İçeriğe geç
Bilginlere Karşı

Sextus Empiricus · Bilginlere Karşı

VIII. Kitap › Mantıkçılara Karşı II – İşaret diye bir şey var mıdır

7.446_2Mantıkçılara Karşı II

İçindekiler: 1. Doğru üzerine. 2. İşaret üzerine. 3. Açık olmayan şeyler üzerine. 4. İspat üzerine. 5. İspat hangi malzemeden kurulur. 6. İspat var mıdır.

7.446_2

<ΠΡΟΣ ΛΟΓΙΚΟΥΣ Β΄.> α΄ περὶ ἀληθοῦς β΄ περὶ σημείου γ΄ περὶ ἀδήλων δ΄ περὶ ἀποδείξεως ε΄ ἐκ τίνος ὕλης ἡ ἀπόδειξις ς΄ εἰ ἔστιν ἀπόδειξις

8.1Şüphecilerin hakikat ölçütünü ortadan kaldırmak için çıkmazlar yoluyla söylemeyi âdet edindikleri her şeyi bir önceki kitabımızda ele aldık. Bunlarla birlikte, doğa filozoflarından daha yenilere kadar uzanan görüşlerin tarihini de aktarmış ve en sonunda doğrunun kendisi hakkında da ayrıca konuşacağımıza söz vermiştik. Şimdi bu sözü yerine getirerek önce doğru diye bir şey olup olmadığını inceleyelim.

8.1

Ὅσα μὲν ἀπορητικῶς εἴωθε λέγεσθαι παρὰ τοῖς σκεπτικοῖς εἰς ἀναίρεσιν τοῦ κριτηρίου τῆς ἀληθείας, διὰ τοῦ προανυσθέντος ἡμῖν ὑπομνήματος ἐπεληλύθαμεν· συναποδόντες δὲ αὐτοῖς καὶ τὴν ἄνωθεν ἀπὸ τῶν φυσικῶν μέχρι τῶν νεωτέρων καταγομένην ἱστορίαν (Ι46—260), τοὐπὶ πᾶσιν ὑπεσχόμεθα καὶ περὶ αὐτοῦ κατ’ ἰδίαν ἐρεῖν τοῦ ἀληθοῦς. ὅθεν νῦν τὴν ὑπόσχεσιν πληροῦντες ἐν πρώτοις σκεπτώμεθα εἰ ἔστι τι ἀληθές. εἰ ἔστι τι ἀληθές

8.2Doğru diye bir şey var mıdır

Açık bir ölçüt olmadığına göre doğrunun da zorunlu olarak onunla birlikte belirsiz kaldığı artık herkesçe bellidir. Yine de fazladan şunu da öğretmek mümkün olacaktır: Ölçüte karşı doğrudan hiçbir şey söylemesek bile, doğrunun kendisi hakkındaki anlaşmazlık bizi yargıyı askıya almaya götürmeye yeter. Nasıl ki şeylerin

8.2

Ὅτι μὲν μηδενὸς ὄντος σαφοῦς κριτηρίου κατ’ ἀνάγκην συναδηλεῖται καὶ τὸ ἀληθές, πᾶσιν ἤδη φανερόν ἐστιν· ὅμως δὲ καὶ ἐξ ἐπιμέτρου παρέσται διδάσκειν, ὅτι κἂν μηδὲν ἄντικρυς πρὸς τὸ κριτήριον λέγωμεν, ἡ περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀληθοῦς διάστασις ἱκανή ἐστιν εἰς ἐποχὴν ἡμᾶς καταστήσασθαι, καὶ ὃν τρόπον μηδενὸς ὄντος ἐν τῇ

8.3tabiatında doğru ve eğri hiçbir şey yoksa bunları sınayan bir cetvel de yoktur, ağır ve hafif hiçbir cisim yoksa terazinin yapımı da onlarla birlikte ortadan kalkar; aynı şekilde doğru hiçbir şey yoksa hakikatin ölçütü de yok olup gider. Dogmacıların argümanlarına bakılırsa hiçbir şeyin ne doğru ne yanlış olduğunu, önce bu konuda aralarında çıkan anlaşmazlığı ortaya koyarak öğrenebiliriz.

8.3

φύσει τῶν πραγμάτων εὐθέος καὶ στρεβλοῦ οὐδὲ κανὼν ἔστι δοκιμαστικὸς τούτων, καὶ μηδενὸς ὄντος βαρέος καὶ κούφου σώματος συναναιρεῖται <καὶ> ἡ τοῦ ζυγοῦ κατασκευή, οὕτω μηδενὸς ὄντος ἀληθοῦς οἴχεται καὶ τὸ τῆς ἀληθείας κριτήριον. τὸ δ’ ὅτι οὐδέν ἐστιν ἀληθὲς ἢ ψεῦδος ὅσον ἐπὶ τοῖς τῶν δογματικῶν λόγοις, μάθοιμεν ἂν τὴν γεγονυῖαν αὐτοῖς περὶ τούτου διάστασιν προτάξαντες.

8.4Doğru üzerine düşünenlerden kimi doğru hiçbir şey olmadığını söyler. Var olduğunu söyleyenlerden ise kimi yalnızca düşünülür şeylerin, kimi yalnızca duyulur şeylerin, kimi de hem duyulur hem düşünülür şeylerin doğru olduğunu söylemiştir.

8.4

τῶν γὰρ σκεψαμένων περὶ <τοῦ> ἀληθοῦς οἱ μὲν οὐδὲν εἶναί φασιν ἀληθὲς οἱ δὲ καὶ τῶν εἷναι φαμένων οἱ μὲν μόνα ἔλεξαν ἀληθῆ εἶναι τὰ νοητά, οἱ δὲ μόνα τὰ αἰσθητὰ, οἱ δὲ κοινῶς τὰ αἰσθητά τε καὶ νοητά.

8.5Korinthoslu Kseniades, yukarıda gösterdiğimiz gibi, doğru hiçbir şey olmadığını söyler. Belki Kinik Monimos da, her şeye kuruntu dediği için, aynı görüştedir; kuruntu ise var olmayan şeyleri varmış gibi sanmaktır.

8.5

Ξενιάδης μὲν οὖν ὁ Κορίνθιος, ὡς ἀνώπερον ὑπεδείκνυμεν (I 53), μηθὲν εἶναί φησιν ἀληθές· τάχα δὲ καὶ Μόνιμος ὁ κύων, τῦφον εἰπὼν τὰ πάντα, ὅπερ οἴησίς ἐστι τῶν οὐκ ὄντων ὧς ὄντων.

8.6Platon ve Demokritos ile çevreleri yalnızca düşünülür şeylerin doğru olduğunu düşündüler. Ama Demokritos bunu, tabiatta duyulur hiçbir şey bulunmadığı için düşündü; çünkü her şeyi bir araya gelerek oluşturan atomların tabiatı her türlü duyulur keyfiyetten yoksundur.

8.6

οἱ δὲ περὶ τὸν Πλάτωνα καὶ Δημόκριτον μόνα τὰ νοητὰ ὑπενόησαν ἀληθῆ εἶναι, ἀλλ’ ὁ μὲν Δημόκριτος διὰ τὸ μηδὲν ὑποκεῖσθαι φύσει αἰσθητόν. τῶν τὰ πάντα συγκρινουσῶν ἀτόμων πάσης αἰσθητῆς ποιότητος ἔρημον ἐχουσῶν φύσιν,

8.7Platon ise duyulur şeyler hep oluşup hiçbir zaman var olmadıkları için böyle düşündü: Onların ousia'sı bir nehir gibi akar; öyle ki aynı şey en kısa iki zaman anı boyunca bile aynı kalmaz ve Asklepiades'in de dediği gibi, akışın hızı yüzünden iki kez gösterilmeye bile imkân vermez.

8.7

ὁ δὲ Πλάτων’ διὰ τὸ γίγνεσθαι μὲν ἀεὶ τὰ αἰσθητά, μηδέποτε δὲ εἶναι, ποταμοῦ δίκην ῥεούσης τῆς οὐσίας, ὥστε ταὐτὸ μὴ δύο τοὺς ἐλαχίστους χρόνους ὑπομένειν, μηδὲ ἐπιδέχεσθαι, καθάπερ ἔλεγε καὶ ὁ Ἀσκληπιάδης, δύο δείξεις διὰ τὴν ὀξύτητα τῆς ῥοῆς.

8.8Ainesidemos ve Epikuros ile çevreleri ise ortaklaşa duyulur şeylere yöneldiler, ama ayrıntıda birbirlerinden ayrıldılar. Ainesidemos ve çevresindekiler görünen şeyler arasında bir farklılık bulunduğunu söyler: Bunlardan kimi herkese ortak olarak görünür, kimi ise bir kişiye özel olarak; herkese ortak olarak görünenler doğru, öyle olmayanlar yanlıştır. Bu yüzden “doğru” (alēthes) adının da tam anlamına uygun olarak, ortak kanıdan gizli kalmayan (mē lēthon) şeye verildiğini söylerler.

8.8

οἱ δὲ περὶ τὸν Αἰνησίδημον καθ’ κατενεχθέντες καὶ τὸν Ἐπίκουρον ἐπὶ τὰ αἰσθητὰ κοινῶς κατενεχθέντες ἐν εἴδει διέστησαν. οἱ μὲν γὰρ περὶ τὸν Αἰνησίδημον λέγουσί τινα τῶν φαινομένων διαφοράν, καὶ φασὶ τούτων τὰ μὲν κοινῶς <πᾶσι> φαίνεσθαι τὰ δὲ ἰδίως τινί, ὧν ἀληθῆ εἶναι τά κοινῶς πᾶσι φαινόμενα, ψευδῆ δὲ τὰ μὴ τοιαῦτα· ὅθεν καὶ ἀληθὲς φερωνύμως εἰρῆσθαι τὸ μὴ λῆθον τὴν κοινὴν γνώμην.

8.9Epikuros ise bütün duyulur şeylerin doğru ve var olduğunu söylüyordu; çünkü bir şeyin doğru olduğunu söylemekle var olduğunu söylemek arasında fark gözetmiyordu. Bu yüzden doğruyu ve yanlışı kabaca tarif ederken şöyle der: “Doğru, söylendiği gibi olandır; yanlış ise söylendiği gibi olmayandır.” His kendisine düşen şeyleri algılar ve akıldan yoksun olduğu için onlardan hiçbir şey çıkarmaz, onlara hiçbir şey eklemez, onları değiştirmez; bu yüzden her zaman doğruyu söyler ve var olanı tabiatı neyse öyle alır. Bütün duyulur şeyler doğru olduğu hâlde kanaat konusu şeyler bunlardan farklıdır: Daha önce gösterdiğimiz gibi, bunların kimi doğru kimi yanlıştır.

8.9

ὁ δὲ Ἐπίκουρος (fr. 244 Us.) τὰ μὲν αἰσθητὰ πάντα ἔλεγεν ἀληθῆ καὶ ὄντα. οὐ διήνεγκε γὰρ ἀληθὲς εἶναί τι λέγειν ἢ ὑπάρχον· ἔνθεν καὶ ὑπογράφων τἀληθὲς καὶ ψεῦδος “ἔστι” φησὶν “ἀληθὲς τὸ οὕτως ἔχον ὡς λέγεται ἔχειν”, ”, καὶ “ψεῦδός ψεῦδός ἐστι” οὐχ οὕτως ἔχον ὡς λέγεται ἔχειν”. τήν τε αἴσθησιν ἀντιληπτικὴν οὖσαν τῶν ὑποπιπτόντων αὐτῇ, καὶ μήτε ἀφαιροῦσάν τι μήτε προστιθεῖσαν μήτε μετατιθεῖσαν τῷ ἄλογον εἶναι, διὰ παντός τε ἀληθεύειν καὶ οὕτω τὸ ὂν λαμβάνειν ὡς εἶχε φύσεως αὐτὸ ἐκεῖνο. πάντων δὲ τῶν αἰσθητῶν ἀληθῶν ὄντων, τὰ δοξαστὰ διαφέρειν, καὶ τὰ μὲν αὐτῶν εἶναι ἀληθῆ τὰ δὲ ψευδῆ, καθὼς πρότερον ἐδείξαμεν.

8.10Stoacılar ise hem duyulur hem düşünülür şeylerden bazılarının doğru olduğunu söyler; ama duyulur şeyler doğrudan değil, onlarla bağlantılı düşünülür şeylere gönderme yoluyla doğrudur. Çünkü onlara göre doğru, var olan ve bir çelişiği bulunan şeydir; yanlış ise var olmayan ve bir çelişiği bulunan şeydir. Bu da cisimsiz bir önerme olduğundan düşünülür bir şeydir.

8.10

οἱ δὲ ἀπὸ τῆς Στοᾶς λέγουσι μὲν τῶν τε αἰσθητῶν τινὰ καὶ τῶν νοητῶν ἀληθῆ, οὐκ ἐξ εὐθείας δὲ τὰ αἰσθητά, ἀλλὰ κατ’ ἀναφορὰν τὴν ὡς ἐπὶ τὰ παρακείμενα τούτοις νοητά. ἀληθὲς γάρ ἐστι κατ’ αὐτοὺς τὸ ὑπάρχον καὶ ἀντικείμενόν τινι, καὶ ψεῦδος τὸ μὴ ὑπάρχον καὶ [μὴ] ἀντικείμενόν τινι· ὅπερ ἀσώματον ἀξίωμα καθεστὼς νοητὸν εἶναι.

8.11Doğru hakkındaki ilk anlaşmazlık böyleydi. Ama bunlar arasında bir ayrılık daha vardı: Kimi doğruyu ve yanlışı gösterilen şeyde, kimi seste, kimi de düşüncenin hareketinde konumladı. İlk görüşün başını Stoacılar çeker. Onlar birbirine bağlı üç şey olduğunu söyler: gösterilen, gösteren ve nesne. Bunlardan gösteren sestir,

8.11

Ἀλλ᾿ ἡ μὲν πρώτη περὶ τἀληθοῦς διαφωνία τοιαύτη τις ὑπῆρχεν· ἦν δὲ καὶ ἄλλη τις παρὰ τούτοις διάστασις, καθ’ ἣν οἱ μὲν περὶ τῷ σημαινομένῳ τὸ ἀληθές τε καὶ ψεῦδος ὑπεστήσαντο, οἱ δὲ περὶ τῇ φωνῇ, οἱ δὲ περὶ τῇ κινήσει τῆς διανοίας. καὶ δὴ τῆς μὲν πρώτης δόξης προεστήκασιν οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς (ΙΙ 166 Arn.), τρία φάμενοι συζυγεῖν ἀλλήλοις τό τε σημαινόμενον καὶ τὸ σημαῖνον καὶ τὸ τυγχάνον, ὧν σημαῖνον μὲν εἶναι τὴν φωνήν,

8.12örneğin “Dion” sesi. Gösterilen, bu sesin açığa vurduğu şeyin kendisidir; düşüncemizle birlikte var olan bu şeyi biz kavrarız, barbarlar ise sesi duydukları hâlde anlamazlar. Nesne ise dışarıda bulunan şeydir, Dion'un kendisi gibi. Bunlardan ikisi cisimdir, yani ses ve nesne; biri ise cisimsizdir, yani gösterilen şey, söylenebilir olan (lekton); doğru ya da yanlış olan da budur. Ama bunun hepsi değil: Söylenebilir olanın kimi eksik, kimi kendi başına tamdır; tam olanlardan da “önerme” denen türü doğru ya da yanlıştır. Önermeyi kabaca tarif ederken de “Önerme, doğru ya da yanlış olandır” derler.

8.12

οἶον τὴν Δίων, σημαινόμενον δὲ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα τὸ ὑπ’ αὐτῆς δηλούμενον καὶ οὗ ἡμεῖς μὲν ἀντιλαμβανόμεθα τῇ ἡμετέρᾳ παρυφισταμένου διανοίᾳ, οἱ δὲ βάρβαροι οὐκ ἐπαίουσικαίπερ τῆς φωνῆς ἀκούοντες, τυγχάνον δὲ τὸ ἐκτὸς ὑποκείμενον, ὥσπερ αὐτὸς ὁ Δίων. τούτων δὲ δύο μὲν εἶναι σώματα, καθάπερ τὴν φωνὴν καὶ τὸ τυγχάνον, ἱὲν δὲ ἀσώματον, ὥσπερ τὸ σημαινόμενον πρᾶγμα, καὶ λεκτόν, ὅπερ ἀληθές τε γίνεται ἢ ψεῦδος. καὶ τοῦτο οὐ κοινῶς πᾶν, ἀλλὰ τὸ μὲν ἐλλιπές, τὸ δὲ αὐτοτελές καὶ τοῦ αὐτοτελοῦς τὸ καλούμενον ἀξίωμα, ὅπερ καὶ ὑπογράφοντές φασιν ἀξίωμά ἐστιν ὅ ἐστιν ἀληθὲς ἢ ψεῦδος”.

8.13Epikuros ve doğa filozofu Straton ile çevreleri ise yalnızca ikisini, gösteren ile nesneyi bıraktıkları için ikinci görüşe bağlı kalıyor ve doğruyu da yanlışı da seste konumluyor görünürler. Son görüş ise, yani doğruyu düşüncenin hareketine dayandıran görüş, okul işi bir kurguya benzer.

8.13

οἱ δὲ περὶ τὸν Ἐπίκουρον καὶ Στράτωνα τὸν φυσικὸν δύο μόνον ἀπολείποντες, σημαῖνόν τε καὶ τυγχάνον, φαίνονται τῆς δευτέρας ἔχεσθαι στάσεως καὶ περὶ τῇ φωνῇ τὸ ἀληθὲς καὶ ψεῦδος ἀπολείπειν. ἡ μὲν γὰρ ὑστάτη δόξα (λέγω δὲ τὴν τῷ κινήματι τῆς διανοίας τἀληθὲς ὑποτιθεμένην) σχολικῶς ἔοικε πλάττεσθαι.

8.14Bu konudaki görüşlerin tarihini böylece ana hatlarıyla aktardığımıza göre, tek tek çıkmazlara geçelim. Bunların kimi ortaya konan bütün görüşlere karşı daha genel olarak, kimi de her birine karşı daha özel olarak ele alınacaktır.

8.14

Διόπερ καὶ τῆς κατὰ τοῦτον τὸν τόπον ἱστορίας ὡς ἐν κεφαλαίοις ἀποδοθείσης χωρῶμεν ἐπὶ τὰς κατὰ μέρος ἀπορίας, ὧν αἱ μὲν κοινότερον χειρισθήσονται πρὸς πάσας τὰς ἐκκειμένας στάσεις, αἱ δ’ ἰδιαίτερον πρὸς ἑκάστην.

8.15Sırayla gidip önce ortak olanlardan söz edelim. Bir şeyin doğru olduğunu söyleyen kişi ya yalnızca bir şeyin doğru olduğunu öne sürer ya da bunu ispat eder. Çıplak bir iddiayla öne sürerse, yine çıplak bir iddiayla tersini, yani doğru hiçbir şey olmadığını işitecektir. Bir şeyin doğru olduğunu ispat ediyorsa, bunu ya doğru bir ispatla ya da doğru olmayan bir ispatla yapar. Doğru olmayan bir ispatla yaptığını söyleyemez, çünkü böyle bir ispat güvenilmezdir. Doğru bir ispatla yapıyorsa, bir şeyin doğru olduğunu ispat eden şeyin doğru olduğu nereden belli? Bu kendiliğinden belliyse, doğru hiçbir şey olmadığını da kendiliğinden söylemek mümkün olacaktır. Bir

8.15

τάξει δὲ λέγωμεν πρῶτον περὶ τῶν κοινῶν. ὁ τοίνυν λέγων εἶναί τι ἀληθὲς ἤτοι ἀποφαίνεται μόνον τὸ εἶναί τι ἀληθὲς ἢ ἀποδείκνυσιν. καὶ εἰ μὲν ψιλῶς ἀποφαίνεται, ψιλῇ φάσει τοὐναντίον ἀκούσεται, ὅτι οὐδέν ἐστιν ἀληθές. εἰ δὲ ἀποδείκνυσιν εἶναί τι ἀληθές, ἤτοι ἀληθεῖ ἀποδείξει τοῦτο ἀποδείκνυσιν ἢ οὐκ ἀληθεῖ. ἀλλ’ οὐκ ἀληθεῖ μὲν οὐκ ἂν εἴπειεν· ἄπιστον γάρ ἐστι τὸ τοιοῦτον. εἰ δὲ ἀληθεῖ, πόθεν ὅτι ἀληθές ἐστι τὸ ἀποδεικνύον τὸ εἶναί τι ἀληθές; εἰ μὲν αὐτόθεν, ἔσται καὶ αὐτόθεν αὐτὸ λέγειν μὴ εἶναι ἀληθές· εἰ δὲ ἐξ

8.16ispattan belliyse, bu kez onun da doğru olduğu nereden belli diye sorulacak ve bu böyle sonsuza gidecektir. Bir şeyin doğru olduğunu öğrenmek için sonsuz sayıda şeyi önceden kabul etmek gerektiğine, sonsuz sayıda şeyi kabul etmek de imkânsız olduğuna göre, bir şeyin doğru olduğunu sağlam biçimde bilmek imkânsız olur.

8.16

ἀποδείξεως, ζητηθήσεται πάλιν πῶς ὅτι καὶ τοῦτο ἀληθές ἐστι, καὶ οὕτως εἰς ἄπειρον. ἐπεὶ οὖν ἵνα μάθωμεν ὅτι ἔστι τι ἀληθές, δεῖ ἄπειρα προληφθῆναι, ἀδύνατον δ’ ἔστιν ἄπειρα ληφθῆναι, ἀδύνατον γίνεται τὸ βεβαίως γνῶναι ὅτι ἔστι τι ἀληθές.

8.17Öte yandan doğru bir şey varsa, bu ya görünen bir şeydir, ya açık olmayan bir şeydir, ya da bir bakımdan görünen, bir bakımdan açık olmayan bir şeydir. Ama göstereceğimiz gibi görünen bir şey değildir; ortaya koyacağımız gibi açık olmayan bir şey değildir; açıklayacağımız gibi bir bakımdan görünen, bir bakımdan açık olmayan bir şey de değildir. Öyleyse doğru bir şey yoktur.

8.17

Καὶ μὴν εἰ ἔστι τι ἀληθές. ἤτοι φαινόμενόν ἐστιν ἢ ἄδηλον ἢ κατὰ μέν τι φαινόμενον, κατὰ δέ τι ἄδηλον. οὔτε δὲ φαινόμενόν ἐστιν, ὧς παραστήσομεν, οὔτε ἄδηλον, ὡς δείξομεν, οὔτε κατὰ μέν τι φαινόμενον κατὰ δέ τι ἄδηλον, ὡς παραμυθησόμεθα· οὐκ ἄρα ἔστι <τι> ἀληθές.

8.18Görünen bir şeyse, ya her görünen doğrudur ya da bazı görünenler doğrudur. Ama her görünen doğru değildir; uykuda ya da delilikte insanın karşısına çıkan şey de doğru değildir. Yoksa görünenler arasında büyük bir çatışma bulunduğuna göre, çatışan şeylerin bir arada var olduğunu ve aynı ölçüde doğru olduğunu kabul etmek gerekecektir; bu ise saçmadır. Öyleyse her görünen doğru değildir.

