İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Yedi Bilgenin Şöleni

Τῶν ἑπτὰ σοφῶν συμπόσιον

1Zaman ilerledikçe, Nikarkhos, olayların üstüne koyu bir karanlık ve her türlü belirsizlik çökecek galiba; çünkü daha şimdiden, bu kadar yeni ve taze olaylar hakkında uydurulmuş yalan hikâyelere inanılıyor. Şölen, sizin duyduğunuz gibi yalnız yedi kişiyle yapılmadı; bunun iki katından fazla insan vardı. Ben de aralarındaydım: mesleğim yüzünden Periandros'la yakınlığım vardı, Thales de benim konuğumdu; Periandros'un buyruğuyla benim evimde kalıyordu. Size bunu anlatan kişi de, kim olduysa, konuşulanları doğru aktarmamış; anlaşılan oradakilerden biri değilmiş. Ama madem bolca vaktim var ve yaşlılık, anlatmayı sonraya bırakmaya güvence veremez, madem siz de istiyorsunuz, her şeyi baştan anlatayım.

1

ἦ που προϊὼν ὁ χρόνος, ὦ Νίκαρχε, πολὺ σκότος ἐπάξει τοῖς πράγμασι καὶ πᾶσαν ἀσάφειαν, εἰ νῦν ἐπὶ προσφάτοις οὕτω καὶ νεαροῖς λόγοι ψευδεῖς συντεθέντες ἔχουσι πίστιν. οὔτε γὰρ μόνων, ὡς ὑμεῖς ἀκηκόατε, τῶν ἑπτὰ γέγονε τὸ συμπόσιον, ἀλλὰ πλειόνων ἢ δὶς τοσούτων (ἐν οἷς καὶ αὐτὸς ἤμην, συνήθης μὲν ὢν Περιάνδρῳ διὰ τὴν τέχνην, ξένος δὲ Θάλεω· παρʼ ἐμοὶ γὰρ κατέλυσεν ὁ ἀνὴρ Περιάνδρου κελεύσαντος), οὔτε τοὺς λόγους ὀρθῶς ἀπεμνημόνευσεν ὅστις ἦν ὑμῖν ὁ διηγούμενος· ἦν δʼ ὡς ἔοικεν οὐδεὶς τῶν παραγεγονότων. ἀλλʼ ἐπεὶ σχολή τε πάρεστι πολλὴ καὶ τὸ γῆρας οὐκ ἀξιόπιστον ἐγγυήσασθαι τὴν ἀναβολὴν τοῦ λόγου, προθυμουμένοις ὑμῖν ἀπʼ ἀρχῆς ἅπαντα διηγήσομαι.

2Periandros konuklarını şehirde değil, Lekhaion yakınlarında, Aphrodite tapınağının yanındaki ziyafet evinde ağırlamaya hazırlanmıştı; kurban da bu tanrıçaya sunuluyordu. Annesi, kendisine duyduğu tutku yüzünden kendi isteğiyle canına kıydıktan sonra Aphrodite'ye kurban kesmemişti; o gün, Melissa'yla ilgili gördüğü bazı rüyalar üzerine ilk kez tanrıçayı onurlandırıp gönlünü almaya girişmişti. Davetlilerin her birine güzelce süslenmiş iki atlı bir araba gönderilmişti; çünkü yaz mevsimiydi ve denize kadar bütün yolu, araba ve insan kalabalığının kaldırdığı toz ve gürültü kaplıyordu. Thales ise kapıda arabayı görünce gülümsedi ve onu geri gönderdi. Biz de yoldan sapıp tarlaların arasından sakin sakin yürüdük. Yanımızda üçüncü olarak Naukratisli Neiloksenos vardı: ölçülü bir adamdı, Solon ve Thales'le Mısır'da tanışmıştı. Yine Bias'a gönderilmişti; niçin gönderildiğini kendisi de bilmiyordu, yalnız mühürlü bir kitapçıkla ona ikinci bir problem götürdüğünü tahmin ediyordu; çünkü Bias işin içinden çıkamazsa kitapçığı Yunanlıların en bilgelerine göstermesi söylenmişti.

“Hepinizi burada bulmam benim için büyük şans oldu” dedi Neiloksenos; “gördüğünüz gibi kitapçığı yemeğe de getiriyorum.” Bir yandan da onu bize gösteriyordu. Thales gülerek “Kötü bir şeyse” dedi, “onu da Priene'ye götür; Bias ilkini nasıl çözdüyse bunu da öyle çözer.”

“İlki neydi?” dedim.

“Kral ona bir kurbanlık göndermiş” dedi, “en kötü ve en iyi parçasını çıkarıp geri yollamasını istemiş. Bizimki de pek güzel, dili çıkarıp yollamış; bunun için şimdi ünlü olduğu ve hayranlık uyandırdığı belli.”

“Yalnız bunun için değil” dedi Neiloksenos; “o, sizin aksinize, kralların dostu olmaktan ve öyle anılmaktan kaçmıyor. Oysa kral senin başka yönlerine de hayran; özellikle piramidi ölçüşünü pek beğendi: hiç zahmete girmeden, hiçbir alete ihtiyaç duymadan, yalnızca sopanı piramidin düşürdüğü gölgenin ucuna dikmişsin; güneş ışınının dokunmasıyla iki üçgen oluşunca, gölgenin gölgeye oranı neyse piramidin sopaya oranının da o olduğunu göstermişsin. Ama dediğim gibi, sana kral düşmanı diye kara çalındı; tiranlar hakkındaki bazı küstah sözlerin ona iletildi. Güya İonyalı Molpagoras sana gördüğün en şaşırtıcı şeyin ne olduğunu sorunca ‘yaşlı bir tiran’ demişsin; bir başka sefer de bir içki sofrasında hayvanlardan söz edilirken, yabanıl hayvanların en kötüsünün tiran, evcillerin en kötüsünün de dalkavuk olduğunu söylemişsin. Krallar, tiranlardan çok farklı olduklarını ne kadar iddia etseler de bu tür sözleri hoş karşılamazlar.”

“Ama bu söz Pittakos'undur” dedi Thales; “bir zamanlar Myrsilos'a şaka yollu söylenmişti. Ben ise yaşlı bir tiran değil, yaşlı bir dümenci görsem şaşardım. Sözün başkasının ağzından bana yakıştırılmasına gelince, köpeğe taş atıp üvey anasını vuran ve ‘Bu da fena değil’ diyen delikanlının hâline düştüm. Solon'u da tiranlığı kabul etmediği için en bilge adam saydım. Şu Pittakos da tek başına yönetime geçmeseydi ‘İyi olmak zor’ demezdi. Periandros ise tiranlığa, babadan kalma bir hastalığa yakalanır gibi yakalanmış görünüyor; ama şimdiye kadar sağlıklı sohbetlere başvurarak ve akıllı adamları yanına toplayarak ondan fena kurtulmuyor; hemşehrim Thrasyboulos'un ona öğütlediği, başakların uçlarını kesme yolunu da benimsemiyor. Çünkü insanlara değil kölelere hükmetmek isteyen tiran, buğday ve arpa yerine delice ve kayışkıran toplamak isteyen çiftçiden farksızdır. Hükümranlığın pek çok kötülüğe karşılık tek bir iyiliği vardır, o da onur ve şandır; tabii hükmedenler iyilere daha iyi oldukları için hükmediyor, büyüklerden daha büyük görünüyorlarsa. Güzel olanı bir yana bırakıp yalnız güvenliğe düşkün olanlar ise insanlara değil, sürü sürü koyuna, ata ve sığıra hükmetmeliydi.

Ama şu yabancı” dedi, “bizi hiç yeri olmayan konuşmalara sürükledi; yemeğe giden insanlara yakışan şeyleri konuşup araştırmayı unuttu. Ziyafet verecek olanın bir hazırlığı olduğu gibi, ziyafete gidecek olanın da bir hazırlığı olması gerektiğini düşünmüyor musun? Sybarislilerin kadınları yemeğe bir yıl önceden davet ettikleri anlaşılıyor; kadınlar elbise ve altınla rahat rahat hazırlanıp yemeğe gelebilsin diye. Bense yemeğe gerektiği gibi gidecek olanın gerçek hazırlığının daha da uzun zaman gerektirdiğini düşünüyorum; çünkü karaktere yakışan süsü bulmak, bedene gereksiz ve faydasız süsü bulmaktan daha zordur. Akıllı adam yemeğe kendini bir kap gibi doldurmaya getirmez; birbirleriyle hoş vakit geçireceklerse, anın sofradakilerden beklediği şekilde ciddi bir şey de söylemek, şakalaşmak, dinlemek ve konuşmak için gelir. Kötü bir yemek geri itilebilir; şarap da kötüyse nymphelere, yani suya sığınılabilir. Ama başı ağrıyan, ağır ve kaba bir sofra arkadaşı, her şarabın, her yemeğin, her çalgıcı kadının tadını kaçırır, bozar. Böyle bir tatsızlığı kusup atmak da kolay değildir; bazılarında birbirine karşı duyulan bu soğukluk, şarap başında yaşanmış bir küstahlığın ya da öfkenin dünden kalma ekşimiş tortusu gibi bütün hayat boyunca kalır. Bu yüzden Khilon çok iyi etti: dün davet edildiğinde, davetlilerin her birini öğrenmeden kabul etmedi. Çünkü dedi ki, denize açılmak ya da sefere çıkmak zorunda olan insan, kaba bir yol arkadaşına ya da çadır arkadaşına katlanmak zorundadır; ama kendini rastgele içki arkadaşlarının arasına katmak akıllı adamın işi değildir. Mısırlıların, yerinde bir âdetle sofralara getirip ortaya koydukları ve herkesi yakında böyle olacağını hatırlamaya çağırdıkları iskelet de, tatsız ve zamansız bir eğlence konuğu olarak gelse bile yine de yerindedir: tabii içmeye ve keyfe değil de dostluğa ve birbirini sevmeye teşvik ediyor, zaman bakımından kısa olan hayatı kötü işlerle uzatmamaya çağırıyorsa.”

