kötü olduğu kanaatinden doğan huzursuzluk, kötü denen şeyin kendisinden doğandan büyüktür.

11.160

οὕτω μείζων ἐστὶν ἐνίοτε ἡ διὰ τὴν περί τινος κακοῦ ὧς κακοῦ δόξαν ταραχὴ τῆς δι’ αὐτὸ τὸ λεγόμενον εἷναι κακὸν συμβαινούσης.

11.161Demek ki kanaate bağlı her şey hakkında hükmü askıya alan kişi saadetin en eksiksizini yaşar. İstemeden olan ve akla dayanmayan hareketlerde ise huzursuz olur,

çünkü o da masallardaki eski meşeden ya da kayadan değil,
insan soyundandır (Odysseia XIX 163),

ama duygularında ölçülü kalır.

11.161

οὐκοῦν ὁ περὶ πάντων [μὲν] ἐπέχων τῶν κατὰ δόξαν τελειοτάτην καρποῦται τὴν εὐδαιμονίαν, ἐν δὲ τοῖς ἀκουσίοις καὶ ἀλόγοις κινήμασι ταράττεται μέν 10a (τ 163), (οὐ γὰρ ἀπὸ δρυός ἐστι παλαιφάτου, οὐδ’ ἀπὸ πέτρης, ἀλλ’ ἀνδρῶν γένος ἦεν), μετριοπαθῶς δὲ διατίθεται.

11.162Bu yüzden şüphecinin eylemsizliğe ya da tutarsızlığa mahkûm olduğunu düşünenleri hor görmek gerekir. Eylemsizliğe mahkûmdur diyorlar,

11.162

ὅθεν καὶ καταφρονεῖν ἀναγκαῖον καῖον τῶν εἰς ἀνενεργησίαν αὐτὸν περικλείεσθαι νομιζόντων ἢ εἰς ἀπέμφασιν, καὶ εἰς ἀνενεργησίαν μέν,

11.163 çünkü bütün hayat seçmekten ve kaçınmaktan ibaret olduğuna göre, hiçbir şeyi seçmeyen ve hiçbir şeyden kaçmayan kişi özünde hayatı inkâr eder ve bir bitki gibi kımıldamadan durur. Tutarsızlığa mahkûmdur diyorlar,

11.163

ὅτι τοῦ βίου παντὸς ἐν αἱρέσεσι καὶ φυγαῖς ὄντος ὁ μήτε αἱρούμενός τι μήτε φυγὼν δυνάμει τὸν βίον ἀρνεῖται καί τινος φυτοῦ τρόπον ἐπεῖχεν, εἰς ἀπέμφασιν δέ,

11.164 çünkü bir gün bir tiranın eline düşüp ağza alınmaz bir şey yapmaya zorlanırsa, ya buyrulanı yapmaya katlanmayıp isteyerek ölümü seçecek ya da işkenceden kaçmak için emredileni yapacaktır. Böylece artık Timon'un dediği gibi (fr. 72 Diels) "ne kaçan ne seçen" olmayacak, birini seçip ötekinden uzak duracaktır; bu da bir şeyin kaçınılacak, bir şeyin seçilmeye değer olduğunu inatla kavramış olanların işidir.

11.164

ὅτι ὑπὸ τυράννω ποτὲ γενόμενος καὶ τῶν ἀρρήτων τι ποιεῖν ἀναγκαζόμενος ἢ οὐχ ὑπομενεῖ τὸ προσταττόμενον, ἀλλ’ ἑκούσιον ἑλεῖται θάνατον, ἢ φεύγων τὰς βασάνους ποιήσει τὸ κελευόμενον, οὕτω τε οὐκέτι ‟ἀφυγὴς καὶ ἀναίρετος ἔσται” κατὰ τὸν Τίμωνα (fr. 72 Diels), ἀλλὰ τὸ μὲν ἑλεῖται, τοῦ δ’ ἀποστήσεται, ὅπερ ἦν τῶν μετὰ πείσματος κατειληφότων τὸ φευκτόν τι εἷναι καὶ αἱρετόν.

11.165Bunu söyleyenler şunu anlamıyor: şüpheci felsefi akıl yürütmeye göre yaşamaz (bu bakımdan eylemsizdir), ama felsefe dışı gündelik gözleme göre bazı şeyleri seçebilir, bazılarından kaçabilir.

11.165

ταῦτα δὴ λέγοντες οὐ συνιᾶσιν, ὅτι κατὰ μὲν τὸν φιλόσοφον λόγον οὐ βιοῖ ὁ σκεπτικός ἀνενέργητος γάρ ἐστιν ὅσον ἐπὶ τούτῳ), κατὰ δὲ τὴν ἀφιλόσοφον σοφον τήρησιν δύναται τὰ μὲν αἱρεῖσθαι, τὰ δὲ φεύγειν.

11.166 Bir tiran tarafından yasak bir şeyi yapmaya zorlanırsa da atalarının kanunlarına ve âdetlerine dayanan ön kavramla belki birini seçer, ötekinden kaçar. Üstelik ağır olana dogmalara bağlı kişiden daha kolay katlanır, çünkü onun gibi bunun ötesinde hiçbir kanaat eklemez.

11.166

ἀναγκαζόμενός τε ὑπὸ τυράννου τι τῶν ἀπηγορευμένων πράττειν, τῇ κατὰ τοὺς πατρίους νόμους καὶ τὰ ἔθη προλήψει τυχὸν τὸ μὲν ἑλεῖται, τὸ δὲ φεύξεται· καὶ ῥᾷόν γε οἴσει τὸ σκληρὸν παρὰ τὸν ἀπὸ τῶν δογμάτων, ὅτι οὐδὲν ἔξωθεν τούτων προσδοξάζει καθάπερ ἐκεῖνος.

11.167 Bunlar hakkında şüpheci gaye üzerine yazdıklarımızda (Pyrrhonculuğun Ana Hatları I 25–30) daha ayrıntılı konuştuk;

iyice anlatılmış şeyleri yeniden anlatmaya (Odysseia XII 453)

gerek yok. İyiler ve kötüler hakkında söyleyeceklerimizi söyledik; aporialar bunlardan hareketle neredeyse bütün ahlak alanına yayılır. Şimdi bunun ardından hayata dair bir tekhnē olup olmadığına bakalım.

11.167

εἴρηται δὲ περὶ τούτων ἀκριβέστερον ἐν τοῖς περὶ τοῦ σκεπτικοῦ τέλους σχολασθεῖσι (Hyp. Ι 25 — 30), καὶ οὐκ ἀναγκαῖον (μ αὖθις ἀριζήλως εἰρημένα μυθολογεύειν. ὅθεν περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν ἀποδόντες, ἀφ’ ὧν αἱ ἀπορίαι ἐπὶ πάντα σχεδὸν τὸν ἠθικὸν διατείνουσι τόπον, φέρε τὸ μετὰ τοῦτο σκοπῶμεν, εἰ ἔστι τις περὶ τὸν βίον τέχνη. ς΄ εἰ ἔστι τις περὶ τὸν βίον τέχνη

11.1686. Hayata dair bir tekhnē var mıdır

Her şey hakkında hükmü askıya almayı seçenlerin usulünce yaşayabileceğini yeterince gösterdik. Ama dogmatiklerin tutumunu da, bir ölçüde sınanmış olsa bile, buna paralel olarak sınamamıza hiçbir engel yok. Çünkü onlar hayata dair bir tekhnē aktaracaklarını vaat ederler.

11.168

ὅτι μέν ἐστι δυνατὸν κατὰ τρόπον βιοῦν αἱρουμένους τὴν περὶ πάντων ἐποχήν, ἀποχρώντως ἡμῖν δέδεικται· οὐδὲν δὲ κωλύει ἐκ παραλλήλου δοκιμάζειν καὶ τὴν τῶν δογματικῶν στάσιν, καίπερ ἀπὸ μέρους ἤδη δοκιμασθεῖσαν. ἐπαγγέλλονται γὰρ τέχνην τινὰ περὶ τὸν βίον παραδώσειν,

11.169 Bu yüzden Epikuros (fr. 219 Usener) felsefenin, sözler ve tartışmalarla mesut hayatı sağlayan bir faaliyet olduğunu söylüyordu.

11.169

καὶ διὰ τοῦτο Ἐπίκουρος (fr. 219 Us.) μὲν ἔλεγε τὴν φιλοσοφίαν ἐνέργειαν εἶναι λόγοις καὶ διαλογισμοῖς τὸν εὐδαίμονα βίον περιποιοῦσαν,

11.170 Stoacılar da (III fr. 598 Arnim) açıkça şunu söyler: phronēsis, iyilerin, kötülerin ve ikisi de olmayanların epistēmēsi olarak hayata dair tekhnēdir; onu edinenler yalnız güzel, yalnız zengin, yalnız bilge olur. Çünkü çok değerli şeylere sahip olan zengindir; aretē çok değerlidir ve ona yalnız bilge sahiptir; öyleyse yalnız bilge zengindir. Sevilmeye layık olan güzeldir; yalnız bilge sevilmeye layıktır; öyleyse yalnız bilge güzeldir.

11.170

οἱ δὲ Στωικοὶ (ΙΙΙ fr. 598 Arn.) καὶ ἄντικρύς φασι τὴν φρόνησιν, ἐπιστήμην οὖσαν ἀγαθῶν καὶ κακῶν καὶ οὐδετέρων, τέχνην ὑπάρχειν περὶ τὸν βίον, ἥν οἱ προσλαβόντες μόνοι γίνονται καλοί, μόνοι πλούσιοι, σοφοὶ 19a μόνοι. ὁ γὰρ πολλοῦ ἄξια κεκτημένος πλούσιός ἐστιν, ἡ δὲ ἀρετὴ πολλοῦ ἐστιν ἀξία, καὶ μόνος ταύτην ὁ σοφὸς κέκτηται· μόνος ἄρα ὁ σοφός ἐστι πλούσιος. καὶ ὁ ἀξιέραστός ἐστι καλός, μόνος δὲ ὁ σοφὸς ἀξιέραστος· μόνος ἄρα ὁ σοφός ἐστι καλός.

11.171Böyle vaatler gençleri boş umutlarla avlar, ama doğru değildir. Bu yüzden Timon da kimi zaman bunları aktarmayı vaat edenlerle şöyle alay eder (fr. 65 Diels):

nicelerini mahveden hileciler,

11.171

αἱ δὴ τοιαῦται ὑποσχέσεις θηρεύουσι μὲν τοὺς νέους ἐλπίσι ψυχραῖς, οὐκέτι δέ εἰσιν ἀληθεὶς. παρὸ καὶ ὁ Τίμων ὁτὲ μὲν τοὺς ἐπαγγελλομένους τὴν παράδοσιν αὐτῶν ἐπισκώπτει, λέγων (fr. 65 Diels)· πολλῶν λακεδόνων λυμάντορες† ἐπιδολωταί,

11.172kimi zaman da onlara kulak verip boşuna zahmet çektikleri için pişman olanları şu dizelerle sahneye çıkarır (fr. 66 Diels):

Biri, ölümlülerin inlediği gibi inleyerek dedi:
"Vay başıma, ne yapayım? Nereden gelecek bana bilgelik?
Aklım dilenci gibi yoksul, bir tanecik nous yok bende.
Üç kez, dört kez mesuttur hiçbir şeyi olmayanlar,
sahip olduklarını okulda yiyip bitirmeyenler.
Şimdi ise kahredici çekişmelere yenik düşmek yazgımmış,
yoksulluğa, ölümlü asalakları kovalayan ne varsa hepsine."

Bunların neden böyle olduğunu konuya şuradan yaklaşarak öğrenebiliriz.

11.172

ὁτὲ δὲ τοὺς προσέχοντας αὐτοῖς μεταμελομένους ἐφ’ οἶς μάτην ἐμόχθησαν παρεισάγει διὰ τούτων (fr. 66 Diels)· φῆ δέ τις αἰάζων, οἵα βροτοὶ αἰάζουσιν, οἴμοι ἐγὼ τί πάθω; τί νυ μοι σοφὸν ἔνθα γένηται; πτωχὸς μὲν φρένας εἰμί, νόου δέ μοι οὐκ ἔνι κόκκος. τρὶς μάκαρες μέντοι καὶ τετράκις οἱ μὴ ἔχοντες μηδὲ κατατρώξαντες ἐνὶ σχολῇ ὅσσ’ ἐπέπαντο. νῦν δέ με λευγαλέαις ἔρισιν εἵμαρτο δαμῆναι καὶ πενίῃ καὶ ὅσ’ ἄλλα βροτοὺς κηφῆνας ἐλαστρεῖ. διότι δὲ ταῦθ’ οὕτως ἔχει, μάθοιμεν ἂν ἐντεῦθεν ἐπιστήσαντες.

11.173Hayata dair olduğu ileri sürülen ve insanların onunla mesut olacağını düşündüğü tekhnē bir tane değil, birbirine aykırı birçok tanedir: biri Epikuros'a, biri Stoacılara, biri de Peripatos'tan gelenlere göredir. Öyleyse ya hepsinin aynı ölçüde ardından gitmek gerekir ya yalnız birinin ya da hiçbirinin.

11.173

ἡ γὰρ ἀξιουμένη περὶ τὸν βίον εἶναι τέχνη, καὶ καθ’ ἣν εὐδαιμονεῖν ὑπειλήφασιν, οὐ μία τις ἐστίν, ἀλλὰ πολλαὶ καὶ διάφωνοι, οἷον ἡ μὲν κατὰ τὸν Ἐπίκουρον, ἡ δὲ κατὰ τοὺς Στωικούς, τὶς δὲ τῶν ἀπὸ τοῦ Περιπάτου. ἤτοι οὖν πάσαις ὁμοίως ἀκολουθητέον ἢ μιᾷ μόνῃ ἢ οὐδεμιᾷ.

11.174 Hepsinin ardından gitmek, aralarındaki çatışma yüzünden imkânsızdır; çünkü birinin seçilmeye değer diye buyurduğunu öteki kaçınılacak diye yasaklar, aynı şeyin hem peşine düşmek hem ondan kaçmak ise mümkün değildir.

11.174

καὶ πάσαις μὲν ἀκολουθεῖν τῶν ἀμηχάνων διὰ τὴν μάχην· ὃ γὰρ ἥδε προστάσσει ὡς αἱρετόν, τοῦτο ἥδε ἀπαγορεύει ὡς φευκτόν, οὐκ ἐνδέχεται δὲ τὸ αὐτὸ ἅμα καὶ διώκειν καὶ φεύγειν.