8.18

εἰ γὰρ φαινόμενόν ἐστιν, ἤτοι πᾶν φαινόμενον ἀληθές ἐστιν ἤ τι φαινόμενον ἀληθές ἐστιν. ἀλλὰ πᾶν μὲν φαινόμενον οὐκ ἔστιν ἀληθές· οὐδὲ γὰρ τὸ καθ’ ὕπνους ἢ τὸ κατὰ μανίαν προσπῖπτον ἐστὶν ἀληθές, ἐπεὶ δεήσει, τῶν φαινομένων πολλὴν ἐχόντων μάχην, ὁμολογεῖν τὰ μαχόμενα συνυπάρχειν καὶ ἐπ’ ἴσης ἀληθῆ καθεστάναι· ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον. τοίνυν οὐ πᾶν φαινόμενόν ἐστιν ἀληθές.

8.19Bazı görünenler doğru, bazıları yanlışsa, hangi görünenin doğru, hangisinin yanlış olduğunu ayırt etmek için bir ölçütümüz olmalıdır. Bu ölçüt ya herkese görünen bir şeydir ya da açık olmayan bir şey. Görünen bir şeyse, her görünen doğru olmadığına göre, görünen bir şey olarak onun da başka bir görünenle sınanması, onun da yine bir başkasıyla sınanması gerekecek ve böylece sonsuza düşülecektir.

8.19

εἰ δὲ τὶ μὲν φαινόμενον ἀληθές ἐστι, τὶ δὲ ψεῦδος, ὀφείλομεν ἔχειν κριτήριον εἰς διάγνωσιν τοῦ τί ἐστιν ἀληθὲς φαινόμενον καὶ τί ψεῦδος. τοῦτ᾿ οὖν τὸ κριτήριον ἤτοι πᾶσι φαινόμενόν ἐστιν ἢ ἄδηλον. καὶ εἰ μὲν φαινόμενόν ἐστιν, ἐπεὶ οὐ πᾶν φαινόμενον ἀληθές ἐστι, δεήσει καὶ τοῦτο φαινόμενον καθεστὼς ἐξ ἄλλου φαινομένου δοκιμάζεσθαι, κἀκεῖνο ἐκ διαφέροντος, καὶ οὕτως εἰς ἄπειρον ἐκπίπτειν].

8.20Açık olmayan bir şeyse, yalnızca görünenler değil, açık olmayan şeyler de doğru olacaktır. Çünkü görünene güvenmek için başvurduğumuz şey açık olmayan bir şeyse, açık olmayan bir şeyin doğru olması gerekir; doğruya elbette yanlışla karar verilmez.

8.20

εἰ δὲ ἄδηλον, οὐκ ἔσται μόνα τὰ φαινόμενα ἀληθῆ, ἀλλὰ καὶ τὰ ἄδηλα. εἰ γὰρ τὸ εἰς τὴν τοῦ φαινομένου πίστιν παραλαμβανόμενον ἄδηλον λαμβάνομεν, τὶ ἄδηλον ὀφείλει ἀληθὲς εἶναι· οὐ γὰρ δή γε ψεύδει κρίνεται τἀληθές.

8.21Açık olmayan bir şey doğruysa, başta varsayıldığı gibi yalnızca görünen doğru değildir. Sonra, bu açık olmayan şeyin de doğru olduğu nereden belli? Kendiliğinden belliyse, açık olmayan bütün şeyler de kendiliğinden doğru olacaktır. İspatlandığı için belliyse, ya açık olmayan bir şeyden ya da görünen bir şeyden ispatlanarak doğru olacaktır. Açık olmayan bir şeyden ispatlanırsa, ona da yine başka bir şeyle karar verilmiş olması, üçüncüsüne de dördüncüsüyle karar verilmiş olması gerekecek ve bu böyle sonsuza gidecektir;

8.21

εἰ δέ ἐστί τι ἄδηλον ἀληθές, οὐ μόνον τὸ φαινόμενόν ἐστιν ἀληθές, ὧς ἀρχῆθεν ὑπέκειτο. εἶτα πόθεν ὅτι καὶ τὸ ἄδηλον τοῦτο ἀληθές ἐστιν; εἰ μὲν γὰρ αὐτόθεν, ἔσται καὶ πάντα τὰ ἄδηλα τῶν πραγμάτων αὐτόθεν ἀληθῆ. εἰ δ’ ὡς ἀποδειχθέν, πάντως ἢ ἐξ ἀδήλου ἢ ἐκ φαινομένου ἀποδειχθὲν ἔσται ἀληθές. καὶ εἰ μὲν ἐξ ἀδήλου, ἐκεῖνο πάλιν ἐξ ἄλλου τινὸς δεήσει κεκρίσθαι, καὶ τὸ τρίτον ἐκ τετάρτου, καὶ οὕτως εἰς ἄπειρον·

8.22görünen bir şeyden ispatlanırsa, karşılıklı dayanma kipine düşeriz: Görüneni açık olmayanla güvenilir kılar, açık olmayanı da bu kez tersinden görünenle sağlamlaştırırız.

8.22

εἰ δὲ ἐκ φαινομένου εἰς εἰς τὸν δι’ ἀλλήλων ἐκπεσούμεθα τρόπον, τὸ μὲν φαινόμενον ἐξ ἀδήλου πιστούμενοι, τὸ δὲ ἄδηλον ἀναστρόφως πάλιν ἐκ τοῦ φαινομένου βεβαιοῦντες.

8.23Ama ne her görünen ne de bazı görünenler doğruysa, hiçbir görünen doğru değildir. Açık olmayan bir şey de doğru değildir.

8.23

ἀλλ’ εἰ μήτε πᾶν φαινόμενόν ἐστιν ἀληθὲς μήτε τὶ φαινόμενον, οὐδὲν φαινόμενόν ἐστιν ἀληθές. καὶ μὴν οὐδὲ ἄδηλον.

8.24Çünkü yine, doğru açık olmayan bir şeyse, ya her açık olmayan doğrudur ya da her açık olmayan doğru değildir. Ama göstereceğimiz gibi ne her açık olmayan doğrudur ne de bazı açık olmayanlar; öyleyse doğru açık olmayan bir şey de değildir. Her açık olmayan doğruysa, önce dogmacıların birbiriyle çekişmemesi gerekirdi; örneğin kimi tek bir öğe olduğunu, kimi iki öğe olduğunu, kimi öğelerin sayılabilir, kimi sonsuz olduğunu söylememeli, birbirlerinin görüşlerini de yanlış saymamalıydılar.

8.24

πάλιν γὰρ εἰ ἄδηλόν ἐστι τἀληθές, ἤτοι πᾶν ἄδηλόν ἐστιν ἀληθὲς ἢ οὐ πᾶν· οὔτε δὲ πᾶν ἄδηλόν ἐστιν ἀληθὲς οὔτε τὶ ἄδηλον, ὧς παραστήσομεν· οὐκ ἄρα οὐδὲ ἄδηλόν ἐστι τἀληθές. εἰ γὰρ πᾶν ἄδηλόν ἐστιν ἀληθές, πρῶτον μὲν ἐχρῆν μὴ στασιάζειν τοὺς δογματικούς, οἷον τοὺς μὲν ‘ὲν εἶναι λέγοντας στοιχεῖον τοὺς δὲ δύο, καὶ τοὺς μὲν ἀριθμητὰ τοὺς δὲ ἄπειρα, οὐδὲ τὰς ἀλλήλων ψευδοποιεῖν δόξας.

8.25Ayrıca her açık olmayan doğruysa, çatışan şeyler de doğru olacaktır; örneğin yıldızların sayısının hem çift hem tek olduğu. Çünkü bunlar aynı ölçüde açık değildir, açık olmayan her şey de doğru olacaktır. Ama çatışan şeyler doğru olamaz; öyleyse açık olmayan her şey doğru değildir.

8.25

παντός τε ἀδήλου ἀληθοῦς ὄντος ἔσται τὰ μαχόμενα ἀληθῆ, καθάπερ τὸ ἀρτίους εἶναι τοὺς ἀστέρας καὶ τὸ περισσούς· ἐπ’ ἴσης γάρ ἐστιν ἄδηλα, καὶ πάντα τὰ ἄδηλα ἔσται ἀληθῆ. οὐχὶ δέ γε τὰ μαχόμενα δύναται εἶναι ἀληθῆ· οὐκ ἄρα πάντα τὰ ἄδηλά ἐστιν ἀληθῆ.

8.26Açık olmayan şeylerden bazıları da doğru değildir. Çünkü şu açık olmayan şeyin doğru, şunun yanlış olduğu ya kendiliğinden ve ölçütsüz söylenir ya da bir ölçütle. Hazır bir iddia olarak söyleniyorsa, tersinin doğru olduğunu öne sürene söyleyecek hiçbir şeyimiz olmayacaktır.

8.26

καὶ μὴν οὐδὲ τινὰ τῶν ἀδήλων ἐστὶν ἀληθῆ. τὸ γὰρ τουτὶ μὲν τὸ ἄδηλον ἀληθὲς εἶναι, τουτὶ δὲ ψεῦδος, ἤτοι αὐτόθεν λέγεται καὶ χωρὶς κριτηρίου ἢ σὺν κριτηρίῳ. καὶ εἰ μὲν ἐξ ἑτοίμου λέγεται, οὐδὲν ἕξομεν λέγειν πρὸς τὸν τοὐναντίον ἀληθὲς ἀποφαινόμενον.

8.27Bir ölçütle söyleniyorsa, bu ölçüt ya görünen bir şeydir ya da açık olmayan bir şey. Görünen bir şeyse, başta varsayılan şey, yani yalnızca açık olmayanın doğru olduğu, yanlış olacaktır.

8.27

εἰ δὲ σὺν κριτηρίῳ, πάντως τοῦτο τὸ κριτήριον ἢ φαινόμενόν ἐστιν ἢ ἄδηλον. καὶ εἰ μὲν φαινόμενόν ἐστι, ψεῦδος ἔσται τὸ ἀρχῆθεν ὑποκείμενον, τὸ μόνον ἀληθὲς εἶναι τὸ ἄδηλον.

8.28Sonra, görünene kendisiyle karar verdiğimiz şeyin doğru olduğu nereden belli? Kendiliğinden belliyse, doğru olmadığını kendiliğinden söylemek de aynı ölçüde güvenilir olacaktır. Görünen başka bir şeyden belliyse, o görünen şey de bir başka görünenden alınacak ve bu sonsuza kadar gidecektir;

8.28

εἶτα καὶ αὐτὸ ᾧ κρίνομεν τὸ φαινόμενον, πόθεν ὅτι ἀληθές ἐστιν; εἰ μὲν αὐτόθεν, καὶ τὸ ὅτι οὐκ ἔστιν ἀληθὲς αὐτόθεν λεγόμενον ἔσται πιστόν· εἰ δὲ ἐκ φαινομένου, κἀκεῖνο τὸ φαινόμενον ἐξ ἄλλου ληφθήσεται φαινομένου, καὶ μέχρις ἀπείρου·

8.29açık olmayan bir şeyden belliyse, karşılıklı dayanma kipi ortaya çıkacaktır: Ne görüneni açık olmayan olmadan güvenilir kabul edebiliriz ne de açık olmayanı görünen olmadan sağlam sayabiliriz. Demek ki açık olmayan şey de doğru olamaz.

8.29

εἰ δὲ ἐξ ἀδήλου, ὁ δι’ ἀλλήλων συστήσεται τρόπος, μήτε τὸ φαινόμενον δυναμένων ἡμῶν ἔχειν πιστὸν δίχα τοῦ ἀδήλου μήτε τὸ ἄδηλον βέβαιον χωρὶς τοῦ φαινομένου. τοίνυν οὐδὲ τὸ ἄδηλον δύναται εἶναι ἀληθές.

8.30Geriye, bir bakımdan görünen, bir bakımdan açık olmayan şeyin doğru olduğunu söylemek kalıyor <…>. Çünkü görüneni, görünen olması bakımından doğru sayıyorsak, ya her görünen doğru olduğu için doğru sayarız ya da her görünen doğru olmadığı hâlde. Açık olmayanı da açık olmaması bakımından doğru sayıyorsak, ya her açık olmayan doğru olduğu için doğru sayarız ya da her açık olmayan doğru olmadığı hâlde. Bundan sonra aynı çıkmazları yeniden sıralayacağız.

8.30

λείπεται ἄρα λέγειν τὸ κατὰ μέν τι φαινόμενον κατὰ δέ τι ἄδηλον ἀληθές <. . . . . .>. εἰ γὰρ τὸ φαινόμενον, καθὸ φαινόμενόν ἐστι, τοῦτο ὑποτιθέμεθα ἀληθές, ἤτοι καθὸ πᾶν φαινόμενόν ἐστιν ἀληθὲς ὑποτιθέμεθα αὐτὸ ἀληθές, ἢ καθὸ οὐ πᾶν· καὶ εἰ τὸ ἄδηλον, καθὸ ἄδηλόν ἐστιν, ὑπόκειται ἀληθές, ἤτ’ οἱ καθὸ πᾶν ἄδηλον ἀληθές ἐστιν ὑπόκειται ἀληθές, ἢ καθὸ οὐ πᾶν. καὶ λοιπὸν τἀς αὐτὰς ἀπορίας ἐπισυνθήσομεν.

8.31Dolayısıyla ne görünen doğruysa, ne açık olmayan, ne de bir bakımdan görünen, bir bakımdan açık olmayan, bunların dışında da başka bir şey yoksa, zorunlu olarak doğru hiçbir şey yoktur.

8.31

ὅθεν εἰ μήτε τὸ φαινόμενόν ἐστιν ἀληθὲς μήτε τὸ ἄδηλον μήτε τὸ κατὰ μέν τι φαινόμενον κατὰ δέ τι ἄδηλον, ἄλλο δὲ παρὰ ταῦτα οὐδὲν ἔστιν, ἐξ ἀνάγκης οὐδέν ἐστιν ἀληθές.

8.32Bazıları en genel cins olan “var olan”dan kaynaklanan çıkmazı da ileri sürer. Bu cins bütün şeylerin üstündedir, kendisi ise başka hiçbir şeyin altında değildir. Öyleyse ya doğrudur, ya yanlıştır, ya hem doğru hem yanlıştır, ya da ne doğru ne yanlıştır.

8.32

Τινὲς δὲ καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ γενικωτάτου τοῦ ὄντος ἐπάγουσιν ἀπορίαν. τουτὶ γὰρ πάντων μέν ἐστιν ἐπαναβεβηκὸς γένος, αὐτὸ δὲ οὐδενὶ ἑτέρῳ ὑπέσταλκεν. ἤτοι οὖν ἀληθές ἐστι τοῦτο ἢ ψεῦδος ἢ ἀληθὲς ἄμα καὶ ψεῦδος ἢ οὔτε ἀληθὲς οὔτε ψεῦδος.

8.33Doğruysa her şey doğru olacaktır, çünkü hepsi onun eidos'larıdır. İnsanların cinsi insan olduğuna göre onun altındaki tek tek varlıklar da insandır; o cins akıl sahibi olduğuna göre tek tek bütün insanlar da akıl sahibidir; ölümlü olduğuna göre onlar da aynı şekilde ölümlüdür. Aynı biçimde, her şeyin cinsi doğruysa, var olan her şeyin de doğru olması zorunludur.

8.33

καὶ εἰ μὲν ἀληθές ἐστι, πάντα γενήσεται ἀληθῆ, παρόσον ἐστὶν αὐτοῦ εἴδη· καὶ ὃν τρόπον ἐπεὶ τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων ἄνθρωπός ἐστι, καὶ οἱ ἐπ’ εἴδους εἰσὶν ἄνθρωποι, καὶ ἐπεὶ λογικός, πάντες οἱ ἐπὶ μέρους εἰσὶ λογικοί, καὶ ἐπεὶ θνητός, ὡσαύτως θνητοί, οὕτως εἰ τὸ τῶν πάντων γένος ἐστὶν ἀληθές, ἀνάγκη καὶ πάντα τὰ ὄντα εἶναι ἀληθῆ.

8.34Ama her şey doğruysa hiçbir şey yanlış olmayacaktır; yanlış bir şey yoksa, daha önce hatırlattığımız gibi, doğru bir şey de olmayacaktır; çünkü bunlardan her birinin ötekiyle karşılaştırılarak düşünüldüğünü göstermiştik. Hem her şey doğruysa çatışan şeyleri de doğru sayacağız; bu ise saçmadır.

8.34

πάντων δὲ ὄντων ἀληθῶν οὐδὲν ἔσται ψεῦδος, ψεύδους δὲ μὴ ὄντος οὐδὲ ἀληθές τι γενήσεται, ὧς πρότερον ὑπεμνήσαμεν (Ι 394 sqq.), δεικνύντες ἑκάτερον τούτων κατὰ τὴν ὧς πρὸς θάτερον σύμβλησιν νοούμενον. καὶ ἄλλως, πάντων ὄντων ἀληθῶν θήσομεν τὰ μαχόμενα ἀληθῆ, τοῦτο δέ ἐστιν ἄτοπον.

8.35Demek ki en genel cins doğru değildir. Aynı türden çıkmazlar yüzünden yanlış da değildir. Çünkü yanlışsa, ondan pay alan her şey yanlış olacaktır; cisimler de cisimsiz şeyler de hep ondan pay alır; öyleyse her şey yanlış olacaktır. Her şeyin yanlış olmasından da benzer çıkmazlar doğacaktır.

8.35

οὐ τοίνυν ἀληθές ἐστι τὸ γενικώτατον. καὶ μὴν οὐδὲ ψεῦδος διὰ τἀς ὁμοίας ἀπορίας. εἰ γὰρ ψεῦδός ἐστι, πάντα ἔσται τὰ μετέχοντα αὐτοῦ ψευδῆ· πάντα δὲ αὐτοῦ μετέχει τά τε σώματα καὶ τὰ ἀσώματα· πάντα ἄρα γενήσεται ψευδῆ. τῷ δὲ πάντα εἶναι ψευδῆ αἱ ἀνάλογον ἀπορίαι ἀκολουθήσουσιν.

8.36Geriye onun hem doğru hem yanlış ya da ne doğru ne yanlış olduğunu söylemek kalıyor. Bu ise daha önce gösterilenlerden de kötüdür; çünkü bundan tek tek bütün şeylerin hem doğru hem yanlış ya da ne doğru ne yanlış olduğu sonucu çıkar; bu ise saçmadır. Öyleyse doğru bir şey yoktur.

8.36

λείπεται οὖν ἀληθὲς ἅμα καὶ ψεῦδος λέγειν αὐτὸ εἶναι, ἢ οὔτε ἀληθὲς οὔτε ψεῦδος. ὃ χεῖρόν ἐστι τῶν πρότερον ὑποδεδειγμένων διὰ τὸ ἀκολουθεῖν τούτῳ τὸ πάντα τὰ ἐπὶ μέρους ἀληθῆ ἅμα καὶ ψευδῆ ἢ οὔτε ἀληθῆ οὔτε ψευδῆ γίνεσθαι· ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον. οὐ τοίνυν ἔστι τι ἀληθές.

8.37Öte yandan doğru ya kendi ayırıcı özelliğiyle ve tabiatça var olan şeylerdendir ya da göreli şeylerden. Ama göstereceğimiz gibi bunların hiçbiri değildir; öyleyse doğru yoktur. Doğru kendi ayırıcı özelliğiyle ve tabiatça var olan bir şey değildir; çünkü kendi ayırıcı özelliğiyle ve tabiatça var olan şey, aynı durumda olan herkesi aynı biçimde etkiler. Örneğin sıcak, birine göre sıcak, ötekine göre soğuk değildir; aynı durumda olan herkese göre sıcaktır.

8.37

Καὶ μὴν τὸ ἀληθὲς ἤτοι τῶν κατὰ διαφορὰν καὶ φύσει ἐστὶν ἢ τῶν πρός τι· οὐδὲν δὲ τούτων ἐστίν, ὧς παραστήσομεν· οὐκ ἄρα ἔστι τἀληθές. κατὰ διαφορὰν μὲν οὖν καὶ φύσει οὐκ ἔστι τἀληθές, παρόσον τὸ κατὰ διαφορὰν καὶ φύσει ὑποκείμενον ὡσαύτως τοὺς ὁμοίως διακειμένους κινεῖ, οἶον τὸ θερμὸν οὐ πρὸς ἄλλον μέν ἐστι θερμὸν πρὸς ἄλλον δὲ ψυχρόν, ἀλλὰ πρὸς πάντας τούς ὡσαύτως διακειμένους θερμόν.

8.38Doğru ise herkesi aynı biçimde etkilemez: Aynı şey birine doğru, bir başkasına yanlış görünür. Demek ki doğru, kendi ayırıcı özelliğiyle ve tabiatça var olan şeylerden değildir. Göreli şeylerdense, göreli şeyler yalnızca düşünülüp gerçekte var olmadığına göre, doğru da yalnızca düşünülen bir şey olacak, var olmayacaktır.

8.38

τὸ δὲ ἀληθὲς οὐχ ὁμοίως πάντας κινεῖ, ἀλλὰ ταὐτὸν ὧς μὲν πρὸς τόνδε ἀληθὲς εἶναι φαίνεται, ὧς δὲ πρὸς ἕτερον ψεῦδος. οὐκ ἄρα τῶν κατὰ διαφορὰν καὶ φύσει ὑποκειμένων ἐστὶ τὸ ἀληθές. εἰ δὲ τῶν πρός τι ἔστιν, ἐπεὶ τὰ πρός τι νοεῖται μόνον, οὐχὶ δὲ καὶ ὑπάρχει, πάντως καὶ τἀληθὲς ἐπινοητὸν ἔσται μόνον, οὐχ ὑπάρξει δέ.

8.39Hem doğru göreli şeylerdense, aynı şey hem doğru hem yanlış olacaktır. Aynı şey hem sağ hem soldur, şuna göre sağ, buna göre sol; yine aynı şey hem yukarıda hem aşağıda diye söylenir, altındakine göre yukarıda, üstündekine göre aşağıda. Aynı şekilde aynı şeyin hem doğru hem yanlış olduğunu söyleyeceğiz. Bu böyleyse, o şey yanlış olmaktan çok doğru da olmayacaktır; demek ki doğru değildir.

8.39

καὶ ἄλλως, εἰ τῶν πρός τι ἔστι τὸ ἀληθές, ἔσται τὸ αὐτὸ ἀληθὲς ἅμα καὶ ψεῦδος· ὡς γὰρ τὸ αὐτὸ δεξιόν τε καὶ ἀριστερόν ἐστι, πρὸς τῷδε μὲν δεξιὸν πρὸς τῷδε δὲ ἀριστερόν, καὶ ὃν τρόπον τὸ αὐτὸ ἄνω καὶ κάτω λέγεται, ἄνω μὲν ὧς πρὸς τὸ ὑποκείμενον, κάτω δὲ ὧς πρὸς τὸ ὑπερκείμενον, οὕτω ταὐτὸ ἀληθὲς ἅμα καὶ ψεῦδος ἐροῦμεν. καὶ εἰ τοῦτο, οὐ μᾶλλον ἀληθὲς γενήσεται ἢ ψεῦδος, οὐ μὴν ἀληθές.

8.40Ainesidemos da bu konuda özünde aynı türden çıkmazlar ileri sürer. Bir şey doğruysa, ya duyulurdur, ya düşünülürdür, ya da hem düşünülür hem duyulurdur. Ama gösterileceği gibi ne duyulurdur, ne düşünülürdür, ne de ikisi birden; öyleyse doğru bir şey yoktur.