2

παρεσκευάκει μὲν γὰρ οὐκ ἐν τῇ πόλει τὴν ὑποδοχὴν ὁ Περίανδρος, ἀλλʼ ἐν τῷ περὶ τὸ Λέχαιον ἑστιατορίῳ παρὰ τὸ τῆς Ἀφροδίτης ἱερόν, ἧς ἦν καὶ ἡ θυσία. μετὰ γὰρ τὸν ἔρωτα τῆς μητρὸς αὐτοῦ προεμένης τὸν βίον ἑκουσίως, οὐ τεθυκὼς τῇ Ἀφροδίτῃ τότε πρῶτον ἔκ τινων ἐνυπνίων τῆς Μελίσσης ὥρμησε τιμᾶν καὶ θεραπεύειν τὴν θεόν. τῶν δὲ κεκλημένων ἑκάστῳ συνωρὶς ἱκανῶς κεκοσμημένη προσήχθη· καὶ γὰρ ὥρα θέρους ἦν, καὶ τὴν ὁδὸν ἅπασαν ὑπὸ πλήθους ἁμαξῶν καὶ ἀνθρώπων ἄχρι θαλάττης κονιορτὸς καὶ θόρυβος κατεῖχεν. ὁ μέντοι Θαλῆς τὸ ζεῦγος ἐπὶ ταῖς θύραις ἰδὼν καὶ μειδιάσας ἀφῆκεν. ἐβαδίζομεν οὖν ἐκτραπόμενοι διὰ τῶν χωρίων, καθʼ ἡσυχίαν, καὶ μεθʼ ἡμῶν τρίτος ὁ Ναυκρατίτης Νειλόξενος, ἀνὴρ ἐπιεικὴς καὶ τοῖς περὶ Σόλωνα καὶ Θαλῆν γεγονὼς ἐν Αἰγύπτῳ συνήθης ἐτύγχανε δὲ πρὸς Βίαντα πάλιν ἀπεσταλμένος· ὧν δὲ χάριν οὐδʼ αὐτὸς ᾔδει, πλὴν ὑπενόει πρόβλημα δεύτερον αὐτῷ κομίζειν ἐν βιβλίῳ κατασεσημασμένον· εἴρητο γάρ, εἰ Βίας ἀπαγορεύσειεν, ἐπιδεῖξαι τοῖς σοφωτάτοις Ἑλλήνων τὸ βιβλίον. ἕρμαιον ὁ Νειλόξενος ἔφη μοι γέγονεν ἐνταῦθα λαβεῖν ἅπαντας ὑμᾶς, καὶ κομίζω τὸ βιβλίον ὡς ὁρᾷς ἐπὶ τὸ δεῖπνον. ἅμα δʼ ἡμῖν ἐπεδείκνυε, Καὶ ὁ Θαλῆς γελάσας εἴ τι κακόν εἶπεν, αὖθις εἰς Πριήνην διαλύσει γὰρ ὁ Βίας, ὡς διέλυσεν αὐτὸς τὸ πρῶτον. τί δʼ ἦν ἔφην ἐγὼ τὸ πρῶτον; ἱερεῖον εἶπεν ἔπεμψεν αὐτῷ, κελεύσας τὸ πονηρότατον ἐξελόντα καὶ χρηστότατον ἀποπέμψαι κρέας. ὁ δʼ ἡμέτερος εὖ καὶ καλῶς τὴν γλῶτταν ἐξελὼν ἐξέπεμψεν· ὅθεν εὐδοκιμῶν δῆλός ἐστι καὶ θαυμαζόμενος. οὐ διὰ ταῦτʼ ἔφη μόνον ὁ Νειλόξενος, ἀλλʼ οὐ φεύγει τὸ φίλος εἶναι καὶ λέγεσθαι βασιλέων καθάπερ ὑμεῖς, ἐπεὶ σοῦ γε καὶ τἄλλα θαυμάζει, καὶ τῆς πυραμίδος τὴν μέτρησιν ὑπερφυῶς ἠγάπησεν, ὅτι πάσης ἄνευ πραγματείας καὶ μηδενὸς ὀργάνου δεηθεὶς ἀλλὰ τὴν βακτηρίαν στήσας ἐπὶ τῷ πέρατι τῆς σκιᾶς ἣν ἡ πυραμὶς ἐποίει, γενομένων τῇ ἐπαφῇ τῆς ἀκτῖνος δυεῖν τριγώνων, ἔδειξας ὃν ἡ σκιὰ πρὸς τὴν σκιὰν λόγον εἶχε τὴν πυραμίδα πρὸς τὴν βακτηρίαν ἔχουσαν. ἀλλʼ, ὅπερ ἔφην, διεβλήθης μισοβασιλεὺς εἶναι, καί τινες ὑβριστικαί σου περὶ τυράννων ἀποφάσεις ἀνεφέροντο πρὸς αὐτόν , ὡς ἐρωτηθεὶς ὑπὸ Μολπαγόρου τοῦ Ἴωνος τί παραδοξότατον εἴης ἑωρακώς, ἀποκρίναιο τύραννον γέροντα, καὶ πάλιν ἔν τινι πότῳ, περὶ τῶν θηρίων λόγου γενομένου, φαίης κάκιστον εἶναι τῶν μὲν ἀγρίων θηρίων τὸν τύραννον, τῶν δʼ ἡμέρων τὸν κόλακα· ταῦτα γάρ, εἰ καὶ πάνυ προσποιοῦνται διαφέρειν οἱ βασιλεῖς τῶν τυράννων, οὐκ εὐμενῶς ἀκούουσιν. ἀλλὰ τοῦτο μέν εἶπεν ὁ Θαλῆς Πιττακοῦ ἐστιν, εἰρημένον ἐν παιδιᾷ ποτε πρὸς Μυρσίλον ἐγὼ δὲ θαυμάσαιμʼ ἄν ἔφη οὐ τύραννον ἀλλὰ κυβερνήτην γέροντα θεασάμενος. πρὸς δὲ τὴν μετάθεσιν τὸ τοῦ νεανίσκου πέπονθα τοῦ βαλόντος μὲν ἐπὶ τὴν κύνα πατάξαντος δὲ τὴν μητρυιὰν καὶ εἰπόντος οὐδʼ οὕτω κακῶς. διὸ καὶ Σόλωνα σοφώτατον ἡγησάμην οὐ δεξάμενον τυραννεῖν. καὶ Πιττακὸς οὗτος εἰ μοναρχίᾳ μὴ προσῆλθεν, οὐκ ἂν εἶπεν ὡς χαλεπὸν ἐσθλὸν ἔμμεναι. Περίανδρος δʼ ἔοικεν ὥσπερ ἐν νοσήματι πατρῴῳ τῇ τυραννίδι ι κατειλημμένος οὐ φαύλως ἐξαναφέρειν χρώμενος ὁμιλίαις ὑγιειναῖς ἄχρι γε νῦν καὶ συνουσίας ἀνδρῶν νοῦν ἐχόντων ἐπαγόμενος, ἃς δὲ Θρασύβουλος αὐτῷ κολούσεις τῶν ἄκρων οὑμὸς πολίτης ὑφηγεῖται μὴ προσιέμενος. γεωργοῦ γὰρ αἴρας καὶ ὀνωνίδας ἀντὶ πυρῶν καὶ κριθῶν συγκομίζειν ἐθέλοντος οὐδὲν διαφέρει τύραννος ἀνδραπόδων μᾶλλον ἄρχειν ἢ ἀνδρῶν βουλόμενος· ἓν γὰρ ἀντὶ πολλῶν κακῶν ἀγαθὸν αἱ δυναστεῖαι τὴν τιμὴν ἔχουσι καὶ τὴν δόξαν, ἄνπερ ἀγαθῶν ὡς κρείττονες ἄρχωσι καὶ μεγάλων μείζονες εἶναι δοκῶσι· τὴν δʼ ἀσφάλειαν ἀγαπῶντας ἄνευ τοῦ καλοῦ προβάτων ἔδει πολλῶν καὶ ἵππων καὶ βοῶν ἄρχειν, μὴ ἀνθρώπων. ἀλλὰ γὰρ εἰς οὐδὲν προσήκοντας ἐμβέβληκεν ἡμᾶς ἔφη ὁ ξένος οὑτοσὶ λόγους, ἀμελήσας λέγειν τε καὶ ζητεῖν ἃ ἁρμόττει ἐπὶ δεῖπνον βαδίζουσιν. ἦ γὰρ οὐκ οἴει, καθάπερ ἑστιάσοντος ἔστι τις παρασκευή, καὶ δειπνήσοντος εἶναι; Συβαρῖται μὲν γὰρ ὡς ἔοικε πρὸ ἐνιαυτοῦ τὰς κλήσεις ποιοῦνται τῶν γυναικῶν, ὅπως ἐκγένοιτο κατὰ σχολὴν παρασκευασαμέναις ἐσθῆτι καὶ χρυσῷ φοιτᾶν ἐπὶ τὸ δεῖπνον· ἐγὼ δὲ πλείονος οἶμαι χρόνου δεῖσθαι τὴν ἀληθινὴν τοῦ δειπνήσοντος ὀρθῶς παρασκευήν, ὅτι χαλεπώτερόν ἐστιν ἤθει τὸν πρέποντα κόσμον ἢ σώματι τὸν περιττὸν ἐξευρεῖν καὶ ἄχρηστον. οὐ γὰρ ὡς ἀγγεῖον ἥκει κομίζων ἑαυτὸν ἐμπλῆσαι πρὸς τὸ δεῖπνον ὁ νοῦν ἔχων, ἀλλὰ καὶ σπουδάσαι τι καὶ παῖξαι καὶ ἀκοῦσαι καὶ εἰπεῖν ὧν ὁ καιρὸς παρακαλεῖ τοὺς συνόντας, εἰ μέλλουσι μετʼ ἀλλήλων ἡδέως ἔσεσθαι. καὶ γὰρ καὶ ὄψον πονηρὸν ἔστι παρώσασθαι, κἂν οἶνος ᾖ φαῦλος, ἐπὶ τὰς νύμφας καταφυγεῖν· σύνδειπνος δὲ κεφαλαλγὴς καὶ βαρὺς καὶ ἀνάγωγος παντὸς μὲν οἴνου καὶ ὄψου πάσης δὲ μουσουργοῦ χάριν ἀπόλλυσι καὶ λυμαίνεται, καὶ οὐδʼ ἀπεμέσαι τὴν τοιαύτην ἀηδίαν ἕτοιμόν ἐστιν, ἀλλʼ ἐνίοις εἰς ἅπαντα τὸν βίον ἐμμένει τὸ πρὸς ἀλλήλους δυσάρεστον, ὥσπερ ἑωλοκρασία τις ὕβρεως ἢ ὀργῆς ἐν οἴνῳ γενομένης. ὅθεν ἄριστα Χίλων, καλούμενος ἐχθές, οὐ πρότερον ὡμολόγησεν ἢ πυθέσθαι τῶν κεκλημένων ἕκαστον. ἔφη γὰρ ὅτι σύμπλουν ἀγνώμονα δεῖ φέρειν καὶ σύσκηνον οἷς πλεῖν ἀνάγκη καὶ στρατεύεσθαι· τὸ δὲ συμπόταις ἑαυτὸν ὡς ἔτυχε καταμιγνύειν οὐ νοῦν ἔχοντος ἀνδρός ἐστιν. ὁ δʼ Αἰγύπτιος σκελετός, ὃν ἐπιεικῶς εἰσφέροντες εἰς τὰ συμπόσια προτίθενται καὶ παρακαλοῦσι μεμνῆσθαι τάχα δὴ τοιούτους ἐσομένους, καίπερ ἄχαρις καὶ ἄωρος ἐπίκωμος ἥκων, ὅμως ἔχει τινὰ καιρόν, καὶ εἰ μὴ πρὸς τὸ πίνειν καὶ ἡδυπαθεῖν ἀλλὰ πρὸς φιλίαν καὶ ἀγάπησιν ἀλλήλων προτρέπεται, καὶ παρακαλεῖ τὸν βίον μὴ τῷ χρόνῳ βραχὺν ὄντα πράγμασι κακοῖς μακρὸν ποιεῖν.

3Yolda bu tür konuşmalarla eve vardık. Thales yıkanmak istemedi, çünkü yağlanmıştık. Dolaşıp koşu yollarını, güreş alanlarını ve denizin yanındaki özenle düzenlenmiş koruyu seyretti; bunların hiçbirine hayran kaldığı için değil, Periandros'un cömert gösterişini küçümsüyor ya da hor görüyor gibi görünmemek için. Ötekilerden yağlanan ya da yıkananları hizmetkârlar revaktan geçirip erkekler salonuna götürüyordu. Anakharsis revakta oturuyordu; önünde bir genç kız durmuş, elleriyle onun saçlarını tarıyordu. Kız pek serbest bir tavırla Thales'e koşunca Thales onu öptü ve gülerek “Böyle yap” dedi, “yabancıyı güzelleştir de son derece yumuşak huylu biri olduğu hâlde bize korkunç ve vahşi görünmesin.”

Kızın kim olduğunu sorduğumda “O bilge ve ünlü Eumetis'i tanımıyor musun?” dedi; “babası ona böyle der, halk ise babasının adından Kleobouline der.”

Neiloksenos “Herhâlde kızın bilmecelerdeki ustalığını ve bilgeliğini övüyorsun” dedi; “sorduğu bilmecelerin bazıları Mısır'a kadar ulaştı.”

“Hayır” dedi Thales; “onları, aşık kemikleri gibi fırsat düştükçe oyun için kullanır, karşılaştığı kimselerle eğlenir. Ama onda şaşılacak bir gönül yüceliği, siyasete yatkın bir nous ve insancıl bir huy vardır; babasının vatandaşlarına daha yumuşak ve daha halktan yana hükmetmesini sağlayan odur.”

“Pekâlâ” dedi Neiloksenos, “sadeliğine ve yapmacıksızlığına bakan bunu görür. Ama Anakharsis'e niçin böyle sevgiyle bakıyor?”

“Çünkü” dedi, “itidalli ve çok bilgili bir adamdır; İskitlerin hastalara uyguladıkları perhizi ve arınma yöntemini ona cömertçe ve gönülden öğretti. Şimdi de sanırım adamla ilgilenip ona yakınlık gösteriyor, ondan bir şeyler öğrenip sohbet ediyor.”

Erkekler salonuna yaklaşmıştık ki Miletoslu Aleksidemos'la karşılaştık; tiran Thrasyboulos'un evlilik dışı oğluydu. Altüst olmuş bir hâlde dışarı çıkıyor, öfkeyle kendi kendine, bizim anlayamadığımız bir şeyler söylüyordu. Thales'i görünce biraz kendine gelip durdu ve “Periandros bize nasıl da hakaret etti!” dedi. “Denize açılmak üzereyken gitmeme izin vermedi, yemeğe kalmam için yalvardı; gelince de bana itibarsız bir yer verdi, Aiolialıları, adalıları, kimleri değil ki, Thrasyboulos'tan üstün tuttu. Belli ki beni gönderen Thrasyboulos'u benim şahsımda aşağılamak, onu hor gördüğünü göstererek küçük düşürmek istiyor.”

“Peki” dedi Thales, “Mısırlılar yıldızların içinden geçtikleri yerlere göre yükselip alçaldıklarını, kendilerinden daha iyi ya da daha kötü olduklarını söylerler; senin de bulunduğun yer yüzünden sönükleşip alçalacağından mı korkuyorsun? O zaman, bir koroda yönetici tarafından en son sıraya konunca ‘Aferin, bu yeri de onurlu kılmanın yolunu buldun’ diyen Lakon'dan daha aşağı düşersin. Yerimizi aldıktan sonra kimlerin yanına uzandığımızı değil, yanımıza uzananlarla nasıl uyuşacağımızı düşünmeliyiz; hemen onlarda dostluğa bir başlangıç ve tutamak aramalı, daha doğrusu huysuzlanmayıp böyle kişilerin yanına yerleştirildiğimiz için memnun olmalıyız. Çünkü sofradaki yerinden hoşnut olmayan, kendisini davet edenden çok yanındakinden hoşnutsuzdur ve ikisinin de düşmanlığını kazanır.”

“Bunlar boş laf” dedi Aleksidemos; “işte görüyorum, siz bilgeler de onur peşinde koşuyorsunuz.” Bunu söyleyip yanımızdan geçip gitti.

Adamın tuhaflığına şaşan bize Thales “Tabiatça kaçık ve garip biridir” dedi; “daha delikanlıyken Thrasyboulos'a pahalı bir güzel koku getirildiğinde onu büyük bir soğutma kabına boşaltmış, üstüne su katılmamış şarap ekleyip içmiş ve Thrasyboulos'la dostluk yerine düşmanlık kazanmıştı.”

Ardından bir hizmetkâr gelip “Periandros” dedi, “senin ve Thales'in, şu az önce kendisine getirilen şeye bakmanızı istiyor: rastlantı mı, yoksa bir işaret ve kehanet mi? Kendisi pek tedirgin görünüyor, bunu kurbanı lekeleyen bir murdarlık sayıyor.” Bunu söylerken bizi bahçenin yanındaki odalardan birine götürdü. Orada, çobana benzeyen, henüz sakalı çıkmamış ama görünüşü hiç de bayağı olmayan bir delikanlı bir deriyi açıp bize, dediğine göre bir kısraktan doğmuş bir yavru gösterdi: üst yanı boynuna ve kollarına kadar insan biçimindeydi, geri kalanı attı; sesi de yeni doğmuş bebekler gibi ağlıyordu. Neiloksenos “Ey kötülükleri savan!” diyerek yüzünü çevirdi; Thales ise delikanlıya uzun uzun baktı, sonra gülümseyerek (benimle mesleğim hakkında hep şakalaşırdı) “Diokles” dedi, “herhâlde korkunç ve büyük bir şey olmuş gibi arınma törenine girişmeyi ve kötülük savan tanrıları zahmete sokmayı düşünüyorsun?”