11.175 Birinin ardından gidilecekse, ya hangisi olursa olsun onun ardından gidilecektir; bu imkânsızdır, çünkü hepsinin ardından gitmek istemekle aynı kapıya çıkar: buna uyulacaksa, neden ona değil de buna? Tersi de geçerlidir. Öyleyse geriye,

11.175

εἰ δὲ μιᾷ κατακολουθητέον ἐστίν, ἤτοι τῇ ὁποιᾳδήποτε οὖν· ὅπερ ἀδύνατον. ἀκολουθεῖ γὰρ ἴσον τὸ πάσαις θέλειν ἕπεσθαι· εἰ γὰρ τῇδε προσεκτέον, τί μᾶλλον τῇδε ἢ τῇδε; καὶ ἀναστρόφως. λείπεται ἄρα τῇ

11.176 üstün tutulan tekhnēye uymak gerektiğini söylemek kalıyor. Bu durumda ya başka bir tekhnē tarafından üstün tutulana uyacağız ya da kendi kendini üstün tutana. Kendi kendini üstün tutana uyarsak, o güvenilmez olacaktır ya da hepsini güvenilir saymak gerekecektir. Çünkü bu, kendi kendini yargıladığı için güvenilirse, ötekiler de güvenilir olacaktır; her biri kendi kendini yargılamıştır.

11.176

προκριθείσῃ λέγειν δεῖν ἕπεσθαι. ἤτοι οὖν τῇ ὐπ’ ἄλλης προκριθείσῃ κατακολουθήσομεν ἢ τῇ ὑφ’ ἑαυτῆς. καὶ εἰ μὲν τῇ ὑφ’ ἑαυτῆς, ἄπιστος ἔσται, ἢ δεήσει πάσας ἡγεῖσθαι πιστάς· εἰ γὰρ ἥδε, καθόσον ὑφ᾿ ἑαυτῆς κέκριται, ἔστι πιστή, καὶ αἱ λοιπαὶ γενήσονται πισταί· ἑκάστη γὰρ αὐτῶν ὑφ’ ἑαυτῆς κέκριται.

11.177 Başka bir tekhnē tarafından üstün tutulana uyarsak, bu yoldan da güvenilmez olacaktır. Çünkü nasıl o, ötekilerle çatıştığı ölçüde bir yargıya ihtiyaç duyuyorsa, onu yargılayan tekhnē de öteki yollarla çatıştığı için kendisini yargılayacak bir başkasına ihtiyaç duyacak ve tam da bu yüzden onun için güvenilir bir ölçüt olmayacaktır. Böylece hayata dair tekhnēlerin ne hepsinin ne de birinin ardından gitmek mümkünse, geriye hiçbirinin ardından gitmemek kalır.

11.177

εἰ δὲ ὐπ’ ἄλλης, δεήσει πάλιν καὶ οὕτως αὐτὴν ἀπιστεῖσθαι· ὧς γὰρ αὐτή, παρόσον διαφωνεῖ ταῖς ἄλλαις, ἐδεῖτο κρίσεως, οὕτω καὶ ἡ κρίνουσα αὐτήν, ἡ διαφωνεῖ ταῖς λοιπαῖς ἀγωγαῖς, δεήσεται τῆς κρινούσης καὶ παρ’ αὐτὸ τοῦτο οὐκ ἔσται πιστὸν ἐκείνης κριτήριον. εἰ οὖν μήτε πάσαις ἐνδέχεται ταῖς περὶ τὸν βίον τέχναις ἀκολουθεῖν μήτε μιᾷ, λείπεται μηδεμιᾷ ἕτεσθαι.

11.178Başka bir yoldan da gösterilebilir. Dediğim gibi (§ 173) hayata dair tekhnēler çok olduğundan, bunlardan birine yaslanan kişi yalnız daha önce söylenen sebeplerle değil, ilerde söyleyeceğimiz bir sebeple de zorunlu olarak bedbaht olur. Çünkü her insan bir tutkunun pençesindedir: ya zenginliğe, ya hazza, ya da şöhrete düşkündür. Böyle biri ise dogmatik yolların hiçbiri tarafından yatıştırılamaz.

11.178

καὶ ἄλλως· ὡς προεῖπον (§ 173), πολλῶν περὶ τὸν βίον τεχνῶν κατ’ ἀνάγκην δεῖ τὸν μιᾷ τούτων προσαναπαυσάμενον κακοδαιμονεῖν, οὐ μόνον διὰ τὰς προειρημένας αἰτίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν τοῦ λόγου προἰόντος λεχθησομένην. ἕκαστος γὰρ τῶν ἀνθρώπων ἔχεται πάθει τινί· ἢ γὰρ φιλόπλουτός ἐστιν ἢ φιλήδονος ἢ φιλόδοξος· τοιοῦτος δὲ ὢν ὐπ’ οὐδεμιᾶς τῶν δογματικῶν ἀγωγῶν δύναται καταστέλλεσθαι,

11.179 Aksine zenginlik ya da şöhret düşkünü, zenginliğin ve şöhretin iyilerden sayıldığı Peripatetik felsefe tarafından arzusunda daha da tutuşturulur. Hazza düşkün olan Epikuros'un yolu tarafından daha da alevlendirilir, çünkü ona göre haz saadetin gayesi olarak ortaya konur. Şöhrete düşkün olan da, yalnız aretēnin ve aretēden doğanın iyi olduğunu söyleyen Stoacı akıl yürütmelerle aynı tutkuya daha da itilir.

11.179

ἀλλ’ ὁ μὲν φιλόπλουτος ἢ φιλόδοξος ἐκπυρσεύεται μᾶλλον τὴν ἐπιθυμίαν ὑπὸ τῆς Περιπατητικῆς φιλοσοφίας, καθ’ ἣν ὁ πλοῦτος καὶ ἡ δόξα τῶν ἀγαθῶν ἐστιν, ὁ δὲ φιλήδονος προσεκκαίεται ὑπὸ τῆς κατὰ Ἐπίκουρον ἀγωγῆς (τέλος γὰρ εὐδαιμονίας ἡ ἡδονὴ ἀποδείκνυται κατ’ αὐτόν), ὁ δὲ φιλόδοξος [πρῶτος] εἰς αὐτὸ τὸ πάθος πρὸς τῶν Στωικῶν λόγων, καθ’ οὓς ἡ ἀρετὴ μόνον ἐστὶν ἀγαθόν, καὶ τὸ ἀπ’ ἀρετῆς γινόμενον.

11.180 Demek ki dogmatik filozofların hayata dair epistēmē dediği her şey, insanın kötülüklerine karşı bir yardım değil, onlara yeni bir kale yapmaktır.

Hayata dair tek bir tekhnē olduğunu, üstelik kendi içinde tutarlı olduğunu, örneğin Stoacıların tekhnēsini kabul etsek bile, onu benimsemeyeceğiz; çünkü onunla birlikte pek çok ve çeşit çeşit bela gelir.

11.180

πᾶσα οὖν ἡ λεγομένη περὶ τὸν βίον ἐπιστήμη τοῖς δογματικοῖς φιλοσόφοις ἐπιτείχισμά ἐστι τῶν ἀνθρωπίνων κακῶν, ἀλλ’ οὐ βοήθεια. Κἂν μίαν δὲ δῶμεν εἶναι τέχνην περὶ τὸν βίον, καὶ ταύτην σύμφωνον, οἷον τὴν Στωικήν, οὐδ’ οὕτως προσησομεθα διὰ τὸ πολλὰς καὶ ποικίλας αὐτῇ συνεισάγεσθαι κῆρας.

11.181Çünkü hayata dair tekhnē phronēsis olarak bir aretēyse ve aretēye yalnız bilge sahipse, bilge olmayan Stoacıların ne phronēsisi ne de hayata dair bir tekhnēsi olacaktır; buna sahip olmadıkları için de başkalarına öğretemeyeceklerdir. Ayrıca onlara göre hiçbir tekhnē kurulamıyorsa, hayata dair tekhnē de kurulamaz. Birincisi doğrudur; öyleyse ikincisi de doğrudur.

11.181

εἰ γὰρ ἡ μὲν περὶ τὸν βίον τέχνη φρόνησις οὖσα ἔστιν ἀρετή, τὴν δὲ ἀρετὴν μόνος εἶχεν ὁ σοφός, οἱ Στωικοὶ μὴ ὄντες σοφοὶ οὐχ ἕξουσι φρόνησιν οὐδὲ τέχνην τινὰ περὶ τὸν βίον, μὴ ἔχοντες δὲ ταύτην οὐδὲ ἄλλους διδάξουσιν. εἴπερ τε κατ’ αὐτούς οὐδεμία δύναται συστῆναι τέχνη, οὐδ’ ἡ περὶ τὸν βίον συστήσεται· ἀλλὰ μὴν τὸ πρῶτον· τὸ ἄρα δεύτερον.

11.182 Çünkü tekhnē (Stoic. fr. I 73 Arnim) kavrayışlardan oluşan bir bütündür, kavrayış da kavrayıcı bir tasavvura onay vermektir. Oysa kavrayıcı tasavvurun olmadığını gördük: ne her tasavvur kavrayıcıdır (çünkü birbirleriyle çatışırlar), ne de bazıları, çünkü aralarında karar verilemez. Kavrayıcı tasavvur olmayınca ona onay da olmayacak, böylece kavrayış da olmayacaktır. Kavrayış olmayınca kavrayışlardan oluşan bir bütün, yani tekhnē de olmayacaktır. Bundan da hayata dair bir tekhnē olmadığı sonucu çıkar.

11.182

τέχνη γάρ ἐστι (Stoic. fr. I 73 Arn.) σύστημα ἐκ καταλήψεων, καὶ κατάληψίς ἐστι καταληπτικῆς φαντασίας συγκατάθεσις. οὐδεμία δ’ ἦν καταληπτικὴ φαντασία διὰ τὸ μήτε πᾶσαν ὑπάρχειν φαντασίαν καταληπτικήν (μάχονται γάρ), μήτε τινὰ διὰ τὴν ἀνεπικρισίαν. μὴ δὲ καταληπτικῆς φαντασίας οὐδὲ συγκατάθεσίς τις αὐτῆς γενήσεται, οὑτωσὶ δὲ οὐδὲ κατάληψις. μὴ οὔσης δὲ καταλήψεως οὐδὲ σύστημα ἐκ καταλήψεων γενήσεται, τουτέστι τέχνη. ᾧ ἀκολουθεῖ τὸ μηδὲ περὶ τὸν βίον εἶναί τινα τέχνην.

11.183Bundan başka, Stoacılara göre (fr. II 97 Arnim) kavrayıcı tasavvurun kavrayıcı olduğu, var olan bir şeyden meydana gelmesinden ve o var olanın tam kendisine uygun olarak içine basılıp mühürlenmiş olmasından anlaşılır; var olanın var olduğu da kavrayıcı bir tasavvur doğurmasından sınanır. Ama kavrayıcı tasavvurun yargılanabilmesi için var olanın önceden tanınmış olması, var olanın kavranabilmesi için de kavrayıcı tasavvurun sağlam olması gerekiyorsa, her biri ötekine dayandığı için ikisi de güvenilmezdir. Kavrayıcı tasavvur bilinemez olunca, kavrayışlardan oluşan bir bütün olan tekhnē de ortadan kalkar.

11.183

πρὸς τούτοις· ἡ καταληπτικὴ φαντασία κρίνεται κατὰ τοὺς Στωικούς (fr. II97 Arn.), ὅτι καταληπτική ἐστι, τῷ ἀπὸ ὑπάρχοντος γενέσθαι καὶ κατ’ αὐτὸ τὸ ὑπάρχον ἐναπομεμαγμένως καὶ ἐναπεσφραγισμένως· τό θ’ ὑπάρχον δοκιμάξεται, ὅτι ὑπάρχον ἐστίν, ἐκ τοῦ καταληπτικὴν κινεῖν φαντασίαν. εἰ δὲ ἵνα μὲν ἡ καταληπτικὴ κρίνηται φαντασία, τὸ ὑπάρχον δεῖ ἐπεγνῶσθαι, ἔνα δὲ τοῦτο καταληφθῇ, τὴν καταληπτικὴν φαντασίαν βέβαιον εἶναι, ἑκάτερον δὲ διὰ θάτερόν ἐστιν ἄπιστον, ἀγνωρίστου οὔσης τῆς καταληπτικῆς φαντασίας ἀναιρεῖται καὶ ἡ τέχνη, σύστημα οὖσα ἐκ καταλήψεων.

11.184Hayata dair epistēmē, yani phronēsis, iyileri, kötüleri ve ikisi de olmayanları inceleyen bir epistēmēyse, ya epistēmēsi olduğu söylenen iyilerden başkadır ya da kendisi iyidir; nitekim onlardan bazıları tarif yaparken "İyi aretē ya da aretēye katılandır" der.

11.184

Εἴπερ τε ἡ περὶ τὸν βίον ἐπιστήμη, τουτέστιν ἡ φρόνησις, θεωρητικὴ τῶν τε ἀγαθῶν καὶ κακῶν καὶ οὐδετέρων ἐστίν, ἤτοι ἑτέρα καθέστηκε τῶν ἀγαθῶν ὧν λέγεται ἐπιστῆμη στήμη τυγχάνειν, ἢ αὐτή ἐστι τὸ ἀγαθόν, καθὸ καὶ ὁριζόμενοί τινες ἐξ αὐτῶν φασιν· ‟ ἀγαθόν ἐστιν ἀρετὴ ἢ τὸ μετέχον ἀρετῆς”.

11.185 Epistēmēsi olduğu söylenen iyilerden başkaysa, hiç epistēmē olmayacaktır. Çünkü her epistēmē var olan bazı şeylerin bilgisidir; iyilerin ve kötülerin ise var olmadığını daha önce gösterdik (§ 42–109). Öyleyse iyilerin ve kötülerin bir epistēmēsi de olmayacaktır.

11.185

καὶ εἰ μὲν ἑτέρα ἐστὶ παρὰ τἀγαθὰ ὧν λέγεται ἐπιστήμη, οὐδ’ ὅλως ἔσται ἐπιστήμη· πᾶσα γὰρ ἐπιστήμη ὑπαρκτῶν τινῶν ἐστι γνῶσις, τὰ δὲ ἀγαθὰ καὶ κακὰ πρότερον ἐδείξαμεν (§ 42—109) ἀνύπαρκτα, οὐδ’ ἐπιστήμη τις ἔσται ἀγαθῶν καὶ κακῶν.

11.186 Kendisi iyiyse ve iyilerin epistēmēsi olduğu ileri sürülüyorsa, kendi kendisinin epistēmēsi olacaktır; bu da yine saçmadır. Çünkü bir epistēmē hangi şeylerin epistēmēsiyse, o şeyler epistēmēden önce düşünülür. Örneğin hekimlik sağlıklı, hastalıklı ve ikisi de olmayan şeylerin epistēmēsi diye adlandırılır; ama sağlıklı ve hastalıklı şeyler hekimlikten önce vardır ve ondan önce gelir. Yine musiki ahenkli ve ahenksiz, ritimli ve ritimsiz şeylerin epistēmēsidir; ama musiki bunlardan önce var değildir.