8.40

Δυνάμει δὲ καὶ ὁ Αἰνησίδημος τὰς ὁμοιοτρόπους κατὰ τὸν τόπον ἀπορίας τίθησιν. εἰ γὰρ ἔστι τι ἀληθές, ἤτοι αἰσθητόν ἐστιν ἢ νοητόν ἐστιν, ἢ καὶ νοητόν ἐστι καὶ αἰσθητόν ἐστιν. [ἢ] οὔτε δὲ αἰσθητόν ἐστιν οὔτε νοητόν ἐστιν, οὔτε τὸ συναμφότερον, ὧς παρασταθήσεται· οὐκ ἄρα ἔστι τι ἀληθές.

8.41Duyulur olmadığını şöyle çıkaracağız: Duyulur şeylerin kimi cinsler, kimi eidos'lardır. Cinsler, tek tek şeylere yayılan ortak niteliklerdir; tek tek insanların hepsine sirayet eden “insan” ve tek tek atların hepsine sirayet eden “at” gibi. Eidos'lar ise her birine özgü özelliklerdir; Dion'un, Theon'un ve ötekilerin özellikleri gibi.

8.41

ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔστιν αἰσθητόν, οὕτως ἐπιλογιούμεθα. τῶν αἰσθητῶν τὰ μέν ἐστι γένη τὰ δὲ εἴδη, καὶ γένη μὲν αἱ ἐνδιήκουσαι ἐν τοῖς κατὰ μέρος κοινότητες, ὡς ἄνθρωπος ὁ διὰ τῶν κατὰ μέρος ἀνθρώπων πεφοιτηκὼς καὶ ἵππος ὁ διὰ τῶν κατὰ μέρος ἵππων, εἴδη δὲ αἱ καθ’ ἕκαστον ἰδιότητες, ὧς Δίωνος, Θέωνος, τῶν ἄλλων.

8.42Doğru duyulur bir şeyse, ya birçok şeyde ortak olarak ya da bir özgü özellikte bulunarak duyulur olacaktır. Ama ne ortaktır ne de bir özgü özellikte bulunur; öyleyse doğru duyulur bir şey değildir.

8.42

εἴπερ οὖν αἰσθητόν ἐστι τὸ ἀληθές, καὶ τοῦτο πάντως κοινὸν πλειόνων <ἢ ἐν> ἰδιότητι κείμενον ἔσται αἰσθητὸν [τὸ ἀληθές]· οὔτε δὲ κοινόν ἐστιν οὔτε ἐν ἰδιότητι κείμενον· οὐκ ἄρα αἰσθητόν ἐστι τὸ ἀληθές.

8.43Ayrıca görülebilen şey görmeyle algılanır, işitilebilen işitmeyle, koklanabilen koklamayla bilinir; aynı şekilde genel olarak duyulur şey de hisle bilinir. Ama doğru genel olarak hisle bilinmez; çünkü his akıldan yoksundur, doğru ise akıldan yoksun bir yolla bilinmez. Öyleyse doğru duyulur bir şey değildir.

8.43

ἔτι ὃν τρόπον τὸ μὲν ὁρατὸν ὁράσει ληπτόν ἐστι, τὸ δὲ ἀκουστὸν ἀκοῇ γνώριμόν ἐστι, τὸ δὲ ὀσφρητὸν ὀσφρήσει, οὕτω καὶ τὸ αἰσθητὸν κοινῶς αἰσθήσει γνωρίζεται. οὐ γνωρίζεται δὲ κοινῶς αἰσθήσει <τὸ ἀληθές>· ἡ γὰρ αἴσθησις ἄλογός ἐστιν, καὶ τὸ ἀληθὲς οὐκ ἀλόγως γνωρίζεται. οὐκ ἄρα αἰσθητὸν τὸ ἀληθές.

8.44Düşünülür bir şey de değildir; çünkü o zaman duyulur şeylerin hiçbiri doğru olmayacaktır; bu da yine saçmadır. Hem doğru ya herkese ortak olarak düşünülür olacaktır ya da bazılarına özel olarak. Ama doğru ne herkese ortak olarak ne de bazılarına özel olarak düşünülür olabilir;

8.44

καὶ μὴν οὐδὲ νοητόν ἐστιν, ἐπεὶ οὐδὲν ἔσται τῶν αἰσθητῶν ἀληθές· ὃ πάλιν ἄτοπον. ἤτοι γὰρ πᾶσι κοινῶς ἔσται νοητὸν ἢ τισὶν ἰδίως. οὔτε δὲ πᾶσι κοινῶς οἷόν τε εἶναι νοητὸν τὸ ἀληθὲς οὔτε τισὶν ἰδίως·

8.45çünkü bir şeyin herkes tarafından ortak olarak düşünülmesi imkânsızdır, bir ya da birkaç kişiye özel olarak düşünülmesi ise güvenilmez ve çatışmaya açıktır. Demek ki doğru düşünülür bir şey de değildir. Hem duyulur hem düşünülür bir şey de değildir. Çünkü ya her duyulur ve her düşünülür şey doğrudur ya da bazı duyulur ve bazı düşünülür şeyler.

8.45

τό τε γὰρ κοινῶς πᾶσι νοεῖσθαι ἀδύνατον, τό τε ἰδίως τινὶ ἢ τισὶν ἄπιστον καὶ μάχιμον. οὐδὲ νοητὸν ἄρα ἐστὶ τὸ ἀληθές. ἀλλὰ μὴν οὐδὲ αἰσθητὸν ἅμα καὶ νοητόν. ἤτοι γὰρ πᾶν αἰσθητὸν καὶ πᾶν νοητὸν ἀληθές ἐστιν ἢ τὶ αἰσθητὸν καὶ τὶ νοητόν.

8.46Ama her duyulur ve her düşünülür şeyin doğru olduğunu söylemek olacak şey değildir; çünkü duyulur şeyler duyulur şeylerle, düşünülür şeyler düşünülür şeylerle, karşılıklı olarak da duyulur şeyler düşünülür şeylerle çatışır; hepsi doğru olursa aynı şeyin hem var olması hem olmaması, hem doğru hem yanlış olması gerekecektir. Bazı duyulur ve bazı düşünülür şeylerin doğru olduğunu ileri sürmek de yine çıkmazdır;

8.46

ἀλλὰ τὸ μὲν φάσκειν πᾶν αἰσθητὸν καὶ πᾶν νοητὸν ἀληθὲς εἶναι τῶν ἀμηχάνων· μάχεται γὰρ τὰ αἰσθητὰ τοῖς αἰσθητοῖς καὶ τὰ νοητὰ τοῖς νοητοῖς καὶ ἐναλλάξ τὰ αἰσθητὰ τοῖς νοητοῖς, καὶ δεήσει πάντων ἀληθῶν ὄντων τὸ αὐτὸ εἶναι καὶ μὴ εἶναι, ἀληθές τε ὑπάρχειν καὶ ψεῦδος. τὶ δὲ αἰσθητὸν ἀληθὲς καὶ τὶ νοητὸν ἀληθὲς ἀξιοῦν πάλιν τῶν ἀπόρων·

8.47çünkü araştırılan tam da budur. Hem ya bütün duyulur şeylerin doğru ya da hepsinin yanlış olduğunu söylemek gerekir; çünkü hepsi aynı ölçüde duyulurdur, biri daha çok, öteki daha az duyulur değildir. Düşünülür şeyler de aynı ölçüde düşünülürdür, biri daha çok, öteki daha az düşünülür değildir. Ama ne bütün duyulur şeylerin doğru olduğu söylenir ne de hepsinin yanlış olduğu; öyleyse doğru bir şey yoktur.

8.47

ζητεῖται γὰρ τοῦτο. καὶ ἄλλως ἀκόλουθόν ἐστιν ἢ πάντα λέγειν ἀληθῆ ἢ πάντα λέγειν ψευδῆ τὰ αἰσθητά· ἐπ’ ἴσης γάρ ἐστιν αἰσθητά, καὶ οὐ τὸ μὲν μᾶλλον τὸ δὲ ἧττον, καὶ τὰ νοητὰ πάλιν ἐπ’ ἴσης ἐστὶ νοητά, καὶ οὐ τὸ μὲν μᾶλλον τὸ δὲ ἔλαττον. οὐ πάντα δὲ τὰ αἰσθητὰ λέγεται ἀληθῆ, οὐδὲ πάντα ψευδῆ· οὐκ ἄρα ἔστι τι ἀληθές.

8.48“Evet, ama hakikat göründüğü için değil, başka bir sebeple kabul edilir.” Peki nedir bu sebep? Dogmacılar onu ortaya koysunlar ki ya bizi onaya çeksin ya da bizi ondan kaçmaya yöneltsin.

8.48

Ναί, ἀλλ’ οὐ καθὸ φαίνεται ἡ ἀλήθεια, κατ’ ἄλλην δὲ αἰτίαν λαμβάνεται. τίς οὖν ἐστὶν αὕτη ἡ αἰτία; θέτωσαν εἰς τὸ μέσον οἱ δογματικοί, ἴνα ἢ εἰς συγκατάθεσιν ἡμᾶς ἐπισπάσηται ἢ εἰς φυγὴν ἀποτρέψηται.

8.49Sonra bu sebebin kendisini nasıl kabul ederler? Kendilerine göründüğü için mi, görünmediği hâlde mi? Göründüğü için kabul ediyorlarsa, hakikatin göründüğü için var olmadığını söylerken yalan söylüyorlar. Görünmediği hâlde kabul ediyorlarsa, kendilerine görünmeyen şeyi nasıl kabul etmişlerdir?

8.49

εἶτα ταύτην αὐτὴν τὴν αἰτίαν πῶς λαμβάνουσιν; ὡς φαινομένην αὐτοῖς ἢ ὧς μὴ φαινομένην; εἰ μὲν ὧς φαινομένην, ψεύδονται λέγοντες τὴν ἀλήθειαν μὴ ὑπάρχειν καθὸ φαίνεται· εἰ δ’ ὧς μὴ φαινομένην, πῶς τὸ μὴ φαινόμενον αὐτοῖς εἰλήφασιν;

8.50Kendiliğinden mi, yoksa başka bir şey aracılığıyla mı? Kendiliğinden olması imkânsızdır, çünkü görünmeyen hiçbir şey kendiliğinden algılanamaz. Başka bir şey aracılığıyla kabul ediyorlarsa, o şey de görünen bir şey midir, yoksa görünmeyen bir şey mi? Böylece araştırma sonsuza gidince doğru bulunamaz hâle gelir.

8.50

ἐξ αὐτοῦ ἢ δι’ ἄλλου; καὶ ἐξ αὐτοῦ μὲν ἀδύνατον· οὐδὲν γὰρ μὴ φαινόμενον ἐξ αὐτοῦ ληπτόν ἐστιν· εἰ δὲ δι’ ἄλλου, ἐκεῖνο πάλιν πότερον φαινόμενόν ἐστιν ἢ μὴ φαινόμενον; καὶ οὕτως εἰς ἄπειρον οἰχομένης τῆς ζητήσεως ἀνεύρετον γίνεται τὸ ἀληθές.

8.51Peki ne olacak? Bizi ikna edeni, yani inandırıcı olanı mı doğru diye adlandırmalıyız? Hem de ousia'sı ne olursa olsun: ister duyulur, ister düşünülür, ister ikisi birden, yani hem duyulur hem düşünülür olsun.

8.51

Τί οὖν; τὸ πεῖθον ἡμᾶς, τὸ πιθανὸν ῥητέον ἀληθές, ὁποίαν ποτὲ ἂν ἔχῃ οὐσίαν, εἴτε αἰσθητὴν εἴτε νοητὴν εἴτε τὸ συναμφότερον, αἰσθητὴν ἅμα καὶ νοητήν;

8.52Ama bu da çıkmazdır. İnandırıcı olan doğruysa, aynı şey herkesi ikna etmediğine, aynı kişileri de her zaman ikna etmediğine göre, aynı şeyin hem var olduğunu hem olmadığını, aynı şeyin hem doğru hem yanlış olduğunu kabul edeceğiz. Çünkü bazılarını ikna ettiği ölçüde doğru ve var olacak, başkalarını ikna etmediği ölçüde yanlış ve var olmayacaktır. Oysa aynı şeyin hem var olması hem olmaması, hem doğru hem yanlış olması imkânsızdır;

8.52

ἀλλὰ καὶ τοῦτο τῶν ἀπόρων. εἰ γὰρ τὸ πιθανὸν ἀληθές ἐστιν, ἐπεὶ οὐ τὸ αὐτὸ πάντας πείθει οὐδὲ διά παντὸς τοὺς αὐτούς, δώσομεν τὸ αὐτὸ καὶ ὑπάρχειν καὶ μὴ ὑπάρχειν καὶ τὸ αὐτὸ ἀληθὲς ἅμα εἶναι καὶ ψεῦδος· ᾗ μὲν γὰρ πείθει τινάς, ἀληθὲς ἔσται καὶ ὑπάρχον, ᾗ δὲ ἑτέρους οὐ πείθει, ψεῦδος καὶ ἀνύπαρκτον. ἀδύνατον δέ γε τὸ αὐτὸ καὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι, ἀληθές τε ὑπάρχειν καὶ ψεῦδος·

8.53öyleyse inandırıcı olan da doğru değildir. Meğer ki birçok kişiyi ikna eden şeye doğru diyelim; nitekim bal, sağlıklı birçok kişiyi tatlı olduğuna ikna ettiği, sarılıklı tek bir kişiyi ise ikna etmediği için, gerçekten tatlıdır deriz. Ama bu saçmaydı. Çünkü hakikati incelerken, aynı fikirde olanların sayısına değil, onların durumlarına bakmak gerekir. Oysa hasta kişinin bir durumu vardır, bütün sağlıklıların da tek bir yapısı.

8.53

τοίνυν οὐδὲ τὸ πιθανόν ἐστιν ἀληθές. ἐκτὸς εἰ μή τι τὸ πολλοὺς πεῖθον, τοῦτ’ ἐροῦμεν ἀληθές· τὸ γοῦν μέλι πολλούς μὲν πεῖθον ὑγιαίνοντας ὧς γλυκύ 5 καὶ ἕνα μὴ πεῖθον ἰκτερικόν, ἀληθῶς λέγομεν γλυκύ. ὅπερ ἦν ληρῶδες. ὅταν γὰρ περὶ ἀληθείας σκεπτώμεθα, τότε οὐκ εἰς τὸ πλῆθος τῶν συμφωνούντων δεῖ ἀποβλέπειν ἀλλ’ εἰς τἀς διαθέσεις. μιᾷ δὲ διαθέσει κέχρηται ὁ νοσῶν καὶ μιᾷ κατασκευῇ πάντες οἱ ὑγιαίνοντες.

8.54Demek ki şu duruma bu durumdan daha çok güvenmemiz gerekmez. Çünkü tersini varsayalım: Birçok kişi, örneğin ateşli hastalar, balı acı bulsun, sağlıklı tek bir kişi ise tatlı bulsun; bu durumda balın acı olduğunu söylememiz gerekir, bu ise saçmadır. Dolayısıyla burada sayının tanıklığını bir yana bırakıp yine de balın tatlı olduğunu söylediğimiz gibi, birçok kişi balı tatlı, bir kişi acı bulduğunda da, bu şekilde etkilenenlerin çokluğu yüzünden bala tatlı demeyi bir yana bırakıp doğruyu başka bir yolla soruşturalım.

8.54

οὐ μᾶλλον οὖν τῇδε τῇ διαθέσει ἢ τῇδε πιστευτέον ἐστίν, ἐπεὶ ἀναστρόφως ὑποτεθέντος τοῦ πολλοὺς πικράζεσθαι ὑπὸ τοῦ μέλιτος οἷον πυρέσσοντας, ἕνα δὲ γλυκάζεσθαι τὸν ὑγιαίνοντα, πάντως ἀκολουθήσει πικρὸν λέγειν τὸ μέλι· ὅπερ ἄτοπον. τοίνυν ὧς ἐνθάδε παρέντες τὴν κατὰ τὸ πλῆθος μαρτυρίαν οὐδὲν ἧσσον γλυκύ φαμεν τὸ μέλι, οὕτω καὶ ὅταν πολλοὶ γλυκάζωνται, εἶς δὲ πικράζηται, παρέντες τὸ διὰ τὸ πλῆθος τῶν οὕτω πασχόντων γλυκὺ καλεῖν τὸ μέλι, ἄλλως τἀληθὲς ἐξετάζωμεν.

8.55Doğru hakkındaki genel çıkmazlar bunlar gibidir. Şimdi sırasıyla özel çıkmazlara da geçelim. Her şeyin yanlış olduğunu söyleyenlerin sözlerinin kendi aleyhlerine döndüğünü daha önce gösterdik. Her şey yanlışsa, “Her şey yanlıştır” sözü de her şeyden biri olduğu için yanlış olacaktır. “Her şey yanlıştır” sözü yanlışsa, onun çelişiği olan “Her şey yanlış değildir” sözü doğru olacaktır. Demek ki her şey yanlışsa, her şey yanlış değildir.

8.55

Αἱ μὲν καθόλου ἀπορίαι περὶ τοῦ ἀληθοῦς τοιαῦταί τινές εἰσιν· ἀκολούθως δὲ ἔλθωμεν καὶ ἐπὶ τὰς κατὰ μέρος. καὶ δὴ τούς μὲν πάντα λέγοντας ψευδῆ ἐδείξαμεν πρόσθεν περιτρεπομένους. εἰ γὰρ πάντ’ ἐστὶ ψευδῆ, ψεῦδος ἔσται καὶ τὸ “πάντ᾿ ἐστὶ ψευδῆ”, ἐκ πάντων ὑπάρχον. ψεύδους δὲ ὄντος τοῦ ‘‘πάντ’ ἐστὶ ψευδῆ”, τὸ ἀντικείμενον αὐτῷ ἀληθές ἔσται, τὸ “οὐ πάντ’ ἐστὶ ψευδῆ”. εἰ ἄρα πάντ’ ἐστὶ ψευδῆ, οὐ πάντ’ ἐστὶ ψευδῆ.

8.56Demokritos ve Platon ile çevreleri ise hisleri reddeder, duyulur şeyleri ortadan kaldırır, yalnızca düşünülür şeylere uyarken şeyleri birbirine karıştırırlar; yalnızca var olan şeylerin hakikatini değil, onlara ilişkin kavrayışımızı da sarsarlar. Çünkü her düşünme histen doğar ya da hissin dışında olmaz; ya doğrudan karşılaşmadan doğar ya da doğrudan karşılaşma olmadan olmaz.

8.56

οἱ δὲ περὶ τὸν Δημόκριτον καὶ Πλάτωνα ἀθετοῦντες μὲν τὰς αἰσθήσεις, ἀναιροῦντες δὲ τὰ αἰσθητά, μόνοις δ’ ἑπόμενοι τοῖς νοητοῖς, συγχέουσι τὰ πράγματα, καὶ οὐ μόνον τὴν τῶν ὄντων ἀλήθειαν σαλεύουσιν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπίνοιαν αὐτῶν. πᾶσα γὰρ νόησις ἀπὸ αἰσθήσεως γίνεται ἢ οὐ χωρὶς αἰσθήσεως, καὶ ἢ ἀπὸ περιπτώσεως ἢ οὐκ ἄνευ περιπτώσεως.

8.57Bu yüzden yanlış denen tasavvurları, örneğin uykudaki ya da delilikteki tasavvurları bile, his yoluyla doğrudan karşılaşarak bildiğimiz şeylerden kopuk bulmayız. Delilik içinde kendine Erinysleri,

kanlı gözlü, yılan gibi kızları

gözünün önünde canlandıran kişi, kendisine görünmüş şeylerden birleşik bir şekil tasarlar. Aynı biçimde rüyasında kanatlı bir insan gören kişi de, kanatlı bir şey ve bir insan görmüş olmadan bunu rüyasında görmez.

8.57

ὅθεν οὐδὲ τἀς λεγομένας ψευδεῖς φαντασίας, οἷον τὰς καθ᾿ ὕπνους ἢ τὰς κατὰ μανίαν, εὑρήσομεν ἀπηρτημένας τῶν διὰ τῆς αἰσθήσεως κατὰ περίπτωσιν ἡμῖν ἐγνωσμένων. καὶ γὰρ ὁ κατὰ μανίαν Ἐρινύας αὑτῷ ἀναπλάσσων (Eurip. Orest. 256) τὰς αἱματωποὺς καὶ δρακοντώδεις κόρας ἐκ τῶν πεφηνότων αὑτῶ σύνθετον μορφὴν νοεῖ· ὡσαύτως δὲ ὁ πτηνὸν ἄνθρωπον καθ’ ὕπνους ὀνειροπολούμενος οὐ δίχα τοῦ πτηνόν τι ἑωρακέναι καὶ ἄνθρωπον ὀνειροπολεῖται.

8.58Kısacası, birinin doğrudan karşılaşarak bilmediği hiçbir şeyi kavrayışta bulmak mümkün değildir. Böyle bir şey ya doğrudan karşılaşmada görünmüş şeylere benzerlik yoluyla, ya büyütme, ya küçültme, ya da birleştirme yoluyla elde edilir.

8.58

καὶ καθόλου οὐδὲν ἔστιν εὑρεῖν κατ’ ἐπίνοιαν ὃ μὴ ἔχει τις αὐτῷ κατὰ περίπτωσιν ἐγνωσμένον. τοῦτο γὰρ ἢ κατὰ ὁμοιότητα τῶν ἐν περιπτώσει πεφηνότων ληφθήσεται ἢ κατὰ παραύξησιν ἢ κατὰ μείωσιν ἢ κατ’ ἐπισύνθεσιν.

8.59Benzerlik yoluyla elde edilir; örneğin Sokrates'in gördüğümüz bir resminden yola çıkarak görmediğimiz Sokrates'i kavradığımızda. Büyütme yoluyla elde edilir; sıradan bir insandan hareket ederek, şöyle birini düşündüğümüzde:

Ekmek yiyen bir adama değil, yüksek dağların ormanlı bir doruğuna benziyordu.

Küçültme yoluyla elde edilir;

8.59

καθ’ ὁμοιότητα μὲν οὖν, οἷον ὅταν ἀπὸ τῆς θεωρηθείσης Σωκράτους εἰκόνος τὸν μὴ ἑωραμένον Σωκράτην ἐπινοῶμεν, κατὰ παραύξησιν δέ, ὅταν ἀπὸ τοῦ κοινοῦ ἀνθρώπου κινούμενοι νοῶμεν, οἷον ὃς οὐκ ἐῴκει (ι 191) ἀνδρί γε σιτοφάγῳ, ἀλλὰ ῥίῳ ὑλήεντι ὑψηλῶν ὀρέων, κατὰ μείωσιν δέ,

8.60sıradan bir insanın büyüklüğünü bu kez küçülterek bir cüce kavramı edindiğimizde. Birleştirme yoluyla elde edilir; insandan ve attan yola çıkarak hiç karşımıza çıkmamış bir Kentauros'u düşündüğümüzde. Demek ki her kavrayıştan önce his yoluyla doğrudan bir karşılaşma gelmelidir; bu yüzden duyulur şeyler ortadan kaldırılırsa her düşünme de zorunlu olarak onlarla birlikte ortadan kalkar.