“Neden olmasın?” dedim. “Bu bir ayrılık ve anlaşmazlık işaretidir, Thales. İlk öfkeyi yatıştırmadan, gördüğün gibi tanrıça ikinci bir işaret verirken, bunun evliliğe ve soya kadar uzanmasından korkuyorum.”

Thales buna hiçbir cevap vermedi, gülerek uzaklaştı. Periandros kapıda bizi karşılayıp gördüklerimizi sorunca Thales beni bırakıp onun elini tuttu ve “Diokles'in buyurduklarını sonra rahatça yaparsın” dedi; “ama ben sana öğütlerim ki ya böyle genç adamları at çobanı olarak kullanma ya da onlara kadın ver.”

Periandros bu sözleri duyunca bana pek sevinmiş göründü; kahkahayla gülüp Thales'i kucakladı ve öptü. Thales de “Diokles” dedi, “sanırım işaret gerçekleşti bile; görüyorsun ya, Aleksidemos'un bizimle yemek yemek istememesi başımıza ne büyük bir kötülük oldu!”

3

ἐν τοιούτοις λόγοις γενόμενοι κατὰ τὴν ὁδὸν ἀφικόμεθα πρὸς τὴν οἰκίαν, καὶ λούσασθαι μὲν ὁ Θαλῆς οὐκ ἠθέλησεν, ἀληλιμμένοι γὰρ ἦμεν· ἐπιὼν δὲ τούς τε δρόμους ἐθεᾶτο καὶ τὰς παλαίστρας καὶ τὸ ἄλσος τὸ παρὰ τὴν θάλασσαν ἱκανῶς διακεκοσμημένον, ὑπʼ οὐδενὸς ἐκπληττόμενος τῶν τοιούτων, ἀλλʼ ὅπως μὴ καταφρονεῖν δοκοίη μηδʼ ὑπερορᾶν τοῦ Περιάνδρου τῆς φιλοτιμίας. τῶν δʼ ἄλλων τὸν ἀλειψάμενον ἢ λουσάμενον οἱ θεράποντες εἰσῆγον εἰς τὸν ἀνδρῶνα διὰ τῆς στοᾶς. ὁ δʼ Ἀνάχαρσις ἐν τῇ στοᾷ καθῆστο, καὶ παιδίσκη προειστήκει τὴν κόμην ταῖς χερσὶ διακρίνουσα. ταύτην ὁ Θαλῆς ἐλευθεριώτατά πως αὐτῷ προσδραμοῦσαν ἐφίλησε καὶ γελάσας οὕτως ἔφη ποίει καλὸν τὸν ξένον, ὅπως ἡμερώτατος ὢν μὴ φοβερὸς ᾖ τὴν ὄψιν ἡμῖν μηδʼ ἄγριος. ἐμοῦ δʼ ἐρομένου περὶ τῆς παιδὸς ἥτις εἴη, τὴν σοφήν ἔφη καὶ περιβόητον ἀγνοεῖς Εὔμητιν; οὕτω γὰρ ταύτην ὁ πατὴρ αὐτός, οἱ δὲ πολλοὶ πατρόθεν ὀνομάζουσι Κλεοβουλίνην. Καὶ ὁ Νειλόξενος εἶπεν ἦ που τὴν περὶ τὰ αἰνίγματα δεινότητα καὶ σοφίαν ἔφη τῆς κόρης ἐπαινεῖς· καὶ γὰρ εἰς Αἴγυπτον ἔνια τῶν προβαλλομένων ὑπʼ αὐτῆς διῖκται. οὐκ ἔγωγʼ εἶπεν ὁ Θαλῆς· τούτοις γὰρ ὥσπερ ἀστραγάλοις, ὅταν τύχῃ, παίζουσα χρῆται καὶ διαβάλλεται πρὸς τοὺς ἐντυχόντας. ἀλλὰ καὶ φρόνημα θαυμαστὸν καὶ νοῦς ἔνεστι πολιτικὸς καὶ φιλάνθρωπον ἦθος, καὶ τὸν πατέρα τοῖς πολίταις πραότερον ἄρχοντα παρέχει καὶ δημοτικώτερον. εἶεν ὁ Νειλόξενος ἔφη, καὶ φαίνεται βλέποντι πρὸς τὴν λιτότητα καὶ ἀφέλειαν αὐτῆς· Ἀνάχαρσιν δὲ πόθεν οὕτω τημελεῖ φιλοστόργως; ὅτι ἔφη σώφρων ἀνήρ ἐστι καὶ πολυμαθής, καὶ τὴν δίαιταν αὐτῇ καὶ τὸν καθαρμόν, ᾧ χρῶνται Σκύθαι περὶ τοὺς κάμνοντας, ἀφθόνως καὶ προθύμως παραδέδωκε. καὶ νῦν οἶμαι περιέπειν αὐτὴν τὸν ἄνδρα καὶ φιλοφρονεῖσθαι, μανθάνουσάν τι καὶ προσδιαλεγομένην. ἤδη δὲ πλησίον οὖσιν ἡμῖν τοῦ ἀνδρῶνος ἀπήντησεν Ἀλεξίδημος ὁ Μιλήσιος (ἦν δὲ Θρασυβούλου τοῦ τυράννου νόθος) καὶ ἐξῄει τεταραγμένος καὶ σὺν ὀργῇ τινι πρὸς αὑτὸν οὐδὲν ἡμῖν γε σαφὲς διαλεγόμενος. ὡς δὲ τὸν Θαλῆν εἶδε, μικρὸν ἀνενεγκὼν καὶ καταστὰς οἵαν ὕβριν εἶπεν εἰς ἡμᾶς Περίανδρος ὕβρικεν, ἐκπλεῦσαι μὲν οὐκ ἐάσας ὡρμημένον ἀλλὰ προσμεῖναι δεηθεὶς τῷ δείπνῳ, ἐλθόντι δὲ νέμων κλισίαν ἄτιμον, Αἰολεῖς δὲ καὶ νησιώτας (καὶ τίνας γὰρ οὐχί;) Θρασυβούλου προτιμῶν· Θρασύβουλον γὰρ ἐν ἐμοὶ τὸν πέμψαντα προπηλακίσαι βουλόμενος καὶ καταβαλεῖν ὡς δὴ περιορῶν δῆλός ἐστιν. εἶτʼ ἔφη σὺ δέδιας μὴ καθάπερ Αἰγύπτιοι τοὺς ἀστέρας ὑψώματα καὶ ταπεινώματα λαμβάνοντας ἐν τοῖς τόποις οὓς διεξίασι γίγνεσθαι βελτίονας ἢ χείρονας ἑαυτῶν λέγουσιν, οὕτω περὶ σὲ διὰ τὸν τόπον ἀμαύρωσις ἢ ταπείνωσις γένηται; καὶ τοῦ Λάκωνος ἔσῃ φαυλότερος, ὃς ἐν χορῷ τινι κατασταθεὶς εἰς τὴν ἐσχάτην χώραν ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος εὖ γʼ εἶπεν ἐξεῦρες, ὡς καὶ αὐτὰ ἔντιμος γένηται. οὐ καταλαβόντας ἔφη τόπον μετὰ τίνας κατακείμεθα δεῖ ζητεῖν, μᾶλλον δʼ ὅπως εὐάρμοστοι τοῖς συγκατακειμένοις ὦμεν, ἀρχὴν καὶ λαβὴν φιλίας εὐθὺς ἐν αὐτοῖς ζητοῦντες, μᾶλλον δʼ ἔχοντες τὸ μὴ δυσκολαίνειν ἀλλʼ ἐπαινεῖν ὅτι τοιούτοις συγκατεκλίθημεν· ὡς ὅ γε τόπῳ κλισίας δυσχεραίνων δυσχεραίνει τῷ συγκλίτῃ μᾶλλον ἢ τῷ κεκληκότι, καὶ πρὸς ἀμφοτέρους ἀπεχθάνεται λόγος ἔφη ταῦτʼ ἄλλως ἐστίν Ἀλεξίδημος, ἔργῳ δὲ καὶ τοὺς σοφοὺς ὑμᾶς ὁρῶ τὸ τιμᾶσθαι διώκοντας, καὶ ἅμα παραμειψάμενος ἡμᾶς ἀπῆλθε. καὶ ὁ Θαλῆς πρὸς ἡμᾶς τὴν ἀτοπίαν τοῦ ἀνθρώπου θαυμάζοντας ἔμπληκτος ἔφη, καὶ ἀλλόκοτος φύσει, ἐπεὶ καὶ μειράκιον ὢν ἔτι, μύρου σπουδαίου Θρασυβούλῳ κομισθέντος, εἰς ψυκτῆρα κατεράσας μέγαν καὶ προσεγχέας ἄκρατον ἐξέπιεν, ἔχθραν ἀντὶ φιλίας Θρασυβούλῳ διαπεπραγμένος. ἐκ τούτου παρελθὼν ὑπηρέτης κελεύει σε Περίανδρος ἔφη καὶ Θαλῆν παραλαβόντας τοῦτον ἐπισκέψασθαι τὸ κεκομισμένον ἀρτίως αὐτῷ πότερον ἄλλως γέγονεν ἤ τι σημεῖόν ἐστι καί τέρας· αὐτὸς μὲν γὰρ ἔοικε τεταράχθαι σφόδρα, μίασμα καὶ κηλῖδα τῆς θυσίας ἡγούμενος. ἅμα δʼ ἀπῆγεν ἡμᾶς εἴς τι οἴκημα τῶν περὶ τὸν κῆπον. ἐνταῦθα νεανίσκος ὡς ἐφαίνετο νομευτικός, οὔπω γενειῶν ἄλλως τε τὸ εἶδος οὐκ ἀγεννής, ἀναπτύξας τινὰ διφθέραν ἔδειξεν ἡμῖν βρέφος ὡς ἔφη γεγονὸς ἐξ ἵππου, τὰ μὲν ἄνω μέχρι τοῦ τραχήλου καὶ τῶν χειρῶν ἀνθρωπόμορφον, τὰ λοιπὰ δʼ ἔχον ἵππου, τῇ δὲ φωνῇ καθάπερ τὰ νεογνὰ παιδάρια κλαυθμυριζόμενον. ὁ μὲν οὖν Νειλόξενος Ἀλεξίκακε εἰπών ἀπεστράφη τὴν ὄψιν, ὁ δὲ Θαλῆς προσέβλεπε τῷ νεανίσκῳ πολὺν χρόνον, εἶτα μειδιάσας (εἰώθει δʼ ἀεὶ παίζειν πρὸς ἐμὲ περὶ τῆς τέχνης) ἦ που τὸν καθαρμὸν ὦ Διόκλεις ἔφη κινεῖν διανοῇ καὶ παρέχειν πράγματα τοῖς ἀποτροπαίοις, ὥς τινος δεινοῦ καὶ μεγάλου συμβάντος; τί δʼ εἶπον οὐ μέλλω; στάσεως γάρ, ὦ Θαλῆ, καὶ διαφορᾶς τὸ σημεῖόν ἐστι, καὶ δέδια μὴ μέχρι γάμου καὶ γενεᾶς ἐξίκηται, πρὶν ἢ τὸ πρῶτον ἐξιλάσασθαι μήνιμα, τῆς θεοῦ δεύτερον ὡς ὁρᾷς προφαινούσης. πρὸς τοῦτο μηδὲν ἀποκρινάμενος ὁ Θαλῆς ἀλλὰ γελῶν ἀπηλλάττετο. καὶ τοῦ Περιάνδρου πρὸς ταῖς θύραις ἀπαντήσαντος ἡμῖν καὶ διαπυθομένου περὶ ὧν εἴδομεν, ἀφεὶς ὁ Θαλῆς με καὶ λαβόμενος τῆς ἐκείνου χειρὸς ἔφη ἅ μὲν Διοκλῆς κελεύει δράσεις καθʼ ἡσυχίαν· ἐγὼ δέ σοι παραινῶ νέοις οὕτω μὴ χρῆσθαι νομεῦσιν ἵππων, ἢ διδόναι γυναῖκας αὐτοῖς. ἔδοξε μὲν οὖν μοι τῶν λόγων ἀκούσας ὁ Περίανδρος ἡσθῆναι σφόδρα· καὶ γὰρ ἐξεγέλασε καὶ τὸν Θαλῆν περιβαλὼν κατησπάσατο. κἀκεῖνος οἶμαι δʼ εἶπεν ὦ Διόκλεις, καὶ πέρας εἶχε τὸ σημεῖον· ὁρᾷς γὰρ ἡλίκον κακὸν γέγονεν ἡμῖν, Ἀλεξιδήμου συνδειπνεῖν μὴ θελήσαντος.

4İçeri girdiğimizde Thales sesini yükseltip “Adamın yerini beğenmediği yer neresi?” dedi. Yer gösterilince dolaşıp oraya gitti, kendisi uzandı, bizi de uzandırdı ve “Ardalos'la aynı sofrayı paylaşmak için para bile verirdim” dedi. Ardalos Troizenliydi; aulos eşliğinde şarkı söyleyen bir ozandı ve Troizenli eski Ardalos'un kurduğu Ardalos Musalarının rahibiydi.