11.186

εἰ δ’ αὐτή ἐστιν ἀγαθὸν καὶ ἀξιοῦται τῶν ἀγαθῶν εἶναι ἐπιστήμη, ἑαυτῆς ἔσται ἐπιστήμη· ὃ πάλιν ἄτοπον. τὰ γὰρ ὧν ἔστιν ἐπιστήμη, ταῦτα προεπινοεῖται τῆς ἐπιστήμης. οἶον ἰατρικὴ λέγεται ἐπιστήμη ὑγιεινῶν καὶ νοσερῶν καὶ οὐθετέρων· ἀλλὰ προυφέστηκε τῆς ἰατρικῆς καὶ προηγεῖται τὰ ὑγιεινὰ καὶ νοσερά. πάλιν τε· ἡ μουσικὴ ἐμμελῶν ἐστι καὶ ἐκμελῶν, ἐνρύθμων τε καὶ ἐκρύθμων ἐπιστήμη· ἀλλ’ οὐ πρὶν τούτων ἔστιν ἡ μουσική.

11.187 Onlar da (Stoic. fr. II 123 Arnim) diyalektiğin doğruların, yanlışların ve ikisi de olmayanların epistēmēsi olduğunu söylemiştir; öyleyse doğrular, yanlışlar ve ikisi de olmayanlar diyalektikten önce vardır. Phronēsis kendi kendisinin epistēmēsiyse, kendisinden önce var olmalıdır; ama hiçbir şey kendisinden önce var olamaz. Öyleyse bu yoldan da hayata dair bir epistēmē olduğunu söyleyemeyiz.

11.187

καὶ αὐτοὶ (Stoic. fr. II 123 Arn.) δὲ τὴν διαλεκτικὴν ἔφασαν ἐπιστήμην ἀληθῶν τε καὶ ψευδῶν καὶ οὐθετέρων· οὐκοῦν προυφέστηκε τῆς διαλεκτικῆς τἀληθῆ καἲ ψευδῆ καὶ οὐθέτερα. εἰ δὴ ἑαυτῆς ἐστιν ἐπιστήμη ἡ φρόνησις, ὀφείλει προυφεστάναι ἑαυτῆς· οὐδὲν δὲ δύναται ἑαυτοῦ προυφεστηκέναι· οὐδὲ ταύτῃ τοίνυν ῥητέον εἶναί τινα περὶ τὸν βίον ἐπιστήμην.

11.188Ayrıca var olan her tekhnē ve epistēmē, ortaya koyduğu ve o tekhnēye ya da epistēmēye özgü olan işlerden tanınır: hekimlik hekimce yapılan işlerden, kithara çalma sanatı kithara ustalığıyla yapılanlardan; resim, heykelcilik ve benzerleri de öyle. Hayatla ilgili olduğu ileri sürülen tekhnēnin ise, göstereceğimiz gibi, kendine ait hiçbir işi yoktur; öyleyse hayata dair bir tekhnē yoktur.

11.188

Πᾶσά τε ὑπαρκτὴ τέχνη καὶ ἐπιστήμη ἐκ τῶν ἀποδιδομένων ὑπὸ αὐτῆς τεχνικῶν τε καὶ ἐπιστημονικῶν ἔργων καταλαμβάνεται, οἷον ἰατρικὴ μὲν ἐκ τῶν ἰατρικῶς γινομένων, κιθαριστικὴ δὲ ἐκ τῶν κιθαριστικῶς, καὶ ἤδη ζωγραφία καὶ ἀνδριαντοπλαστικὴ καὶ πᾶσαι αἱ ἐμφερεῖς. ἡ δέ γε περὶ τὸν βίον ἀξιουμένη στρέφεσθαι τέχνη οὐδὲν ἔχει συμβεβηκὸς ἐνέργημα, ὧς παραστήσομεν· οὐκ ἄρα ἔστι τις περὶ τὸν βίον τέχνη.

11.189 Örneğin Stoacılar çocukların yetiştirilmesi, ana babaya saygı ve ölmüşlere karşı dinî ödevler hakkında çok şey söylerler. Biz her türden birkaç örnek seçip savımızı temellendirmek için ortaya koyacağız.

11.189

οἷον πολλῶν λεγομένων παρὰ τοῖς Στωικοῖς περί τε τῆς τῶν παίδων ἀγωγῆς καὶ περὶ τῆς πρὸς τοὺς γονεῖς τιμῆς καὶ ἔτι τῆς πρὸς τοὺς κατοιχομένους ὁσιότητος, ὀλίγα ἐξ ἑκάστου εἴδους ἐπιλεξάμενοι δείγματος χάριν προοισόμεθα εἰς τὴν τῆς ἐπιχειρήσεως κατασκευήν.

11.190Çocukların yetiştirilmesi konusunda okul başkanı Zenon, Söyleşiler'inde aşağı yukarı şunları anlatır: "Sevgili oğlanla sevgili olmayan oğlan, dişiyle erkek arasında uyluklar arası birleşmede ne daha çok ne daha az fark gözetmeli; çünkü sevgili oğlanlara ya da olmayanlara, dişilere ya da erkeklere başka başka şeyler değil, aynı şeyler yakışır ve aynı şeyler uygundur." Ve yine: "Sevdiğin oğlanla birlikte oldun mu? — Hayır. — Onunla birlikte olmayı arzulamadın mı? — Elbette arzuladım. — Peki, kendini sana vermesini mi arzuladın, yoksa ona bunu buyurmaktan mı korktun? — Hayır, vallahi. — Buyurdun mu peki? — Elbette.

11.190

Καὶ μὴν περὶ μὲν παίδων ἀγωγῆς ἐν ταῖς διατριβαῖς ὁ αἱρεσιάρχης Ζήνων (fr. 250 Arn.) τοιαῦτά τινα διέξεισιν· ‟διαμηρίζειν δὲ μηδὲν μᾶλλον μηδὲ ἧσσον παιδικὰ ἢ μὴ παιδικά, μηδὲ θήλεα ἢ ἄρρενα· οὐ γὰρ ἄλλα παιδικοῖς ἢ μὴ παιδικοῖς, οὐδὲ θηλείαις ἢ ἄρρεσιν, ἀλλά τὰ αὐτὰ πρέπει τε καὶ πρέποντά ἐστιν.” καὶ πάλιν (fr. 251 Arn.)· “ διαμεμήρικας τὸν ἐρώμενον; οὐκ πότερον οὐκ ἐπερύμησας αὐτὸν διαμηρίσαι; καὶ μάλα. ἀλλὰ ἐπεθύμησας παρασχεῖν σοι αύτον, ἢ έφοβήθης κελεῦσαι; μὰ Δί’. ἀλλ’ ἐκέλευσας; καὶ μάλα.

11.191 — Sonra sana boyun eğmedi mi? — Eğmedi." Ana babaya saygı konusundaysa, ananın oğluyla birleşmesi hakkında dillerinden düşürmedikleri sözler aktarılabilir. Zenon, İokaste ile Oidipus hakkında anlatılanları ele alıp anneyi ovmanın korkunç bir şey olmadığını söyler: "Annesi bedence hastayken onu elleriyle ovarak iyileştirseydi, bunda hiçbir ayıp olmazdı; başka bir uzvuyla ovarak acısını dindirip sevindirseydi ve annesinden soylu çocuklar edinseydi, ayıp olan ne vardı?"

11.191

εἶθ᾿ οὐχ ὑπηρέτησέ σοι; οὐ γάρ.” περὶ δὲ τῆς εἰς τοὺς γονεῖς τιμῆς παράθοιτο ἄν τις τὰ τῆς μητρομιξίας ὐπ’ αὐτῶν θρυλούμενα. καί γε ὁ μὲν Ζήνων (fr. 256 Arn.) τὰ περὶ ᾿Ιοκάστης καὶ Οἰδίποδος θεὶς ἱστορούμενά φησιν, ὅτι οὐκ ἦν δεινὸν τρῖψαι τὴν μητέρα. ‟καὶ εἰ μὲν ἀσθενοῦσαν τὸ σῶμα ταῖς χερσὶ τρίψας ὠφέλει, οὐδὲν αἰσχρόν· εἰ δ’ ἑτέρῳ μέρει τρίψας εὔφραινεν ὀδυνωμένην παύσας, καὶ παῖδας ἐκ τῆς μητρὸς γενναίους ποιήσας, τί ἦν αἰσχρόν;”

11.192 Khrysippos da Devlet'inde kelimesi kelimesine şöyle der: "Bence bu işler, bugün de pek çok halk arasında hiç de kötü olmayan bir âdetle yapıldığı gibi düzenlenmelidir: ana oğlundan, baba kızından, öz kardeş de öz kız kardeşinden çocuk edinebilmelidir." Ölmüşlere karşı dinî ödevlerinin bir örneği de insan eti yeme konusundaki buyrukları olabilir; çünkü yalnız ölüleri yemeyi değil, bedenlerinden bir parça kesilip koparılırsa kendi etlerini de yemeyi uygun görürler.

11.192

ὁ δὲ Χρύσιππος ἐν τῇ πολιτείᾳ κατὰ λέξιν φησὶν οὕτως (III 745 Αρν.)· “ δοκεῖ ταῦτα οὕτως διεξάγειν, καθάπερ καὶ νῦν οὐ κακῶς παρὰ πολλοῖς εἴθισται, ὥστε καὶ τὴν μητέρα <ἐκ υἱοῦ τεκνοποιεῖσθαι καὶ τὸν πατέρα> ἐκ τῆς καὶ τὸν ὁμομήτριον ἐκ τῆς ὁμομητρίας.” δεῖγμα δὲ τῆς πρὸς τοὺς κατοιχομένους αὐτῶν ὁσιότητος γένοιτ᾿ ἂν καὶ τὰ περὶ τῆς ἀνθρωποφαγίας παραγγελλόμενα· οὐ γὰρ μόνον ἀξιοῦσι τοὺς τετελευτηκότας ἐσθίειν, ἀλλὰ καὶ τἀς αὐτῶν σάρκας, εἴ ποτε τύχοι τι μέρος τοῦ σώματος ἀποκοπέν.

11.193 Khrysippos Adalet Üzerine'de şunu söyler: "Uzuvlardan beslenmeye elverişli bir parça kesilip koparılırsa, onu ne gömmeli ne de başka bir yolla atmalı, tüketmeli; böylece bizden

11.193

λέγεται δ’ ἐν τῷ περὶ δικαιοσύνης ὑπὸ Χρυσίππου (fr. III 748 Arn.) ταυτί· ‟καὶ ἂν τῶν μελῶν ἀποκοπῇ τι μέρος πρὸς τὴν τροφὴν χρήσιμον, μήτε κατορύττειν αὐτὸ μήτε ἄλλως ῥίπτειν, ἀναλίσκειν δὲ αὐτό, ὅπως <ἐκ>

11.194 başka bir parçamız meydana gelsin." Ödev Üzerine'de de ana babanın gömülmesini anlatırken açıkça şöyle der: "Ana baba öldüğünde en sade gömme biçimlerine başvurmalıdır; çünkü beden, tıpkı tırnak ya da saç gibi, bizim için hiçbir şeydir ve bizim ona böyle bir özen ve itina göstermemiz gerekmez. Bu yüzden eti beslenmeye yarıyorsa, insanlar onu besin olarak kullanacaklardır; tıpkı kendi uzuvlarını, sözgelişi kesilmiş bir ayağı ve benzerlerini kullanmak gerektiği gibi. Yaramıyorsa ya gömüp mezarı bırakacaklar ya yakıp külünü savuracaklar ya da uzağa atıp tırnak ya da saç gibi hiç umursamayacaklardır."

11.194

ἡμετέρων ἕτερον μέρος γένηται.” ἐν δὲ τῷ περὶ τοῦ καθήκοντος, περὶ τῆς τῶν γονέων ταφῆς διεξερχόμενος, ῥητῶς φησίν( ΙΙΙ 752 Arn.)· φησίν (ΙΙΙ ‟ἀπογενομἐνων δὲ τῶν γονέων χρηστέον ταῖς ἁπλουστάταις, ὡς ἂν τοῦ σώματος, καθάπερ ὄνυχος ἢ τριχῶν, οὐδὲν ὄντος πρὸς ἡμᾶς, οὐδ’ ἐπιστροφῆς καὶ πολυωρίας προσδεομένων ἡμῶν τοιαύτης τινός. διὸ καὶ χρησίμων μὲν ὄντων τῶν κρεῶν τροφῇ χρήσονται αὐτοῖς, καθάπερ καὶ τῶν ἰδίων μερῶν, οἷον ποδὸς ἀποκοπέντος ἐπέβαλλε χρῆσθα ἴ’ αὐτῷ, καὶ τοῖς παραπλησίοις· ἀχρείων δὲ ὄντων αὐτῶν ἤ κατορύξαντες τὸ μνῆμα ἐάσουσιν, ἢ κατακαύσαντες τὴν τέφραν ἀφήσουσιν, ἢ μακρότερον ῥίψαντες οὐδεμίαν ἐπιστροφὴν αὐτῶν ποιήσονται, καθάπερ ὄνυχος ἢ τριχῶν.”

11.195Stoacılar böyle diyor; şimdi onlara savımızın gereğini uygulayalım. Bunları yapmayı ya gençlerin bu buyrukları uygulayacağını düşünerek buyuruyorlar ya da uygulamayacaklarını düşünerek. Uygulayacakları düşüncesiyle buyurmuş olamazlar; çünkü kanunlar yasaklar — meğer ki Laistrygonların ve Kyklopsların arasında yaşamak gereksin; onların yanında

insan eti yemek, üstüne de saf süt içmek

meşrudur. Uygulamayacakları düşüncesiyle buyuruyorlarsa,

11.195

῾Ωδε μὲν οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς, ἐπακτέον δ’ αὐτοῖς τὸ ἀκόλουθον τῆς ἐπιχειρήσεως. ἤτοι γὰρ οὕτω παραγγέλλουσι ταῦτα ποιεῖν ὧς μελλόντων αὐτοῖς χρῆσθαι τῶν νέων ἢ ὡς μὴ χρησομένων. καὶ ὧς χρησομένων μὲν οὐδαμῶς· οἱ γὰρ νόμοι κωλύουσιν, εἰ μή τι παρὰ Λαιστρυγόσι καὶ Κύκλωψι δεήσει βιοῦν, παρ’ οἶς θεμιτόν ἐστιν (ι 297) ἀνδρόμεα κρέ’ ἔδειν καὶ ἐπ’ ἄκρητον γάλα πίνειν. εἰ δ’ ὡς μὴ χρησομένων,

11.196 uygulanması imkânsız olan bu hayat tekhnēsi gereksiz bir şey olur. Körlerin yaşadığı bir halk arasında resim nasıl işe yaramazsa (çünkü bu tekhnē görenler içindir), sağırların şehrinde kithara çalmak nasıl boşunaysa (çünkü işitenleri sevindirir), hayat tekhnēsi de onu kullanamayanlar için hiçbir işe yaramaz.