8.60

ἐπειδάν συνελόντες πάλιν τὸ μέγεθος τοῦ κοινοῦ ἀνθρώπου νόησιν λαμβάνωμεν πυγμαίου, κατ’ ἐπισύνθεσιν δέ, ὅταν ἀπὸ ἀνθρώπου καὶ ἵππου τὸν μηδέποτε ὑποπεπτωκότα ἡμῖν Ἱπποκένταυρον νοῶμεν. πάσης οὖν ἐπινοίας προηγεῖσθαι δεῖ τὴν διὰ τῆς αἰσθήσεως περίπτωσιν, καὶ διὰ τοῦτ’ ἀναιρουμένων τῶν αἰσθητῶν ἐξ ἀνάγκης συναναιρεῖται πᾶσα νόησις.

8.61Görünen her şeyin yanlış olduğunu, gerçekte yalnızca düşünülür şeylerin var olduğunu söyleyen kişi, bunu ya yalnızca bir iddia olarak söyleyecektir ya da ispat ederek. Ama bir iddia olarak söylerse, bir iddiayla durdurulur; bir ispata başvurmaya çalışırsa da sözü kendi aleyhine döner.

8.61

ὅ τε λέγων πάντ’ εἶναι τὰ φαινόμενα ψευδῆ καὶ ἐτεῇ μόνα ὑπάρχειν τὰ νοητά, ἔστι ἔστι κατ’ ἀλήθειαν, ἤτοι φάσει μόνον χρώμενος τοῦτ’ ἐρεῖ ἢ καὶ ἀποδεικνύς. ἀλλὰ φάσει μὲν λέγων φάσει ἐπισχεθήσεται, ἀπόδειξιν δὲ παραλαμβάνειν πειρώμενος περιτραπήσεται.

8.62Çünkü yalnızca düşünülür şeylerin gerçekten var olduğunu ya görünen bir şeyle öğretecektir ya da açık olmayan bir şeyle. Ama bunu görünen bir şeyle öğretemez, çünkü görünen şey yoktur; açık olmayan bir şeyle de öğretemez, çünkü açık olmayan şeyin önceden görünen bir şeyle güvenilir kılınmış olması gerekir. Demek ki Demokritos ve Platon ile çevrelerinin görüşü sağlam değildir.

8.62

ἢ γὰρ φαινομένῳ τινὶ διδάξει τὸ ἐτεῇ μόνα εἶναι τὰ νοητὰ ἢ ἀδήλῳ. οὔτε δὲ φαινομένῳ τοῦτο διδάξει, οὐ γὰρ ὑπάρχει, οὔτε ἀδήλῳ, ἐκ φαινομένου γὰρ ὀφείλει προπεπιστῶσθαι τὸ ἄδηλον. οὐ τοίνυν ὑγιής ἐστιν ἡ στάσις τῶν περὶ Δημόκριτόν τε καὶ Πλάτωνα.

8.63Epikuros ise bütün duyulur şeylerin doğru olduğunu, her tasavvurun var olan bir şeyden geldiğini ve hissi harekete geçiren şey nasılsa öyle olduğunu söylüyordu. Tasavvurların kimini doğru, kimini yanlış sayanların ise kanaati apaçıklıktan ayıramadıkları için yanıldıklarını söylüyordu. Örneğin Orestes Erinysleri gördüğünü sandığında, imgeler tarafından harekete geçirilen his doğruydu, çünkü imgeler gerçekten oradaydı; Erinyslerin katı cisimler olduğunu sanan nous ise yanlış bir kanaate kapılıyordu.

8.63

Ὁ δὲ Ἐπίκουρος (fr. 253 Us.) ἔλεγε μὲν πάντα τὰ αἰσθητὰ εἶναι ἀληθῆ, καὶ πᾶσαν φαντασίαν ἀπὸ ὑπάρχοντος εἶναι, καὶ τοιαύτην ὁποῖόν ἐστι τὸ κινοῦν τὴν αἴσθησιν, πλανᾶσθαι δὲ τοὺς τινὰς μὲν τῶν φαντασιῶν λέγοντας ἀληθεῖς, τινὰς δὲ ψευδεῖς παρὰ τὸ μὴ δύνασθαι χωρίζειν δόξαν ἀπὸ ἐναργείας. ἐπὶ γοῦν τοῦ Ὀρέστου, ὅτε ἐδόκει βλέπειν τὰς Ἐρινύας, ἡ μὲν αἴσθησις ὑπ᾿ εἰδώλων κινουμένη ἀληθὴς ἦν ὑπέκειτο γὰρ τὰ εἴδωλα), ὁ δὲ νοῦς οἰόμενος, ὅτι στερέμνιοί εἰσιν Ἐρινύες ἐψευδοδόξει.

8.64Ayrıca, der, sözünü ettiğimiz kişiler tasavvurlar arasına bir ayrım koyarak bunların kiminin doğru, kiminin yanlış olduğunu güvenilir biçimde gösteremezler. Bunu ne görünen bir şeyle öğretebilirler, çünkü araştırılan şey görünenlerin kendisidir; ne de açık olmayan bir şeyle, çünkü açık olmayanın görünen bir şey aracılığıyla ispat edilmesi gerekir.

8.64

καὶ ἄλλως, φησίν, οἱ προειρημένοι τῶν φαντασιῶν διαφορὰν εἰσάγοντες οὐκ ἰσχύουσι πιστώσασθαι τὸ τινὰς μὲν αὐτῶν ἀληθεῖς ὑπάρχειν, τινὰς δὲ ψευδεῖς· οὔτε γὰρ φαινομένῳ διδάξουσι τὸ τοιοῦτον, ζητεῖται γὰρ τὰ φαινόμενα, οὔτε ἀδήλῳ, διὰ φαινομένου γὰρ ὀφείλει τὸ ἄδηλον ἀποδείκνυσθαι.

8.65Epikuros bunları söylerken istemeden kendisi de benzer bir çıkmaza düşmüştür. Çünkü tasavvurların kiminin katı cisimlerden, kiminin imgelerden geldiğini kabul ediyor, bir şeyin apaçıklık, bir şeyin de kanaat olduğunu kabul ediyorsa, katı bir cisimden gelen tasavvurlarla bir imgeden gelen tasavvurları nasıl ayırt ettiğini soruyorum. Apaçıklıkla ayırt edemez, çünkü araştırılan odur; kanaatle de ayırt edemez, çünkü kanaatin apaçıklık aracılığıyla güvenilir kılınmış olması gerekir.

8.65

τοιαῦτα δὴ λέγων ὁ Ἐπίκουρος ἄκων εἰς τὴν ὁμοίαν ἐκπέπτωκεν ἀπορίαν. εἰ γὰρ ὁμολογεῖ τῶν φαντασιῶν τὰς μὲν ἀπὸ στερεμνίων γίνεσθαι σωμάτων τὰς δὲ ἀπὸ εἰδώλου, καὶ δίδωσι τὸ μέν τι εἶναι ἐνάργειαν τὸ δὲ δόξαν, ζητῶ πῶς κρίνει τὰς ἀπὸ στερεμνίου σώματος φαντασίας καὶ τὰς ἀπὸ εἰδώλου προσπιπτούσας; οὔτε γὰρ ἐναργείᾳ, ζητεῖται γάρ, οὔτε δόξῃ, ὄι ἐναργείας γὰρ ὀφείλει πεπιστῶσθαι.

8.66Hem daha çok tartışılan şeylerle daha az tartışılan şeyleri göstermeye çalışması saçmadır. Biz görünenlerin güvenilirliğini incelerken, o imgeler hakkındaki masalımsı, mucizelerle dolu görüşünü ortaya atar.

8.66

ἄλλως τε καὶ ἄτοπός ἐστιν ἑκτῶν μᾶλλον ζητουμένων τὰ ἦττον ζητούμενα δεικνύναι πειρώμενος. ἡμῶν γὰρ σκεπτομένων περὶ τῆς τῶν φαινομένων πίστεως, αὐτὸς τὴν περὶ τῶν εἰδώλων τερατολογουμένην καὶ μυθώδη δόξαν ἐπεισάγει.

8.67Stoacıların argümanı da yolunda gitmez. Hem duyulur hem düşünülür şeyler arasında, bir kısmını doğru, bir kısmını yanlış kılan bir farklılık olduğunu ileri sürmek isterler, ama bunu kanıtlayamazlar. Çünkü bazı tasavvurların boş olduğunu kabul etmişlerdir; Erinyslerden Orestes'e gelen tasavvurlar gibi. Başka bazılarının da çarpıtıcı olduğunu kabul etmişlerdir: Bunlar var olan şeylerden gelir, ama tam o var olan şeylere uygun değildir; delirmiş Herakles'e kendi çocuklarından, Eurystheus'un çocuklarıymış gibi gelen tasavvur böyleydi. Bu tasavvur var olan şeylerden, yani çocuklardan geliyordu, ama tam o var olan şeylere uygun değildi; çünkü kendi çocuklarını görmüyordu, şöyle diyordu:

İşte Eurystheus'un bir yavrusu öldü, babasının düşmanlığının bedelini ödeyerek düştü önüme.

Durum böyle olunca tasavvurlar birbirinden ayırt edilemez hâle gelir

8.67

Καὶ μὴν οὐδὲ τοῖς Στωικοῖς εὐοδεῖ ὁ λόγος· θέλουσι μὲν γὰρ τῶν τε αἰσθητῶν καὶ νοητῶν εἶναι διαφοράν, καθ’ ἣν τὰ μέν ἐστιν ἀληθῆ τὰ δὲ ψευδῆ, οὐκ ἰσχύουσι δὲ τὸ τοιοῦτον συνάγειν. διακένους γὰρ εἷναί τινας φαντασίας ὡμολογήκασιν, ὁποῖαι προσέπιπτον τῷ Ὀρέστῃ ἀπὸ τῶν Ἐρινύων, καὶ ἄλλας παρατυπωτικὰς τἀς ἀπὸ ὑποκειμένων μέν, οὐ κατ’ αὐτὰ δὲ τὰ ὑποκείμενα, ὁποία ἦν ἡ κατὰ μανίαν Ἡρακλεῖ ἀπὸ τῶν ἰδίων παίδων <ὡς> Εὐρυσθέως ὑποπεσοῦσα. ἀπὸ ὑποκειμένων γὰρ ἐγίνετο τῶν παίδων, οὐ κατ’ αὐτὰ δὲ τὰ ὑποκείμενα· οὐ γὰρ ἰδίους ἔβλεπε <τοὺς> παῖδας, ἀλλὰ φησίν (Euripid. Herc. 982)· εἰς μὲν νεοσσὸς ὅδε θανὼν Εὐρυσθέως ἔχθραν πατρῴαν ἐκτίνων πέπτωκέ μοι. τούτου δὲ οὕτως ἔχοντος ἀδιάκριτοι γίνονται <αἱ> φαντασίαι,

8.68ve Stoacılar, daha önce birçok örnekle gösterdiğimiz gibi, hangi tasavvurların gerçekten kavrayıcı olduğunu, yani var olan şeylerden gelip tam o var olan şeylere uygun düştüğünü, hangilerinin de böyle olmadığını söyleyemezler.

8.68

καὶ οὐκ ἔχουσι λέγειν οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς, τίνες τε ταῖς ἀληθείαις καταληπτικαί εἰσι καὶ ἀπὸ ὑποκειμένων καὶ κατ’ αὐτὰ τὰ ὑποκείμενα γίγνονται, καὶ τίνες οὔκ εἰσι τοιαῦται, καθάπερ διὰ πλειόνων ἔμπροσθεν ἐδείξαμεν (l 426 sqq.).

8.69Bu görüş hakkındaki argüman neyse, geriye kalan ayrılık hakkındaki argümanımız da öyle olabilir. Bu ayrılığa göre kimi doğruyu ve yanlışı gösterilen şeyde, yani cisimsiz söylenebilir olanda (lekton), kimi seste, kimi de düşüncenin hareketinde konumlar.

8.69

Οἷος δέ ἐστιν ὁ περὶ ταύτης τῆς στάσεως λόγος, τοιοῦτος γένοιτ’ ἂν ἡμῖν καὶ ὁ περὶ τῆς λειπομένης, καθ’ ἣν οἱ μὲν ἐν τῷ σημαινομένῳ, τουτέστιν ἀσωμάτῳ λεκτῷ, τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος ὑποτίθενται, οἱ δ’ ἐν τῇ φωνῇ, οἱ δ’ ἐν τῷ κινήματι τῆς διανοίας.

8.70Önce birinciden başlayalım: Stoacılar genel olarak doğrunun ve yanlışın söylenebilir olanda bulunduğunu ileri sürüyorlardı. Söylenebilir olanın, akıl ürünü bir tasavvura uygun olarak var olan şey olduğunu söylerler; akıl ürünü tasavvur ise tasavvur edilen şeyin sözle ortaya konabildiği tasavvurdur. Söylenebilir olanların kimine eksik, kimine kendi başına tam derler. Eksik olanları şimdilik bir yana bırakalım; kendi başına tam olanların ise birçok türü olduğunu söylerler.

8.70

αὐτίκα γάρ, ἕνα ἀπὸ τῆς πρώτης ἄρξηταί τις, ἠξίουν οἱ Στωικοὶ (II fr. 187 Arn.) κοινῶς ἐν λεκτῷ τὸ ἀληθὲς εἶναι καὶ τὸ ψεῦδος. λεκτὸν δὲ ὑπάρχειν φασὶ τὸ κατὰ λογικὴν φαντασίαν ὑφιστάμενον, λογικὴν δὲ εἶναι φαντασίαν καθ’ ἣν τὸ φαντασθὲν ἔστι λόγῳ παπεπιστῶσθαι ραστῆσαι. τῶν δὲ λεκτῶν τὰ μὲν ἐλλιπῆ καλοῦσι, τὰ δὲ αὐτοτελῆ· ὧν τὰ μὲν ἐλλιπῆ παρείσθω νῦν, τῶν δὲ αὐτοτελῶν πλείους <τρόπους> εἶναί φασι·

8.71Bazılarına emir der; bunları emrederken söyleriz, örneğin:

Gel buraya, sevgili gelin.

Bazılarına bildirme der; bunları bir şey bildirirken söyleriz, örneğin “Dion geziniyor”. Bazılarına soru der; bunları bir şey sorarken söyleriz, örneğin “Dion nerede oturuyor?”

8.71

καὶ γὰρ προστακτικὰ καλοῦσί τινα, ἅπερ προστάσσοντες λέγομεν, οἷον (Γ 130) δεῦρ’ ἴθι νύμφα φίλη, καὶ ἀποφαντικά, ἅπερ ἀποφαινόμενοί φαμεν, οἷον “ὁ Δίων περιπατεῖ ”, καὶ πύσματα, ἅπερ λέγοντες πυνθανόμεθα, οἷον “ποῦ οἰκεῖ Δίων;”

8.72Onlarda bazılarının adı beddua da olur; bunları söylerken beddua ederiz:

Şu şarap nasıl akıyorsa, onların beyni de öyle aksın yere.

Bazılarının adı dua olur; bunları söylerken dua ederiz, şu sözde olduğu gibi:

Zeus baba, İda'dan hükmeden, en şanlı, en ulu, Aias'a zafer ver, parlak bir şan kazansın.

Kendi başına tam olanların bazılarına da önerme derler;

8.72

ὀνομάζεται δέ τινα παρ’ αὐτοῖς καὶ ἀρατικὰ, ἅπερ λέγοντες ἀρώμεθα (Γ 300) ὧδέ σφ’ ἐγκέφαλος χαμάδις ῥέοι ὧς ὅδε οἶνος, καὶ εὐκτικά, ἅπερ λέγοντες εὐχόμεθα, ὁποῖόν ἐστι Η 202)· Ζεῦ πάτερ, Ἴδηθεν μεδέων, κύδιστε μέγιστε, δὸς νίκην Αἴαντι καὶ ἀγλαὸν εὖχος ἀρέσθαι. προσαγορεύουσι δέ τινα τῶν αὐτοτελῶν καὶ ἀξιώματα,

8.73bunları söylerken ya doğruyu ya da yanlışı söyleriz. Önermeden fazlası olan bazı söylenebilirler de vardır. Örneğin şu söz:

Sığırtmaç Priamosoğullarına benziyor

bir önermedir, çünkü bunu söylerken ya doğruyu ya yanlışı söyleriz. Ama şu söz:

Sığırtmaç Priamosoğullarına ne de benziyor!

önermeden fazla bir şeydir ve önerme değildir.

8.73

ἅπερ λέγοντες ἤτοι ἀληθεύομεν ἢ ψευδόμεθα. ἔστι δέ τινα καὶ πλείονα ἢ ἀξιώματα, οἶον τὸ μὲν τοιοῦτο Πριαμίδαισιν ἐμφερὴς ὁ βουκόλος ἀξίωμά ἐστιν· ἢ γὰρ ἀληθεύομεν λέγοντες αὐτὸ ἢ ψευδόμεθα· τὸ δὲ οὕτως ἔχον (fr. trag. adesp. 286 Nauck2) ὡς Πριαμίδαισιν ἐμφερὴς ὁ βουκόλος πλέον τι ἀξιώματός ἐστι καὶ οὐκ ἀξίωμα.

8.74Söylenebilir olanlar arasında hayli fark bulunduğuna göre, derler, bir şeyin doğru ya da yanlış olması için önce söylenebilir bir şey olması, sonra kendi başına tam olması, hem de herhangi bir tam söylenebilir değil, bir önerme olması gerekir. Çünkü daha önce söylediğim gibi, yalnızca bunu söylerken ya doğruyu ya da yanlışı söyleriz.

8.74

πλὴν ἱκανῆς οὔσης ἐν τοῖς λεκτοῖς διαφορᾶς, ἴνα τι, φασίν, ἀληθὲς ᾖ ἢ ψεῦδος, δεῖ αὐτὸ πρὸ παντὸς λεκτὸν εἶναι, εἶτα καὶ αὐτοτελές, καὶ οὐ κοινῶς ὁποιονδήποτε οὖν ἀλλ’ ἀξίωμα· μόνον γὰρ τοῦτο, καθὼς προεῖπον, λέγοντες ἤτοι ἀληνῦν θεύομεν ἢ ψευδόμεθα.

8.75Şüpheciler de şöyle der: Peki, gösteren sesten, örneğin “Dion” sesinden, ve nesneden, örneğin Dion'un kendisinden ayrı olan cisimsiz bir söylenebilir şeyin var olduğunu nereden gösterebilirler? Stoacılar ya bunun var olduğunu kendiliğinden söyleyecekler ya da var olduğunu bir ispatla güvenilir kılacaklar.

8.75

οὐκοῦν, φασὶν οἱ ἀπὸ τῆς σκέψεως, τὸ εἶναί τι λεκτὸν ἀσώματον, ὃ κεχώρισται τῆς τε σημαινούσης φωνῆς, οἷον τῆς ‘‘Δίων”, καὶ τοῦ τυγχάνοντος, καθάπερ αὐτοῦ τοῦ Δίωνος, πόθεν ἔχουσι παραστῆσαι; ἢ γὰρ αὐτόθεν ἐροῦσι τοῦθ’ ὑπάρχειν οἱ Στωικοί, ἢ δι’ ἀποδείξεως τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ πιστώσονται.

8.76Bu cisimsiz söylenebilir şeyin var olduğunu kendiliğinden söylerlerse, biz de kendiliğinden onun var olmadığını söyleyebiliriz. Çünkü onlar ispatsız güvenilir olurlarsa, tersini çıplak bir iddiayla öne süren çıkmazcılar da güvenilir olacaktır; yok eğer bunlar güvenilmez sayılırsa, Stoacılar da aynı şekilde güvenilmez olacaktır.

8.76

καὶ εἰ μὲν αὐτόθεν λέγοιεν τὸ ἀσώματον τοῦτο λεκτὸν ὑπάρχειν, καὶ ἡμῖν ἐξέσται λέγειν αὐτόθεν ὅτι οὐκ ἔστιν· ὡς γὰρ ἐκεῖνοι χωρὶς ἀποδείξεως εἰσι πιστοί, οὕτω καὶ οἱ ἀπορητικοὶ τοὐναντίον διὰ ψιλῆς προφερόμενοι φάσεως γενήσονται πιστοί, ἢ εἴπερ ἀπιστοῦνται, καὶ οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς ὁμοίως ἄπιστοι γενήσονται.

8.77Bunu bir ispatla güvenilir kılmaya çalışırlarsa, başlarına daha kötü bir çıkmaz gelecektir. Çünkü ispat bir argümandır, argüman da söylenebilir şeylerden oluşur. Demek ki Stoacılar söylenebilir bir şeyin var olduğunu söylenebilir şeylerle gösterecekler; bu ise tutarsızdır, çünkü tek bir söylenebilir şeyi kabul etmeyen kişi birçok söylenebilir şeyin var olduğunu hiç kabul etmeyecektir.

8.77

εἰ δὲ δι’ ἀποδείξεως τὸ τοιοῦτον πιστώσονται, χεῖρον αὐτοῖς ἄπορον ἐπακολουθήσει. ἡ γὰρ ἀπόδειξις λόγος ἐστίν, ὁ δὲ λόγος ἐκ λεκτῶν συνέστηκεν. τοῖς λεκτοῖς οὖν παραστήσουσι τὸ εἶναί τι λεκτὸν οἱ Στωικοί, ὅπερ ἀπεμφαίνει, ἐπείπερ ὁ μὴ διδοὺς τι λεκτὸν οὐδὲ πολλὰ δώσει λεκτὰ εἶναι.

8.78İspattaki söylenebilir şeylerin var olup olmadığı da araştırılıyorsa, Stoacılar bunların var olduğunu hazır kabul ederlerse, çıkmazcılar da var olmadıklarını hazır kabul edeceklerdir; çünkü iki tarafa da aynı güven ya da güvensizlik düşer. Bunu bir ispattan çıkarırlarsa sonsuza düşeceklerdir: İkinci ispatın içerdiği söylenebilir şeyler için onlardan bir ispat istenecek; üçüncüsünü getirdiklerinde üçüncüdekiler için, dördüncüyü getirdiklerinde dördüncüdekiler için. Öyle ki söylenebilir bir şeyin var olduğuna dair ispatlarının hiçbir başlangıcı olmayacaktır.

8.78

ζητουμένων τε καὶ τῶν ἐν τῇ ἀποδείξει λεκτῶν εἰ ἔστιν, ἐὰν μὲν ἐξ ἑτοίμου λαμβάνωσι τὸ εἶναι ταῦτα, ἐξ ἑτοίμου καὶ οἱ ἀπορητικοὶ τὸ μὴ εἶναι λήψονται, τῆς αὐτῆς ἐπ’ ἀμφοτέρων ὑποπιπτούσης πίστεως ἢ ἀπιστίας, ἐὰν δὲ ἐξ ἀποδείξεως, εἰς ἄπειρον ἐκπεσοῦνται· ἀπόδειξιν γὰρ ἀπαιτηθήσονται τῶν ἐν τῇ δευτέρᾳ ἀποδείξει ἐμπεριεχομένων λεκτῶν, καὶ τρίτην κομίσαντες τῶν ἐν τῇ τρίτῃ, καὶ τετάρτην τῶν ἐν τῇ τετάρτῃ, ὥστε ἄναρχον αὐτοῖς εἶναι τὴν ἀπόδειξιν τοῦ εἶναι λεκτόν.

8.79Bu konuda söylenecek daha birçok şey var; bunları ispat bahsinde, daha uygun bir yerde ele alacağız. Şimdilik şu söylenmelidir: Kendi başına tam önermenin birleşik olduğunu ileri sürerler; örneğin “hēmera esti” (gündüzdür) önermesi “hēmera” (gündüz) ile “esti”den (-dir) oluşur. Oysa cisimsiz hiçbir şey ne birleştirilebilir ne de bölünebilir; bunlar cisimlere özgüdür. Öyleyse kendi başına tam hiçbir şey, hiçbir önerme yoktur.