Aisopos da oradaydı; Kroisos onu kısa bir süre önce hem Periandros'a hem Delphoi'deki tanrıya göndermişti. Yukarıda uzanan Solon'un yanında, alçak bir iskemlede oturuyordu. “Lydialı bir katır” dedi, “ırmakta kendi görüntüsünü görüp bedeninin güzelliğine ve iriliğine hayran kalınca yelesini savurup at gibi koşmaya başlamış. Ama sonra bir eşeğin oğlu olduğunu fark edince koşusunu hemen kesmiş, çalımını da thymosunu da bırakmış.”

Khilon da Lakon ağzıyla “Sen de ağırsın ama katır koşusu koşuyorsun” dedi.

Bunun ardından Melissa gelip Periandros'un yanına uzandı, Eumetis de yemek sırasında oturdu. Thales, Bias'ın üst yanında uzanmış olan bana seslendi: “Diokles, Naukratisli yabancının kralın problemleriyle yine Bias'a geldiğini ona neden söylemedin? Söyleseydin konuşmayı ayık ve tetikte karşılardı.”

“Bu adam bana böyle öğütler vererek çoktandır gözdağı veriyor” dedi Bias; “ama ben Dionysos'un başka bakımlardan da güçlü bir tanrı olduğunu, bilgeliği yüzünden de ‘Çözücü’ (Lysios) diye anıldığını bilirim. Bu yüzden tanrıyla dolduğumda yarışmaya daha az cesaretle gireceğimden korkmuyorum.”

Sofrada birbirleriyle böyle şakalaşıyorlardı. Ben ise yemeğin her zamankinden sade olduğunu görünce kendi kendime şunu düşündüm: bilge ve iyi insanları ağırlamak, davet etmek hiçbir masraf eklemez, tersine masrafı kısar; çünkü yemeklerdeki aşırı özeni, yabancı ülkelerden gelen kokuları, tatlıları, pahalı şarapların bol bol dağıtılmasını ortadan kaldırır. Periandros tiranlığı, zenginliği ve işleri gereği bunları her gün epeyce kullanırdı; o gün ise bu adamların karşısında harcamadaki sadelik ve itidalle övünüyordu. Yalnız ötekilerin değil karısının da alışılmış süslerini kaldırıp saklamış, onu sade ve ölçülü biçimde süslenmiş olarak gösteriyordu.

4

ἐπεὶ δʼ εἰσήλθομεν, ἤδη μεῖζον ὁ Θαλῆς φθεγξάμενος ποῦ δʼ εἶπεν ὁ ἀνὴρ κατακλινάμενος ἐδυσχέρανεν; ἀποδειχθείσης δὲ τῆς χώρας περιελθὼν ἐκεῖ κατέκλινεν ἑαυτὸν καὶ ἡμᾶς ἀλλὰ κἂν ἐπριάμην εἰπών Ἀρδάλῳ κοινωνεῖν μιᾶς τραπέζης. ἦν δὲ Τροιζήνιος ὁ Ἄρδαλος, αὐλῳδὸς καὶ ἱερεὺς τῶν Ἀρδαλίων Μουσῶν, ἃς ὁ παλαιὸς Ἄρδαλος ἱδρύσατο ὁ Τροιζήνιος. ὁ δʼ Αἴσωπος (ἐτύγχανε γὰρ ὑπὸ Κροίσου νεωστὶ πρός τε Περίανδρον ἅμα καὶ πρὸς τὸν θεὸν εἰς Δελφοὺς ἀπεσταλμένος, καὶ παρῆν ἐπὶ δίφρου τινὸς χαμαιζήλου παρὰ τὸν Σόλωνα καθήμενος ἄνω κατακείμενον) ἡμίονος δʼ ἔφη Λυδὸς ἐν ποταμῷ τῆς ὄψεως ἑαυτοῦ κατιδὼν εἰκόνα καὶ θαυμάσας τὸ κάλλος καὶ τὸ μέγεθος τοῦ σώματος ὥρμησε θεῖν ὥσπερ ἵππος ἀναχαιτίσας. εἶτα μέντοι συμφρονήσας ὡς ὄνου υἱὸς εἴη, κατέπαυσε ταχὺ τὸν δρόμον καὶ ἀφῆκε τὸ φρύαγμα καὶ τὸν θυμόν ὁ δὲ Χίλων λακωνίσας τῇ φωνῇ καὶ τύνη ἔφη , βραδὺς καὶ τρέχεις τὸν ἡμίονον. ἐκ τούτου παρῆλθε μὲν ἡ Μέλισσα καὶ κατεκλίθη παρὰ τὸν Περίανδρον, ἡ δʼ Εὔμητις ἐκάθισε παρὰ τὸ δεῖπνον. καὶ ὁ Θαλῆς ἐμὲ προσαγορεύσας ἐπάνω τοῦ Βίαντος κατακείμενον τί οὐκ ἔφρασας εἶπεν ὦ Διόκλεις Βίαντι τὸν Ναυκρατίτην ξένον ἥκοντα μετὰ προβλημάτων βασιλικῶν αὖθις ἐπʼ αὐτόν, ὅπως νήφων καὶ προσέχων ἑαυτῷ τὸν λόγον δέχηται; Καὶ ὁ Βίας ἀλλʼ οὗτος μέν ἔφη πάλαι δεδίττεται ταῦτα παρακελευόμενος, ἐγὼ δὲ τὸν Διόνυσον οἶδα τὰ τʼ ἄλλα δεινὸν ὄντα καὶ Λύσιον ἀπὸ σοφίας προσαγορευόμενον, ὥστʼ οὐ δέδια τοῦ θεοῦ μεστὸς γενόμενος μὴ ἀθαρσέστερον ἀγωνίσωμαι Τοιαῦτα μὲν ἐκεῖνοι πρὸς ἀλλήλους ἅμα δειπνοῦντες ἔπαιζον· ἐμοὶ δὲ τὸ δεῖπνον εὐτελέστερον ὁρῶντι τοῦ συνήθους ἐννοεῖν ἐπῄει πρὸς ἐμαυτὸν ὡς σοφῶν κἀγαθῶν ἀνδρῶν ὑποδοχὴ καὶ κλῆσις οὐδεμίαν προστίθησι δαπάνην ἀλλὰ συστέλλει μᾶλλον, ἀφαιροῦσα περιεργίας ὄψων καὶ μύρα ξενικὰ καὶ πέμματα καὶ πολυτελῶν οἴνων διαχύσεις, οἷς καθʼ ἡμέραν χρώμενος ἐπιεικῶς ὁ Περίανδρος ἐν τυραννίδι καὶ πλούτῳ καὶ πράγμασι, τότε πρὸς τοὺς ἄνδρας ἐκαλλωπίζετο λιτότητι καὶ σωφροσύνῃ δαπάνης. οὐ γὰρ μόνον τῶν ἄλλων ἀλλὰ καὶ τῆς γυναικὸς ἀφελὼν καὶ ἀποκρύψας τὸν συνήθη κόσμον ἐπεδείκνυε σὺν εὐτελείᾳ καὶ μετριότητι κεκοσμημένην.

5Sofralar kaldırılıp Melissa çelenkleri dağıttıktan sonra biz sunu şarabını döktük; aulos çalan kız da sunuya eşlik eden kısa bir ezgi çalıp ortadan çekildi. Ardalos Anakharsis'e dönüp İskitlerde aulos çalan kadınlar olup olmadığını sordu. O da hiç düşünmeden “Asma bile yok” dedi. Ardalos yine “Ama İskitlerin tanrıları vardır ya” deyince “Elbette” dedi, “hem de insan dilini anlayan tanrıları. Yunanlılar gibi değiliz: onlar İskitlerden daha güzel konuştuklarını sanırlar, ama tanrıların kemik ve tahta seslerini daha büyük bir zevkle dinlediğine inanırlar.”

“Ey yabancı” dedi Aisopos, “bugünkü aulos yapımcılarının yavru geyik kemiklerini bırakıp eşek kemiklerini kullandıklarını, bunların daha güzel ses verdiğini söylediklerini bir bilsen! Kleobouline de Phrygia aulosu için şu bilmeceyi bu yüzden söylemişti:

Ölü bir incik, boynuzlu inciğiyle kulağımı dövdü.

Eşeğe şaşmamak elde değil: başka bakımlardan son derece kalın ve müzikten nasibini almamış olduğu hâlde en ince ve en müzikal kemiği o veriyor.”

“Elbette” dedi Neiloksenos, “Bousirislilerin biz Naukratislileri suçlamasının sebebi de budur; çünkü biz artık aulos için eşek kemiği kullanıyoruz. Onlara göre trompet dinlemek bile günahtır, çünkü sesi eşek anırmasına benzer. Mısırlıların, Typhon yüzünden eşeği aşağıladığını elbette biliyorsunuz.”

5

ἐπεὶ δʼ ἐπήρθησαν αἱ τράπεζαι καὶ στεφάνων παρὰ τῆς Μελίσσης διαδοθέντων ἡμεῖς μὲν ἐσπείσαμεν ἡ δʼ αὐλητρὶς ἐπιφθεγξαμένη μικρὰ ταῖς σπονδαῖς ἐκ μέσου μετέστη, προσαγορεύσας τὸν Ἀνάχαρσιν ὁ Ἄρδαλος ἠρώτησεν εἰ παρὰ Σκύθαις αὐλητρίδες εἰσίν· ὁ δʼ ἐκ τοῦ προστυχόντος οὐδʼ ἄμπελοι εἶπε. τοῦ δʼ Ἀρδάλου πάλιν εἰπόντος ἀλλὰ θεοὶ γε Σκύθαις εἰσί, πάνυ μὲν οὖν ἔφη γλώσσης ἀνθρωπίνης συνιέντες, οὐχ ὥσπερ δʼ οἱ Ἕλληνες οἰόμενοι Σκυθῶν διαλέγεσθαι βέλτιον ὅμως τοὺς θεοὺς ὀστέων καὶ ξύλων ἥδιον ἀκροᾶσθαι νομίζουσιν. ὁ δʼ Αἴσωπος εἴ γʼ εἶπεν εἰδείης, ὦ ξένε, τοὺς νῦν αὐλοποιοὺς ὡς προέμενοι τὰ νεβρεῖα χρώμενοι τοῖς ὀνείοις βέλτιον ἠχεῖν λέγουσιν. διὸ καὶ Κλεοβουλίνη πρὸς τὸν Φρύγιον αὐλὸν ᾐνίξατο κνήμῃ νεκρογόνοσαιμε κερασφόρῳ οὖας ἔκρουσεν ὥστε θαυμάζειν τὸν ὄνον εἰ παχύτατος καὶ ἀμουσότατος ὢν τἄλλα λεπτότατον καὶ μουσικώτατον ὀστέον παρέχεται. Καὶ ὁ Νειλόξενος ἀμέλει ταῦτʼ ἔφη καὶ ἡμῖν τοῖς Ναυκρατίταις ἐγκαλοῦσι Βουσιρῖται· χρώμεθα γὰρ ἤδη τοῖς ὀνείοις εἰς τὸν αὐλόν. ἐκείνοις δὲ καὶ σάλπιγγος ἀκούειν ἀθέμιτον, ὡς ὄνῳ φθεγγομένης ὅμοιον. ὄνον δʼ ὑπʼ Αἰγυπτίων ἴστε δήπου διὰ Τυφῶνα προπηλακιζόμενον.

6Bir sessizlik olunca Periandros, Neiloksenos'un söze başlamak isteyip çekindiğini gördü ve “Dostlar” dedi, “ben önce yabancıların, sonra vatandaşların işini gören şehirleri ve yöneticileri överim. Şimdi de bana öyle geliyor ki, kendi yerli ve alışılmış konuşmalarımızı kısa bir süre bekletip, mecliste olduğu gibi, sayın Neiloksenos'un Bias'a getirdiği şu Mısırlı ve krala ait sözlere söz hakkı vermeliyiz. Bias da bunları sizinle birlikte incelemek istiyor.”

“Gerekirse böyle cevaplar için risk almaya bundan daha istekli olunacak yer ve bundan iyi arkadaşlar nerede bulunur?” dedi Bias. “Hem kral da sözün benden başlamasını ve hepinizi dolaşmasını buyurmuş.”

Bunun üzerine Neiloksenos yazı tabletini ona uzattı; Bias ise mührü açıp herkesin önünde yüksek sesle okumasını istedi. Yazılanların anlamı aşağı yukarı şöyleydi:

“Mısır Kralı Amasis, Yunanlıların en bilgesi Bias'a der ki: Etiyopya kralı benimle bilgelikte yarışıyor. Başka her konuda yenilince sonunda akla sığmaz, korkunç bir buyruk çıkardı: denizi içip bitirmemi istiyor. Bu bilmeceyi çözersem onun köylerinden ve şehirlerinden birçoğunu alacağım; çözemezsem Elephantine çevresindeki kasabalardan çekileceğim. Bunu iyice düşün ve Neiloksenos'u hemen geri gönder. Dostlarına ya da vatandaşlarına bizden ne gerekirse, benim yüzümden hiçbir engel çıkmayacak.”

Bunlar okununca Bias uzun süre beklemedi; biraz kendi kendine düşündü, biraz da yakınında uzanan Kleoboulos'la konuştu, sonra “Ne diyorsun, Naukratisli?” dedi. “Bu kadar insana krallık eden, bu kadar geniş ve verimli bir toprağa sahip olan Amasis, birkaç ünsüz ve çorak köy için denizi içmeye razı olur mu?”

Neiloksenos gülerek “Razı olacağını farz et, Bias” dedi, “sen nasıl yapılabileceğine bak.”

“Öyleyse” dedi, “Etiyopyalıya söylesin: kendisi şimdiki denizi içip bitirinceye kadar denizlere dökülen ırmakları durdursun; çünkü buyruk şimdiki deniz için verildi, sonradan oluşacak deniz için değil.”