11.196

παρέλκουσα γίνεται ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη, ἧς ἡ χρῆσίς ἐστιν ἀδύνατος· ὧς γὰρ ἐν τυφλῶν δήμῳ ἄχρηστός ἐστι ζωγραφία (βλεπόντων γὰρ ἡ τέχνη), καὶ ὃν τρόπον ἐν πόλει κωφῶν ἀνόνητός ἐστι κιθαριστική ἀκούοντας γὰρ τέρπει), οὕτω καὶ ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη πρὸς μηδέν ἐστι τοῖς μὴ δυναμένοις αὐτῇ χρῆσθαι.

11.197Ayrıca her tekhnē — ister geometri ve astronomi gibi kuramsal, ister silahla dövüş gibi eylemsel, ister resim ve heykelcilik gibi ürün ortaya koyan bir tekhnē olsun — kendine özgü bir işe sahiptir ve bu işle öteki hâllerden ayrılır. Phronēsisin ise, göstereceğim gibi, kendine özgü bir işi yoktur; öyleyse phronēsis hayata dair bir tekhnē değildir.

11.197

Καὶ μὴν πᾶσα τέχνη, ἐάν τε θεωρητικὴ καθεστήκῃ, ὡς γεωμετρία καὶ ἀστρολογική, ἐάν τε πρακτική, ὧς ὁπλομαχητική, ἐάν τε ἀποτελεσματική, ὧς ζωγραφία καὶ ἀνδριαντοπλαστική, ἴδιον ἔχει ἔργον ᾧ διαφέρει τῶν ἄλλων διαθέσεων, τῆς δὲ φρονήσεως οὐκ ἔστιν ἴδιον ἔργον, ὧς παραστήσω· οὐκ ἄρα τέχνη τίς ἐστι περὶ τὸν βίον ἡ φρόνησις.

11.198 Musikiden anlayanla anlamayanın ortak olarak yapabildiği şey musikiye ait olmadığı, okuryazarla okuması yazması olmayanın ortak olarak yapabildiği şey okuryazarlığa ait olmadığı gibi, genel olarak da ustayla acemiye ortak olan şey tekhnēye ait değildir. Bu yüzden phronēsis sahibine ve olmayana ortak olan şey de phronēsisin kendine özgü işi olamaz.

11.198

ὡς γὰρ τὸ κοινὸν μουσικοῦ καὶ ἀμούσου, τοῦτ’ οὐκ ἔστι μουσικόν, καὶ τὸ κοινὸν γραμματικοῦ καὶ ἀγραμμάτου, τοῦτ’ οὐκ ἔστι γραμματικόν, οὕτω καὶ συλλήβδην τὸ κοινὸν τοῦ τεχνίτου καὶ ἀτέχνου, τοῦτ’ οὐκ ἔστι τεχνικόν. διόπερ καὶ τὸ [τεχνικὸν] τοῦ φρονίμου καὶ κοινὸν οὐκ ἂν εἴη τῆς φρονήσεως ἴδιον ἔργον.

11.199 Oysa phronēsis sahibinin yaptığı sanılan her iş, phronēsis sahibi olmayanın da işi olarak karşımıza çıkar. Sözgelişi ana babaya saygı göstermeyi, emaneti emanet edenlere geri vermeyi ya da bu türden başka bir şeyi phronēsis sahibinin işi sayalım: erdemli olmayanların da bunlardan birini yaptığını görürüz. Demek ki bilgeyi bilge olmayanlardan ayıracak kendine özgü hiçbir işi yoktur. Öyleyse kendine özgü, tekhnēye dayalı hiçbir işi olmayan phronēsis de hayata dair bir tekhnē olmaz.

11.199

πᾶν δέ γε τὸ ὑπὸ τοῦ φρονίμου γίνεσθαι δοκοῦν ἔργον, τοῦτο κοινὸν εὑρίσκεται καὶ τοῦ μὴ φρονίμου ἔργον· οἶον ἐάν τε τιμᾶν γονεῖς θώμεθα τοῦ φρονίμου ἔργον, ἐάν τε τὸ παρακαταθήκην ἀποδιδόναι τοῖς πιστεύσασιν, ἐάν τ’ ἄλλο τι τῶν τοιούτων, καὶ τοὺς μὴ σπουδαίους εὑρήσομεν τούτων τι ποιοῦντας. ὥστε μηδὲν ἴδιον εἶναι τοῦ σοφοῦ ἔργον, ᾡ διοίσει τῶν μὴ σοφῶν. εἰ δὲ τοῦτο, οὐδὲ φρόνησις ἔσται τέχνη τις περὶ τὸν βίον, ἧς ἴδιον οὐδὲν τεχνικόν ἐστιν ἔργον.

11.200Buna karşılık şöyle derler: Bütün işler ortaktır ve herkesin işidir, ama tekhnēye dayalı bir hâlden mi, yoksa tekhnēden yoksun bir hâlden mi çıktıklarına göre birbirlerinden ayrılırlar. Ana babayla ilgilenmek ve onlara başka yollarla saygı göstermek erdemli insanın işi değildir; erdemli insanın işi bunu phronēsisle yapmaktır.

11.200

Ἀλλὰ πρὸς τοῦθ’ ὑπαντῶντές φασι πάντα μὲν κοινὰ εἶναι καὶ πάντων τὰ ἔργα, διορίζεσθαι δὲ τῷ ἀπὸ τεχνικῆς [διαιρέσεως καὶ] διαθέσεως ἢ ἀπὸ ἀτέχνου γίνεσθαι. γὰρ τὸ ἐπιμελεῖσθαι γονέων καὶ ἄλλως τιμᾶν γονεῖς τοῦ σπουδαίου ἐστὶν ἔργον, ἀλλὰ σπουδαίου τὸ ἀπὸ φρονήσεως τοῦτο ποιεῖν·

11.201 Nasıl iyileştirmek hekimle sıradan insan arasında ortaksa da hekimce iyileştirmek yalnız ustaya özgüyse, ana babaya saygı göstermek de erdemliyle erdemli olmayan arasında ortaktır, ama ana babaya phronēsisle saygı göstermek bilgeye özgüdür. Dolayısıyla bilge, hayata dair bir tekhnēye sahiptir ve bu tekhnēnin kendine özgü işi, yapılan her şeyi en iyi hâlden yapmaktır.

11.201

καὶ ὧς τὸ μὲν ὑγιάζειν κοινόν ἐστι τοῦ τε ἰατροῦ καὶ τοῦ ἰδιώτου, τὸ δὲ ἰατρικῶς ὑγιάζειν τοῦ τεχνίτου ἴδιον, ὧδε καὶ τὸ μὲν τιμᾶν τοὺς γονεῖς κοινὸν τοῦ τε σπουδαίου καὶ μὴ σπουδαίου, τὸ δὲ ἀπὸ φρονήσεως τιμᾶν τοὺς γονεῖς ἴδιον τοῦ σοφοῦ, ὥστε καὶ τέχνην αὐτὸν ἔχειν περὶ τὸν βίον, ἧς ἴδιόν ἐστιν ἔργον τὸ ἕκαστον τῶν πραττομένων ἀπὸ ἀρίστης διαθέσεως πράττειν.

11.202Bu cevaba başvuranlar sağır taklidi yapıyor ve sorulan şey dışında her şeyden söz ediyor gibiler. Biz phronēsis sahibinin onu phronēsis sahibi olmayanlardan ayıran hiçbir özgü işi olmadığını, onun yaptığı her şeyin erdemli olmayanlarca da yapıldığını açıkça gösteriyoruz; onlar ise bunu çürütemiyor, konunun dışından gelip ortak işin kimi zaman phronēsisli bir hâlden, kimi zaman kötü bir hâlden çıktığını söylüyorlar.

11.202

ἐοίκασι δ’ οἱ ταύτῃ χρώμενοι τῇ ὑπαντήσει ἐθελοκωφεῖν καὶ πάντα μᾶλλοὶ ἢ πρὸς τὸ ἐπιζητούμενόν τι λέγειν. ἡμῶν γὰρ ἄντικρυς δεικνύντων, ὅτι οὐδὲν ἴδιόν ἐστι τοῦ φρονοῦντος ἔργον, ᾧ διαφέρει τῶν μὴ φρονίμων, ἀλλὰ πᾶν τὸ γινόμενον ὑπὸ αὐτοῦ, τοῦτο καὶ ὑπὸ τῶν μὴ σπουδαίων γίνεσθαι, αὐτοὶ τοῦτο μὲν οὐκ ἴσχυσαν ἀνελεῖν, ἔξωθεν δέ φασιν, ὅτι τὸ κοινὸν ἔργον ὁτὲ μὲν ἀπὸ φρονίμης γίνεται διαθέσεως, ὁτὲ δὲ ἀπὸ φαύλης.

11.203 Bu söz, phronēsis sahibiyle olmayanın ortak bir işi bulunmadığının ispatı değildir; tersine, kendisi ispata muhtaçtır. Çünkü biri şunu sorabilir: Bu işlerin ne zaman phronēsisli bir hâlden çıktığını, ne zaman çıkmadığını neyle ayırt edeceğiz? Ortak işlerin kendileri, ortak oldukları ölçüde, bunu göstermez.

11.203

ὅπερ ἀπόδειξις μὲν τοῦ μὴ εἶναι κοινὸν ἔργον τῶν τε φρονίμων καὶ τῶν μὴ τοιούτων οὐκ ἔστιν, δεῖται δὲ ἀποδείξεως, ζητήσαντος ἄν τινος, πόθεν γε διαγνωσόμεθα, πότε γίνεται ταῦτα ἀπὸ φρονίμης διαθέσεως καὶ πότε οὐ γίνεται· αὐτὰ γὰρ τὰ κοινὰ ἔργα τοῦτ’ οὐκ ἐμφαίνει, παρόσον ἐστὶ κοινά.

11.204 Bu yüzden hekimlikten getirdikleri örnek de daha çok onların aleyhine işler. İyileştirmenin hekimle hekim olmayan arasında ortak olduğunu, ama hekimce gerçekleştirildiğinde ustaya özgü hâle geldiğini söylediklerinde, ya hekimin sıradan insandan farklı olarak yaptığı şeyi — sözgelişi çabuk ve acısız iyileştirmeyi, belli bir düzen ve nitelikle iyileştirmeyi — biliyorlardır ya da bilmiyorlar, bütün bunları da sıradan insanlarla ortak sayıyorlardır.

11.204

ἔνθεν καὶ τὸ ἀπὸ ἰατρικῆς κομισθὲν ὑπόδειγμα κατ’ αὐτῶν μᾶλλον εὑρίσκεται. ὅταν γὰρ φῶσι τὸ ὑγιάζειν κοινὸν ἰατροῦ τε καὶ οὐκ ἰατροῦ καθεστηκὸς ἐξαίρετον γίνεσθαι τοῦ τεχνίτου, ἐπειδὰν ἰατρικῶς ἀποτελεσθῇ, τότε ἤτοι ἴσασι τὸ διαφόρως γινόμενον ὑπὸ τοῦ ἰατροῦ παρὰ τὸν ἰδιώτην, οἷον τὸ συντόμως καὶ ἀπόνως καὶ τὸ μετὰ τάξεως καὶ ποιότητος, ἢ οὐκ ἴσασιν, ἀλλὰ καὶ ταῦτα πάντα κοινὰ τῶν ἰδιωτῶν ὑπειλήφασιν.

11.205 Biliyorlarsa, hekime özgü ve göze görünen bir işin var olduğunu daha baştan kabul etmiş olurlar; o zaman bundan yola çıkıp bilgenin de onu bilge olmayandan ayıracak özgü bir işini öğretmeleri gerekirdi. Bilmiyorlarsa ve hekimin yaptığı her şeyin sıradan insanca da yapıldığını söyleyeceklerse, hekimin elinden kendine özgü işini almış olurlar. O zaman yapılan işlerde göze görünen hiçbir fark olmadığından, ustayı acemiden ayırt edemeyecekleri gibi, tekhnēye dayalı bir hâlden yapılanı tekhnēden yoksun bir hâlden yapılandan da ayırt edemezler; çünkü her bir insandaki gizli hâl, gizli olduğu için, kendiliğinden bilinemez.

11.205

καὶ εἰ μὲν ἴσασιν, αὐτόθεν ἴδιόν τι τοῦ ἰατροῦ φαινόμενον ἔργον ὡμολογήκασιν ὑπάρχειν, καὶ ἀκόλουθον ἦν αὐτοῖς ἀπὸ τούτου μετελθοῦσι διδάσκειν καὶ τοῦ σοφοῦ τι ἴδιον ἔργον, ᾧ διοίσει τοῦ μὴ σοφοῦ. εἰ δὲ οὐκ ἴσασιν, ἀλλὰ πᾶν τὸ ὑπὸ τοῦ ἰατροῦ γινόμενον, τοῦτ᾿ ἐροῦσι καὶ ὑπὸ τοῦ ἰδιώτου γίνεσθαι, ἀφελοῦνται τοῦ ἰατροῦ τὸ ἴδιον ἔργον καὶ ἀπαραλλαξίας οὔσης κατὰ τὸ φαινόμενον ἐν τοῖς γινομένοις ἔργοις οὐ διαγνώσονται τὸν τεχνίτην καὶ τὸν ἄτεχνον, οὐδὲ τὸ ἀπὸ τεχνικῆς διαθέσεως ἐνεργούμενον, οὐδὲ τὸ ἀπὸ ἀτέχνου, διὰ τὸ μηδὲ τὴν καθ’ ἕκαστον ἀφανῆ διάθεσιν ἐξ ἑαυτῆς δύνασθαι γνωρίζεσθαι, οὖσαν ἀφανῆ.

11.206 Demek ki bilgenin yaptığı işlerle bilge olmayanın yaptıklarının ortak olduğunu kabul edip bunların kimi zaman phronēsisli, kimi zaman akılsız bir hâlden çıkmalarıyla birbirinden ayrıldığını söylemek onlara hiçbir şey kazandırmaz.

Başkaları da bu işlerin tutarlılık ve düzenle ayırt edildiğini düşünür.

11.206

τοίνυν οὐδὲν ὠφελεῖ αὐτούς τὸ ὁμολογεῖν μὲν κοινὰ εἶναι τὰ ὑπό τε τοῦ σοφοῦ γινόμενα ἔργα καὶ τὰ ὑπὸ τοῦ μὴ σοφοῦ, διαφέρειν δ’ αὐτὰ τῷ νυνὶ μὲν ἀπὸ φρονίμης γίνεσθαι διαθέσεως, νυνὶ δὲ ἀπὸ ἄφρονος. Ἄλλοι δέ εἰσιν οἱ τῷ διομαλισμῷ καὶ τάξει ταῦτα διορίζεσθαι νομίζοντες.