8.79

Καὶ ἄλλα δὲ πλείω ἔστιν εἰς τὸν τόπον λέγειν, περὶ ὧν εὐκαιρότερον ἐν τοῖς περὶ ἀποδείξεως (§ 300—315) διεξελευσόμεθα. τὰ νῦν δὲ ἐκεῖνο ῥητέον, ὅτι τὸ αὐτοτελὲς ἀξίωμα σύνθετον εἶναι θέλουσιν, οἷον τὸ ‘‘ἡμέρα ἔστι” σύγκειται ἔκ τε τοῦ ἡμέρα καὶ τοῦ ἔστιν. ἀσώματον δὲ οὐδὲν οὔτε συντεθῆναι οὔτε μερισθῆναι δύναται· ἴδια γὰρ σωμάτων ἐστὶ ταῦτα. τοίνυν οὐδέν ἐστιν αὐτοτελὲς πρᾶγμα οὐδὲ ἀξίωμα.

8.80Her söylenebilir şeyin söylenmesi gerekir; adını da zaten buradan almıştır. Ama çıkmazcıların gösterdiği gibi hiçbir söylenebilir şey söylenmez; öyleyse söylenebilir bir şey yoktur. Bundan da doğru ya da yanlış hiçbir önermenin olmadığı sonucu çıkar. Çünkü Stoacıların kendi dediğine göre söylemek, düşünülen şeyi gösteren sesi dile getirmektir; örneğin şu dizeyi:

Öfkesini söyle, tanrıça, Peleusoğlu Akhilleus'un.

8.80

πᾶν τε λεκτὸν λέγεσθαι δεῖ, ὅθεν καὶ ταύτης ἔτυχε τῆς προσηγορίας· οὐδὲν δὲ λεκτὸν λέγεται, ὡς παριστᾶσιν οἱ ἀπορητικοί· οὐκ ἄρα ἔστι τι λεκτόν. ᾧ ἕπεται μηδὲ ἀξίωμα εἶναι μηδὲν ἀληθὲς ἢ ψεῦδος. λέγειν γάρ ἐστι, καθὼς αὐτοί φασιν οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς (II fr. 167 Arn.), τὸ τὴν τοῦ νοουμένου πράγματος σημαντικὴν προφέρεσθαι φωνήν, οἶον τοῦδε τοῦ στίχου (Α 1)· μῆνιν ἄειδε θεὰ Πηληιάδεω Ἀχιλῆος.

8.81Ama bu dizenin karşılığı olan gösteren sesi dile getirmek imkânsızdır. Çünkü parçaları bir arada var olmayan şeyin kendisi de var olmaz; bu şeyin parçaları da bir arada var olmaz; öyleyse kendisi de var olamaz. Parçalarının bir arada var olmadığı hemen gösterilebilir: İlk yarım dizeyi dile getirirken ikincisi henüz yoktur; ikincisini dile getirirken de birincisi artık yoktur. Demek ki dizenin bütününü dile getirmeyiz.

8.81

ἀλλὰ τούτου γε τὴν σημαντικὴν φωνὴν ἀμήχανόν ἐστι προφέρεσθαι διὰ τὸ οὗ τὰ μέρη μὴ συνυπάρχει, μηδὲ αὐτὸ ἐκεῖνο ὑπάρχειν, τούτου δὲ τοῦ πράγματος τὰ μέρη μὴ συνυπάρχειν, ὥστε μηδ’ αὐτὸ ὑπαρκτὸν εἶναι. τὸ δ’ ὅτι ἀσυνύπαρκτά ἐστιν αὐτοῦ τὰ μέρη, αὐτόθεν δείκνυται. ὅτε γὰρ τὸ πρῶτον ἡμιστίχιον προφερόμεθα, οὔπω ἔστι τὸ δεύτερον, καὶ ὅτε τὸ δεύτερον προφερόμεθα, οὐκέτ’ ἔστι τὸ πρῶτον, ὥστε τὸν μὲν ὅλον στίχον οὐ προφερόμεθα.

8.82Yarım dizeyi de dile getirmeyiz: Yarım dizenin ilk kısmını söylerken ikinci kısmını henüz dile getirmeyiz; ikinci kısmını dile getirirken de ilk kısmını artık söylemeyiz. Öyle ki yarım dize de var değildir. Dikkatle bakarsak tek bir kelime de var değildir; örneğin “mēnin” (öfkesini) kelimesi: “mē” hecesini söylerken “nin” hecesini henüz dile getirmeyiz, “nin” hecesini dile getirirken de “mē” hecesini artık söylemeyiz.

8.82

καὶ μὴν οὐδὲ τὸ ἡμιστίχιον· ὅταν γὰρ πάλιν τὸ πρῶτον τοῦ ἡμιστιχίου μέρος λέγωμεν, τότε οὔπω τὸ δεύτερον αὐτοῦ μέρος προφερόμεθα, καὶ ὅτε τὸ δεύτερον προφερόμεθα, οὐκέτι λέγομεν τὸ πρῶτον, ὥστε οὐδὲ τὸ ἡμιστίχιον ὑπάρχει. κἂν δὲ σκοπῶμεν, οὐδὲ μία λέξις, | οἷον ἡ “μῆνιν”· ὅτε γὰρ τὴν μὴ συλλαβὴν λέγομεν, οὐδέπω τὴν νιν προφερόμεθα, καὶ ὅτε τὴν νιν προφερόμεθα, οὐκέτι τὴν μὴ.

8.83Parçaları bir arada var olmayan bir şeyin var olması imkânsızsa, tek bir kelimenin bile parçalarının bir arada var olmadığı gösterildiğine göre, hiçbir kelimenin var olmadığını söylemek gerekir. Bu yüzden birleşik olduğunu söyledikleri önerme de var değildir; örneğin “Sokrates vardır” önermesi. “Sokrates” söylenirken “vardır” henüz yoktur; “vardır” söylenirken de “Sokrates” artık yoktur. Demek ki önermenin bütünü hiçbir zaman var olmaz, yalnızca bütünün parçaları var olur; bunun parçaları ise önerme değildir.

8.83

εἰ οὖν ἀδύνατόν ἐστιν ὑπάρχειν τι οὗ τὰ μέρη ἀσυνύπαρκτά ἐστι, δέδεικται δὲ καὶ ἐπὶ μιᾶς λέξεως ἀσυνύπαρκτα τὰ μέρη, ῥητέον μηδεμίαν ὑπάρχειν λέξιν. διὰ τοῦτο δὲ οὐδὲ ἀξίωμα, ὅ φασι σύνθετον εἶναι, οἷον τὸ τοιοῦτο ‘‘Σωκράτης ἔστιν”. ὅτε γὰρ λέγεται οὔπω ἔστι τὸ ἔστιν, καὶ ὅτε τὸ ἔστι λέγεται, τὸ Σωκράτης οὐκέτι ἔστιν. οὐδέποτε ἄρα ὅλον ὑπάρχει τὸ ἀξίωμα, ἀλλὰ μέρη τοῦ ὅλου· τὰ δὲ μέρη τούτου οὐκ ἔστιν ἀξιώματα.

8.84Öyleyse önerme diye bir şey yoktur. Hem “Sokrates vardır” önermesinin bütününü niye ele alıyoruz ki? Aynı sebepten, yani onu oluşturan parçalar bir arada var olmadığından, “Sokrates” adı bile tek başına var olarak düşünülemez.

8.84

οὐκ ἄρα ἔστι τι ἀξίωμα. καίτοι τί περὶ ὅλου τοῦ ἀξιώματος διέξιμεν τοῦ ‘‘Σωκράτης ἔστιν”, ὅτε καὶ αὐτὸ κατ’ ἰδίαν τὸ πτωτικὸν τὸ Σωκράτης οὐ δύναται ἐν ὑπάρξει νοεῖσθαι διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν; φημὶ δὲ διὰ τὸ μὴ συνυπάρχειν τὰ συστατικὰ αὐτοῦ μόρια.

8.85Önerme diye bir şeyin var olduğu kabul edilse bile <…> bazı önermelerin doğru, bazılarının yanlış olduğunu şüpheciler kabul etmeyecektir; çünkü tartıştıkları kişiler bunu kolayca açıklayamaz. Doğru önermenin, var olan ve bir çelişiği bulunan önerme olduğunu, yanlış önermenin ise var olmayan ama bir çelişiği bulunan önerme olduğunu söylerler. Var olanın ne olduğu sorulunca da “kavrayıcı tasavvuru harekete geçiren” derler;

8.85

Διδομένου δὲ τοῦ ἀξίωμα εἶναί τι, <.....> ἀληθὲς καί τι ψεῦδος οὐ συγχωρήσουσιν οἱ ἀπὸ τῆς σκέψεως διὰ τὸ μὴ εὐαπόδοτον αὐτὸ καθεστάναι τοῖς πρὸς οὕς ἐστιν ὁ λόγος. φασὶ γὰρ ἀληθὲς μὲν εἶναι ἀξίωμα ὃ ὑπάρχει τε καὶ ἀντίκειταί τινι, ψεῦδος δὲ ὃ οὐχ ὑπάρχει μὲν ἀντίκειται δέ τινι. ἐρωτώμενοι δέ, τί ἐστι τὸ ὑπάρχον, λέγουσι τὸ καταληπτικὴν κινοῦν φαντασίαν·

8.86sonra kavrayıcı tasavvur konusunda sorguya çekilince, aynı ölçüde bilinmeyen “var olan”a geri koşar ve “Kavrayıcı tasavvur, var olan şeyden gelen ve tam o var olan şeye uygun olan tasavvurdur” derler. Bu, bilinmeyeni bilinmeyenle öğretmek ve karşılıklı dayanma kipine düşmekle birdi. Çünkü var olanı öğrenmemiz için bizi kavrayıcı tasavvura gönderir, var olanın kavrayıcı tasavvuru harekete geçiren şey olduğunu söylerler; kavrayıcı tasavvuru bilmemiz için de bu kez bizi var olana geri gönderirler. Demek ki ne onu ne de bunu bildiğimiz için, onların bunlarla öğrettiği doğru ve yanlış önermeyi de anlamayacağız.

8.86

εἶτα περὶ τῆς καταληπτικῆς φαντασίας ἐξεταζόμενοι πάλιν ἐπὶ τὸ ὑπάρχον, ἐπ’ ἴσης ὂν ἄγνωστον, ἀνατρέχουσι, λέγοντες ‘‘καταληπτική ἐστι φαντασία ἡ ἀπὸ ὑπάρχοντος κατ’ αὐτὸ τὸ ὑπάρχον”. ἦν ἴσον τῷ δι’ ἀγνοουμένου τὸ ἀγνοούμενον διδάσκειν καὶ εἰς τὸν δι’ ἀλλήλων ἐμπίπτειν τρόπον. ἴνα γὰρ τὸ ὑπάρχον μάθωμεν, ἐπὶ τὴν καταληπτικὴν ἡμᾶς φαντασίαν ἀποστέλλουσι, λέγοντες ὑπάρχον εἶναι τὸ κινοῦν καταληπτικὴν φαντασίαν· ἴνα δὲ τὴν καταληπτικὴν γνῶμεν φαντασίαν, ἐπὶ τὸ ὑπάρχον ἀνταποστέλλουσιν. μήτε οὖν ἐκεῖνο μήτε ταύτην γινώσκοντες οὐδὲ τὸ ἀπ’ αὐτῶν διδασκόμενον ἀληθὲς καὶ ψεῦδος ἀξίωμα συνήσομεν.

8.87Bu çıkmazdan vazgeçilse bile, Stoacıların teknik öğretisini kabul edenlerin karşısına bunun yanında daha büyük bir çıkmaz dikilecektir. İnsanın ne olduğunu öğrenmek istersek, önce canlının ne olduğunu, akıl sahibi olanın ne olduğunu ve ölümlünün ne olduğunu bilmemiz gerekir, çünkü insan kavramı bunlardan oluşur. Köpeğin ne olduğunu bilmeyi seçersek de yine önce canlıyı ve havlayanı kavramış olmamız gerekecektir, çünkü köpek bunlardan düşünülüyordu.

8.87

Κἂν ταύτης δὲ τῆς ἀπορίας ἀφίστηταί τις, μείζων ἄλλη παρ’ αὐτὴν ἀνακύψει τοῖς τὴν Στωικὴν τεχνολογίαν ἀποδεχομένοις. ὥσπερ γὰρ εἰ βουλοίμεθα μαθεῖν τί ἐστιν ἄνθρωπος, πρότερον ὀφείλομεν ἐγνωκέναι τί τὸ ζῷον καὶ τί τὸ λογικὸν καὶ τί τὸ θνητόν (ἐκ τούτων γὰρ συνέστηκεν ἡ τοῦ ἀνθρώπου νόησις), καὶ ὃν τρόπον εἰ προαιροίμεθα γινώσκειν τί ἐστι κύων, προκατειληφέναι δεήσει πάλιν τὸ ζῷον καὶ τὸ ὑλακτικόν (ἐκ τούτων γὰρ ἐνοεῖτο ὁ κύων),

8.88aynı şekilde Stoacılara göre doğru, var olan ve bir çelişiği bulunan şeyse, yanlış da var olmayan ama bir çelişiği bulunan şeyse, bunları kavramak için çelişiğin ne olduğunu zorunlu olarak bilmemiz gerekir. Ama Stoacılar çelişiğin ne olduğunu bize hiç gösteremezler; öyleyse doğru da yanlış da bilinebilir olmayacaktır.

8.88

οὕτως εἰ ἀληθές ἐστι κατὰ τοὺς Στωικοὺς (II fr. 214 Arn.) ὃ ὑπάρχει τε καὶ ἀντίκειταί τινι καὶ ψεῦδος ὃ μὴ ὑπάρχει μὲν ἀντίκειται δέ τινι, κατ’ ἀνάγκην ὀφείλομεν γινώσκειν εἰς τὴν τούτων νόησιν τί ἐστι τὸ ἀντικείμενον. οὐ πάνυ δέ γε δύνανται παραστῆσαι τὸ ἀντικείμενον ἡμῖν οἱ Στωικοί· τοίνυν οὐδὲ τὸ ἀληθὲς ἢ ψεῦδος ἔσται γνώριμα.

8.89Çünkü şöyle derler: “Çelişikler, birinin ötekinden bir olumsuzlukla fazla olduğu önermelerdir”; örneğin “Gündüzdür” ile “Gündüz değildir”. “Gündüz değildir” önermesi, “Gündüzdür” önermesinden “değil” olumsuzluğu kadar fazladır; bu yüzden onun çelişiğidir. Ama çelişik buysa, “Gündüzdür ve aydınlıktır” ile “Gündüzdür ve aydınlık değildir” gibi önermeler de çelişik olacaktır; çünkü “Gündüzdür ve aydınlık değildir” önermesi, “Gündüzdür ve aydınlıktır” önermesinden bir olumsuzluk kadar fazladır. Oysa onlara göre bunlar çelişik değildir; öyleyse önermeler, birinin ötekinden bir olumsuzlukla fazla olması yüzünden çelişik olmaz.

8.89

φασὶ γὰρ “ἀντικείμενά ἐστιν ὧν τὸ ἕτερον τοῦ ἑτέρου ἀποφάσει πλεονάζει”, οἷον ‘‘ἡμέρα ἔστιν — οὐχ ἡμέρα ἔστιν. τοῦ γὰρ ἡμέρα ἔστιν ἀξιώματος τὸ οὐχ ἡμέρα ἔστιν” ἀποφάσει πλεονάζει τῇ οὐχί, καὶ διὰ τοῦτ’ ἀντικείμενόν ἐστιν ἐκείνῳ. ἀλλ’ εἰ τοῦτ’ ἔστι τὸ ἀντικείμενον, έσται καὶ τὰ τοιαῦτα ἀντικείμενα, τό τε ‘‘ἡμέρα ἔστι <καὶ φῶς ἔστιν” καὶ τὸ ‘‘ἡμέρα ἔστιν> καὶ οὐχὶ φῶς ἔστιν’’· τοῦ γὰρ ἡμέρα ἔστιν <καὶ φῶς ἔστιν>” ἀξιώματος ἀποφάσει πλεονάζει τὸ <ἡμέρα ἔστιν καὶ> οὐχὶ φῶς ἔστιν. οὐχὶ δέ γε κατ’ αὐτοὺς ταῦτα ἀντικείμενά ἐστιν· οὐκ ἄρα ἀντικείμενά ἐστι <τῷ> τὸ ἕτερον τοῦ ἑτέρου ἀποφάσει πλεονάζειν.

8.90“Evet,” derler, “ama olumsuzluğun öteki önermenin başına konması şartıyla çelişiktirler; çünkü o zaman olumsuzluk bütün önermeye hâkim olur. ‘Gündüzdür ve aydınlık değildir’ önermesinde ise olumsuzluk bütünün bir parçası olduğu için, bütünü olumsuz kılacak şekilde ona hâkim olmaz.” Biz de şöyle diyeceğiz: O hâlde çelişik kavramına, önermelerin birinin ötekinden yalnızca bir olumsuzlukla fazla olduğu zaman değil, olumsuzluk önermenin başına konduğu zaman çelişik olduğu da eklenmeliydi. [Yunancada olumsuzluk önermenin başına getirilebilir: “Değil: gündüzdür.”]

8.90

ναί, 24a φασίν, ἀλλὰ σύν τούτῳ ἀντικείμενά ἐστι, σὺν τῷ τὴν ἀπόφασιν προτετάχθαι τοῦ ἑτέρου· τότε γὰρ καὶ κυριεύει τοῦ ὅλου ἀξιώματος, ἐπὶ δὲ τοῦ ‘‘ἡμέρα ἔστιν καὶ οὐχὶ φῶς ἔστιν”, μέρος οὖσα τοῦ παντός, οὐ κυριεύει πρὸς τὸ ἀποφατικὸν ποιῆσαι τὸ πᾶν. ἐχρῆν οὖν, ἐροῦμεν, προσκεῖσθαι τῇ ἐννοίᾳ τῶν ἀντικειμένων ὅτι τότε ἀντικείμενά ἐστιν, ὅταν μὴ ψιλῶς τὸ ἕτερον τοῦ ἑτέρου ἀποφάσει πλεονάζῃ, ἀλλ’ ὅταν ἡ ἀπόφασις προτάττηται τοῦ ἀξιώματος.

8.91Başka biri de Platon'un psykhē üzerine yazdığı eserde kullandığı argümanı alıp, olumsuzluğu içeren önermenin olumsuzluktan pay alarak, olumsuzluğu içermeyen önermeden fazla olamayacağını öğretecektir. Hiçbir şey sıcaktan pay alarak soğuk olmadığı gibi, hiçbir şey küçükten pay alarak büyük olmaz, küçük olur; bir şey daha büyükten pay alarak büyük oluyorsa, küçükten pay alarak da küçük olacaktır. Bu yüzden dokuz, bir eklenmesiyle daha büyük olmaz; çünkü bir dokuzdan küçüktür;

8.91

Ἄλλος δέ τις καὶ τὸν Πλάτωνος παραλήψεται λόγον, ᾧ κέχρηται ἐν τῷ περὶ ψυχῆς (Phaed. p. 103 C), καὶ διδάξει ὧς οὐχ οἷόν τέ ἐστι μετουσίᾳ τῆς ἀποφάσεως πλεονάζειν τὸ ἀξίωμα παρὰ τὸ μὴ ἔχον τὴν ἀπόφασιν. ὡς γὰρ οὐδὲν μετουσίᾳ θερμοῦ γίνεται ψυχρόν, οὕτως οὐδὲν μετουσίᾳ μικροῦ γίνεται μέγα ἀλλὰ μικρόν· καὶ ὧς μετοχῇ τοῦ μείζονος γίνεταί τι μέγα, οὕτω καὶ μετοχῇ τοῦ μικροῦ ἔσται τι μικρόν. διὸ καὶ τὴν ἐννεάδα κατὰ τὴν τῆς μονάδος πρόσληψιν μὴ γίνεσθαι μείζονα. τὸ γὰρ ‘ὲν ἧττόν ἐστι τῶν ἐννέα·

8.92dokuz da bunu aldığında dokuzdan fazla olmayacak, daha çok azalacaktır. “Değil” olumsuzluğu da önermeden küçük bir şey olduğuna göre önermeyi daha büyük yapmayacaktır; çünkü bir şey bir büyüklükten pay alarak daha büyük olduğu gibi, daha küçük bir şeyden pay alarak da daha küçük hâle gelir.

Platon'un argümanı bazıları tarafından bu konuya böyle aktarılacaktır.

8.92

τοῦτ’ οὖν προσλαβοῦσα ἡ ἐννεὰς οὐ γενήσεται πλείων τῶν ἐννέα, ἐλάττων δὲ μᾶλλον. [τῇ γὰρ προσλήψει ταύτης γενήσεται ἡ ἐννεὰς τῆς ἐννεάδος μείζων, ἀλλὰ ἐλάσσων μᾶλλον.] ἐπεὶ οὖν καὶ ἡ “οὐχὶ” ἀπόφασις μικρότερόν τι ἐστὶ τοῦ ἀξιώματος, οὐ ποιήσει τὸ ἀξίωμα μεῖζον, διότι, ὡς μεγέθους τινὸς μετουσίᾳ γίνεταί τι μεῖζον, οὕτω καὶ ἐλάττονος μετουσία ἔλαττον ἀποτελεῖται. Ὁ μὲν οὖν Πλάτωνος λόγος οὕτως εἰς τὸν τόπον ὑπό τινων μεταχθήσεται·

8.93Biz de söylenenlere şunu ekleyelim: Doğru bir önermeyse, ya basit bir önermedir, ya basit olmayan bir önermedir, ya da hem basit hem basit olmayan bir önermedir. Çünkü diyalektikçiler önermeler arasında neredeyse ilk ve en temel ayrım olarak, bir kısmının basit, bir kısmının basit olmadığını ortaya koyarlar. Basit önermeler, ne iki kez alınan tek bir önermeden ne de bir ya da birkaç bağlaçla birleştirilmiş farklı önermelerden oluşan önermelerdir; örneğin “Gündüzdür”, “Gecedir”, “Sokrates sohbet ediyor” ve benzer biçimdeki her önerme.

8.93

ἐπισυνάπτοντες δὲ ἡμεῖς τοῖς προκειμένοις κἀκεῖνο λέγωμεν ὧς, εἴπερ τὸ ἀληθὲς ἀξίωμά ἐστι, πάντως ἢ ἀπλοῦν ἐστιν ἀξίωμα ἢ οὐχ ἀπλοῦν ἢ καὶ ἀπλοῦν καὶ οὐχ ἀπλοῦν. τῶν γὰρ ἀξιωμάτων πρώτην σχεδὸν καὶ κυριωτάτην ἐκφέρουσι διαφορὰν οἱ διαλεκτικοὶ (Stoic. fr. II 205 Arn.) καθ’ ἣν τὰ μέν ἐστιν αὐτῶν ἀπλᾶ, τὰ δ’ οὐχ ἀπλᾶ. καὶ ἀπλᾶ μὲν ὅσα μήτ’ ἐξ ἑνὸς ἀξιώματος δὶς λαμβανομένου συνέστηκεν, μήτ’ ἐξ ἀξιωμάτων διαφερόντων <καὶ> διὰ ἢ τινῶν συνδέσμων, οἶον ‘‘ἡμέρα ἔστιν, [ἢ] νὺξ ἔστιν, Σωκράτης διαλέγεται”, πᾶν ὃ τῆς ὁμοίας ἐστὶν ἰδέας.