Bias bunu söyleyince Neiloksenos sevinçten ona sarılıp öpmeye atıldı. Ötekiler de övüp onaylarken Khilon güldü: “Naukratisli yabancı” dedi, “deniz içilip yok olmadan önce gemiye bin de Amasis'e haber ver: bu kadar tuzlu suyu nasıl tüketeceğini değil, krallığını uyruklarına nasıl içilir ve tatlı kılacağını araştırsın. Bias bu işlerde son derece ustadır, bunların en iyi öğretmenidir. Amasis bunları öğrenirse Mısırlılara karşı artık altın ayak leğenine ihtiyaç duymayacak; şimdikinden on bin kat daha düşük soydan görünse bile, iyi bir insan olduğu için herkes ona hizmet edip onu sevecek.”

“Gerçekten de” dedi Periandros, “Homeros'un dediği gibi ‘adam başı’ hepimizin krala böyle ilk ürünler sunması yerinde olur; çünkü onun için bu ek armağan ticaretin kendisinden daha değerli olur, bizim için de her şeyden yararlı.”

6

γενομένης δὲ σιωπῆς ὁ Περίανδρος ὁρῶν βουλόμενον μὲν ὀκνοῦντα δʼ ἄρξασθαι τοῦ λόγου τὸν Νειλόξενον ἐγώ τοι εἶπεν ὦ ἄνδρες ἐπαινῶ καὶ πόλεις καὶ ἄρχοντας, ὅσοι ξένοις πρῶτον εἶτα πολίταις χρηματίζουσι· καὶ νῦν δοκεῖ μοι τοὺς μὲν ἡμετέρους λόγους οἷον ἐπιχωρίους καὶ συνήθεις βραχὺν χρόνον ἐπισχεῖν, πρόσοδον δʼ ὥσπερ ἐν ἐκκλησίᾳ δοῦναι τοῖς Αἰγυπτίοις ἐκείνοις καὶ βασιλικοῖς, οὓς ὁ βέλτιστος ἥκει κομίζων Νειλόξενος Βίαντι, Βίας δὲ βούλεται κοινῇ σκέψασθαι μεθʼ ὑμῶν Καὶ ὁ Βίας ποῦ γὰρ ἢ μετὰ τίνων ἔφη προθυμότερον ἄν τις ἀποκινδυνεύσειεν, εἰ δεῖ, πρὸς τοιαύτας ἀποκρίσεις, ἄλλως τε τοῦ βασιλέως κελεύσαντος ἄρξασθαι μὲν ἀπʼ ἐμοῦ, περιελθεῖν δʼ εἰς ἅπαντας ὑμᾶς τὸν λόγον; Οὕτω δὴ παρεδίδου μὲν αὐτῷ τὸ γραμματεῖον ὁ Νειλόξενος, ὁ δʼ αὐτὸν ἐκέλευσε λύσαντα πάντα πᾶσιν ἐς μέσον ἀναγνῶναι. διάνοιαν δὲ τοιαύτην εἶχε τὰ γεγραμμένα. βασιλεὺς Αἰγυπτίων Ἄμασις λέγει Βίαντι σοφωτάτῳ Ἑλλήνων. βασιλεὺς Αἰθιόπων ἔχει πρὸς ἐμὲ σοφίας ἅμιλλαν. ἡττώμενος δὲ τοῖς ἄλλοις ἐπὶ πᾶσι συντέθεικεν ἄτοπον ἐπίταγμα καὶ δεινόν, ἐκπιεῖν με κελεύων τὴν θάλασσαν. ἔστι δὲ λύσαντι μὲν ἔχειν κώμας τε πολλὰς καὶ πόλεις τῶν ἐκείνου, μὴ λύσαντι δʼ ἄστεων τῶν περὶ Ἐλεφαντίνην ἀποστῆναι. σκεψάμενος οὖν εὐθὺς ἀπόπεμπε Νειλόξενον. ἃ δὲ δεῖ φίλοις σοῖς ἢ πολίταις γενέσθαι παρʼ ἡμῶν οὐ τἀμὰ κωλύσει. Τούτων ἀναγνωσθέντων οὐ πολὺν χρόνον ἐπισχὼν ὁ Βίας, ἀλλὰ μικρὰ μὲν αὐτὸς πρὸς αὑτῷ γενόμενος μικρὰ δὲ τῷ Κλεοβούλῳ προσομιλήσας ἐγγὺς κατακειμένῳ τί λέγεις εἶπεν ὦ Ναυκρατῖτα; βασιλεύων ἀνθρώπων τοσούτων Ἄμασις, κεκτημένος δὲ χώραν ἀρίστην τοσαύτην ἐθελήσει ἐπὶ κώμαις ἀδόξοις καὶ λυπραῖς ἐκπιεῖν θάλασσαν; Καὶ ὁ Νειλόξενος γελάσας ὡς θελήσοντος εἶπεν ὦ Βία σκόπει τὸ δυνατόν. φραζέτω τοίνυν ἔφη τῷ Αἰθίοπι τοὺς ἐμβάλλοντας εἰς τὰ πελάγη ποταμοὺς ἐπισχεῖν, ἕως αὐτὸς ἐκπίνει τὴν νῦν οὖσαν θάλασσαν· περὶ ταύτης γὰρ τὸ ἐπίταγμα γέγονεν, οὐ τῆς ὕστερον ἐσομένης. ὡς δὲ ταῦτʼ εἶπεν ὁ Βίας, ὁ μὲν Νειλόξενος ὑφʼ ἡδονῆς ὥρμησε περιβαλεῖν τὸν Βίαντα καὶ φιλῆσαι· τῶν δʼ ἄλλων ἐπαινεσάντων καὶ ἀποδεξαμένων γελάσας ὁ Χίλων ὦ Ναυκρατῖτα ἔφη ξένε, πρὶν ἀπολέσθαι τὴν θάλασσαν ἐκποθεῖσαν ἀπάγγελλε πλεύσας Ἀμάσιδι μὴ ζητεῖν ὅπως ἅλμην ἀναλώσει τοσαύτην, ἀλλὰ μᾶλλον ὅπως πότιμον καὶ γλυκεῖαν τοῖς ὑπηκόοις τὴν βασιλείαν παρέξει· περὶ ταῦτα γὰρ δεινότατος Βίας καὶ διδάσκαλος τούτων ἄριστος, ἃ μαθὼν Ἄμασις οὐδὲν ἔτι τοῦ χρυσοῦ δεήσεται ποδανιπτῆρος ἐπὶ τοὺς Αἰγυπτίους, ἀλλὰ θεραπεύσουσι πάντες αὐτὸν καὶ ἀγαπήσουσι χρηστὸν ὄντα, κἂν μυριάκις ἢ νῦν ἀναφανῇ δυσγενέστερος καὶ μήν ἔφη ὁ Περίανδρος ἄξιόν γε τοιαύτας ἀπαρχὰς τῷ βασιλεῖ συνεισενεγκεῖν ἅπαντας ἀνδρακάς, ὥσπερ ἔφησεν Ὅμηρος· ἐκείνῳ τε γὰρ ἂν γένοιτο πλείονος ἀξία τῆς ἐμπορίας ἡ παρενθήκη, καὶ ἡμῖν ἀντὶ πάντων ὠφέλιμος

7Khilon, söze Solon'un başlamasının doğru olacağını söyledi: yalnız yaşça hepsinden büyük olduğu ve en başta uzandığı için değil, Atinalılara kanunlar koyarak en büyük ve en eksiksiz yönetimi yürüttüğü için. Bunun üzerine Neiloksenos usulca bana “Diokles” dedi, “pek çok yalana inanılıyor; halk bilge insanlar hakkında yakışıksız hikâyeler uydurmaktan da, başkalarının uydurduklarını hemen kabul etmekten de hoşlanıyor. Mısır'da bize Khilon hakkında da böyle bir şey ulaştı: güya Solon kanunların değiştirilemeyeceğini söylediği için Khilon onunla dostluğunu ve konukluk bağını koparmış.”

“Gülünç bir hikâye” dedim; “öyle olsaydı önce Lykourgos'u reddetmeleri gerekirdi, çünkü o, kanunlarla birlikte Lakedaimonluların bütün devlet düzenini değiştirdi.”

Solon biraz bekledikten sonra “Bence” dedi, “bir kral ya da tiran en çok, vatandaşları için tek kişinin yönetiminden bir demokrasi kurarsa şan kazanır.”

İkinci olarak Bias, “Yurdunun kanunlarını değiştirmeden uygularsa” dedi.

Bunun ardından Thales, bir yöneticinin saadetini yaşlanıp eceliyle ölebilmesinde gördüğünü söyledi.

Dördüncü olarak Anakharsis “Akıllı tek kişi kendisi değilse” dedi; beşinci olarak Kleoboulos “Yanındakilerden hiçbirine güvenmezse”; altıncı olarak Pittakos “Yönetici, uyruklarını kendisinden değil kendisi için korkar hâle getirirse.”

Ondan sonra Khilon, yöneticinin ölümlü hiçbir şey düşünmemesi, her şeyi ölümsüzlüğe göre düşünmesi gerektiğini söyledi.

Bunlar söylenince Periandros'tan da bir şey söylemesini istedik. O pek neşeli değildi; yüzünü buruşturarak “Ben de şunu eklerim” dedi: “söylenen bu görüşlerin hemen hepsi akıllı bir adamı yönetmekten soğutur.”

Aisopos çürütür gibi “Bunu kendi aranızda halletmeniz gerekirdi” dedi; “danışman ve dost olduğunuzu söyleyip yöneticilerin suçlayıcısı kesilmemeliydiniz.”

Solon onun başına dokunup gülümsedi: “Yönetmemenin yönetmekten daha iyi olduğuna inandıran kişinin, yöneticiyi daha ölçülü, tiranı daha makul kılacağını düşünmüyor musun?”

“Buna kim inanır?” dedi Aisopos. “Sana verilen kehanette şöyle diyen tanrıya değil de sana mı inanacak:

Ne mutlu, tek bir münadinin sesini dinleyen kente!”

“Ama Atinalılar şimdi de tek bir münadiyi, tek bir yöneticiyi, yani kanunu dinliyorlar” dedi Solon, “hem de demokrasiyle yönetildikleri hâlde. Sen kargaların ve küçük kargaların dilinden anlamakta ustasın, ama tanrının sesini dikkatle işitmiyorsun. Tanrıya göre tek kişiyi dinleyen şehrin en iyi durumda olduğunu sanıyorsun da, şölenin aretēsini herkesin her şey hakkında konuşmasında görüyorsun.”

“Sen de” dedi Aisopos, “Atina'da kölelerin âşık olmasını ve kuru yağlanmasını yasaklayan kanunu yazdığın hâlde, kölelerin sarhoş olmamasına dair benzer bir kanun daha yazmadın.”

Solon gülünce hekim Kleodoros “Ama şarapla ıslanmışken gevezelik etmek de kuru yağlanmaya benzer” dedi, “çünkü pek hoştur.”

Khilon da söze girip “İşte bu yüzden ondan daha çok uzak durmak gerekir” dedi.

Aisopos yine “Thales de pek çabuk yaşlanacağını söylemiş gibi oldu” dedi.