11.207 Nasıl orta tekhnēlerde bir şeyi düzenli yapmak ve ürünlerde tutarlılık göstermek ustaya özgüyse (sıradan insan da tekhnēye ait bir işi bazen yapabilir, ama seyrek olarak, her zaman değil, aynı biçimde ve aynı ölçüde değil), phronēsis sahibinin işinin de doğru eylemlerinde tutarlı olmak, akılsızınkinin ise bunun tersi olduğunu söylerler.

11.207

καθὰ γὰρ ἐπὶ τῶν μέσων τεχνῶν ἴδιόν ἐστι τοῦ τεχνίτου τὸ τεταγμένως τι ποιεῖν καὶ τὸ ἐν τοῖς ἀποτελέσμασι διομαλίζειν (ποιήσαι γὰρ ἄν ποτε καὶ ἰδιώτης τὸ τεχνικὸν ἔργον, ἀλλὰ σπανίως καὶ οὐ πάντοτε, οὐδὲ κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ ὡσαύτως), ὧδε καὶ τοῦ μὲν φρονίμου φασὶν ἔργον εἶναι τὸ ἐν τοῖς κατορθώμασι διομαλίζειν, τοῦ δὲ ἄφρονος τοὐναντίον.

11.208 Görünen o ki bunlar da araştırılan konu hakkında işlerin tabiatına uygun hüküm vermiyorlar. Çünkü tekhnēnin logosuna göre kesin çizgilerle belirlenmiş bir hayat düzeni bulunduğunu söylemek, bir gerçekten çok bir dileğe benzer. Karşısına çıkan işlerin farklılıklarına ve çeşitliliğine uymak zorunda olan hiçbir insan aynı düzeni koruyamaz; hele talihin kararsızlığını ve işlerin güvenilmezliğini hesaba katan akıllı insan hiç koruyamaz.

11.208

φαίνονται δὲ καὶ οὗτοι <οὐ> κατὰ τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν περὶ τῆς ἐν ζητήσεως διαταττόμενοι. τὸ γὰρ εἶναί τινα βίου τάξιν κατὰ τὸν τεχνικὸν λόγον ὡρισμένως εἰρημένην εὐχῇ μᾶλλον ἔοικεν. πᾶς γὰρ ἄνθρωπος πρὸς τὰς τῶν ὑποπιπτόντων πραγμάτων διαφορὰς καὶ ποικιλίας ἀρτιζόμενος οὐδέποτε δύναται τὴν αὐτὴν τάξιν φυλάττειν, καὶ μάλιστα ὁ ἔμφρων τό τε ἄστατον τῆς τύχης καὶ τὸ ἀβέβαιον τῶν πραγμάτων ἐννοούμενος.

11.209 Ayrıca phronēsis sahibinin tek ve belirli bir hayat düzeni olsaydı, phronēsis sahibi olmayanlar da onu bu düzenden açıkça tanırdı; oysa tanımazlar; öyleyse phronēsis sahibi işlerinin düzeninden de tanınamaz. Böylece her tekhnē kendine özgü işlerinden belli oluyorsa, phronēsisin ise kendisini belli edecek kendine özgü hiçbir işi yoksa, phronēsis hayata dair bir tekhnē olamaz.

11.209

ἄλλως τε· εἴπερ μίαν καὶ ὡρισμένην εἶχε βίου τάξιν ὁ φρόνιμος, κἂν ἐκ ταύτης ἐναργῶς κατείληπτο τοῖς μὴ φρονίμοις· οὐχὶ δέ γε καταλαμβάνεται τούτοις· τοίνυν οὐδ’ ἐκ τῆς τάξεως τῶν ἔργων ληπτός ἐστιν ὁ φρόνιμος. ὅθεν εἰ πᾶσα μὲν τέχνη ἐκ τῶν ἰδίων ἔργων φαίνεται, τῆς δὲ φρονήσεως οὐδέν ἐστιν ἴδιον ἔργον ἐξ οὗ φαίνεται, οὐκ ἂν εἴη τις τέχνη περὶ τὸν βίον ἡ φρονήσῃς.

11.210Ayrıca phronēsis hayata dair bir tekhnē olsaydı, en çok kendisine sahip olan bilgeye yarardı; kötüye yönelişlerinde ve iyiden kaçınmalarında ona kendine hâkim olma gücü verirdi. Oysa göstereceğimiz gibi, phronēsis bilgeye yaramaz;

11.210

Καὶ μὴν εἰ τέχνη τίς ἐστι περὶ τὸν βίον ἡ φρόνησις, οὐκ ἄλλον ἄν τινα μᾶλλον ὠφέλησεν ἢ τὸν κεκτημένον αὐτὴν σοφόν, ἐγκράτειαν αὐτῷ παρασχομένη ἐν ταῖς πρὸς τὸ κακὸν ὁρμαῖς καὶ ἐν ταῖς ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ ἀφορμαῖς. οὐχὶ δέ γε τὸν σοφὸν ὠφελεῖ ἡ φρόνησις, ὧς παραστήσομεν·

11.211 öyleyse hayata dair bir tekhnē değildir. Kendine hâkim denen bilgeye ya kötüye hiçbir yönelişe, iyiden hiçbir kaçınmaya kapılmadığı için kendine hâkim denir, ya da kötü yönelişleri olduğu hâlde logosla onlara üstün geldiği için. Kötü yargılara hiç düşmediği için ona kendine hâkim denemez; çünkü sahip olmadığı şeye hâkim olamaz.

11.211

οὐκ ἄρα τέχνη τίς ἐστι περὶ τὸν βίον. ὁ γὰρ λεγόμενος ἐγκρατὴς σοφὸς ἤτοι κατὰ τοῦτο λέγεται ἐγκρατής, καθόσον ἐν οὐδεμιᾷ γίνεται ὁρμῇ τῇ πρὸς τὸ κακὸν καὶ ἀφορμῇ τῇ ἀπὸ τοῦ ἂγ ἀγαθοῦ, ἢ καθόσον ἔχει μὲν φαύλας ὁρμάς, περικρατεῖ δὲ τούτων τῷ λόγῳ. καὶ κατὰ μὲν τὸ μὴ γίνεσθαι ἐν φαύλαις κρίσεσιν οὐκ ἂν λεχθείη ἐγκρατὴς εἶναι· οὐ γὰρ κρατήσει οὗ οὐκ ἔχει.

11.212 Nasıl hadım için cinsel birleşme karşısında, midesi bozuk olan için de yemeklerin tadı karşısında kendine hâkim denemezse (çünkü onlarda bu şeylere karşı hiçbir istek doğmaz ki kendilerine hâkim olarak bu isteğe karşı koysunlar), bilgeye de, kendisinde hâkim olacağı şey doğmadığı için kendine hâkim denmemelidir.

11.212

καὶ ᾧ τρόπω οὐκ ἂν εἴποι τις τὸν εὐνοῦχον ἐγκρατῆ πρὸς ἀφροδισίων μῖξιν καὶ τὸν κακοστομαχοῦντα πρὸς ἐδεσμάτων ἀπόλαυσιν (οὐδ’ ὅλως γὰρ ἐν αὐτοῖς ἐπιζήτησίς τις γίνεται τούτων, ἴνα καὶ ἐγκρατῶς κατεξαναστῶσι τῆς ἐπιζητήσεως), τῷ αὐτῷ τρόπῳ οὐδὲ τὸν σοφὸν ἐγκρατῆ ῥητέον διὰ τὸ μὴ φύεσθαι ἐν αὐτῷ τὸ οὗ ἔσται ἐγκρατής.

11.213 Yok, kötü yargılara düştüğü hâlde logosla onları yendiği için kendine hâkim sayılacaksa, önce phronēsisin ona hiçbir yararı dokunmadığını kabul etmiş olurlar, çünkü hâlâ çalkantı içindedir ve yardıma muhtaçtır; sonra da onun kötülerden daha mutsuz çıktığını kabul etmiş olurlar.

11.213

εἰ δὲ κατὰ τοῦτο ἀξιώσουσιν αὐτὸν ὑπάρχειν ἐγκρατῆ, καθόσον γίνεται μὲν ἐν φαύλαις κρίσεσιν, περιγίνεται δ’ αὐτῶν τῷ λόγῳ, πρῶτον μὲν δώσουσι τὸ ὅτι οὐδὲν ὠφέλησεν αὐτὸν ἡ φρόνησις, ἀκμὴν ἐν ταραχαῖς ὄντα καὶ βοηθείας δεόμενον, εἶτα καὶ κακοδαιμονέστερον τῶν φαύλων εὑρίσκεσθαι.

11.214 Bir şeye yöneldiği ölçüde mutlaka çalkalanır; logosla üstün geldiği ölçüde de kötülüğü kendi içinde tutar ve bu yüzden artık bunu yaşamayan kötü insandan daha çok çalkalanır. Çünkü kötü insan yöneldiği ölçüde çalkalanır, ama arzuladığı şeye kavuştuğu ölçüde çalkantısı dinmiş olur.

11.214

ἡ μὲν γὰρ ὁρμᾷ ἐπί τι, πάντως ταράσσεται, ἡ δὲ περικρατεῖ τῷ λόγῳ, συνέχει ἐν ἑαυτῷ τὸ κακόν, καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον ταράττεται τοῦ φαύλου μηκέτι τοῦτο πάσχοντος· ἡ μὲν γὰρ ὁρμᾷ, ταράττεται, ἡ δὲ τυγχάνει τῶν ἐπιθυμουμένων, ὑπεκλυμένην ἴσχει τὴν ταραχήν.

11.215 Demek ki bilge, phronēsise bağlı olarak kendine hâkim olamaz; olursa da insanların en mutsuzu olur. Ama her tekhnē en çok kendisine sahip olana yarıyorsa ve hayata dair olduğu ileri sürülen tekhnēnin kendisine sahip olana bile yaramadığı gösterildiyse, hayata dair bir tekhnē olmadığını söylemek gerekir.

11.215

οὐ τοίνυν ἐγκρατὴς γίνεται ὅσον ἐπὶ τῇ φρονήσει ὁ σοφός· ἢ εἴπερ γίνεται, πάντων ἀνθρώπων κακοδαιμονέστατος γίνεται. ἀλλ’ εἰ ἑκάστη τέχνη τὸν κεκτημένον αὐτὴν ὠφελεῖ μᾶλλον, δέδεικται δὲ ἡ περὶ τὸν βίον ἀξιουμένη τυγχάνειν τέχνη μηδὲ τὸν κεκτημένον ὠφελοῦσα, ῥητέον μὴ εἶναί τινα περὶ τὸν βίον τέχνην. ζ΄ εἰ διδακτή ἐστιν ἡ περὶ τὸν βίον τέχνη

11.2167. Hayata dair tekhnē öğretilebilir mi

Hayata dair bir tekhnē olmadığı gösterilince, onun öğretilemeyeceği de örtük olarak gösterilmiş oldu; çünkü var olmayan şeyin öğrenimi olmaz. Yine de fazladan olarak var olduğunu kabul edelim ve öğretilemeyeceğini gösterelim.

11.216

Δυνάμει μὲν οὖν συναποδέδεικται τῷ μὴ εἶναί τινα περὶ τὸν βίον τέχνην τὸ μηδὲ διδακτὴν αὐτὴν καθεστάναι· τῶν γὰρ μὴ ὄντων οὐ γίνεται μάθησις. ὅμως δ’ ἐκ περιττοῦ συγχωρήσαντες αὐτῆς τὴν ὕπαρξιν διδάσκωμεν, ὡς ἔστιν ἀδίδακτος.

11.217 Filozoflarda öğrenme hakkındaki söz uzun ve çeşitlidir; ama biz bunların en önemlilerini seçip ortaya koyacağız. Bunların bir kısmı, öğrenme diye bir şey olmadığını göstermek için şüphecilerin daha genel olarak ileri sürdüğü kanıtlardır; bir kısmı da doğrudan phronēsisin kendisi hakkında söylenir. Sırayla önce daha genel kanıtları inceleyelim.

11.217

πολὺς μὲν οὖν καὶ ποικίλος ἐστὶ παρὰ τοῖς φιλοσόφοις ὁ περὶ τῆς μαθήσεως λόγος· ἀλλ’ ἡμεῖς γε τὰ κυριώτατα ἐπιλεξάμενοι θήσομεν, ὧν τὰ μὲν κοινότερον ἐπιχειρεῖται παρὰ τοῖς σκεπτικοῖς εἰς τὸ μηδὲν εἶναι μάθησιν, τὰ δὲ καὶ ἰδιαίτερον λέγεται περὶ αὐτῆς τῆς φρονήσεως. τάξει δὲ πρώτας σκοπῶμεν τὰς κοινοτέρας ἐπιχειρήσεις.

11.218Her öğrenmede şunlar üzerinde anlaşılmış olmalıdır: öğretilen şey, öğreten, öğrenen ve öğrenmenin yolu. Oysa göstereceğimiz gibi bunların hiçbiri üzerinde anlaşma yoktur; öyleyse öğrenme diye bir şey yoktur. Önce öğretilen şeyden söz ettiğimize göre, önce onun hakkında güçlük çıkaralım.

11.218

Ἐπὶ πάσης τοίνυν μαθήσεως ὁμολογεῖσθαι δεῖ τό τε διδασκόμενον πρᾶγμα καὶ τὸν διδάσκοντα καὶ τὸν μανθάνοντα καὶ τὸν τρόπον τῆς μαθήσεως. οὐδὲν δὲ τούτων ἐστὶν ὁμόλογον, ὧς δείξομεν· οὐκ ἄρα ἔστι τις μάθησις. καὶ ἐπεὶ πρῶτον ἐμνήσθημεν τοῦ διδασκομένου πράγματος, περὶ αὐτοῦ πρῶτον ἀπορητέον.

11.219Bir şey öğretiliyorsa, ya var olan öğretilir ya da var olmayan. Göstereceğimiz gibi ne var olan öğretilir, ne de açıklayacağımız gibi var olmayan; öyleyse hiçbir şey öğretilmez. Var olmayan öğretilmez, çünkü ona hiçbir şey ilinmez, dolayısıyla öğretilmek de ilinmez.

11.219

εἰ γὰρ διδάσκεταί τι πρᾶγμα, ἤτοι τὸ ὂν διδάσκεται ἢ τὸ μὴ ὄν. οὔτε δὲ τὸ ὂν διδάσκεται, ὡς δείξομεν, οὔτε τὸ μὴ ὄν, ὧς παραμυθησόμεθα· οὐκ ἄρα διδάσκεταί τι πρᾶγμα. καὶ δὴ τὸ <μὲν< μὴ ὂν οὐ διδάσκεται· οὐδὲν γὰρ αὐτῷ ὥστ’ οὐδὲ τὸ διδάσκεσθαι.