8.94Çözgü ipliğine, liflerden oluştuğu hâlde, aynı cinsten olan çözgü ipliklerinden örülmediği için basit dediğimiz gibi, önermelere de önermelerden değil başka bazı şeylerden oluştukları için basit denir. Örneğin “Gündüzdür” önermesi basittir; çünkü ne iki kez alınan aynı önermeden ne de farklı önermelerden oluşur, başka bazı şeylerden, yani “gündüz” ile “-dür”den bir araya gelmiştir. Üstelik içinde bir bağlaç da yoktur.

8.94

ὥσπερ γὰρ τὸν στήμονα ἀπλοῦν λέγομεν καίπερ ἐκ τριχῶν συνεστῶτα, ἐπεὶ οὐκ ἐκ στημόνων, οἵτινές εἰσιν ὁμογενεῖς, πέπλεκται, οὕτως ἀπλᾶ λέγεται ἀξιώματα, ἐπεὶ οὐκ ἐξ ἀξιωμάτων συνέστηκεν ἀλλ’ ἐξ ἄλλων τινῶν. οἷον τὸ ‘‘ἡμέρα ἔστιν” ἀπλοῦν ἐστι παρόσον οὔτε ἐκ τοῦ αὐτοῦ ἔστιν ἀξιώματος δὶς λαμβανομένου οὔτε ἐκ διαφερόντων συνέστηκεν, ἐξ ἄλλων δὲ τινῶν συγκέκριται, οἷον τοῦ “ἡμέρα” καὶ τοῦ ‘‘ἔστιν”. καὶ μὴν οὐδὲ σύνδεσμός ἐστιν ἐν αὐτῷ.

8.95Basit olmayanlar ise, sözgelimi çift olanlar ve iki kez alınan bir önermeden ya da farklı önermelerden bir veya birkaç bağlaçla oluşanlardı; örneğin “Gündüzse, gündüzdür”, “Gündüzse, aydınlıktır”, “Geceyse, karanlıktır”, “Gündüzdür ve aydınlıktır”, “Ya gündüzdür ya gecedir”.

8.95

οὐχ ἀπλᾶ δὲ ἐτύγχανε τὰ οἷον διπλᾶ, καὶ ὅσα δ’ ἐξ ἀξιώματος δὶς λαμβανομένου ἢ ἐξ ἀξιωμάτων διαφερόντων συνέστηκε διὰ συνδέσμου τε ἢ συνδέσμων, οἷον “εἰ ἡμέρα ἔστιν <ἡμέρα ἔστιν>· εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστιν· εἰ νὺξ ἔστι, σκότος ἔστιν· καὶ εἰ] ἡμέρα ἔστι καὶ φῶς ἔστιν· ἤτοι ἡμέρα ἔστιν ἢ νὺξ ἔστιν”.

8.96Basit önermelerin kimi belirli, kimi belirsiz, kimi de ikisinin arasındadır. Belirli olanlar bir gösterme ile dile getirilenlerdir; örneğin “Bu yürüyor”, “Bu oturuyor”; çünkü burada tek tek insanlardan birini gösteririm.

8.96

τῶν δὲ ἁπλῶν τινὰ μὲν ὡρισμένα ἐστὶν τινὰ δὲ ἀόριστα τινὰ δὲ μέσα, ὡρισμένα μὲν τὰ κατὰ δεῖξιν ἐκφερόμενα, οἷον “οὗτος περιπατεῖ, οὗτος κὰθηται” (δείκνυμι γάρ τινα τῶν ἐπὶ μέρους ἀνθρώπων).

8.97Onlara göre belirsiz olanlar, belirsiz bir öğenin hâkim olduğu önermelerdir; örneğin “Biri oturuyor”. Aradakiler ise “İnsan oturuyor” ya da “Sokrates yürüyor” gibi önermelerdir. “Biri yürüyor” önermesi belirsizdir, çünkü yürüyen tek tek kişilerden hiçbirini belirlemez; onların her biri için ortak olarak söylenebilir. “Bu oturuyor” önermesi belirlidir, çünkü gösterilen kişiyi belirlemiştir. “Sokrates oturuyor” ise aradaydı; çünkü ne belirsizdir, zira kimin olduğunu belirlemiştir, ne de belirlidir, zira bir gösterme ile dile getirilmez; belirsiz ile belirli olanın ikisinin arasında gibi görünür.

8.97

ἀόριστα δέ ἐστι κατ’ αὐτούς ἐν οἶς ἀόριστόν τι κυριεύει μόριον, οἷον “τὶς κάθηται”, μέσα δὲ τὰ οὕτως ἔχοντα ‘‘ἄνθρωπος κάθηται” ἢ ‘‘Σωκράτης περιπατεῖ”. τὸ μὲν οὖν “τὶς περιπατει” ἀόριστόν ἐστιν, ἐπεὶ οὐκ ἀφώρικέ τινα τῶν ἐπὶ μέρους περιπατούντων· κοινῶς γὰρ ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ἐκφέρεσθαι δύναται· τὸ δὲ “οὗτος κάθηται” ὡρισμένον ἐστίν, ἐπείπερ ἀφώρικε τὸ δεικνύμενον πρόσωπον. τὸ δὲ “Σωκράτης κάθηται” μέσον ὑπῆρχεν, ἐπείπερ οὔτε ἀόριστόν ἐστιν ἀφώρικε γὰρ τὸ εἶδος), οὔτε ὡρισμένον (οὐ γὰρ μετὰ δείξεως ἐκφέρεται), ἀλλ’ ἔοικε μέσον ἀμφοτέρων ὑπάρχειν, τοῦ τε ἀορίστου καὶ τοῦ ὡρισμένου.

8.98Belirsiz önermenin, yani “Biri yürüyor” ya da “Biri oturuyor” önermesinin, belirli önerme, yani “Bu oturuyor” ya da “Bu yürüyor” önermesi doğru bulunduğunda doğru olduğunu söylerler; çünkü tek tek kişilerden hiçbiri oturmuyorsa “Biri oturuyor” belirsiz önermesi doğru olamaz.

8.98

γίνεσθαι δέ φασι τὸ ἀόριστον ἀληθές, τὸ “τὶς περιπατεῖ” ἢ “τὶς κάθηται”, ὅταν τὸ ὡρισμένον ἀληθὲς εὑρίσκηται, τὸ “οὗτος κὰθηται” ἢ “οὗτος περιπατεῖ”· μηδενὸς γὰρ τῶν ἐπὶ μέρους καθημένου οὐ δύναται ἀληθὲς εἶναι τὸ “τὶς κάθηται” ἀόριστον.

8.99Diyalektikçilerin basit önermeler hakkında söyledikleri, ana hatlarıyla bunlardı. Çıkmazcılar ise önce belirli önermenin doğru olup olamayacağını araştırırlar. Çünkü bu ortadan kalkarsa belirsiz önerme de doğru olamaz; belirsiz önerme de ortadan kalkarsa bu ikisinin arasındaki önerme de var olamaz. Bunlar ise basit önermelerin âdeta öğeleriydi; dolayısıyla bunlar geçersiz kılınırsa basit önermeler de yok olup gidecek ve doğrunun basit önermelerde bulunduğunu söylemek mümkün olmayacaktır.

8.99

Τοιαῦτα μὲν ὡς ἐν κεφαλαίοις τὰ ἐπὶ τῶν ἁπλῶν ἀξιωμάτων λεγόμενα τοῖς διαλεκτικοῖς ὑπῆρχεν. οἱ δὲ ἀπορητικοὶ ζητοῦσι π ρῶτον, εἰ δύναται τὸ ὡρισμένον ἀληθὲς εἶναι· τούτου γὰρ ἀναιρεθέντος οὐδὲ τὸ ἀόριστον δύναται ὑπάρχειν ἀληθές, ἀναιρουμένου δὲ καὶ τοῦ ἀορίστου οὐδὲ τὸ μέσον τούτων ὑποστήσεται. ταῦτα δ’ ἦν ὥσπερ στοιχεῖα τῶν ἁπλῶν ἀξιωμάτων· τοίνυν ἀθετουμένων αὐτῶν οἰχήσεται καὶ τὰ ἀπλᾶ ἀξιώματα, καὶ οὐκ ἐνέσται λέγειν τἀληθὲς ἐν τοῖς ἁπλοῖς ὑπάρχειν ἀξιώμασιν.

8.100Bu belirli önermenin, yani “Bu oturuyor” ya da “Bu yürüyor” önermesinin, gösterilen şeye yüklem, örneğin oturmak ya da yürümek ait olduğunda doğru olduğunu söylerler. Ama tek tek insanlardan biri gösterilerek “Bu yürüyor” dendiğinde, gösterilen ya, sözgelimi, Sokrates'tir ya da Sokrates'in bir parçası. Oysa göstereceğimiz gibi gösterilen ne Sokrates'tir ne de Sokrates'in bir parçası; öyleyse belirli önerme doğru olamaz.

8.100

καὶ δὴ τὸ ὡρισμένον τοῦτο ἀξίωμα, τὸ “οὗτος κάθηται” ἢ “οὗτος περιπατεῖ”, τότε φασὶν ἀληθὲς ὑπάρχειν, ὅταν τῷ ὑπὸ τὴν δεῖξιν πίπτοντι συμβεβήκῃ τὸ κατηγόρημα, οἷον τὸ καθῆσθαι ἢ τὸ περιπατεῖν. ἀλλ’ ἔν τε τῷ λέγειν “οὗτος περιπατεῖ” δεικνυμένου τινὸς τῶν ἐπὶ μέρους ἀνθρώπων, ἤτοι Σωκράτης ἐστὶ λόγου χάριν ὁ ὑπὸ τὴν δεῖξιν πίπτων ἢ μέρος τι τοῦ Σωκράτους· οὔτε δὲ Σωκράτης ἐστὶν ὁ ὑπὸ τὴν δεῖξιν πίπτων οὔτε μέρος τι τοῦ Σωκράτους, ὧς παραστήσομεν· οὐκ ἄρα δύναται ἀληθὲς εἶναι τὸ ὡρισμένον ἀξίωμα.

8.101Sokrates gösterilen şey değildir; çünkü psykhē ve bedenden oluştuğu hâlde, † ne psykhēsi ne bedeni ne de bütünü gösterilen şey olarak gösterilir †. Bir parçası da gösterilen şey değildi. Çünkü yüklemin, yani yürümenin ya da oturmanın, gösterilen şeye ait olduğunu söylüyorlarsa, oysa yürüme ya da oturma gibi bir yüklem gösterilen en küçük parçaya hiçbir zaman ait değilse, zorunlu olarak parça da gösterilen şey olmayacaktır.

8.101

καὶ Σωκράτης μὲν οὐχ ὑποπίπτει τῇ δείξει, παρόσαν αὐτοῦ ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος συνεστῶτος † οὔθ’ ἡ ψυχὴ δείκνυται οὔτε τὸ σῶμα οὔτε τὸ ὅλον, ὑπὸ τὴν δεῖξιν πίπτοντα †. καὶ μὴν οὐδὲ μόριόν ὑπέπιπτε τῇ δείξει· εἰ γὰρ τῷ ὑπὸ τὴν δεῖξιν πίπτοντι συμβεβηκέναι φασὶ τὸ κατηγόρημα (τὸ περιπατεῖν ἢ τὸ καθῆσθαι), οὐδέποτε δὲ τῷ δεικνυμένῳ μορίῳ ὄντι ἐλαχίστῳ συμβέβηκε τὸ κατηγόρημα, οἷον τὸ περιπατεῖν ἢ τὸ καθῆσθαι, κατ’ ἀνάγκην οὐδὲ τὸ μόριον ἔσται πῖπτον ὑπὸ τὴν δεῖξιν.

8.102Ama gösterilen ne bu parçaysa ne de Sokrates, bunların dışında da bir şey yoksa, gösterme ile dile getirilen belirli önerme yok olup gider; üstelik neredeyse belirsiz hâle de gelir. Çünkü gösterilen şey Sokrates'in bu parçası olabilir, ama bu değil başka bir parçası da olabilirse, bütün zorunlu olarak belirsiz hâle gelir. Belirli önerme olmadığına göre belirsiz önerme de olmayacaktır; bu yüzden ikisinin arasındaki önerme de var olmayacaktır.

8.102

ἀλλ’ εἰ μήτε τοῦτο μήτε Σωκράτης, παρὰ δὲ ταῦτα οὐδὲν ἔστιν, οἴχεται τὸ κατὰ δεῖξιν ἐκφερόμενον ὡρισμένον ἀξίωμα, σὺν τῷ καὶ ἀόριστον αὐτὸ γίνεσθαι σχεδόν· εἰ γὰρ ἐνδέχεται τοῦτ᾿ εἶναι τὸ δεικνύμενον τοῦ Σωκράτους μέρος, ἐνδέχεται δὲ μηδὲ τοῦτο ἀλλ’ ἕτερον, ἐξ ἀνάγκης ἀόριστον γίνεται τὸ ὅλον. μὴ ὄντος οὖν τοῦ ὡρισμένου ἀξιώματος οὐδὲ τὸ ἀόριστον ἔσται. διὰ δὲ τοῦτο οὐδὲ τὸ μέσον ὑποστήσεται.

8.103Bundan başka, “Gündüzdür” önermesinin şu anda doğru, “Gecedir” önermesinin yanlış; “Gündüz değildir” önermesinin yanlış, “Gece değildir” önermesinin ise doğru olduğunu söylediklerinde, insan şuna dikkat edecektir: Bir ve aynı olumsuzluk nasıl olur da doğru önermelere eklendiğinde onları yanlış, yanlış önermelere eklendiğinde ise doğru yapar? Bu, Aisopos'un bilmecesindeki Silenos'a benzer. Silenos, aynı adamın kış vakti hem ellerini üşümesin diye hem de yemeği yakmasın diye ağzıyla üflediğini görünce, birbirine en zıt şeylerin çıktığı böyle bir yaratıkla bir arada yaşamaya katlanamayacağını söylemişti.

8.103

Πρὸς τούτοις ὅταν λέγωσι τὸ μὲν “ἡμέρα ἔστιν” ἀξίωμα ἐπὶ τοῦ παρόντος εἶναι ἀληθές, τὸ δὲ “ωὺξ ἔστι” ψεῦδος, καὶ τὸ μὲν “οὐχὶ ἡμέρα ἔστι” ψεῦδος, τὸ δὲ “οὐχὶ νὺξ ἔστιν” ἀληθές, ἐπιστήσει <τις>, πῶς μία οὖσα καὶ ἡ αὐτὴ ἀπόφασις τοῖς μὲν ἀληθέσι προσελθοῦσα ψευδῆ ταῦτα ποιεῖ, τοῖς δὲ ψευδέσιν ἀληθῆ. ὅμοιον γάρ ἐστι τοῦτο τῷ κατὰ τὸ Αἰσώπειον αἴνιγμα Σειληνῷ, ὃς ὁρῶν τὸν αὐτὸν ἄνθρωπον χειμῶνος ὥρᾳ καὶ ὑπὲρ τοῦ μὴ ψύχεσθαι τὰς χεῖρας [ἐμφυσῶντα] καὶ ὑὲρ τοῦ μὴ καὶεσθαι ἐμφυσῶντα τῷ στόματι, ἔφη μὴ ἂν ὑπομεῖναι τοιούτῳ θηρίῳ συζῆν ἐξ οὗ τὰ ἐναντιώτατα προέρχεται.

8.104Aynı şekilde olumsuzluk da var olanları var olmayan, var olmayanları var olan yaparak tuhaf bir tabiata sahip olur. Çünkü olumsuzluğun ya var olduğunu, ya var olmadığını, ya ne var olduğunu ne var olmadığını, ya da hem var olduğunu hem var olmadığını ileri sürerler. Var olduğunu ileri sürerlerse, olumsuzluk var olan bir şeye eklendiğinde bütünü nasıl olur da daha çok var olan değil de var olmayan yapar? Var olan bir şey var olan bir şeye eklenince onun varlığını daha da sağlamlaştırır.

8.104

ὧδε γὰρ καὶ αὐτὴ ἡ ἀπόφασις τὰ μὲν ὑπάρχοντα ἀνύπαρκτα ποιοῦσα, τὰ δὲ ἀνύπαρκτα ὑπαρκτά, τεραστίου φύσεως μετείληφεν. ἢ γὰρ ὑπάρχειν αὐτὴν θέλουσιν ἢ μὴ ὑπάρχειν ἢ <μήτε ὑπάρχειν μήτε μὴ ὑπάρχειν ἢ> ὑπάρχειν ἄμα καὶ μὴ ὑπάρχειν. καὶ εἰ μὲν ὑπάρχειν, πῶς ὑπάρχοντι προσεθοῦσα ἀνύπαρκτον τὸ ὅλον ποιεῖ καὶ οὐ μᾶλλον ὑπάρχον; ὑπάρχον γὰρ ὑπάρχοντι προσγενόμενον βεβαιοῖ μᾶλλον τὴν ὕπαρξιν.

8.105Var olmadığını ileri sürerlerse, var olmayan bir şeye eklendiğinde onu hangi gerekçeyle daha çok var olmayan değil de var olan yapar? Var olmayan bir şey var olmayan bir şeye eklenince varlık değil yokluk meydana getirir. Ya da olumsuzluk var olmadığı hâlde var olanı nasıl yokluğa çevirir de onu bir bakımdan var olan, bir bakımdan var olmayan yapmaz? Beyazla siyah bir araya getirilince ortaya siyah ya da beyaz değil, bir bakımdan beyaz, bir bakımdan siyah bir şey çıktığı gibi, var olmayan bir şey de var olan bir şeyle birleşince bütünü bir bakımdan var olan, bir bakımdan var olmayan yapacaktır.

8.105

εἰ δὲ ἀνύπαρκτον, τίνι λόγῳ τῷ μὴ ὑπάρχοντι προσελθοῦσα ὑπαρκτὸν αὐτὸ ποιεῖ καὶ οὐ μᾶλλον ἀνύπαρκτον; ἀνυπάρκτῳ γὰρ ἀνύπαρκτον προστεθὲν οὐχ ὕπαρξιν ἀλλ᾿ ἀνυπαρξίαν ἀπεργάζεται. ἢ πῶς ἀνύπαρκτος οὖσα μετατίθησι τὸ ὑπαρκτὸν εἰς ἀνυπαρξίαν, ἀλλ᾿ οὐ κατὰ μέν τι ὑπαρκτὸν κατὰ δέ τι ἀνύπαρκτον αὐτὸ ποιεῖ; ὡς γὰρ λευκὸν καὶ μέλαν συντεθέντα οὐ μέλαν ἢ λευκὸν ποιεῖ, ἀλλὰ κατὰ μέν τι λευκὸν κατὰ δέ τι μέλαν, οὔτω καὶ ἀνύπαρκτον ὑπαρκτῷ συνελθὸν τὸ ὅλον ποιήσει κατὰ μέν τι ὑπαρκτὸν κατὰ δέ τι ἀνύπαρκτον.

8.106Öte yandan bir şeyi var olmayan yapan şey bir şey yapıyordur; bir şey yapan da vardır, var olur <…>. Demek ki olumsuzluk var olmayan bir şeyi de yapmayacaktır. Geriye onun ne var olduğunu ne var olmadığını söylemek kalıyor. Ama böyleyse, ne var olan ne var olmayan bir şey olarak, nasıl olur da var olan bir şeye eklendiğinde yokluk, var olmayan bir şeye eklendiğinde varlık meydana getirir?

8.106

ἄλλως τε τὸ ἀνύπαρκτόν τι ποιοῦν ποιεῖ τι, τὸ δὲ ποιοῦν ἔστι καὶ ὑπάρχει· <...> ἡ ἄρα ἀπόφασις μὴ οὐδὲ ποιήσει τι ἀνύπαρκτον. λείπεται ἄρα λέγειν μήτε ὑπάρχειν αὐτὴν μήτε μὴ ὑπάρχειν. ἀλλ’ εἰ τοιαύτη ἐστί, πῶς πάλιν μήτε ὑπάρχουσα μήτε μὴ ὑπάρχουσα τῷ μὲν ὑπάρχοντι προσελθοῦσα ἀνυπαρξίαν ποιεῖ, τῷ δὲ μὴ ὑπάρχοντι ὕπαρξιν;

8.107Ne sıcak ne soğuk olan bir şey sıcağa eklendiğinde onu soğuk, soğuğa eklendiğinde de onu sıcak yapamayacağı gibi, ne var olan ne var olmayan bir şeyin var olana eklendiğinde yokluk, var olmayana eklendiğinde varlık meydana getirmesi de akla aykırıdır. Olumsuzluğun bir bakımdan var olduğunu, bir bakımdan var olmadığını söylerlerse de aynı çıkmazları ileri sürmek mümkün olacaktır.

8.107

ὡς γὰρ τὸ μήτε θερμὸν μήτε ψυχρὸν τῷ θερμῷ προσελθὸν οὐ δύναται ποιῆσαι ψυχρόν, οὐδὲ τῷ ψυχρῷ θερμόν, οὕτως ἄλογόν ἐστι τὸ μήτε ὑπάρχον μήτε μὴ ὑπάρχον τῷ μὲν ὑπάρχοντι προσελθὸν ἀνυπαρξίαν ποιεῖν, τῷ δὲ ἀνυπάρκτῳ ὕπαρξιν. τὰ δὲ αὐτὰ ἐνέσται ἀπορεῖν καὶ ἐὰν κατὰ τὶ μὲν ὑπάρχειν λέγωσι τὴν ἀπόφασιν, κατὰ δέ τι ἀνύπαρκτον εἶναι.

8.108Diyalektikçilerin basit önermeler konusundaki kurallarını bir ölçüde yokladığımıza göre, şimdi basit olmayan önermelerle ilgili kurallarına geçelim. Basit olmayan önermeler, yukarıda söylediğimiz gibi, tekrarlanan bir önermeden ya da farklı önermelerden oluşan ve içinde bir ya da birkaç bağlacın hâkim olduğu önermelerdir.

8.108

Νῦν δὲ ἐπὶ ποσὸν ψηλαφηθείσης τῆς ἐπὶ τῶν ἁπλῶν ἀξιωμάτων παρὰ τοῖς διαλεκτικοῖς νομοθεσίας, μετίωμεν καὶ τὴν ἐπὶ τῶν οὐχ ἁπλῶν. καὶ δὴ οὐχ ἀπλᾶ μέν ἐστιν ἀξιώματα τὰ ἀνώτερον προειρημένα, ἅπερ ἐξ ἀξιώματος διαφορουμένου ἢ <ἐξ> ἀξιωμάτων διαφερόντων συνέστηκε ἐν οἶς σύνδεσμος ἢ σύνδεσμοι ἐπικρατοῦσιν.

8.109Bunlardan şimdilik “bağlı önerme” denen önermeyi ele alalım. Bu önerme tekrarlanan bir önermeden ya da farklı önermelerden, “eğer” bağlacıyla oluşur. Tekrarlanan bir önermeden ve “eğer” bağlacından oluşan bağlı önerme şu türdendir: “Eğer gündüzse, gündüzdür.”