7

εἰπόντος οὖν τοῦ Χίλωνος ὡς Σόλων κατάρχεσθαι τοῦ λόγου δίκαιός ἐστιν, οὐ μόνον ὅτι πάντων προήκει καθʼ ἡλικίαν καὶ τυγχάνει κατακείμενος πρῶτος, ἀλλʼ ὅτι τὴν μεγίστην καὶ τελειοτάτην ἀρχὴν ἄρχει νόμους Ἀθηναίοις θέμενος, ὁ Νειλόξενος ἡσυχῇ πρὸς ἐμὲ πολλὰ γʼ εἶπεν ὦ Διόκλεις πιστεύεται ψευδῶς , καὶ χαίρουσιν οἱ πολλοὶ λόγους ἀνεπιτηδείους περὶ σοφῶν ἀνδρῶν αὐτοί τε πλάττοντες καὶ δεχόμενοι παρʼ ἑτέρων ἑτοίμως, οἷα καὶ πρὸς ἡμᾶς εἰς Αἴγυπτον ἀπηγγέλη περὶ Χίλωνος, ὡς ἄρα διαλύσαιτο τὴν πρὸς Σόλωνα φιλίαν καὶ ξενίαν, ὅτι τοὺς νόμους ὁ Σόλων ἔφη μὴ μετακινητοὺς εἶναι. Καὶ ἐγὼ γελοῖος ἔφην ὁ λόγος· οὕτω γὰρ δεῖ πρῶτον ἀποποιεῖσθαι τὸν Λυκοῦργον αὐτοῖς νόμοις ὅλην μετακινήσαντα τὴν Λακεδαιμονίων πολιτείαν Μικρὸν οὖν ἐπισχὼν ὁ Σόλων ἐμοὶ μὲν ἔφη δοκεῖ μάλιστʼ ἂν ἔνδοξος γενέσθαι καὶ βασιλεὺς καὶ τύραννος, εἰ δημοκρατίαν ἐκ μοναρχίας κατασκευάσειε τοῖς πολίταις. Δεύτερος δʼ ὁ Βίας εἶπεν εἰ, ἀτρόποις χρῷτο τοῖς νόμοις τῆς πατρίδος. ἐπὶ τούτῳ δʼ ὁ Θαλῆς ἔφησεν εὐδαιμονίαν ἄρχοντος νομίζειν, εἰ τελευτήσειε γηράσας κατὰ φύσιν. τέταρτος Ἀνάχαρσις εἰ μὴ μόνος εἴη φρόνιμος Πέμπτος δὲ Κλεόβουλος εἰ μηδενὶ πιστεύοι τῶν συνόντων ἕκτος δʼ ὁ Πιττακὸς εἰ τοὺς ὑπηκόους ὁ ἄρχων παρασκευάσειε φοβεῖσθαι μὴ αὐτὸν ἀλλʼ ὑπὲρ αὐτοῦ. Μετὰ τοῦτον ὁ Χίλων ἔφη τὸν ἄρχοντα χρῆναι μηδὲν φρονεῖν θνητόν, ἀλλὰ πάντʼ ἀθάνατα. ῥηθέντων δὲ τούτων ἠξιοῦμεν ἡμεῖς καὶ αὐτὸν εἰπεῖν τι τὸν Περίανδρον. ὁ δʼ οὐ μάλα φαιδρὸς ἀλλὰ συστήσας τὸ πρόσωπον ἐγὼ τοίνυν ἔφη προσαποφαίνομαι τὰς εἰρημένας γνώμας ἁπάσας σχεδὸν ἀφιστάναι τοῦ ἄρχειν τὸν νοῦν ἔχοντα Καὶ ὁ Αἴσωπος οἷον ἐλεγκτικῶς ἔδει τοίνυν ἔφη τοῦτο καθʼ ἑαυτοὺς περαίνειν καὶ μή , συμβούλους φάσκοντας εἶναι καὶ φίλους, κατηγόρους γίγνεσθαι τῶν ἀρχόντων ἁψάμενος οὖν αὐτοῦ τῆς κεφαλῆς ὁ Σόλων καὶ διαμειδιάσας εἶπεν οὐκ ἂν δοκεῖ σοι μετριώτερον ἄρχοντα ποιεῖν καὶ τύραννον ἐπιεικέστερον ὁ πείθων ὡς ἄμεινον εἴη τὸ μὴ ἄρχειν ἢ τὸ ἄρχειν; τίς δʼ ἂν ἔφη σοὶ τοῦτο πεισθείη μᾶλλον ἢ τῷ θεῷ φράσαντι κατὰ τὸν πρὸς σὲ χρησμὸν εὔδαιμον πτολίεθρον ἑνὸς κήρυκος ἀκοῦον; Καὶ ὁ Σόλων ἀλλὰ μήν ἔφη καὶ νῦν ἑνὸς Ἀθηναῖοι κήρυκος ἀκροῶνται καὶ ἄρχοντος τοῦ νόμου, δημοκρατίαν ἔχοντες. σὺ δὲ δεινὸς εἶ κοράκων ἐπαΐειν καὶ κολοιῶν, τῆς δὲ θεοῦ φωνῆς οὐκ ἀκριβῶς ἐξακούεις, ἀλλὰ πόλιν μὲν οἴει κατὰ τὸν θεὸν ἄριστα πράττειν τὴν ἑνὸς ἀκούουσαν, συμποσίου δʼ ἀρετὴν νομίζεις τὸ πάντας διαλέγεσθαι καὶ περὶ πάντων σὺ γάρ ἔφη ὁ Αἴσωπος οὔπω γέγραφας ὅτι ὅμοιον οἰκέτας μὴ μεθύειν, ὡς ἔγραψας Ἀθήνησιν οἰκέτας μὴ ἐρᾶν μηδὲ ξηραλοιφεῖν. γελάσαντος οὖν τοῦ Σόλωνος Κλεόδωρος ὁ ἰατρὸς ἀλλʼ ὅμοιον ἔφη τῷ ξηραλοιφεῖν τὸ λαλεῖν ἐν οἴνῳ βρεχόμενον· ἥδιστον γάρ ἐστι. Καὶ ὁ Χίλων ὑπολαβὼν ἔφη διὰ τοῦτό τοι μᾶλλον ἀφεκτέον αὐτοῦ Πάλιν δʼ ὁ Αἴσωπος καὶ μήν ἔφη Θαλῆς ἔδοξεν εἰπεῖν ὅτι τάχιστα γηράσει

8Periandros güldü: “Aisopos” dedi, “hak ettiğimiz cezayı bulduk: Amasis'in, önce ele almaya karar verdiğimiz sözlerini bütünüyle ortaya koymadan başka konulara daldık. Neiloksenos, mektubun geri kalanına bak ve bu adamların burada bir arada bulunmasından yararlan.”

“Etiyopyalının buyruğuna” dedi Neiloksenos, “Arkhilokhos'un deyişiyle ancak ‘kederli bir skytale’ denebilir. Ama senin konuğun Amasis bu tür problemlerde daha nazik ve daha zevkli davrandı: Etiyopyalıdan en yaşlı, en güzel, en büyük, en bilge ve en ortak olan şeyi, üstelik, Zeus hakkı için, en faydalı, en zararlı, en güçlü ve en kolay olan şeyi söylemesini istedi.”

“Peki, cevap verip bunların her birini çözdü mü?”

“Bakın” dedi Neiloksenos; “dinleyip siz karar verin. Kral, cevaplarının yersiz suçlamalarla çürütülmemesine, cevap veren bir yanlış yaptıysa bunun da çürütülmeden kalmamasına çok önem veriyor. Size, nasıl cevap verdiyse öyle okuyacağım:

En yaşlı nedir? Zaman.
En büyük nedir? Evren.
En bilge nedir? Hakikat.
En güzel nedir? Işık.
En ortak nedir? Ölüm.
En faydalı nedir? Tanrı.
En zararlı nedir? Daimōn.
En güçlü nedir? Talih.
En kolay nedir? Hoşa giden.”

8

γελάσας οὖν ὁ Περίανδρος, ἔχομεν εἶπεν Αἴσωπε τὴν δίκην προσηκόντως, πρὶν ἢ τοὺς Ἀμάσιδος οὓς προειλόμεθα πάντας εἰσαγαγεῖν λόγους εἰς ἑτέρους ἐμπεσόντες. ὅρα δή, Νειλόξενε, τὰ λοιπὰ τῆς ἐπιστολῆς, καὶ χρῶ παροῦσιν ἐν ταὐτῷ τοῖς ἀνδράσιν ἀλλὰ μήν ὁ Νειλόξενος ἔφη τὴν μὲν τοῦ Αἰθίοπος ἐπίταξιν οὐδὲν ἄν τις ἄλλο πλὴν ἀχνυμένην σκυτάλην προσείποι κατʼ Ἀρχίλοχον, ὁ δὲ σὸς ξένος Ἄμασις ἡμερώτερος ἐν τοῖς τοιούτοις προβλήμασι καὶ μουσικώτερος γέγονεν ἐκέλευσε γὰρ αὐτὸν εἰπεῖν τὸ πρεσβύτατον καὶ τὸ κάλλιστον καὶ τὸ μέγιστον καὶ τὸ σοφώτατον καὶ τὸ κοινότατον, καὶ ναὶ μὰ Δία πρὸς τούτοις τὸ ὠφελιμώτατον, καὶ τὸ βλαβερώτατον καὶ τὸ ἰσχυρότατον καὶ τὸ ῥᾷστον ἆρʼ οὖν ἀπεκρίνατο καὶ διέλυσε τούτων ἕκαστον; οὕτως ὁ Νειλόξενος ἔφη· κρίνετε δʼ ὑμεῖς ἀκούσαντες. περὶ πολλοῦ γὰρ ὁ βασιλεὺς ποιεῖται μήτε συκοφαντῶν ἁλῶναι τὰς ἀποκρίσεις, εἲ τέ τι σφάλλεται κατὰ ταύτας ὁ ἀποκρινάμενος, τοῦτο μὴ διαφυγεῖν ἀνεξέλεγκτον. ἀναγνώσομαι δʼ ὑμῖν ὥσπερ ἀπεκρίνατο. τί πρεσβύτατον; χρόνος. τί μέγιστον; κόσμος. τί σοφώτατον; ἀλήθεια. τί κάλλιστον; φῶς. τί κοινότατον; θάνατος. τί ὠφελιμώτατον; θεός. τί βλαβερώτατον; δαίμων. τί ῥωμαλεώτατον; τύχη. τί ῥᾷστον; ἡδύ.

9Bunlar okununca, Nikarkhos, bir sessizlik oldu. Sonra Thales Neiloksenos'a, Amasis'in bu çözümleri kabul edip etmediğini sordu. O da bazılarını kabul ettiğini, bazılarından ise hoşnut kalmadığını söyleyince Thales “Oysa hiçbiri kusursuz değil” dedi, “hepsinde büyük yanlışlar ve bilgisizlik var. Örneğin hemen zaman: bir kısmı geçmiş, bir kısmı şimdi, bir kısmı gelecek olduğuna göre en yaşlı nasıl olabilir? Bizden sonra gelecek zaman, bugünkü olaylardan ve insanlardan daha genç görünecektir. Hakikati bilgelik saymak da bana, ışığı göz diye göstermekten farksız geliyor. Işığı, gerçekten olduğu gibi güzel sayıyorduysa güneşin kendisini nasıl gözden kaçırdı? Ötekilerden, tanrılar ve daimōnlar hakkındaki cevap cüretkâr ve tehlikeli; talih hakkındaki ise pek akılsızca, çünkü talih var olanların en güçlüsü ve en kuvvetlisi olsaydı bu kadar kolay değişmezdi. Ölüm de en ortak şey değildir, çünkü yaşayanlara ait değildir. Ama başkalarının görüşlerini yargılıyor gibi görünmeyelim; kendi görüşlerimizi onunkilerle karşılaştıralım. Neiloksenos isterse, ilk olarak ben her biri hakkında kendimi sorguya açıyorum.”

Sorular ve cevaplar o zaman nasıl olduysa ben de şimdi öyle anlatacağım.

“En yaşlı nedir?” “Tanrı” dedi Thales, “çünkü doğmamıştır.”
“En büyük nedir?” “Yer; çünkü öteki şeyleri evren, evreni de yer kuşatır.”
“En güzel nedir?” “Evren, yani kosmos; çünkü düzene uygun olan her şey onun parçasıdır.”
“En bilge nedir?” “Zaman; çünkü bazı şeyleri bulmuştur, bazılarını da bulacaktır.”
“En ortak nedir?” “Umut; çünkü başka hiçbir şeyi olmayanlarda bile o vardır.”
“En faydalı nedir?” “Aretē; çünkü başka şeyleri de iyi kullanarak faydalı kılar.”
“En zararlı nedir?” “Kötülük; çünkü bulunduğu yerde pek çok şeye zarar verir.”
“En güçlü nedir?” “Zorunluluk; çünkü yenilmeyen tek şey odur.”
“En kolay nedir?” “Tabiata uygun olan; çünkü insanlar hazlardan bile çoğu kez bıkarlar.”

9

τούτων πάλιν ἀναγνωσθέντων, ὦ Νίκαρχε, γενομένης σιωπῆς Θαλῆς ἠρώτησε τὸν Νειλόξενον εἰ προσήκατο τὰς λύσεις ὁ Ἄμασις. ἐκείνου δʼ εἰπόντος ὅτι τὰς μὲν ἀπεδέξατο ταῖς δʼ ἐδυσκόλαινε, καὶ μὴν οὐδὲν εἶπεν ὁ Θαλῆς ἀνεπίληπτόν ἐστιν, ἀλλʼ ἔχει πάντα διαμαρτίας μεγάλας καὶ ἀγνοίας. οἷον εὐθὺς ὁ χρόνος πῶς ἂν εἴη πρεσβύτατον, εἰ τὸ μὲν αὐτοῦ γεγονὸς τὸ δʼ ἐνεστώς ἐστι τὸ δὲ μέλλον; ὁ γὰρ μεθʼ ἡμᾶς ἐσόμενος χρόνος καὶ πραγμάτων τῶν νῦν καὶ ἀνθρώπων νεώτερος ἂν φανείη. τὸ δὲ τὴν ἀλήθειαν ἡγεῖσθαι σοφίαν οὐδὲν ἐμοὶ δοκεῖ διαφέρειν τοῦ τὸ φῶς ὀφθαλμὸν ἀποφαίνειν. εἰ δὲ τὸ φῶς καλόν ὥσπερ ἐστὶν ἐνόμιζε, πῶς τὸν ἥλιον αὐτὸν παρεῖδε; τῶν δʼ ἄλλων ἡ μὲν περὶ θεῶν καὶ δαιμόνων ἀπόκρισις θράσος ἔχει καὶ κίνδυνον, ἀλογίαν δὲ καὶ πολλὴν ἡ περὶ τῆς τύχης· οὐ γὰρ ἂν μετέπιπτε ῥᾳδίως οὕτως, ἰσχυρότατον οὖσα τῶν ὄντων καὶ ῥωμαλεώτατον. οὐ μὴν οὐδʼ ὁ θάνατος κοινότατόν ἐστιν· οὐ γάρ ἐστι πρὸς τοὺς ζῶντας. ἀλλʼ ἵνα μὴ δοκῶμεν εὐθύνειν τὰς τῶν ἑτέρων ἀποφάσεις, τὰς οἰκείας ταῖς ἐκείνου παραβάλωμεν· ἐμαυτὸν δὲ παρέχω πρῶτον, εἰ βούλεται Νειλόξενος, ἐρωτᾶν καθʼ ἕκαστον. ὡς οὖν ἐγένοντο τότε, κἀγὼ νῦν διηγήσομαι τὰς ἐρωτήσεις καὶ τὰς ἀποκρίσεις. τί πρεσβύτατον; θεός ἔφη Θαλῆς· ἀγέννητον γάρ ἐστι. τί μέγιστον; τόπος· τἄλλα μὲν γὰρ ὁ κόσμος, τὸν δὲ κόσμον οὗτος περιέχει τί κάλλιστον; κόσμος· πᾶν γὰρ τὸ κατὰ τάξιν τούτου μέρος ἐστί. τί σοφώτατον; χρόνος· τὰ μὲν γὰρ εὕρηκεν οὗτος ἤδη, τὰ δʼ εὑρήσει. τί κοινότατον; ἐλπίς· καὶ γὰρ οἷς ἄλλο μηδέν, αὕτη πάρεστι. τί ὠφελιμώτατον; ἀρετή· καὶ γὰρ τἄλλα τῷ χρῆσθαι καλῶς ὠφέλιμα ποιεῖ. τί βλαβερώτατον; κακία· καὶ γὰρ τὰ πλεῖστα βλάπτει παραγενομένη τί ἰσχυρότατον; ἀνάγκη· μόνον γὰρ ἀνίκητον. τί ῥᾷστον; τὸ κατὰ φύσιν, ἐπεὶ πρὸς ἡδονάς γε πολλοὶ πολλάκις ἀπαγορεύουσιν.