11.220 Başka bir yoldan: Var olmayan öğretiliyorsa, var olmayan doğru olur; çünkü öğrenme doğru şeylerin öğrenilmesidir. Var olmayan doğru olursa, hemen var da olur; nitekim Stoacılar doğru olanın var olan ve bir şeyle çelişen şey olduğunu söylerler. Ama var olmayanın var olması saçmadır; öyleyse var olmayan öğretilmez. Ayrıca öğretilen şey bir tasavvur uyandırarak öğretilir; var olmayan ise tasavvur uyandıramaz; öyleyse var olmayan öğretilebilir değildir.

11.220

καὶ ἄλλως· εἰ τὸ μὴ ὂν διδάσκεται, ἀληθὲς ἔσται τὸ μὴ ὄν· τῶν γὰρ ἀληθῶν ἐστιν ἡ μάθησις. εἰ δὲ ἀληθὲς ἔσται τὸ μὴ ὄν, εὐθύς καὶ ὑπαρκτὸν γενήσεται· ἀληθὲς γοῦν φασιν οἱ Στωικοὶ (cf. II fr. 195 Arn.) ὃ ὑπάρχει τε καὶ ἀντίκειταί τινι. ἄτοπον δέ γε τὸ μὴ ὂν ὑπάρχειν· οὐκ ἄρα τὸ μὴ ὂν διδάσκεται. τό γε μὴν διδασκόμενον κινοῦν φαντασίαν διδάσκεται, τὸ δὲ μὴ ὄν οὐ δύναται κινεῖν φαντασίαν· οὒκ ἄρα διδακτόν ἐστι τὸ μὴ ὄν.

11.221 Üstelik var olmayan öğretiliyorsa, doğru olan hiçbir şey öğretilmiyor demektir; çünkü doğru, var olan ve gerçekte bulunan şeylere aittir. Doğru olan hiçbir şey öğretilmiyorsa, öğretilen her şey yanlıştır. Ama öğretilen her şeyin yanlış olması saçmadır; öyleyse var olmayan öğretilmez. Sonra, var olmayan öğretiliyorsa, ya var olmayan olduğu için öğretilir ya da başka bir şey bakımından. Var olmayan olduğu için öğretilmez; çünkü var olmayan, var olmayan olduğu için öğretiliyorsa, var olan hiçbir şey öğretilmeyecektir; bu da saçmadır. Başka bir şey bakımından da öğretilmez; çünkü o başka şey vardır, var olmayan ise yoktur.

11.221

πρὸς τούτοις· εἰ τὸ μὴ ὂν διδάσκεται, οὐδὲν ἀληθὲς διδάσκεται· τῶν γὰρ ὄντων καὶ ὑπαρχόντων ἐστὶ τἀληθές. εἰ δὲ μηδὲν ἀληθὲς διδάσκεται, πᾶν τὸ διδασκόμενόν ἐστι ψεῦδος. ἄτοπον δέ γε πᾶν τὸ διδασκόμενον εἶναι ψεῦδος· οὐ τοίνυν τὸ μὴ ὂν διδάσκεται. ἔπειτα, εἴπερ τὸ μὴ ὂν διδάσκεται, ἤτοι καθὸ μὴ ὄν ἐστι διδάσκεται, ἢ κατ’ ἄλλο τι. καθὸ μὲν οὖν μὴ ὄν ἐστιν, οὐ διδάσκεται· εἰ γὰρ τὸ μὴ ὂν καθὸ μὴ ὄν ἐστι διδάσκεται, οὐδὲν ὂν διδαχθήσεται· ὅπερ ἄτοπον. καὶ μὴν οὐδὲ κατ’ ἄλλο τι· τὸ γὰρ ἄλλο τι ἔστι, τὸ δὲ μὴ ὂν οὐκ ἔστιν.

11.222 Dolayısıyla var olmayan öğretilemez.

Geriye var olanın öğretildiğini söylemek kalıyor; bunun da imkânsız olduğunu göstereceğiz. Var olan öğretiliyorsa, ya var olan olduğu için öğretilir ya da başka bir şey bakımından. Var olan olduğu için öğretiliyorsa, hiçbir şey öğretilmemiş kalmaz; var olanların hiçbiri öğretilmemiş değilse, öğretilen bir şey de olmaz; çünkü öğrenmenin ondan yola çıkabilmesi için öğretilmemiş bir şeyin bulunması gerekir.

11.222

ὥστ’ οὐκ ἂν διδαχθείη τὸ μὴ ὄν. λείπεται οὖν λέγειν τὸ ὂν διδάσκεσθαι· ὃ καὶ αὐτὸ τῶν ἀδυνάτων δείξομεν. εἰ γὰρ τὸ ὂν διδάσκεται, ἤτοι καθὸ ὄν ἐστιν ἢ κατ’ ἄλλο τι. καὶ εἰ μὲν καθὸ ὄν ἐστι διδάσκεται, οὐδὲν ἔσται ἀδίδακτον [εἴγε τῶν ὄντων οὐδέν ἐστι διδακτόν]· εἰ δὲ τῶν ὄντων οὐδέν ἐστιν ἀδίδακτον, οὐδέ γε ἔσται τι διδασκόμενον· δεῖ γὰρ ἀδίδακτόν τι εἶναι, ἵνα ἐκ τούτου μάθησις γένηται.

11.223 Dolayısıyla var olan, var olan olduğu için öğretilemez. Başka bir şey bakımından da öğretilemez; çünkü var olanın var olmayan başka bir yanı yoktur, ona ilinen her şey vardır. Öyleyse var olan, var olan olduğu için öğretilmiyorsa, başka bir şey bakımından da öğretilmeyecektir; çünkü ona ilinen başka şey her ne ise vardır. Demek ki ne var olan öğretiliyorsa ne de var olmayan ve bunların dışında hiçbir şey yoksa, hiçbir şey öğretilmez.

11.223

ὥστε καθὸ μὲν ὄν ἐστιν, οὐκ ἂν διδαχθείη τὸ ὄν. καὶ μὴν οὐδὲ κατ’ ἄλλο τι· <τὸ γὰρ ὂν οὐκ ἔχει ἄλλο τι> αὐτῷ, ὅπερ μὴ ὄν ἐστιν, ἀλλὰ πᾶν τὸ συμβεβηκὸς αὐτῷ ὄν ἐστιν. ὥστ’ εἰ τὸ ὂν καθὸ ὄν ἐστιν οὐ διδάσκεται, οὐδὲ κατ’ ἄλλο τι διδαχθήσεται· ἐκεῖνο γὰρ ὅ τι ποτέ ἐστιν ἄλλο συμβεβηκὸς αὐτῷ, ὄν ἐστιν. εἰ οὖν μήτε τὸ ὂν διδάσκεται μήτε τὸ μὴ ὄν, παρὰ δὲ ταῦτα οὐδὲν ἔστιν, οὐδὲν τῶν ὄντων διδάσκεται.

11.224Başka bir yoldan: Şeylerin bir kısmı cisim, bir kısmı cisimsiz olduğuna göre, bir şey öğretiliyorsa ya cisim öğretilir ya da cisimsiz. Ama ne cisim öğretilir ne de cisimsiz; öyleyse hiçbir şey öğretilmez. Cisim öğretilmez, hele Stoacılara göre hiç öğretilmez; çünkü öğretilen şeyler lekta'dır, lekta ise cisim değildir.

11.224

Καὶ ἄλλως· ἐπεὶ τῶν τινῶν τὰ μέν ἐστι σώματα, τὰ δὲ ἀσώματα, εἰ διδάσκεταί τι, ἤτοι τὸ σῶμα διδάσκεται ἢ τὸ ἀσώματον· οὔτε δὲ τὸ σῶμα διδάσκεται οὔτε τὸ ἀσώματον· οὐκ ἄρα διδάσκεταί <τι>. τὸ μὲν οὖν σῶμα διδάσκεται, καὶ μάλιστα κατὰ τοὺς ἀπὸ τῆς Στοᾶς (fr. II 170 Arn.)· λεκτὰ γάρ ἐστι τὰ διδασκόμενα, σώματα δ’ οὐκ ἐστι τὰ λεκτὰ.

11.225 Başka bir yoldan: Cisim ne duyulur ne de düşünülür ise, öğretilmez. Çünkü öğretilen şeyin ya duyulur ya da düşünülür olması gerekir; ikisi de olmayan öğretilmez. Cismin ne duyulur ne de düşünülür olduğunu Fizikçilere Karşı'da gösterdik.

11.225

καὶ ἄλλως· εἰ τὸ σῶμα μήτε αἰσθητόν ἐστι μήτε νοητόν ἐστιν, οὐ διδάσκεται τὸ σῶμα. δεῖ γὰρ τὸ διδασκόμενον ἢ αἰσθητὸν εἶναι ἢ νοητόν, μηθέτερον δὲ ὂν οὐ διδάσκεται. τὸ δ’ ὅτι οὔτε αἰσθητόν ἐστιν οὔτε νοητόν ἐστι τὸ σῶμα, παρεστάκαμεν ἐν τοῖς πρὸς τοὺς φυσικούς (adv. dogm. III 437 — 439).

11.226 Cisim, Epikuros'un dediği gibi büyüklüğün, şeklin ve dirence sahip olmanın bir toplamı olsun, isterse dirençle birlikte üç boyutu olan şey olsun; birçok şeyin bir araya gelmesiyle kavranan her şey akıldan yoksun hisle değil, akla dayanan bir yetiyle kavrandığına göre, cisim duyulur şeylerden olmayacaktır.

11.226

ἐάν τε γὰρ ἀθροισμός τις ᾖ τὸ σῶμα, ὥς φησιν ὁ Ἐπίκουρος (fr. 275 Us.), μεγέθους καὶ σχήματος καὶ ἀντιτυπίας, ἐάν τε τὸ τἀς τρεῖς ἔχον διαστάσεις μετὰ ἀντιτυπίας, ἐπεὶ πᾶν τὸ κατὰ σύνοδον πλειόνων λαμβανόμενον οὐκ ἔστι τῆς ἀλόγου αἰσθήσεως λαβεῖν, ἀλλὰ λογικῆς τινος δυνάμεως, οὐκ ἔσται τῶν αἰσθητῶν τὸ σῶμα.

11.227 Duyulur olsa bile yine öğretilemez olur; çünkü duyulur şeylerin hiçbiri öğretilmez: kimse beyazı görmeyi, tatlıyı tatmayı, birinden güzel koku almayı, üşümeyi ya da ısınmayı öğrenmez; bütün bunları kavramak öğretilmeden olur. Öyleyse cisim ne duyulurdur ne de duyulur olsa bu bakımdan öğretilebilir olur.

11.227

καὶ εἰ αἰσθητὸν δὲ ὑπάρχοι, πάλιν ἀδίδακτον γενήσεται· τῶν γὰρ αἰσθητῶν οὐδὲν διδάσκεται, οἶον οὐδεὶς λευκὸν ὁρᾶν μανθάνει, οὐδὲ γλυκέος γεύεσθαι, οὐχ ὑπό τινος εὐωδιάζεσθαι ψύχεσθαι ἀλεαίνεσθαι, ἀλλ’ ἀδίδακτός ἐστιν ἡ πάντων τούτων ἀντίληψις. οὔτε τοίνυν αἰσθητόν ἐστι τὸ σῶμα, οὔτ’ εἶ αἰσθητὸν ὑπάρχοι, κατὰ τοῦτ᾿ ἔσται διδακτόν.

11.228 Düşünülür olarak da öğretilemez. Çünkü ne uzunluk tek başına cisimdir, ne genişlik, ne derinlik; cisim bunların hepsinden bileşiktir; bunların hepsi cisimsiz olduğuna göre, onlardan oluşan toplamı da cisim değil, cisimsiz olarak düşünmek gerekecektir; bu yüzden de cisim öğretilemez olacaktır.

11.228

καὶ μὴν οὐδ’ ὧς νοητὸν δύναται διδάσκεσθαι. εἰ γὰρ μήτε τὸ μῆκος κατ’ ἰδίαν ἐστὶ σῶμα μήτε τὸ πλάτος μήτε τὸ βάθος, τὸ δὲ ἐξ ἀπάντων τούτων σύνθετον, δεήσει πάντων ἀσωμάτων ὄντων καὶ τὸ ἐξ αὐτῶν ἄθροισμα νοεῖν ἀσώματον καὶ οὐ σῶμα· διὰ δὲ τοῦτο καὶ ἀδίδακτον εἶναι τὸ σῶμα.

11.229 Ayrıca cisimlerin bir kısmı duyulur, bir kısmı düşünülürdür. Bu yüzden cisim öğretiliyorsa, ya duyulur olan öğretilir ya da düşünülür olan. Duyulur olan öğretilmez, çünkü görünür ve kendiliğinden herkese apaçıktır; düşünülür olan da öğretilmez, çünkü belirsizdir ve hakkında bugüne dek karara bağlanamamış bir anlaşmazlık vardır: kimi onu bölünmez, kimi bölünür, kimi parçasız ve en küçük, kimi de parçalı ve sonsuza dek bölünebilir sayar.

11.229

τῶν τε σωμάτων τὰ μέν ἐστιν αἰσθητά, τὰ δὲ νοητά. διόπερ εἰ διδάσκεται τὸ σῶμα, ἤτοι τὸ αἰσθητὸν διδάσκεται ἢ τὸ νοητόν. οὔτε δὲ τὸ αἰσθητὸν διδάσκεται διὰ τὸ φαίνεσθαι καὶ ἐξ αὐτοῦ πᾶσι πρόδηλον ὑπάρχειν, οὔτε τὸ νοητὸν διὰ τὴν ἀδηλότητα καὶ τὴν ἀνεπίκριτον μέχρι τοῦ νῦν περὶ αὐτοῦ διαφωνίαν, τῶν μὲν ἄτομον αὐτὸ λεγόντεων τῶν δὲ τμητόν, καὶ τῶν μὲν ἀμερὲς καὶ ἐλάχιστον, τῶν δὲ μεριστὸν καὶ εἰς ἄπειρον τέμνεσθαι δυνάμενον.

11.230 Öyleyse cisim öğretilebilir değildir.

Cisimsiz de öğretilemez. Çünkü bu ya bir Platoncu idea, ya Stoacıların lekton'u, ya boşluk, ya yer, ya zaman, ya da bu türden başka bir şeydir. Bunlardan hangisi olursa olsun, varlığı hâlâ araştırılmakta ve karara bağlanamayan bir anlaşmazlık konusudur.

11.230

οὐκ ἄρα διδακτόν ἐστι τὸ σῶμα. ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τὸ ἀσώματον. ἢ γὰρ ἰδέα τίς ἐστι Πλατωνικὴ ἢ τὸ παρὰ τοῖς Σιωικοῖς λεκτὸν ἢ κενὸν ἢ τόπος ἢ χρόνος ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων. ὅ τι δ’ ἂν ᾖ τούτων, ἔτι ζητουμένην καὶ ἀνεπικρίτως διαφωνουμένην ἔχει τὴν ὑπόστασιν·

11.231 Hâlâ tartışılan şeylerin tartışmasız şeylermiş gibi öğretildiğini söylemek ise büsbütün saçmadır. Ama var olanların bir kısmı cisim, bir kısmı cisimsizse ve bunların hiçbirinin öğretilmediği gösterildiyse, öğretilen hiçbir şey yoktur.