8.109

λαμβανέσθω δὲ ἐκ τούτων ἐπὶ τοῦ παρόντος τὸ καλούμενον συνημμένον. τοῦτο τοίνυν συνέστηκεν ἐξ ἀξιώματος διαφορουμένου ἢ ἐξ ἀξιωμάτων διαφερόντων <καὶ> διὰ τοῦ εἰ ἢ συνδέσμου, οἷον ἐκ διαφορουμένου μὲν ἀξιώματος καὶ τοῦ “εἰ” συνδέσμου συνέστηκε τὸ τοιοῦτον συνημμένον “εἰ ἡμέρα ἔστιν, ἡμέρα ἔστιν”,

8.110Farklı önermelerden ve “şayet” bağlacından oluşan bağlı önerme ise şöyledir: “Şayet gündüzse, aydınlıktır.” Bağlı önermedeki önermelerden “eğer” ya da “şayet” bağlacından sonra gelene “öncül” ve “birinci” denir, öbürüne ise “sonuç” ve “ikinci”. Bağlı önermenin bütünü ters sırayla dile getirilse bile bu böyledir; örneğin “Aydınlıktır, şayet gündüzse.” Burada da “Aydınlıktır” önce söylendiği hâlde sonuç, “Gündüzse” ise ikinci olarak söylendiği hâlde öncül diye adlandırılır, çünkü “şayet” bağlacından sonra gelmektedir.

8.110

ἐκ διαφερόντων δὲ ἀξιωμάτων καὶ διὰ τοῦ “εἴπερ” συνδέσμου τὸ οὕτως ἔχον “εἴπερ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστιν”. τῶν δὲ ἐν τῷ συνημμένῳ ἀξιωμάτων τὸ μετὰ τὸν “εἴ” ἢ τὸν “εἴπερ” σύνδεσμον τεταγμένον ἡγούμενόν τε καὶ πρῶτον καλεῖται, τὸ δὲ λοιπὸν λῆγόν τε καὶ δεύτερον, καὶ ἐὰν ἀναστρόφως ἐκφέρηται τὸ ὅλον συνημμένον, οἷον οὕτως “φῶς ἔστιν, εἴπερ ἡμέρα ἔστιν”· καὶ γὰρ ἐν τούτῳ λῆγον μὲν καλεῖται τὸ “φῶς ἔστιν” καίπερ πρῶτον ἐξενεχθέν, ἡγούμενον δὲ τὸ ‘‘ἡμέρα ἔστιν” καίπερ δεύτερον λεγόμενον, διὰ τὸ μετὰ τὸν ‘‘εἴπερ” σύνδεσμον τετάχθαι.

8.111Kısaca söylemek gerekirse bağlı önermenin yapısı böyledir. Böyle bir önerme, içindeki ikinci önermenin içindeki birinciden çıktığını, öncül varsa sonucun da olacağını vaat ediyor görünür. Bu yüzden böyle bir vaat yerine gelir ve sonuç öncülden çıkarsa bağlı önerme doğru olur, yerine gelmezse yanlış olur.

8.111

ἡ μὲν οὖν σύστασις τοῦ συνημμένου, ὡς ἐν συντόμοις εἰπεῖν, ἐστὶ τοιαύτη, ἐπαγγέλλεσθαι δὲ δοκεῖ τὸ τοιοῦτον ἀξίωμα ἀκολουθεῖν τῷ ἐν αὐτῷ πρώτῳ τὸ ἐν αὐτῷ δεύτερον καὶ ὄντος τοῦ ἡγουμένου ἔσεσθαι τὸ λῆγον. ὅθεν σῳζομένης μὲν τῆς τοιαύτης ἐπαγγελίας καὶ ἀκολουθοῦντος τῷ ἡγουμένῳ τοῦ λήγοντος ἀληθὲς γίνεται καὶ τὸ συνημμένον, μὴ σῳζομένης δὲ ψεῦδος.

8.112Bu yüzden hemen buradan başlayıp, söylenen vaadi yerine getiren doğru bir bağlı önermenin bulunup bulunamayacağını inceleyelim. Bütün diyalektikçiler, içindeki sonuç içindeki öncülden çıktığında bağlı önermenin sağlam olduğunu ortaklaşa söyler; ama sonucun ne zaman ve nasıl çıktığı konusunda birbirleriyle çekişir ve çıkarımın birbiriyle çatışan ölçütlerini ortaya koyarlar.

8.112

διόπερ ἀπὸ τούτου εὐθὺς ἀρξάμενοι σκοπῶμεν εἰ δύναται ἀληθές τι συνημμένον καὶ σῷζον τὴν εἰρημένην ἐπαγγελίαν εὑρεθῆναι. Κοινῶς μὲν γάρ φασιν ἅπαντες οἱ διαλεκτικοὶ ὑγιὲς εἶναι συνημμένον, ὅταν ἀκολουθῇ τῷ ἐν αὐτῷ ἡγουμένῳ τὸ ἐν αὐτῷ λῆγον· περὶ δὲ τοῦ πότε ἀκολουθεῖ καὶ πῶς στασιάζουσι πρὸς ἀλλήλους καὶ μαχόμενα τῆς ἀκολουθίας ἐκτίθενται κριτήρια.

8.113Örneğin Philon, bağlı önermenin doğrudan başlayıp yanlışla bitmediği zaman doğru olduğunu söylüyordu. Öyle ki ona göre bağlı önerme üç şekilde doğru, tek bir şekilde yanlış olur. Doğrudan başlayıp doğruyla bittiğinde doğrudur; örneğin “Eğer gündüzse, aydınlıktır.” Yanlıştan başlayıp yanlışla bittiğinde yine doğrudur; örneğin “Eğer yer uçuyorsa, yerin kanatları vardır.”

8.113

οἷον ὁ μὲν Φίλων ἔλεγεν ἀληθὲς γίνεσθαι τὸ συνημμένον, ὅταν μὴ ἄρχηται ἀπ’ ἀληθοῦς καὶ λήγῃ ἐπὶ ψεῦδος, ὥστε τριχῶς μὲν γίνεσθαι κατ’ αὐτὸν ἀληθὲς συνημμένον, καθ’ ἕνα δὲ τρόπον ψεῦδος. καὶ γὰρ ὅταν ἀπ’ ἀληθοῦς ἀρχόμενον ἐπ’ ἀληθὲς λήγῃ, ἀληθές ἐστιν, ὧς τὸ “εἰ ἡμέρα ἔστι, φῶς ἔστιν”. καὶ ὅταν ἀπὸ ψεύδους ἀρχόμενον ἐπὶ ψεῦδος λήγῃ, πάλιν ἀληθές, οἷον τὸ “εἰ πέταται ἡ γῆ, πτέρυγας ἔχει ἡ γῆ”.

8.114Aynı şekilde yanlıştan başlayıp doğruyla biten bağlı önerme de doğrudur; örneğin “Eğer yer uçuyorsa, yer vardır.” Yalnızca doğrudan başlayıp yanlışla bittiğinde yanlış olur; “Eğer gündüzse, gecedir” önermesi böyledir. Çünkü gündüz olduğunda “Gündüzdür” önermesi doğrudur, bu da öncüldü; “Gecedir” önermesi ise yanlıştır, bu da sonuçtu.

8.114

ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ ἀρχόμενον ἀπὸ ψεύδους, ἐπ’ ἀληθὲς δὲ λῆγον ἐστὶν ἀληθές, ὡς τὸ “εἰ πέταται ἡ γῆ, ἔστιν ἡ γῆ”. μόνως δὲ γίνεται ψεῦδος, ὅταν ἀρχόμενον ἀπὸ ἀληθοῦς λήγῃ ἐπὶ ψεῦδος, ὁποῖόν ἐστι τὸ “εἰ ἡμέρα ἔστι, νὺξ ἔστιν”· ἡμέρας γὰρ οὔσης τὸ μὲν ‘‘ἡμέρα ἔστιν” ἀληθές ἐστιν, ὅπερ ἦν ἡγούμενον, τὸ δὲ “νὺξ ἔστι” ψεῦδός ἐστιν, ὅπερ ἦν λῆγον.

8.115Diodoros ise doğrudan başlayıp yanlışla bitmesi ne mümkün olmuş ne de mümkün olan bağlı önermenin doğru olduğunu söyler. Bu, Philon'un tezine aykırıdır. Çünkü “Eğer gündüzse, ben konuşuyorum” gibi bir bağlı önerme, şu anda gündüzken ve ben konuşurken Philon'a göre doğrudur, çünkü doğru olan “Gündüzdür”den başlayıp doğru olan “Ben konuşuyorum”la biter; Diodoros'a göre ise yanlıştır. Çünkü ben sustuğumda, bir zaman doğru olan “Gündüzdür”den başlayıp yanlış olan “Ben konuşuyorum”la bitmesi mümkündür; doğrudan başlayıp yanlış olan “Ben konuşuyorum”la bitmesi daha önce de mümkündü:

8.115

Διόδωρος δὲ ἀληθὲς εἶναί φησι συνημμένον ὅπερ μήτε ἐνεδέχετο μήτε ἐνδέχεται ἀρχόμενον ἀπ’ ἀληθοῦς λήγειν ἐπὶ ψεῦδος. ὅπερ μάχεται τῇ Φίλωνος θέσει. τὸ γὰρ τοιοῦτον συνημμένον “εἰ ἡμέρα ἔστιν, ἐγὼ διαλέγομαι” ἡμέρας οὔσης ἐπὶ τοῦ παρόντος κἀμοῦ διαλεγομένου κατὰ μὲν τὸν Φίλωνα ἀληθές ἐστιν, ἐπείπερ ἀπ’ ἀληθοῦς ἀρχόμενον τοῦ ‘‘ἡμέρα ἔστιν” εἰς ἀληθὲς λήγει τὸ ‘‘ἐγὼ διαλέγομαι”, κατὰ δὲ τὸν Διόδωρον ψεῦδος. ἐνδέχεται γὰρ ἀπ’ ἀληθοῦς ποτὲ ἀρξάμενον τοῦ ‘‘ἡμέρα ἔστιν” ἐπὶ ψεῦδος λήγειν τὸ ‘‘ἐγὼ διαλέγομαι”, ἡσυχάσαντος ἐμοῦ, καὶ ἐνεδέχετο ἀπ’ ἀληθοῦς ἀρχόμενον ἐπὶ ψεῦδος λήγειν τὸ ‘‘ἐγὼ διαλέγομαι”·

8.116Konuşmaya başlamadan önce doğru olan “Gündüzdür”den başlıyor, yanlış olan “Ben konuşuyorum”la bitiyordu. Yine “Eğer geceyse, ben konuşuyorum” önermesi, gündüzken ve ben susarken Philon'a göre aynı şekilde doğrudur, çünkü yanlıştan başlayıp yanlışla biter; Diodoros'a göre ise yanlıştır. Çünkü gece olduğunda ve ben yine konuşmayıp sustuğumda doğrudan başlayıp yanlışla bitmesi mümkündür.

8.116

πρὶν γὰρ ἄρξωμαι διαλέγεσθαι, ἀπ’ ἀληθοῦς μὲν ἤρχετο τοῦ ‘‘ἡμέρα ἔστιν”, ἐπὶ ψεῦδος δὲ ἔληγε τὸ “ἐγὼ διαλέγομαι”. πάλιν τὸ οὕτως ἔχον “εἰ νὺξ ἔστιν, ἐγὼ διαλέγομαι”, ἡμέρας οὔσης καὶ σιωπῶντος ἐμοῦ κατὰ μὲν Φίλωνα ὡσαύτως ἀληθές, ἀπὸ γὰρ ψεύδους ἀρχόμενον ἐπὶ ψεῦδος λήγει, κατὰ δὲ τὸν Διόδωρον ψεῦδος· ἐνδέχεται γὰρ αὐτὸ ἀρξάμενον ἀπ’ ἀληθοῦς λῆξαι εἰς ψεῦδος νυκτὸς ἐπελθούσης, καὶ πάλιν ἐμοῦ μὴ διαλεγομένου ἀλλ’ ἡσυχάζοντος.

8.117Hatta “Eğer geceyse, gündüzdür” önermesi de, gündüzken, Philon'a göre yanlış olan “Gecedir”den başlayıp doğru olan “Gündüzdür”le bittiği için doğrudur; Diodoros'a göre ise yanlıştır, çünkü gece bastırdığında doğru olan “Gecedir”den başlayıp yanlış olan “Gündüzdür”le bitmesi mümkündür.

8.117

ἀλλὰ δὴ καὶ τὸ “εἰ νὺξ ἔστιν, ἡμέρα ἔστιν” ἡμέρας οὔσης κατὰ μὲν Φίλωνα διὰ τοῦτ᾿ ἀγηθές, ὅτι ἀπὸ ψεύδους ἀρχόμενον τοῦ “νὺξ ἔστιν” εἰς ἀληθὲς λήγει τὸ ‘‘ἡμέρα ἔστιν”, κατὰ δὲ Διόδωρον διὰ τοῦτο ψεῦδος, ὅτι ἐνδέχεται νυκτὸς ἐπισχούσης, ἀπ’ ἀληθοῦς ἀρχόμενον αὐτὸ τοῦ “νὺξ ἔστιν”, ἐπὶ ψεῦδος λήγειν τὸ ἡμέρα ἔστιν.

8.118Bağlı önermenin ölçütleri konusundaki çelişki, bir örnek olarak söylersek, böyle olduğuna göre, sağlam bağlı önermeyi ayırt etmek belki de imkânsız hâle gelir. Çünkü bunu öğrenmemiz için önce diyalektikçilerin onun sağlamlığı konusundaki anlaşmazlığının karara bağlanması gerekir. Bu anlaşmazlık karara bağlanmadıkça bağlı önerme konusunda da yargıyı askıda tutmak zorunludur. Bu da yerindedir.

8.118

Τοιαύτης οὖν οὔσης ὧς ἐν παραδείγματος μέρει τῆς ἐν τοῖς κριτηρίοις τοῦ συνημμένου ἀξιώματος ὑπεναντιώσεως, μήποτε ἄπορος γίνεται ἡ τοῦ ὑγιοῦς συνημμένου διάγνωσις· ἵνα γὰρ μάθωμεν τοῦτο, πρὸ παντὸς δεῖ ἐπικριθῆναι τὴν περὶ τῆς ὑγιότητος αὐτοῦ τῶν διαλεκτικῶν διάστασιν. ἐφ᾿ ὅσον δὲ ἀνεπίκριτός ἐστι, μένειν ἀνάγκη καὶ αὐτὸ ἐν ἐποχῇ. καὶ εἰκότως.

8.119Çünkü ya diyalektikçilerin bütün ölçütlerine uyacağız ya da bunlardan birine. Ama hepsine uymak mümkün değildir; çünkü, söz konusu iki ölçütte gösterdiğim gibi, birbirleriyle çatışırlar; çatışan şeyler ise aynı ölçüde güvenilir olamaz. Bunlardan birine uyacaksak, ya ona kendiliğinden ve karar vermeden uyacağız ya da böyle bir ölçütün sağlam olduğunu gösteren bir argümanla.

8.119

ἤτοι γὰρ πᾶσι τοῖς κριτηρίοις τῶν διαλεκτικῶν προσέξομεν ἤ τινι τούτων. ἀλλὰ πᾶσι μὲν οὐχ οἷόν τέ ἐστι προσέχειν· μάχεται γάρ, ὡς ἐπὶ τῶν προειρημένων δυεῖν ὑπέδειξα, τὰ δὲ μαχόμενα οὐ δύναται ἐπ᾿ ἴσης εἶναι πιστά. εἰ δέ τινι τούτων, ἤτοι αὐτόθεν καὶ ἀκρίτως προσέξομέν τινι, ἤ μετὰ λόγου τοῦ δεικνύντος ὅτι ὑγιές ἐστι τὸ τοιοῦτον κριτήριον.

8.120Bir ölçüte karar vermeden ve kendiliğinden onay verirsek, ona neden ötekinden daha çok onay verelim? Bu da, çatışma yüzünden hiçbirine onay vermemekle birdi. Bağlı önerme için kabul ettiğimiz ölçütün sağlam olduğunu gösteren bir argümanla onay verirsek, bu argüman ya sonuç çıkarmayan ve geçersiz bir argümandır ya da sonuç çıkaran ve geçerli bir argüman.

8.120

καὶ εἰ μὲν ἀκρίτως καὶ αὐτόθεν συγκαταθησόμεθά τινι κριτηρίῳ, τί μᾶλλον τῷδε ἢ τῷδε συγκαταθησόμεθα., ὅπερ ἴσον ἦν τῷ μηδενὶ συγκατατίθεσθαι διὰ τὴν μάχην. εἰ δὲ μετὰ λόγου τοῦ δεικνύντος ὅτι ὑγιές ἐστι τὸ παραλαμβανόμενον ὑφ’ ἡμῶν τοῦ συνημμένου κριτήριον, ἤτοι οὗτος ὁ λόγος ἀσύνακτός τ’ ἐστὶ καὶ ἀπέραντος ἢ συνακτικὸς καὶ περαίνων.

8.121Ama sonuç çıkarmayan ve geçersiz bir argümansa, bağlı önermenin bir ölçütünü ötekilere tercih etmek için güvenilmez ve işe yaramaz bir argümandır. Sonuç çıkaran bir argümansa, kesinlikle sonucu öncüllerinden çıktığı için sonuç çıkarandır; öyle ki bir çıkarım yoluyla sınanır.

8.121

ἀλλ’ ἀσύνακτος μὲν καθεστὼς καὶ ἀπέραντος ἄπιστός ἐστι καὶ μοχθηρὸς ἐν τῷ προκρίνειν τι τοῦ συνημμένου κριτήριον. εἰ δὲ συνακτικὸς ὑπάρχει, πάντως διὰ τοῦτο συνακτικὸς τυγχάνει ὅτι ἀκολουθεῖ αὐτοῦ τοῖς λήμμασιν ἡ ἐπιφορά, ὥστε δι᾿ ἀκολουθίας τινὸς αὐτὸν δοκιμάζεσθαι.

8.122Oysa bağlı önermede baştan beri araştırılan çıkarımın kendisinin bir argümanla sınanması gerekiyordu. Demek ki bu, karşılıklı dayanma kipine düşmekle birdi. Çünkü çıkarımla sınanması gereken bağlı önermeyi öğrenmek için bir argümana başvurmak gerekir; bu argümanın sağlam olması için de onun sağlam olduğuna karar vermemizi sağlayan çıkarımın önceden güvenilir kılınmış olması gerekir.

8.122

τὴν δὲ ἀκολουθίαν ἐξ ἀρχῆς ζητουμένην ἐπὶ τοῦ συνημμένου λόγῳ ἔδει δοκιμάζεσθαι. τοίνυν ἴσον ἦν τὸ τοιοῦτον τῷ εἰς τὸν δι᾿ ἀλλήλων τρόπον ἐμπίπτειν· ἴνα γὰρ τὸ συνημμένον ἐξ ἀκολουθίας ὀφεῖλον δοκιμάζεσθαι μάθωμεν, ἐπὶ λόγον τινὰ δεῖ δραμεῖν, καὶ ἴνα οὗτος ὁ λόγος ὑγιὴς ᾖ, τὴν ἀκολουθίαν δεῖ προπεπιστῶσθαι , ἀφ᾿ ἧς ὅτι ἐστιν ὑγιὴς κρίνεται.

8.123Bu çıkmaz açısından sağlam bir bağlı önermemiz olmadığına göre, sonuç çıkaran bir argümanımız da olmayacaktır. Böyle bir argümanımız olmayınca ispatımız da olmayacaktır, çünkü ispat sonuç çıkaran bir argümandır. İspat olmayınca da dogmacı felsefe ortadan kalkar.

8.123

μὴ ἔχοντες οὖν τὸ ὑγιὲς συνημμένον ὅσον ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἀπορίᾳ, οὐδὲ συνακτικὸν ἕξομεν λόγον. τοῦτον δὲ μὴ ἔχοντες οὐδὲ ἀπόδειξιν ἕξομεν· λόγος γάρ ἐστι συνακτικὸς ἡ ἀπόδειξις. ἀποδείξεως δὲ μὴ ὑπαρχούσης ἀναιρεῖται ἡ δογματικὴ φιλοσοφία.

8.124Bunlardan yola çıkarak bileşik önermelere, ayrık önermelere ve genel olarak basit olmayan önermelerin öteki eidos'larına da geçmek mümkün olacaktır. Çünkü bileşik önerme ya basit önermelerden ya basit olmayan önermelerden ya da karışık önermelerden oluşmalıdır; basit önermeler hakkında önceden çıkmaz ortaya konduğuna göre bunların hepsi de çıkmaza düşmüştür.

8.124

Ἐνέσται δὲ ἀπὸ τούτων καὶ ἐπὶ τὰ συμπεπλεγμένα καὶ ἐπὶ τὰ διεζευγμένα κοινῶς τε ἐπὶ τὰ λοιπὰ εἴδη τῶν οὐχ ἁπλῶν ἀξιωμάτων διαβαίνειν. (Stoic. fr. II 211 Arn.) τὸ γὰρ συμπεπλεγμένον <ἤτοι> ἐς· ἁπλῶν ὀφείλει ἢ ἐξ οὐχ ἢ ἐκ μικτῶν συνεστάναι, πάντα δὲ ταῦτα ἠπόρηται τῶν ἁπλῶν προηπορημένων.

8.125Üstelik içindeki her şey doğru olan bileşik önermenin, örneğin “Gündüzdür ve aydınlıktır” önermesinin sağlam, tek bir yanlış içerenin ise yanlış olduğunu söylerken kendi kendilerine kural koyarlar. Çünkü bütünüyle doğru önermelerden oluşan birleşik önerme doğruysa, bütünüyle yanlış önermelerden oluşanın doğrudan yanlış, hem yanlış hem doğru önermelerden oluşanın ise yanlış olmaktan çok doğru olmaması gerekirdi.

8.125

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὅταν λέγωσιν ὑγιὲς εἶναι συμπεπλεγμένον τὸ πάντ’ ἔχον ἐν αὐτῷ ἀληθῆ, οἶον τὸ “ ἡμέρα ἔστι καὶ φῶς ἔστιν”, ψεῦδος δὲ τὸ <ἓν> ἔχον ψεῦδος, νομοθετοῦσιν αὐτοὶ αὑτοῖς. ἀκόλουθον γὰρ ἦν, εἰ ἀληθές ἐστι τὸ ἐκ πάντων ἀληθῶν σύνθετον, εὐθὺς [ἀληθὲς] καὶ τὸ ἐκ πάντων ψευδῶν συγκείμενον ψεῦδος, τὸ δὲ ἐκ ψευδῶν ἅμα καὶ ἀληθῶν μὴ μᾶλλον ἀληθὲς εἶναι ἤ ψεῦδος.

8.126İstedikleri kuralları koymaları ve şeyler hakkında diledikleri gibi düzenleme yapmaları serbestse, onların tek bir yanlış içeren bileşik önermeye yanlış demelerine izin vermek gerekir; ama o zaman başkalarına da karşı bir düzenleme yapıp birçok doğru ve tek bir yanlıştan oluşan bileşik önermenin doğru olduğunu söylemek serbest olacaktır.