10Herkes Thales'i onaylayınca Kleodoros “Neiloksenos” dedi, “krallara yakışan, bu tür şeyleri sorup cevaplamaktır. Amasis'e denizi içmesini öneren barbar ise Pittakos'un kısa sözlülüğüne muhtaçtı. Pittakos, Lesboslulara buyruklar veren ve kibirli bir mektup yazan Alyattes'e başka hiçbir cevap vermemiş, yalnızca soğan ve sıcak ekmek yemesini söylemişti.”

Periandros söze girdi: “Ama Kleodoros” dedi, “eski Yunanlılarda da birbirine böyle bilmeceler sormak âdetti. Duyduğumuza göre Amphidamas'ın cenaze törenine, o zamanın bilgelerinden en ünlü şairler Khalkis'te toplanmıştı. Amphidamas savaşçı bir adamdı; Eretrialılara çok sıkıntı vermiş, Lelantos savaşlarında düşmüştü. Şairlerin hazırladığı şiirler birbirine denk olduğundan karar vermek güç ve sıkıntılı olunca, yarışanların, yani Homeros'la Hesiodos'un ünü de yargıçları saygıyla karışık büyük bir şaşkınlığa düşürünce, böyle sorulara başvurdular. Lesches'in anlattığına göre biri şunu sordu:

Söyle bana, Musa, ne önce olmuş olanı
ne de sonra olacak olanı;

Hesiodos da hemen cevap verdi:

Zeus'un mezarı çevresinde nalları çınlayan atlar
zafer için koşarken arabaları kırdığında.

Anlatıldığına göre bu cevap yüzünden çok beğenilmiş ve üç ayaklı kazanı kazanmış.”

“Bunun Eumetis'in bilmecelerinden ne farkı var?” dedi Kleodoros. “Başka kadınların kemer ve saç filesi örmesi gibi Eumetis'in de bunları oyun olsun diye örüp kadınlara sorması belki yakışıksız değildir; ama akıllı adamların bunlara ciddiyetle eğilmesi gülünç.”

Eumetis, göründüğü kadarıyla ona bir şey söylemeyi pek isterdi, ama utancından kendini tuttu ve yüzü kıpkırmızı oldu. Aisopos ise onu savunur gibi “Bunları çözememek daha gülünç değil mi?” dedi. “Mesela yemekten biraz önce bize sorduğu şu bilmece:

Bir adam gördüm, bir adama ateşle tunç yapıştırıyordu.

Bunun ne olduğunu söyleyebilir misin?”

“Öğrenmeye de ihtiyacım yok” dedi Kleodoros.

“Oysa” dedi Aisopos, “bunu senden iyi bilen de, senden iyi yapan da yok; inkâr edersen tanıklarım var: hacamat şişeleri.”

Kleodoros güldü; çünkü zamanının hekimleri arasında hacamat şişelerini en çok kullanan oydu ve bu tedavi yolu en çok onun sayesinde ün kazanmıştı.

10

ἀποδεξαμένων δὲ πάντων τὸν Θαλῆν , Κλεόδωρος εἶπε τοσαῦτʼ ἐρωτᾶν καὶ ἀποκρίνεσθαι βασιλεῦσιν, ὦ Νειλόξενε, προσῆκόν ἐστιν· ὁ δὲ προπίνων τὴν θάλατταν Ἀμάσιδι βάρβαρος ἐδεῖτο τῆς Πιττακοῦ βραχυλογίας, ᾗ πρὸς Ἀλυάττην ἐχρήσατο προστάττοντά τι καὶ γράφοντα Λεσβίοις ὑπερήφανον, ἀποκρινάμενος οὐδὲν ἀλλʼ ἢ μόνον κελεύσας κρόμμυα καὶ θερμὸν ἄρτον ἐσθίειν ὑπολαβὼν οὖν ὁ Περίανδρος ἀλλὰ μήν ἔφη καὶ τοῖς παλαιοῖς Ἕλλησιν ἔθος ἦν, ὦ Κλεόδωρε, τοιαύτας ἀλλήλοις ἀπορίας προβάλλειν. ἀκούομεν γὰρ ὅτι καὶ πρὸς τὰς Ἀμφιδάμαντος ταφὰς εἰς Χαλκίδα τῶν τότε σοφῶν οἱ δοκιμώτατοι ποιηταὶ συνῆλθον· ἦν δʼ ὁ Ἀμφιδάμας ἀνὴρ πολεμικός, καὶ πολλὰ πράγματα παρασχὼν Ἐρετριεῦσιν ἐν ταῖς περὶ Ληλάντου μάχαις ἔπεσεν. ἐπεὶ δὲ τὰ παρεσκευασμένα τοῖς ποιηταῖς ἔπη χαλεπὴν καὶ δύσκολον ἐποίει τὴν κρίσιν διὰ τὸ ἐφάμιλλον, ἥ τε δόξα τῶν ἀγωνιστῶν, Ὁμήρου καὶ Ἡσιόδου, πολλὴν ἀπορίαν μετʼ αἰδοῦς τοῖς κρίνουσι παρεῖχεν, ἐτράποντο πρὸς τοιαύτας ἐρωτήσεις, καὶ προύβαλʼ ὁ μέν, ὥς φησι Λέσχης Μοῦσά μοι ἔννεπε κεῖνα μήτʼ ἐγένοντο πάροιθε μήτʼ ἔσται μετόπισθεν , ἀπεκρίνατο δʼ Ἡσίοδος ἐκ τοῦ παρατυχόντος ἀλλʼ ὅταν ἀμφὶ Διὸς τύμβῳ καναχήποδες ἵπποι ἅρματα συντρίψωσιν ἐπειγόμενοι περὶ νίκης καὶ διὰ τοῦτο λέγεται μάλιστα θαυμασθεὶς τοῦ τρίποδος τυχεῖν τί δὲ ταῦθʼ ὁ Κλεόδωρος εἶπε διαφέρει τῶν Εὐμήτιδος αἰνιγμάτων; ἃ ταύτην μὲν ἴσως οὐκ ἀπρεπές ἐστι παίζουσαν καὶ διαπλέκουσαν ὥσπερ ἕτεραι ζώνια καὶ κεκρυφάλους προβάλλειν ταῖς γυναιξίν, ἄνδρας δὲ νοῦν ἔχοντας ἔν τινι σπουδῇ τίθεσθαι γελοῖον ἡ μὲν οὖν Εὔμητις ἡδέως ἂν εἰποῦσά τι πρὸς αὐτόν, ὡς ἐφαίνετο, κατέσχεν ἑαυτὴν ὑπʼ αἰδοῦς, καὶ ἀνεπλήσθη τὸ πρόσωπον ἐρυθήματος· ὁ δʼ Αἴσωπος οἷον ἀμυνόμενος ὑπὲρ αὐτῆς οὐ γελοιότερον οὖν εἶπε τὸ μὴ δύνασθαι ταῦτα διαλύειν, οἷόν ἐστιν ὃ μικρὸν ἔμπροσθεν ἡμῖν τοῦ δείπνου προύβαλεν ἄνδρʼ εἶδον πυρὶ χαλκὸν ἐπʼ ἀνέρι κολλήσαντα; τί τοῦτʼ ἐστὶν ἔχοις ἂν εἰπεῖν; ἀλλʼ οὐδὲ μαθεῖν δέομαι ἔφη ὁ Κλεόδωρος. καὶ μὴν οὐδείς ἔφη σοῦ τοῦτο μᾶλλον οἶδεν οὐδὲ ποιεῖ βέλτιον· εἰ δʼ ἀρνῇ, μάρτυρας ἔχω σικυωνίας. ὁ μὲν οὖν Κλεόδωρος ἐγέλασε· καὶ γὰρ ἐχρῆτο μάλιστα ταῖς σικυωνίαις τῶν καθʼ αὑτὸν ἰατρῶν, καὶ δόξαν οὐχ ἥκιστα τὸ βοήθημα τοῦτο διʼ ἐκεῖνον ἔσχηκε.

11Solon'un arkadaşı ve hayranı Atinalı Mnesiphilos “Periandros” dedi, “ben sözün de şarap gibi, zenginliğe ya da soyluluğa göre değil, demokraside olduğu gibi herkese eşit dağıtılmasını ve ortak olmasını isterim. Az önce yönetim ve krallık hakkında söylenenlerin hiçbirinde biz halktan olanların payı yok. Bu yüzden her birinizin, yine Solon'dan başlayarak, eşit haklara dayanan bir yönetim düzeni hakkında da bir görüş ortaya koyması gerektiğini düşünüyoruz.”

Bunu yapmaya karar verildi. İlk olarak Solon “Mnesiphilos” dedi, “yönetim düzeni hakkındaki görüşümü bütün Atinalılarla birlikte duydun; ama şimdi de duymak istersen söyleyeyim: bana göre bir şehir, haksızlığa uğramamış olanların da haksızlık edeni, haksızlığa uğrayan kadar suçlayıp cezalandırdığı yerde en iyi durumdadır ve demokrasiyi en iyi orada korur.”

İkinci olarak Bias, en iyi demokrasinin, herkesin kanundan bir tirandan korkar gibi korktuğu demokrasi olduğunu söyledi.

Bunun ardından Thales, vatandaşları ne çok zengin ne çok yoksul olan demokrasiyi söyledi.

Ondan sonra Anakharsis, öteki her bakımdan herkesin eşit sayıldığı, daha iyinin aretēyle, daha kötünün de kötülükle belirlendiği demokrasiyi söyledi.

Beşinci olarak Kleoboulos, devlet işlerini yürütenlerin kanundan çok kınanmaktan korktuğu yerde halkın en itidalli olduğunu söyledi.

Altıncı olarak Pittakos, kötülerin yönetmesine izin verilmeyen, iyilerin de yönetmekten kaçmasına izin verilmeyen yeri söyledi.

Khilon dönüp en çok kanunları, en az hatipleri dinleyen yönetim düzeninin en iyisi olduğunu ileri sürdü.

Son olarak yine Periandros, karar verir gibi, hepsinin aristokrasiye en çok benzeyen demokrasiyi övdüğü kanısında olduğunu söyledi.

11

Μνησίφιλος δʼ ὁ Ἀθηναῖος, ἑταῖρος ὢν καὶ ζηλωτὴς Σόλωνος, ἐγώ τοι εἶπεν ὦ Περίανδρε τὸν λόγον ἀξιῶ καθάπερ τὸν οἶνον μὴ πλουτίνδην μηδʼ ἀριστίνδην ἀλλʼ ἐξ ἴσου πᾶσιν ὥσπερ ἐν δημοκρατίᾳ νέμεσθαι καὶ κοινὸν εἶναι· τῶν δʼ ἄρτι περὶ ἀρχῆς καὶ βασιλείας εἰρημένων οὐδὲν ἡμῖν τοῖς δημοτικοῖς μέτεστιν. ὅθεν οἰόμεθα δεῖν πάλιν ἕκαστον ὑμῶν περὶ πολιτείας ἰσονόμου γνώμην τινὰ συμβαλέσθαι, ἀρξαμένους αὖθις ἀπὸ Σόλωνος. Ἐδόκει δὴ ταῦτα ποιεῖν. καὶ πρῶτος ὁ Σόλων ἀλλʼ ἀκήκοας μέν εἶπεν ὦ Μνησίφιλε μετὰ πάντων Ἀθηναίων ἣν ἔχω γνώμην περὶ πολιτείας· εἰ δὲ βούλει καὶ νῦν ἀκούειν, δοκεῖ μοι πόλις ἄριστα πράττειν καὶ μάλιστα σῴζειν δημοκρατίαν, ἐν ᾗ τὸν ἀδικήσαντα τοῦ ἀδικηθέντος οὐδὲν ἧττον οἱ μὴ ἀδικηθέντες προβάλλονται καὶ κολάζουσι Δεύτερος δʼ ὁ Βίας ἔφησε κρατίστην εἶναι δημοκρατίαν ἐν πάντες ὡς τύραννον φοβοῦνται τὸν νόμον. ἐπὶ τούτῳ Θαλῆς τὴν μήτε πλουσίους ἄγαν μήτε πένητας ἔχουσαν πολίτας. μετὰ δὲ τοῦτον ὁ Ἀνάχαρσις ἐν ᾗ τῶν ἄλλων ἴσων νομιζομένων ἀρετῇ τὸ βέλτιον ὁρίζεται, κακίᾳ δὲ τὸ χεῖρον. πέμπτος δʼ ὁ Κλεόβουλος ἔφη μάλιστα σωφρονεῖν δῆμον ὅπου τὸν ψόγον μᾶλλον οἱ πολιτευόμενοι δεδοίκασιν ἢ τὸν νόμον. ἕκτος δὲ Πιττακός, ὅπου τοῖς πονηροῖς οὐκ ἔξεστιν ἄρχειν καὶ τοῖς ἀγαθοῖς οὐκ ἔξεστι μὴ ἄρχειν. μετατραπεὶς δʼ ὁ Χίλων ἀπεφήνατο τὴν μάλιστα νόμων ἥκιστα δὲ ῥητόρων ἀκούουσαν πολιτείαν ἀρίστην εἶναι. τελευταῖος δὲ πάλιν ὁ Περίανδρος ἐπικρίνων ἔφη δοκεῖν αὐτῷ πάντας ἐπαινεῖν δημοκρατίαν τὴν ὁμοιοτάτην ἀριστοκρατίᾳ.