11.231

τὸ δὲ τὰ ἔτι ἀμφισβητούμενα ὧς ἀναμφίλεκτα λέγειν διδάσκεσθαι τελέως ἐστὶν ἄτοπον. ἀλλ’ εἰ τῶν ὄντων τὰ μέν ἐστι σώματα τὰ δὲ ἀσώματα, δέδεικται δὲ μηθὲν τούτων διδασκόμενον, οὐθέν ἐστι τὸ διδασκόμενον.

11.232Başka bir yoldan: Bir şey öğretiliyorsa, ya doğrudur ya yanlış. Yanlış olmadığı kendiliğinden bellidir. Doğru ise, Ölçüt Üzerine'de gösterdiğimiz gibi, doğru belirsiz bir şeydir ve belirsiz şeylerin öğrenimi olmaz; öyleyse öğretilen şey yoktur.

11.232

Καὶ ἄλλως· εἰ διδάσκεταί τι, ἤτοι ἀληθές ἐστιν ἢ ψεῦδος. καὶ ψεῦδος μὲν οὔκ ἐστιν, ὧς αὐτόθεν φαίνεται· ἀληθὲς δ’ εἴπερ ἐστίν, ἄπορόν ἐστιν, ὧς ἐν τοῖς περὶ κριτηρίου (adv. dogm. II 15 sqq.) ἐδείξαμεν, καὶ περὶ ἀπόρων οὐκ ἔστι μάθησις· οὐκ ἄρα ἔστι τὸ διδασκόμενον.

11.233 Üstelik öğretilen şey ya tekhnēye aittir ya da tekhnēye ait değildir. Tekhnēye ait olmayan olamaz, çünkü o zaman öğrenmeye ihtiyaç duymaz. Tekhnēye aitse, ya kendiliğinden görünür ya da gizlidir. Kendiliğinden görünüyorsa hem tekhnēye ait değildir hem de öğretilmez; gizliyse, gizli olduğu için öğretilebilir olmaz.

11.233

πρὸς τούτοις· τὸ διδασκόμενον ἢ τεχνικόν ἐστιν ἢ ἄτεχνον. ἀλλ’ ἄτεχνον μὲν οὔκ ἐστιν, ἐπεὶ οὐδὲ δεήσεται μαθήσεως. εἰ δὲ τεχνικόν ἐστιν, ἤτοι αὐτόθεν φαίνεται ἢ ἄδηλόν ἐστιν. καὶ εἰ μὲν αὐτόδεν φαίνεται, καὶ ἄτεχνόν ἐστι καὶ ἀδίδακτον· εἰ δὲ ἄδηλόν ἐστιν, οὐ γίνεται δι’ αὐτὸ τὸ ἀδηλεῖσθαι διδακτόν.

11.234Bunlardan öğretilen şeyin belirsiz olduğu ortaya çıkıyor; onunla birlikte öğreten de ortadan kalkar, çünkü öğreteceği bir şey yoktur; öğrenen de ortadan kalkar, çünkü öğreneceği bir şey yoktur. Yine de bunların kendileri hakkında da benzer güçlükler çıkarmak mümkün olacaktır.

11.234

Ἐκ τούτων μὲν οὖν ἄπορον παρίσταται τὸ διδασκόμένον πρᾶγμα· συναναιρεῖται δ’ αὐτῷ ὅ τε διδάσκων διὰ τὸ μὴ ἔχειν ὃ διδάξει, ὅ τε μανθάνων διὰ τὸ μὴ ἔχειν ὃ μάθῃ. οὐθὲν δ’ ἧττον ἔσται καὶ ἐπ’ αὐτῶν τούτων τἀς ὁμοίας κινεῖν ἀπορίας.

11.235 Öğreten biri ve öğrenen biri varsa, ya usta ustaya öğretir, ya acemi acemiye, ya da çaprazlama usta acemiye ya da acemi ustaya öğretir. Acemi acemiye öğretemez, tıpkı körün köre yol gösteremeyeceği gibi; usta da ustaya öğretemez, çünkü öğreteceği hiçbir şey yoktur. Acemi de ustaya öğretemez, tıpkı körün hiçbir zaman gören birine yol gösteremeyeceği gibi; çünkü sıradan insan tekhnēnin kurallarına karşı kördür ve bu yüzden öğretmeye elverişli değildir.

11.235

εἰ γὰρ ἔστι τις ὁ διδάσκων καὶ ἔστι τις ὁ μανθάνων, ἤτοι τεχνίτης τὸν τεχνίτην διδάξει ἢ ἄτεχνος τὸν ἄτεχνον ἢ ἐναλλὰξ ὁ τεχνίτης τὸν ἄτεχνον ἢ ἄτεχνος τὸν τεχνίτην. οὔτε δὲ ὁ ἄτεχνος τὸν ἄτεχνον διδάσκειν δύναται, ὧς οὐδὲ ὁ τυφλὸς τὸν τυφλὸν ὁδηγεῖν, οὔθ’ ὁ τεχνίτης τὸν τεχνίτην· οὐ γὰρ ἔχει πάντως ὃ διδάξει. οὔτε μὴν ὁ ἄτεχνος τὸν τεχνίτην, ὡς οὐδὲ ὁ τυφλὸς ὁδηγεῖν ποτε δύναται τὸν βλέποντα· πεπήρωται γὰρ ὁ ἰδιώτης εἰς τὰ τῆς τέχνης θεωρήματα, καὶ διὰ τοῦτ’ ἀνεπιτήδειος πρὸς τὸ διδάσκειν.

11.236 Geriye ustanın sıradan insana öğrettiğini söylemek kalıyor; bu da imkânsızdır. Çünkü usta, tekhnēnin kurallarıyla birlikte, bizce belirsiz kılınmıştır;

11.236

ἀπολείπεται οὖν λέγειν, ὅτι ὁ τεχνίτης τὸν ἰδιώτην διδάσκει, ὃ πάλιν τῶν ἀμηχάνων· καὶ γὰρ ὁ τεχνίτης συνηπόρηται ἡμῖν τοῖς τῆς τέχνης θεωρήμασιν,

11.237 acemiye gelince, o öğretilip usta oluyorsa, ya acemiyken usta olur ya da ustayken. Ama acemiyken usta olamaz; ustayken de artık usta olmaz, ustadır.

11.237

καὶ ὁ ἄτεχνος εἰ διδάσκεται καὶ γίνεται τεχνίτης, ἤτ’ οἱ ὅτε ἄτεχνός ἐστι γίνεται τεχνίτης ἢ ὅτε τεχνίτης ἐστίν· οὔτε δὲ ὅτε ἄτεχνός ἐστι δύναται γίνεσθαι τεχνίτης, οὔτε ὅτε τεχνίτης ἐστὶν ἔτι γίνεται τεχνίτης, ἀλλ’ ἔστιν.

11.238 Bu da yerindedir. Çünkü acemi doğuştan kör ya da sağır olana benzer; doğuştan kör renkleri kavrayamadığı, doğuştan sağır da sesleri kavrayamadığı gibi, acemi de acemi olduğu sürece tekhnēnin kurallarını kavramaya karşı kör olduğundan onları bilemez. Usta ise artık öğretilmez, öğretilmiştir.

11.238

καὶ κατὰ λόγον· ὁ μὲν γὰρ ἄτεχνος ἔοικε τῷ ἐκ γενετῆς τυφλῷ ἢ κωφῷ, καὶ ὃν τρόπον οὔτε ὁ ἐκ γενετῆς τυφλὸς εἰς ἔννοιαν ἔρχεται χρωμάτων, οὔτε ὁ ἐκ γενετῆς κωφὸς εἰς ἔννοιαν ἔρχεται φωνῶν, οὕτω καὶ ὁ ἄτεχνος, ἐφ’ ὅσον ἐστὶν ἄτεχνος, πεπηρωμένος πρὸς τὴν τῶν τεχνικῶν θεωρημάτων ἀντίληψιν οὐ δύναται τούτων αὐτῶν ἔχειν γνῶσιν. ὁ δὲ τεχνίτης οὐκέτι διδάσκεται, ἀλλὰ δεδίδακται.

11.239Bunlar nasıl belirsizse, öğrenmenin yolu da öyle belirsizdir. Öğrenme ya apaçıklıkla olur ya da logosla; ama göstereceğimiz gibi ne apaçıklıkla olur ne de logosla; dolayısıyla öğrenmenin yolu da kolay bulunur değildir.

11.239

Καὶ μὴν ὧς ταῦτ’ ἐστὶν ἄπορα, οὕτω καὶ ὁ τρόπος τῆς μαθήσεως ἐστιν ἄπορος. ἢ γὰρ ἐναργείᾳ γίνεται ἢ λόγῳ· οὔτε δὲ ἐναργείᾳ οὔτε λόγῳ γίνεται, ὧς παραστήσομεν, ὥστε οὐδὲ ὁ τρόπος τῆς μαθήσεως ἐστιν εὔπορος.

11.240 Öğrenme apaçıklıkla olmaz, çünkü apaçıklık gösterilen şeylere aittir. Gösterilebilen şey görünen şeydir; görünen şey ise göründüğü ölçüde herkesçe ortaklaşa kavranır; herkesçe ortaklaşa kavranan şey de öğretilmez. Öyleyse apaçıklıkla gösterilebilen şey öğretilebilir değildir. Logosla da hiçbir şey öğretilmez.

11.240

ἐναργείᾳ μὲν οὖν οὐ γίνεται μάθησις, ἐπείπερ τῶν δεικνυμένων ἐστὶν ἡ ἐνάργεια. τὸ δὲ δεικτόν ἐστι φαινόμενον· τὸ δὲ φαινόμενον, ᾗ φαίνεται, κοινῶς πᾶσι ληπτόν ἐστι, τὸ δὲ κοινῶς πᾶσι ληπτὸν ἀδίδακτον. οὐκ ἄρα τὸ ἐναργείᾳ δεικτὸν διδακτόν ἐστιν. καὶ μὴν οὐδὲ λόγῳ τι διδάκεται.

11.241 Çünkü söz ya bir şey anlatır ya da hiçbir şey anlatmaz. Hiçbir şey anlatmıyorsa hiçbir şeyin öğreticisi de olmaz. Bir şey anlatıyorsa, ya tabiatça anlatır ya da uzlaşmayla. Tabiatça anlatmaz, çünkü herkes herkesin sözünü anlamaz: Yunanlar barbarları, barbarlar da Yunanları anlamaz.

11.241

ἢ γὰρ [φύσει] σημαίνει τι ὁ λόγος ἢ οὐδὲ ‘ὲν σημαίνει. ἀλλὰ μηδὲ ‘ὲν σημαίνων οὐδ’ ἔσται τινὸς διδάσκαλος. εἰ δὲ σημαίνει τι, ἤτοι φύσει σημαίνει ἢ θέσει. καὶ φύσει μὲν οὐ σημαίνει διὰ τὸ μὴ πάντας πάντων ἀκούειν, Ἕλληνας βαρβάρων καὶ βαρβάρους Ἑλλήνων.

11.242 Uzlaşmayla anlatıyorsa, kelimelerin karşılık olarak konduğu şeyleri önceden kavramış olanların bunları anlayacağı açıktır; ama bilmedikleri şeyi o kelimelerden öğrenerek değil, zaten bildiklerini hatırlayıp tazeleyerek anlarlar. Öğrenmeye muhtaç olan ve kelimelerin karşılık olarak konduğu şeyleri bilmeyenler ise hiçbir şeyi kavrayamazlar.

11.242

θέσει δ᾿ εἴπερ σημαίνει, δῆλον ὡς οἱ μὲν προκατειληφότες , καθ᾿ ὧν αἱ λέξεις εἰσὶ τεταγμέναι, ἀντιλήψονται τούτων, οὐκ ἐξ αὐτῶν διδασκόμενοι ἅπερ ἠγνόουν, ἀλλ᾿ ἀναμιμνῃσκόμενοι καὶ ἀνανεούμενοι ταῦθ᾿ ἅπερ ᾔδεσαν, οἱ δὲ χρῄζοντες τῆς τῶν ἀνανεούμενοι μαθήσεως καὶ ἀγνοοῦντες, καθ᾿ ὧν εἰσι τεταγμέναι αἱ λέξεις, οὐδενὸς ἀντίληψιν ἕξουσιν.

11.243 Bu yüzden ne öğretilen bir şey, ne öğreten, ne öğrenen, ne de öğrenmenin bir yolu varsa, öğrenme diye bir şey yoktur.

Şüpheciler öğrenme olmadığını göstermek için daha genel olarak böyle kanıtlar ileri sürer; bu güçlükleri hayata dair olduğu söylenen tekhnēye de aktarmak mümkün olacaktır.

11.243

διόπερ εἰ μήτε τὸ διδασκόμενον ἔστι πρᾶγμα μήτε ὁ διδάσκων μήτε ὁ μανθάνων μήτε ὁ τρόπος τῆς μάθης ἕως, οὐδέν ἐστι μάθησις. Κοινότερον μὲν οὖν οὕτως ἐπιχειρεῖται τοῖς σκεπτικοῖς εἰς τὸ μὴ εἶναι μάθησιν · ἐνέσται δὲ μεταφέρειν τἀς ἀπορίας καὶ ἐπὶ τὴν λεγομένην περὶ τὸν βίον τέχνην.

11.244 Bu tekhnēyi ya phronēsis sahibi phronēsis sahibine öğretir, ya akılsız akılsıza, ya akılsız phronēsis sahibine, ya da phronēsis sahibi akılsıza. Phronēsis sahibinin phronēsis sahibine öğrettiği söylenemez (ikisi de aretēce yetkindir ve hiçbiri öğrenmeye muhtaç değildir); akılsız da akılsıza öğretemez (ikisi de öğrenmeye muhtaçtır ve hiçbiri ötekine öğretecek kadar phronēsis sahibi değildir).

11.244

ἤτοι γὰρ ὁ φρόνιμος τὸν φρόνιμον ταύτην διδάξει ἢ ὁ ἄφρων τὸν ἄφρονα ἢ ὁ ἄφρων τὸν φρόνιμον ἢ ὁ φρόνιμος τὸν ἄφρονα. οὔτε δὲ ὁ φρόνιμος τὸν φρόνιμον λέγοιτ᾿ ἂν ταύτην διδάσκειν ἀμφότεροι γὰρ τέλειοι κατ᾿ ἀρετήν εἰσι καὶ οὐθέτερος αὐτῶν δεῖται μαθήσεως) ᾿ οὔτε ὁ ἄφρων τὸν ἄφρονα, (ἀμφότεροι γὰρ χρείαν ἔχουσι μαθήσεως καὶ οὐθέτερος αὐτῶν <ἐστι> φρόνιμος, ἴνα τὸν ἕτερον διδάξῃ).