8.126

εἰ μὲν γὰρ ἔξεστιν αὐτοῖς ἃ θέλουσι νομοθετεῖν καὶ ὧς προαιροῦνται περὶ τῶν πραγμάτων διατάττεσθαι, ἐπιτρεπτέον μὲν τὸ ὲν ἔχον ψεῦδος συμπεπλεγμένον λέγεσθαι παρ’ αὐτοῖς ψεῦδος, ἐξέσται δὲ καὶ ἄλλοις ἀντιδιατάττεσθαι καὶ λέγειν τὸ ἐκ πλειόνων ἀληθῶν, ἑνὸς δὲ ψεύδους συμπεπλεγμένον ἀληθὲς ὑπάρχειν.

8.127Yok eğer şeylerin tabiatına bakmak gerekiyorsa, hem yanlış hem doğru bir şey içeren bileşik önermenin yanlış olmaktan çok doğru olmadığını söylemek elbette tutarlıdır. Çünkü beyazla siyahtan karışan şey siyah olmaktan çok beyaz değildir —beyaz olan beyazdı, siyah olan da siyahtı—; aynı şekilde yalnızca doğru olan doğrudur, yalnızca yanlış olan yanlıştır, ikisinden oluşan birleşik şeye ise yanlış olmaktan çok doğru denmemelidir.

8.127

εἰ δὲ τῇ φύσει τῶν πραγμάτων προσεκτέον ἐστίν, ἀκόλουθον δήπουθεν τὸ τὶ μὲν ψεῦδος ἔχον, τὶ δὲ ἀληθὲς συμπεπλεγμένον μὴ μᾶλλον ἀληθὲς ἢ ψεῦδος εἶναι λέγειν· ὥσπερ γὰρ τὸ ἐκ λευκοῦ καὶ μέλανος μεμιγμένον οὐ μᾶλλον λευκόν ἐστιν ἢ μέλαν (τὸ μὲν γὰρ λευκὸν λευκὸν ἦν καὶ τὸ μέλαν ὑπῆρχεν), οὕτω τὸ μὲν ἀληθὲς μόνον ἀληθὲς εἶναι [καὶ] συμβέβηκεν, τὸ δὲ ψεῦδος μόνον ψεῦδος ὑπάρχει, τὸ δὲ σύνθετον ἐξ ἀμφοτέρων οὐ μᾶλλον ἀληθὲς ἢ ψεῦδος προσαγορευτέον.

8.128Ama derler ki, gündelik hayatta da büyük kısmı sağlam, küçük bir yeri yırtık bir giysiye, büyük ve sağlam kısımlarına bakarak sağlam demeyiz, küçük ve yırtık kısmına bakarak yırtık deriz; aynı şekilde bileşik önerme de, yalnızca bir yanlış ve birçok doğru içerse bile, bütünüyle o tek yanlış yüzünden yanlış diye adlandırılacaktır.

8.128

ἀλλ’ ὥσπερ ἐν τῷ βίῳ, φασί, τὸ κατὰ μὲν τὰ πλεῖστα μέρη ὑγιὲς ἱμάτιον κατ’ ὀλίγον δὲ διερρωγὸς οὐκ ἀπὸ τῶν πλείστων καὶ ὑγιῶν μερῶν ὑγιὲς εἶναι λέγομεν ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ ὀλίγου καὶ διερρωγότος διερρωγός, οὕτω καὶ τὸ συμπεπλεγμένον, κἂν ‘ὲν μόνον ἔχῃ ψεῦδος πλείονα δὲ ἀληθῆ, λεχθήσεται τὸ ὅλον ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ψεῦδος.

8.129Bu ise safçadır. Gündelik hayata kelimeleri gevşek anlamlarıyla kullanmak bağışlanmalıdır, çünkü hayat şeylerin tabiatına göre doğru olanı değil, kanaate göre doğru olanı arar. Nitekim “kuyu kazıyoruz”, “pelerin dokuyoruz”, “ev yapıyoruz” deriz, ama bunlar tam anlamıyla doğru değildir: Kuyu varsa kazılmaz, kazılmıştır; pelerin varsa dokunmaz, dokunmuştur. Demek ki gündelik hayatta ve ortak dilde gevşek kullanımın yeri vardı; ama şeylerin tabiatıyla ilgili konuları araştırdığımızda kesinliğe bağlı kalmak gerekir.

8.129

ὅπερ ἐστὶν εὔηθες. τῷ μὲν γὰρ βίῳ συγχωρητέον καταχρηστικοῖς ὀνόμασι χρῆσθαι, μὴ πάντως τὸ πρὸς τὴν φύσιν ἀληθὲς ζητοῦντι, ἀλλὰ τὸ πρὸς τὴν δόξαν. φρέαρ γοῦν ὀρύσσειν φαμὲν καὶ χλαμύδα ὑφαίνειν καὶ οἰκίαν οἰκοδομεῖν, οὐ κυρίως· εἰ γὰρ φρέαρ ἐστίν, οὐκ ὀρύσσεται ἀλλ’ ὀρώρυκται, καὶ εἰ χλαμύς ἐστιν, οὐχ ὑφαίνεται ἀλλ’ ὔφανται. ὥστε ἐν μὲν τῷ βίῳ καὶ τῇ κοινῇ συνηθείᾳ τόπον εἶχεν ἡ κατάχρησις· ὅταν δὲ τὰ πρὸς τὴν φύσιν ζητῶμεν πράγματα, τότε ἔχεσθαι δεῖ τῆς ἀκριβείας.

8.130Doğruyu ve yanlışı cisimsiz bir söylenebilir şeyde konumlayanlar için argümanın çıkmazla ve büyük bir karışıklıkla dolu olduğu bu söylenenlerden yeterince anlaşılmıştır. Bunları seste konumlayanlar için de işin kolay olmadığını öğrenmek güç değildir.

8.130

Ἀλλ’ ὅτι μὲν ἄπορός ἐστιν ὁ λόγος καὶ πολλὴν ἔχων ταραχὴν τοῖς ἐν ἀσωμάτῳ τινὶ λεκτῷ τὸ ἀληθὲς καὶ ψεῦδος ἀπολείπουσιν, ἐκ τούτων αὐταρκῶς ὕπο δ’ ὑπολέλεικται· ὅτι δὲ καὶ τοῖς ἐν τῇ φωνῇ ταῦθ’ ὑποστησαμένοις οὐκ ἔστιν εὔπορος, ῥᾴδιον μαθεῖν.

8.131Çünkü her ses, eğer varsa, ya çıkarılmakta olan bir sestir ya da susulmuş bir ses. Ama çıkarılmakta olan ses, henüz var olmadığı için yoktur; susulmuş ses de artık çıkarılmadığı için yoktur. Öyleyse ses yoktur. Çıkarılmakta olan sesin var olmadığı benzer örneklerden gösterilir: Yapılmakta olan ev henüz ev değildir, gemi de, bu türden başka hiçbir şey de değildir; öyleyse ses de değildir. Susulmuş sesin var olmadığı ise herkesçe kabul edilir. Ses ya çıkarılıyor ya da susuluyorsa ve bu iki zamanın hiçbirinde var değilse, ses diye bir şey olmayacaktır.

8.131

πᾶσα γὰρ φωνή, εἰ ἔστιν, ἤτοι γινομένη ἔστιν ἢ σιωπωμένη· οὔτε δὲ ἡ γινομένη ἔστι τῷ μὴ ὑφεστάναι οὔτε ἡ σιωπωμένη τῷ μήπω γίνεσθαι· οὐκ ἄρα ἔστιν ἡ φωνή. ἡ μὲν οὑν γινομένη οὐκ ἔστιν, καθάπερ ἐκ τῶν ὁμοίων δείκνυται· οὔτε γὰρ οἰκία γινομένη οἰκία ἔστιν, οὐ ναῦς, οὐκ ἄλλο τι τῶν τοιούτων, ὥστ’ οὐδὲ φωνή. ὅτι δ’ οὐδ’ ἡ σιωπωμένη ὑφέστηκεν, ὁμόλογον. εἴπερ οὖν ἢ γίνεται φωνὴ ἢ σιωπᾶται, κατ’ οὐδέτερον δὲ τούτων τῶν χρόνων ἔστιν, οὐκ ἂν εἴη φωνή.

8.132Hem doğru seste bulunuyorsa, ya en küçük seste bulunur ya da uzun bir seste. Ama en küçük seste bulunmaz, çünkü en küçük olan parçasızdır, doğru ise parçasız değildir. Uzun bir seste de bulunmaz, çünkü böyle bir ses var olamaz: İlk parçası dile getirilirken ikincisi henüz yoktur, ikincisi dile getirilirken de ilki artık yoktur. Demek ki doğru seste bulunmaz.

8.132

καὶ ἄλλως, εἰ ἐν φωνῇ ἔστι τὸ ἀληθές, ἤτοι ἐν ἐλαχέστῃ ἐστὶ φωνῇ ἤ ἐν μακρᾷ· οὔτε δὲ ἐν ἐλαχίστῃ· ἀμερὲς γάρ ἐστι τὸ ἐλάχιστον, καὶ τὸ ἀληθὲς οὐκ ἀμερές· οὔτε ἐν μακρᾷ· ἀνυπόστατος γάρ ἐστιν αὕτη διὰ τό, ὅτε μὲν τὸ πρῶτον αὐτῆς προφέρεται μέρος, μήπω εἶναι τὸ δεύτερον, ὅτε δὲ τὸ δεύτερον, μηκέτι εἶναι τὸ πρῶτον. οὐ τοίνυν ἐν φωνῇ ἔστι τὸ ἀληθές.

8.133Bundan başka, doğru seste bulunuyorsa, ya bir şey gösteren seste ya da hiçbir şey göstermeyen seste bulunur. Ama “blityri” ya da “skindapsos” gibi hiçbir şey göstermeyen bir seste bulunamaz; çünkü olmayan bir şey nasıl doğru diye kavranabilir?

8.133

πρὸς τούτοις, εἰ ἐν φωνῇ ἔστιν, ἤτοι ἐν σημαινούσῃ ἢ ἐν μὴ σημαινούσῃ. ἀλλ’ ἐν μὲν τῇ μὴ σημαινούσῃ τι, οἷον τῇ βλίτυρι καὶ τῇ σκινδαψός, οὐκ ἂν εἴη [τι]· πῶς γὰρ τοῦ μὴ πράγματος οἷόν τέ ἐστιν ὧς ἀληθοῦς ἀντιλαμβάνεσθαι;

8.134Geriye bir şey gösteren seste bulunduğunu söylemek kalıyor. Ama bu da yine imkânsızdır; çünkü hiçbir ses, ses olması bakımından bir şey göstermez. Yoksa sesi algılayan herkesin, Yunanlar da barbarlar da, onun gösterdiği şeyi de algılaması gerekirdi. Öyle ki bu bakımdan da doğruyu seste konumlamamak gerekir.

8.134

λείπεται ἄρα λέγειν ἐν τῇ σημαινούσῃ. ὃ δὴ πάλιν ἐστὶν ἀδύνατον· οὐδεμία γὰρ φωνὴ ὧς φωνὴ σημαντική ἐστιν, ἐπεὶ ἐχρῆν πάντας τοὺς ἀντιλαμβανομένους φωνῆς Ἕλληνας καὶ βαρβάρους ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ τοῦ σημαινομένου ὐπ’ αὐτῆς. ὥστε οὐδὲ κατὰ τοῦτο ἐν φωνῇ θετέον τἀληθές.

8.135Seslerin kimi basit, kimi birleşiktir; basit olan, örneğin “Dion” sesi; birleşik olan ise “Dion yürüyor” sesi gibi. Doğru seste bulunuyorsa ya basit seste ya da birleşik seste bulunur. Ama basit ve birleşik olmayan seste bulunmaz; çünkü doğru bir önerme olmalıdır, hiçbir önerme de birleşik olmayan bir şey değildir.

8.135

τῶν τε φωνῶν αἱ μέν εἰσιν ἁπλαῖ αἱ δὲ σύνθετοι, ἁπλαῖ μὲν οἷον ἡ ‘‘Δίων”, σύνθετοι δὲ ὥσπερ ἡ “Δίων Δίων περιπατεῖ”. εἰ οὖν ἐν φωνῇ ἔστι τἀληθές, ἤτοι ἐν ἁπλῇ ἔστιν ἢ ἐν συνθέτῳ. ἀλλ’ ἐν μὲν ἁπλῇ καὶ ἀσυνθέτῳ οὐκ ἔστιν· ἀξίωμα γὰρ εἶναι δεῖ τἀληθές, καὶ οὐδὲν ἀξίωμα ἀσύνθετον.

8.136Birleşik bir seste de bulunamaz, çünkü birleşik hiçbir söz var değildir; örneğin “Dion vardır” sözü: “Dion” derken “vardır”ı henüz söylemeyiz; bunu dile getirirken de ötekini artık söylemeyiz. Öyle ki doğru seste de bulunmaz.

8.136

ἐν συνθέτῳ δὲ οὐκ ἂν εἴη διὰ τὸ μηδεμίαν σύνθετον ὑφεστάναι λέξιν, οἶον τὴν Δίων ἔστιν ὅτε γὰρ λέγομεν τὴν Δίων , οὔπω λέγομεν τὴν ‘‘ἔστιν”, καὶ ὅτε ταύτην προφερόμεθα, οὐκέτ’ ἐκείνην λέγομεν. ὥστ’ οὐδ’ ἐν φωνῇ τἀληθές.

8.137Bazılarının sandığı gibi düşüncenin hareketinde de bulunmaz. Çünkü doğru düşüncenin hareketinde bulunuyorsa, dışarıdaki şeylerin hiçbiri doğru olmayacaktır; düşüncenin hareketi dışarıda değil, bizim içimizdedir. Oysa dışarıdaki şeylerin hiçbirinin doğru olmadığını söylemek saçmadır; öyleyse doğruyu düşüncenin hareketinde konumlamak da saçmadır.

8.137

Καὶ μὴν οὐδ’ ἐν τῷ κινήματι τῆς διανοίας, ὧς ὑπενόησάν τινες. εἰ γὰρ ἐν τῷ κινήματι τῆς διανοίας ἐστὶ τἀληθές, οὐδὲν ἔσται τῶν ἐκτὸς ἀληθές· τὸ γὰρ κίνημα τῆς διανοίας ἐστὶν ἐν ἡμῖν καὶ οὐκ ἐκτός. ἄτοπον δέ γε τὸ λέγειν μηδὲν εἶναι τῶν ἐκτὸς ἀληθές· ἄτοπον ἄρα καὶ τὸ ἐν τῷ κινήματι τῆς διανοίας ἀπολείπειν τἀληθές.

8.138Düşüncenin hareketleri her kişiye özgü olduğuna göre, ortak hiçbir doğru olmayacaktır; ortak bir doğru olmayınca da her şey belirsiz ve tartışmalı olacaktır. Çünkü birinin sahip olduğu doğruya, yani düşüncesinin hareketine, bir başkası sahip değildir; tersine, ötekinin sahip olduğunu da bu kişi edinmemiştir. Oysa herkesin üzerinde anlaştığı doğru hiçbir şey olmadığını söylemek saçmadır;

8.138

τῶν τε κινημάτων τῆς διανοίας ἰδίων ὄντων ἑκάστου οὐδὲν ἔσται κοινὸν ἀληθές, μηδενὸς δὲ ὄντος κοινοῦ τινος ἀληθοῦς πάντ’ ἔσται ἀσαφῆ καὶ διάφωνα· ὃ γὰρ ἔχει οὗτος ἀληθές (τουτέστι τὸ κίνημα τῆς διανοίας), τοῦθ' ἕτερος οὐκ ἔχει, καὶ ἀναστρόφως, ὃ ἐκεῖνος ἔχει, τοῦθ’ οὗτος οὐκ εἴληφεν. ἄτοπον δὲ τὸ μηδὲν εἷναι λέγειν συμφώνως ἀληθές·

8.139öyleyse doğrunun düşüncenin hareketinde bulunduğunu ileri sürmek de saçmadır ve sağlam değildir. Hem doğruyu düşüncenin hareketinde konumlayanların her şeyin doğru olduğunu kabul etmeleri gerekir; örneğin Epikuros'un, Zenon'un, Demokritos'un ve ötekilerin düşüncelerinin hareketini. Çünkü bunların hepsi aynı ölçüde düşüncenin hareketidir. Ama her şeyin doğru olması da her şeyin yanlış olması gibi imkânsızdır; öyleyse düşüncenin hareketi de doğru değildir.

8.139

τοίνυν καὶ τὸ ἀξιοῦν ἐν τῷ κινήματι τῆς διανοίας ὑποκεῖσθαι τἀληθὲς ἀντ’ ὀπόν ἐστι καὶ οὐχ ὑγιές. ἀκόλουθόν τέ ἐστι <τοῖς ἐν> τῷ κινήματι τῆς διανοίας τἀληθὲς πάνθ’ ὁμολογεῖν ἀληθῆ εἶναι, οἷον τὸ κίνημα τῆς Ἐπικούρου διανοίας καὶ Ζήνωνος καὶ Δημοκρίτου καὶ τῶν ἄλλων· πᾶσι γὰρ αὐτοῖς συμβέβηκεν ἐπ’ ἴσης κινήμασιν εἶναι τῆς διανοίας. ἀδύνατον δέ γέ ἐστι τὸ πάντα εἶναι ἀληθῆ, ὡς καὶ τὸ πάντα ψευδῆ· τοίνυν οὐδὲ τὸ κίνημα τῆς διανοίας ἀληθές ἐστιν.

8.140İşaret üzerine

Ölçüt ve doğru hakkındaki çıkmazları bu kadar ayrıntılı ele aldıktan sonra, ölçütten yola çıkarak, kendiliğinden kendini göstermeyen doğruyu kavramak için kurulan yöntemleri, yani işareti ve ispatı inceleyelim. Sırayla önce işaretten söz edelim; çünkü ispat, sonucunu bundan pay alarak açığa çıkarır.

8.140

Ἀλλὰ γὰρ διὰ τοσούτων περί τε κριτηρίου καὶ περὶ ἀληθοῦς ἀπορήσαντες, τὸ μετὰ τοῦτο σκεπτώμεθα καὶ περὶ τῶν συντιθεμένων ἐφόδων ἀπὸ τοῦ κριτηρίου πρὸς κατάληψιν τοῦ μὴ αὐτόθεν ὑποπίπτοντος ἀληθοῦς, τουτέστι τοῦ τε σημείου καὶ τῆς ἀποδείξεως. καὶ τάξει γε πρῶτον περὶ σημείου λέγωμεν· μετουσίᾳ γὰρ τούτου ἡ ἀπόδειξις ἐκκαλυπτικὴ γίνεται τοῦ συμπεράσματος. <β΄> εἰ ἔστι τι σημεῖον

8.141İşaret diye bir şey var mıdır

Şeyler arasında en üst düzeyde iki yönlü bir ayrım vardır: Kimi apaçık, kimi açık olmayan şeylerdir. Apaçık olanlar hislere ve düşünceye kendiliğinden kendini gösteren şeylerdir, açık olmayanlar ise kendiliklerinden kavranamayan şeylerdir. Apaçık şeylerle ilgili çıkmazlar için ölçüt hakkındaki argümanımızı daha yöntemli bir biçimde ortaya koyduk

8.141

Ἐπεὶ τῶν πραγμάτων διττή τις ἔστι κατὰ τὸ ἀνωτάτω διαφορὰ, καθ’ ἣν τὰ μέν ἐστι πρόδηλα, τὰ δὲ ἄδηλα (καὶ πρόδηλα μὲν τὰ αὐτόθεν ὑποπίπτοντα ταῖς τε αἰσθήσεσι καὶ τῇ διανοία, ἄδηλα δὲ τὰ μὴ ἐξ αὐτῶν ληπτά), μεθοδικώτερον δὲ εἰς μὲν τὴν τῶν ἐναργῶν ἀπορίαν ὁ περὶ κριτηρίου λόγος ἡμῖν ἀποδέδοται

8.142(çünkü bu gösterilince, görünen şeylerin tabiatça göründükleri gibi olduğunu kesinlikle ileri sürmek de imkânsız hâle gelir). Geriye açık olmayan şeyler bölümü kaldığına göre, bunu geçersiz kılmak için de kısa bir yöntem, yani işareti ve ispatı ortadan kaldıran yöntem kullanmanın iyi olacağını düşünüyoruz. Çünkü bunlar da ortadan kalkarsa, doğrunun bunlar aracılığıyla kavranması da sağlam olmaktan çıkar. Ayrıntılara geçmeden önce işaretin tabiatı hakkında kısaca bir şeyler söylemek belki yerinde olur.

8.142

(τούτου γὰρ δειχθέντος ἀδύνατον γίνεται καὶ τὸ περὶ τῶν φαινομένων διισχυρίζεσθαι, ὅτι τοιαῦτά ἐστι πρὸς τὴν φύσιν ὁποῖα φαίνεται), λειπομένης δὲ ἔτι τῆς τῶν ἀδήλων διαφορᾶς, καλῶς ἔχειν ἡγούμεθα καὶ πρὸς τὴν ταύτης ἀθέτησιν συντόμῳ τινὶ χρήσασθαι ἐφόδῳ, τῇ τό τε σημεῖον καὶ τὴν ἀπόδειξιν ἀναιρούσῃ· τούτων γὰρ πάλιν ἀναιρουμένων ἀβέβαιος γίνεται καὶ ἡ δι’ αὐτῶν τοῦ ἀληθοῦς κατάληψις. βραχέα δ’ ἴσως οἰκεῖόν ἐστι πρὸ τῶν κατὰ μέρος διελθεῖν περὶ τῆς τοῦ σημείου φύσεως.

8.143İşaret iki anlamda söylenir: genel ve özel anlamda. Genel anlamda, bir şeyi açığa vuruyor görünen her şeye işaret denir; bu anlamda, kendisiyle birlikte gözlenmiş bir şeyi hatırlatmaya yarayan şeye de işaret demeyi âdet edinmişizdir. Özel anlamda ise açık olmayan bir şeyi gösteren şeye işaret denir; şimdi araştırmaya giriştiğimiz de budur.

8.143

Λέγεται τοίνυν τὸ σημεῖον διχῶς, κοινῶς τε καὶ ἰδίως, κοινῶς μὲν τὸ δοκοῦν τι δηλοῦν, καθὸ καὶ τὸ πρὸς ἀνατέωσιν τοῦ συμπαρατηρηθέντος αὐτῷ πράγματος χρησιμεῦον εἰώθαμεν καλεῖν σημεῖον, ἰδίως δὲ τὸ ἐνδεικτικὸν τοῦ ἀδηλουμένου πράγματος, περὶ οὗ καὶ πρόκειται ζητεῖν ἐπὶ τοῦ παρόντος.

8.144İşaretin tabiatını daha açık kavramak isteyen kişi, yukarıda söylediğimiz şeyi yine önceden kabul etmelidir: Şeylerden apaçık olanlar kendiliklerinden bilgimize gelenlerdir; örneğin şu anda gündüz olduğu ve benim konuştuğum. Açık olmayanlar ise böyle olmayanlardır.

8.144

εἰ δέ τις τρανότερον ἐπιβάλλει αὐτοῦ τῇ φύσει, πάλιν προληπτέον ὅτι, ὧς ἀνώτερον ἐλέγομεν, τῶν πραγμάτων πρόδηλα μέν ἐστι τὰ ἐξ αὑτῶν εἰς γνῶσιν ἡμῖν ἐρχόμενα, οἷον ἦν ἐπὶ τοῦ παρόντος τὸ ἡμέραν εἶναι καὶ τὸ ἐμὲ διαλέγεσθαι, ἄδηλα δὲ τὰ μὴ οὕτως ἔχοντα. <γ΄> πόσαι τῶν ἀδήλων

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…