11.245 Akılsız da phronēsis sahibine öğretemez; çünkü kör de gören birine renkleri bildiremez. Geriye phronēsis sahibinin akılsıza öğretebildiği kalıyor;

11.245

καὶ μὴν οὐδ᾿ ὁ ἄφρων διδάξει τὸν φρόνιμον· οὐδὲ γὰρ ὁ τυφλὸς μηνυτικὸς γίνεται τῷ βλέποντι χρωμάτων. λείπεται ἄρα τὸν φρόνιμον διδακτικὸν εἶναι τοῦ ἄφρονος·

11.246 bu da belirsizdir. Çünkü phronēsis iyilerin, kötülerin ve ikisi de olmayanların epistēmēsiyse, hiç phronēsisi olmayan, aksine bunların hepsini bilmeyen akılsız, phronēsis sahibi ona iyileri, kötüleri ve ikisi de olmayanları öğretirken yalnız söylenenleri işitecek, ama onları bilmeyecektir. Çünkü akılsızlık içindeyken onları kavrasaydı, akılsızlık iyileri, kötüleri ve ikisi de olmayanları bilen bir şey olurdu. Oysa onlara göre akılsızlık bunları gören bir şey değildir; öyleyse akılsız, phronēsis sahibinin phronēsisin logosuna göre söylediklerini ya da yaptıklarını kavrayamayacaktır.

11.246

ὃ καὶ αὐτὸ τῶν ἀπόρων. εἰ γὰρ ἡ φρόνησίς ἐστιν ἐπιστήμη ἀγαθῶν καὶ κακῶν καὶ οὐθετέρων, ὁ ἄφρων μὴ ἔχων τινὰ φρόνησιν, ἄγνοιαν δὲ ἔχων τούτων πάντων, διδάσκοντος τοῦ φρονίμου τὰ ἀγαθὰ καὶ κακὰ καὶ οὐθέτερα ἀκούσεται μόνον τῶν λεγομένων, οὐ γνώσεται δ᾿ αὐτά. εἰ γὰρ ἀντ’ ἀντιλαμβάνοιτο αὐτῶν ἐν ἀφροσύνῃ καθεστώς, ἔσται ἡ ἀφροσύνη τῶν τε ἀγαθῶν καὶ κακῶν καὶ οὐθετέρων γνωριστική. οὐχὶ δέ γε τούτων κατ’ αὐτούς ἐστιν ἡ ἀφροσύνη θεωρητική· ὁ ἄρα ἄφρων οὐκ ἀντιλήψεται τῶν ὑπὸ τοῦ φρονίμου λεγομένων ἤ πραττομένων κατὰ τὸν τῆς φρονήσεως λόγον.

11.247 Doğuştan kör olan, kör olduğu sürece renkleri kavrayamadığı, doğuştan sağır olan da sağır olduğu sürece sesleri algılayamadığı gibi, akılsız da akılsız olduğu sürece phronēsisle söylenen ve yapılan şeyleri kavrayamaz. Öyleyse phronēsis sahibi de hayat tekhnēsinde akılsıza

11.247

καὶ ὃν τρόπον ὁ ἐκ γενετῆς πηρός, μέχρις οὗ πηρός ἐστιν, οὐκ ἔχει ἔννοιαν χρωμάτων, καὶ ὁ ἐκ γενετῆς κωφός, μέχρις οὗ κωφός ἐστιν, οὐκ ἀντιλαμβάνεται βάνεται φωνῶν, οὕτω καὶ ὁ ἄφρων, ἐφ’ ὅσον ἄφρων ἐστίν, οὐκ ἀντιλαμβάνεται τῶν φρονίμως λεγομένων καὶ πραττομένων. οὐδ’ ὁ φρόνιμος ἄρα δύναται τοῦ ἄφρονος ἐν τῇ

11.248 yol gösteremez.

Ayrıca phronēsis sahibi akılsıza öğretiyorsa, tekhnē nasıl tekhnēsizliği görüyorsa, phronēsisin de akılsızlığı görebilmesi gerekir. Oysa phronēsis akılsızlığı göremez; öyleyse phronēsis sahibi akılsıza öğretemez. Çünkü bir tür alıştırma ve pratikle phronēsis sahibi olan kişi (tabiatça kimse böyle değildir) ya akılsızlığı içinde dururken phronēsisi ek olarak edinmiştir ya da onu yitirip bunu edinerek phronēsis sahibi olmuştur.

11.248

περὶ τὸν βίον τέχνῃ καθηγεῖσθαι. καὶ μὴν εἰ ὁ φρόνιμος διδάσκει τὸν ἄφρονα, θεωρητικὴ ὀφείλει εἶναι ἡ φρόνησις τῆς ἀφροσύνης ὥσπερ καὶ ἡ τέχνη τῆς ἀτεχνίας· οὐχὶ δέ γε ἡ φρόνησις δύναται εἶναι θεωρητικὴ τῆς ἀφροσύνης· οὐκ ἄρα ὁ φρόνιμος τοῦ ἄφρονός ἐστι διδακτικός. ὁ γὰρ γενόμενος φρόνιμος ἔκ τινος συνασκήσεως καὶ τριβῆς (φύσει γὰρ οὐδείς ἐστι τοιοῦτος) ἤτοι ὑποκειμένης αὐτῶ τῆς ἀφροσύνης προσεκτήσατο τὴν φρόνησιν, ἢ κατὰ τὴν ἐκείνης ἀποβολὴν καὶ τὴν ταύτης κτῆσιν γέγονε φρόνιμος.

11.249 Akılsızlığı içinde dururken phronēsisi edindiyse, aynı kişi hem phronēsis sahibi hem akılsız olacaktır; bu da imkânsızdır. Onu yitirerek bunu edindiyse, sonradan edindiği hâl aracılığıyla önceden var olan ama şimdi var olmayan hâli tanıyamayacaktır.

11.249

νιμος. καὶ εἰ μὲν ὑποκειμένης ἐν αὐτῷ τῆς ἀφροσύνης προσεκτήσατο τὴν φρόνησιν, ἔσται ὁ αὐτὸς φρόνιμος ἅμα καὶ ἄφρων· ὅ ἐστιν ἀδύνατον. εἰ δ’ ἀποβολῇ ἐκείνης ἐκτήσατο ταύτην, οὐ δυνήσεται διὰ τῆς ὑστερογενοῦς διαθέσεως τὴν προοῦσαν διάθεσιν, νῦν δὲ μὴ παροῦσαν γνωρίζειν.

11.250 Bu da yerindedir. Çünkü duyulur ya da düşünülür her şeyin kavranması ya apaçıklıkla, doğrudan karşılaşma yoluyla olur, ya da doğrudan karşılaşmayla görünmüş olanlardan çıkarım yoluyla geçişle olur. Bu geçiş de ya benzetme yoluyladır — Sokrates'in resminden orada olmayan Sokrates'i tanımamız gibi —, ya birleştirme yoluyladır —

11.250

καὶ εἰκότως· παντὸς γοῦν πράγματος αἰσθητοῦ ἢ νοητοῦ γίνεται κατάληψις ἤτοι κατὰ ἐνάργειαν περιπτωτικῶς ἢ κατὰ τὴν ἀπὸ τῶν περιπτωτικῶς πεφηνότων ἀναλογιστικὴν μετάβασιν, καὶ ταύτην ἤτοι ὁμοιωτικήν, ὧς ὅταν ἀπὸ τῆς Σωκράτους εἰκόνος γνωρίζηται ὁ μὴ παρὼν Σωκράτης, ἢ συνθετικήν,

11.251 insanla atı birleştirerek var olmayan at-kentauru düşünmemiz gibi —, ya da orantı yoluyladır: sıradan insandan büyütme yoluyla

ekmek yiyen bir adama değil, ormanlık bir doruğa

benzeyen Kyklops'u, küçültme yoluyla da cüce insanı kavramamız gibi.

11.251

ὧς ὅταν ἀπ’ ἀνθρώπου καὶ ἵππου κατ’ ἐπισύνθεσιν νοῶμεν τὸν ἀνύπαρκτον ἱπποκένταυρον, ἢ κατὰ ἀναλογίαν, ὡς ὅταν ἀπὸ τοῦ κοινοῦ ἀνθρώπου παραυξητικῶς μὲν λαμβάνηται ὁ Κύκλωψ, ὃς οὐκ ἐῴκει (ι 191) ἀνδρί γε σιτοφάγῳ, ἀλλὰ ῥίῳ ὑλήεντι, μειωτικῶς δὲ ὁ πυγμαῖος ἄνθρωπος.

11.252 Bu yüzden akılsızlık phronēsisle, akılsız da phronēsis sahibiyle kavranıyorsa, ya doğrudan karşılaşmayla ya da karşılaşmadan yola çıkan bir geçişle görülecektir. Ama doğrudan karşılaşmayla görülmez (kimse beyazı, siyahı ve tatlıyı karşılaşarak bildiği gibi akılsızlığı da öyle bilmemiştir); karşılaşmadan yola çıkan bir geçişle de görülmez (çünkü var olan şeylerin hiçbiri akılsızlığa benzemez; phronēsis sahibinin benzetme, birleştirme ya da orantı yoluyla geçiş yapabileceği bir çıkış noktası da yoktur). Dolayısıyla phronēsis akılsızlığı hiçbir zaman kavramayacaktır.

11.252

ὅθεν εἰ καὶ τῇ φρονήσει λαμβάνεται ἡ ἀφροσύνη καὶ τῷ φρονίμῳ ὁ ἄφρων, ἤτοι κατὰ περίπτωσιν θεωρήσεται ἢ κατὰ τὴν ἀπὸ τῆς περιπτώσεως μετάβασιν. οὔτε δὲ κατὰ περίπτωσιν θεωρεῖται (οὐδεὶς γὰρ ὧς λευκὸν καὶ μέλαν καὶ γλυκὺ καὶ κατὰ περίπτωσιν ἔγνω, οὕτω καὶ ἀφροσύνην) οὔτε κατὰ τὴν ἀπὸ τῆς περιπτώσεως μετάβασιν· (οὐδὲν γὰρ τῶν ὄντων ἐστὶν ἐοικὸς ἀφροσύνῃ). † εἰ δ’ ἀπὸ τούτου ποιεῖται τὴν μετάβασιν ὁ φρόνιμος, ἤτοι ὁμοιωτικὴν ἢ συνθετικὴν ἢ ἀναλογιστικήν, ὥστε οὐ λήψεταί ποτε τὴν ἀφροσύνην ἡ φρόνησις.

11.253Evet, ama belki biri, phronēsis sahibinin kendi içindeki phronēsisle başkasındaki akılsızlığı fark edebileceğini söyler; bu saflıktır. Çünkü akılsızlık birtakım işler ortaya koyan bir hâldir.

11.253

ναί, ἀλλ’ ἴσως τις ἐρεῖ, ὅτι ὁ φρόνιμος τῇ ἐν αὑτῷ φρονήσει τὴν περὶ ἄλλον ἀφροσύνην δύναται κατανοεῖν· ὅπερ ἐστὶν εὔηθες. ἡ γὰρ ἀφροσύνη διάθεσίς ἐστιν ἔργων τινῶν ἀποδοτική.

11.254 Phronēsis sahibi onu başkasında görüyor ve kavrıyorsa, ya bu hâli doğrudan kendisinden kavrayacaktır ya da onun işlerine bakıp onları temel alarak hâlin kendisini tanıyacaktır;

11.254

εἰ οὖν αὐτὴν ἐν ἄλλῳ θεωρεῖ καὶ καταλαμβάνεται ὁ φρόνιμος, ἤτοι αὐτὴν ἐξ ἑαυτῆς καταλήψεται τὴν διάθεσιν, ἤ τοῖς ἔργοις αὐτῆς ἐπιβάλλων ἀπὸ τούτων καὶ αὐτὴν γνωριεῖ,

11.255 tıpkı hekimlik hâlini hekimce yapılan işlerden, ressamlık hâlini de ressamca yapılan işlerden tanıdığımız gibi. Ama hâli doğrudan kendisinden kavrayamaz, çünkü o gizlidir, görülemez ve bedenin biçimine bakarak onu gözlemek mümkün değildir. Ortaya koyduğu işlerden de kavrayamaz; çünkü daha önce gösterdiğimiz gibi, göze görünen bütün işler hem phronēsise hem akılsızlığa aittir.

11.255

καθάπερ τὴν μὲν ἰατρικὴν διάθεσιν ἀπὸ τῶν ἰατρικῶς γινομένων ἔργων, τὴν δὲ ζωγραφικὴν ἀπὸ τῶν ζωγραφικῶς γινομένων. οὔτε δὲ αὐτὴν ἐξ αὐτῆς δύναται τὴν διάθεσιν λαβεῖν· ἀφανὴς γάρ ἐστι καὶ ἀθεώρητος, καὶ οὐχ οἶόν τέ ἐστιν αὐτὴν διὰ τῆς τοῦ σώματος μορφῆς περιαθρῆσαι· οὔτε ἐκ τῶν ὑπὸ αὐτῆς ἀποδιδομένων ἔργων· πάντα γὰρ τὰ φαινόμενα ἔργα, καθάπερ καὶ πρότερον ἐδείκνυμεν (§ 197—209), φρονήσεως καὶ ἀφροσύνης ἐστίν.

11.256 Phronēsis sahibinin akılsıza hayat tekhnēsini öğretebilmesi için, ustanın tekhnēsizliği görmesi gibi onun da akılsızlığı görebilmesi gerekiyorsa ve akılsızlığın onun için kavranamaz olduğu gösterildiyse, phronēsis sahibi akılsıza hayat tekhnēsini öğretemez.

11.256

ἀλλ’ εἴπερ, ἴνα ὁ φρόνιμος τὸν ἄφρονα διδάξῃ τὴν περὶ τὸν βίον τέχνην, δεῖ θεωρητικὸν αὐτὸν εἶναι τῆς ἀφροσύνης καθάπερ καὶ τὸν τεχνίτην τῆς ἀτεχνίας, δέδεικται δ᾿ ἄληπτος αὐτῷ ἡ ἀφροσύνη, οὐκ ἂν δύναιτο ὁ φρόνιμος τὸν ἄφρονα τὴν περὶ τὸν βίον τέχνην διδάσκειν.

11.257Ahlak alanında araştırılan konular üzerine en can alıcı noktalarda böylece güçlükler ortaya koyduğumuza göre, şüpheci yolun bütün açılımını bu kadarıyla tamamlıyoruz.

11.257

Καὶ δὴ συνεκτικώτατα τῶν κατὰ τὸν ἠθικὸν τόπον πον ζητουμένων ἠπορηκότες , ἐν τοσούτοις τὴν σύμπασαν τῆς σκεπτικῆς ἀγωγῆς διέξοδον ἀπαρτίζομεν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…