12Bu konuşma da sona erince ben, bu adamlardan bize bir evin nasıl yönetilmesi gerektiğini de anlatmalarını istedim; çünkü krallıkları ve şehirleri az kişi yönetir, ama bir ocağa ve bir eve hepimizin payı vardır.

Aisopos güldü: “Bu ‘hepimiz’in içine Anakharsis'i de katıyorsan hayır” dedi; “onun evi yoktur, hatta evsiz olmakla övünür. Güneşin bir arabayla dolaşıp göğün bir yerinden öbürüne geçtiğini söylerler ya, o da öyle bir araba kullanır.”

“İşte bu yüzden” dedi Anakharsis, “güneş, tanrıların tek özgür ve kendi kanununa bağlı olanı, ya da en özgür olanıdır: her şeye hükmeder, hiçbir şey ona hükmetmez; krallık eder, dizgini elinde tutar. Yalnız onun arabasının güzellik ve büyüklük bakımından ne kadar olağanüstü, ne kadar şaşılacak bir şey olduğunu sen fark etmemişsin; yoksa onu gülmek için, şaka yollu bizimkiyle karşılaştırmazdın. Bana kalırsa, Aisopos, sen ev diye şu çamurdan, tahtadan ve kiremitten çatıları anlıyorsun; sanki salyangoz deyince hayvanı değil de kabuğunu anlıyormuşsun gibi. Bu yüzden Solon'un sana gülünç gelmesi doğaldı: Kroisos'un pahalı biçimde süslenmiş sarayını görünce, sahibinin hemen mesut ve bahtiyar yaşadığını söylememişti; çünkü onun çevresindeki iyi şeylerden çok kendi içindeki iyi şeylerin seyircisi olmak istiyordu. Sen kendi tilkini bile hatırlamıyor gibisin: tilki alacalıkta parsla yarışa girince, yargıçtan içine bakmasını istemişti, çünkü orada daha alacalı görünecekti. Sen ise marangozların ve taş yontucuların işlerini dolaşıp duruyorsun; ev diye herkesin içindeki ve kendine ait olanı, yani çocukları, eşi, dostları ve hizmetkârları saymıyorsun. Oysa bir karınca yuvasında ya da bir kuş yuvasında da olsa, akıllı ve itidalli bu insanlarla elindekini paylaşan kişi iyi ve bahtiyar bir evde oturur. Ben” dedi, “Aisopos'a böyle cevap veriyor ve Diokles'e bu katkıyı yapıyorum. Ötekilerin her birinin de kendi görüşünü söylemesi yerinde olur.”

Bunun üzerine Solon, en iyi evin, malın kazanılmasına haksızlığın, korunmasına güvensizliğin, harcanmasına pişmanlığın karışmadığı ev olduğunu söyledi.

Bias, efendinin dışarıda kanun yüzünden nasılsa evde kendiliğinden öyle olduğu evi söyledi.

Thales, efendinin en çok boş vakit geçirebildiği evi.

Kleoboulos, efendiyi sevenlerin ondan korkanlardan çok olduğu evi.

Pittakos, en iyi evin gereksiz hiçbir şeye ihtiyaç duymayan, gerekli hiçbir şeyden de yoksun kalmayan ev olduğunu söyledi.

Khilon ise evin en çok bir kralın yönettiği şehre benzemesi gerektiğini söyledi. Sonra şunu da ekledi: Lykourgos, şehirde demokrasi kurmasını isteyen adama “Önce sen kendi evinde demokrasi kur” demişti.

12

τέλος δὲ καὶ τούτου τοῦ λόγου λαβόντος ἠξίουν ἐγὼ καὶ περὶ οἴκου ᾗ χρηστέον εἰπεῖν τοὺς ἄνδρας ἡμῖν· βασιλείας μὲν γὰρ καὶ πόλεις ὀλίγοι κυβερνῶσιν, ἑστίας δὲ πᾶσιν ἡμῖν καὶ οἴκου μέτεστι. γελάσας οὖν ὁ Αἴσωπος οὔκ, εἴγε τῶν πάντων ἔφη καὶ Ἀνάχαρσιν ἀριθμεῖς· τούτῳ γὰρ οἶκος οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ καὶ σεμνύνεται τῷ ἄοικος εἶναι, χρῆσθαι δʼ ἁμάξῃ, καθάπερ τὸν ἥλιον ἐν ἅρματι λέγουσι περιπολεῖν, ἄλλοτʼ ἄλλην ἐπινεμόμενον τοῦ οὐρανοῦ χώραν. Καὶ ὁ Ἀνάχαρσις διὰ τοῦτό τοι εἶπεν ἢ μόνος ἢ μάλιστα τῶν θεῶν ἐλεύθερός ἐστι καὶ αὐτόνομος, καὶ κρατεῖ πάντων, κρατεῖται δʼ ὑπʼ οὐδενός, ἀλλὰ βασιλεύει καὶ ἡνιοχεῖ. πλὴν σέ γε τὸ ἅρμα λέληθεν αὐτοῦ, ὡς ὑπερφυὲς κάλλει καὶ μεγέθει θαυμάσιόν ἐστιν· οὐ γὰρ ἂν παίζων ἐπὶ γέλωτι παρέβαλες ἐκεῖνο τοῖς ἡμετέροις. οἶκον δέ μοι δοκεῖς, ὦ Αἴσωπε, ταυτὶ τὰ πήλινα καὶ ξύλινα καὶ κεραμεᾶ στεγάσματα νομίζειν, ὥσπερ εἰ κοχλίαν ἡγοῖο τὸ κέλυφος, ἀλλὰ μὴ τὸ ζῷον, εἰκότως οὖν σοι γέλωτα παρέσχεν ὁ Σόλων, ὅτι τοῦ Κροίσου τὴν οἰκίαν κεκοσμημένην πολυτελῶς θεασάμενος οὐκ εὐθὺς ἀπεφήνατο τὸν κεκτημένον εὐδαιμόνως οἰκεῖν καὶ μακαρίως, ἅτε δὴ τῶν ἐν αὐτῷ μᾶλλον ἀγαθῶν ἢ τῶν παρʼ αὐτῷ βουλόμενος γενέσθαι θεατής· σὺ δʼ ἔοικας οὐδὲ τῆς σεαυτοῦ μνημονεύειν ἀλώπεκος. ἐκείνη μὲν γὰρ εἰς ἀγῶνα ποικιλίας καταστᾶσα πρὸς τὴν πάρδαλιν ἠξίου τὰ ἐντὸς αὐτῆς καταμαθεῖν τὸν δικαστήν, ποικιλωτέρα γὰρ ἐκεῖθεν φανεῖσθαι· σὺ δὲ τὰ τεκτόνων καὶ λιθοξόων ἔργα περινοστεῖς, οἶκον ἡγούμενος οὐ τὰ ἐντὸς ἑκάστου καὶ οἰκεῖα, παῖδας καὶ γάμον καὶ φίλους καὶ θεράποντας, οἷς κἂν ἐν μυρμηκιᾷ τις ἢ νεοττιᾷ νοῦν ἔχουσι καὶ σωφρονοῦσι κοινωνῇ τῶν ὑπόντων, χρηστὸν οἶκον οἰκεῖ καὶ μακάριον. ἐγὼ μὲν οὖν ἔφη ταῦτα καὶ πρὸς Αἴσωπον ἀποκρίνομαι καὶ Διοκλεῖ συμβάλλομαι· τῶν δʼ ἄλλων ἕκαστος ἀποφαίνεσθαι δίκαιός ἐστι τὴν ἑαυτοῦ γνώμην. τοῦτον οὖν ἄριστον ὁ Σόλων εἶπεν αὑτῷ δοκεῖν οἶκον, ὅπου τὰ κτήματα μήτε κτωμένοις ἀδικία μήτε φυλάττουσιν ἀπιστία μήτε δαπανῶσι μετάνοια πρόσεστιν. ὁ δὲ Βίας ἐν ᾧ τοιοῦτός ἐστιν ὁ δεσπότης διʼ αὑτὸν οἷος ἔξω διὰ τὸν νόμον. ὁ δὲ Θαλῆς ἐν ᾧ πλείστην ἄγειν τῷ δεσπότῃ σχολὴν ἔξεστιν. ὁ δὲ Κλεόβουλος εἰ πλείονας ἔχοι τῶν φοβουμένων αὐτὸν τοὺς φιλοῦντας ὁ δεσπότης. ὁ δὲ Πιττακὸς εἶπεν ὡς ἄριστος οἶκός ἐστιν ὁ τῶν περιττῶν μηδενὸς δεόμενος καὶ τῶν ἀναγκαίων μηδενὸς ἐνδεόμενος. ὁ δὲ Χίλων ἔφη δεῖν μάλιστα βασιλευομένῃ πόλει προσεοικέναι τὸν οἶκον. εἶτα προσεπεῖπεν ὅτι καὶ Λυκοῦργος πρὸς τὸν κελεύοντα δημοκρατίαν ἐν τῇ πόλει καταστῆσαι πρῶτος ἔφη ποίησον ἐν τῇ οἰκίᾳ σου δημοκρατίαν.

13Bu konuşma da bitince Eumetis Melissa'yla birlikte dışarı çıktı. Periandros Khilon'un şerefine büyükçe bir kupa içip Khilon da Bias'ın şerefine içince Ardalos ayağa kalkıp Aisopos'a seslendi: “Sen de kupayı buraya, bize göndermez misin? Görüyorsun, bunlar onu Bathykles'in kupasıymış gibi birbirlerine gönderip duruyor, başkasına pay vermiyorlar.”

“Ama bu kupanın herkese açık olmaması gerekir” dedi Aisopos; “çünkü çoktandır yalnız Solon'un önünde duruyor.”

Bunun üzerine Pittakos Mnesiphilos'a seslenip Solon'un niçin içmediğini, şu dizeleri yazdığı kendi şiirlerine neden karşı çıktığını sordu:

Şimdi bana Kıbrıs doğumlu tanrıçanın, Dionysos'un
ve Musaların işleri hoş gelir; insanlara sevinç verirler.

Anakharsis atıldı: “Çünkü senden, Pittakos, ve senin şu sert kanunundan korkuyor. Orada ‘Biri sarhoşken herhangi bir suç işlerse, cezası ayık birinin cezasının iki katı olsun’ diye yazdın.”

“Sen de bu kanunla öyle alay ettin ki” dedi Pittakos, “geçen yıl kardeşinin evinde sarhoş olup ödül ve çelenk istedin.”

“Neden istemeyecektim?” dedi Anakharsis. “En çok içene ödüller konmuşken, ilk sarhoş olan ben olunca zafer ödülünü istemeyecek miydim? Yoksa öğretin bana: bol bol su katılmamış şarap içmenin sarhoş olmaktan başka ne gayesi var?”

Pittakos gülünce Aisopos şöyle bir masal anlattı: “Bir kurt, çobanların bir çadırda koyun yediğini görünce yaklaşıp ‘Bunu ben yapsaydım ne kıyamet koparırdınız!’ demiş.”

“Aisopos haklı olarak öcünü aldı” dedi Khilon; “biraz önce biz onun ağzını kapamıştık, şimdi de başkalarının Mnesiphilos'un sözünü kaptığını görüyor. Çünkü Solon adına cevap vermek Mnesiphilos'a düşer.”

“Söylüyorum işte” dedi Mnesiphilos, “çünkü biliyorum ki Solon'a göre her tekhnēnin ve insanî ya da ilahî her yetinin işi, bir şeyin kendisiyle yapıldığı araç değil, yapılan şeydir; gayeye götüren şeyler değil, gayenin kendisidir. Bir dokumacı da sanırım kendi işi olarak çözgü çubuklarını düzenlemeyi ya da tezgâh ağırlıklarını kaldırmayı değil, khlamysi ve himationu görür; bir demirci de kömürleri körüklemeyi ya da bileği taşını hazırlamayı, yani bunun için yapılması gereken şeylerden herhangi birini değil, demiri kaynaklamayı ve baltanın ağzına su vermeyi kendi işi sayar. Bir mimar ise, onun işi olarak gemiyi ya da evi değil de tahta delmeyi ve çamur karmayı gösterirsek bizi daha da çok kınar. Musaların işinin de ezgiler ve armonilerle onlara başvuranların karakterini eğitmek ve tutkularını yatıştırmak değil de kithara ve aulos olduğunu sanarsak, Musalar bize büsbütün kızar. Demek ki Aphrodite'nin işi de birleşme ve çiftleşme, Dionysos'un işi de sarhoşluk ve şarap değildir; bunlar aracılığıyla içimize yerleştirdikleri sevecenlik, özlem, birbirimizle yakınlık ve kaynaşmadır. Solon ilahî işler diye bunlara der ve yaşlandıkça en çok bunları sevip peşinden koştuğunu söyler. Erkeklerle kadınlar arasındaki gönül birliğinin ve dostluğun yaratıcısı Aphrodite'dir: bedenleri hazla birbirine karıştırırken psykhēleri de birlikte eritir. Birbirini pek tanımayan, pek yakından bilmeyen kalabalığa ise Dionysos, karakterleri ateşte yumuşatır gibi şarapla yumuşatıp ıslatarak birbirine karışmaya ve dostluğa bir başlangıç verir. Ama Periandros'un sizi davet ettiği türden adamlar bir araya gelince, sanırım kupaya da sürahiye de iş düşmez. Musalar ortaya, şarapsız bir karıştırma kabı gibi sözü koyarlar; en çok haz, oyun ve ciddiyet onda vardır; onunla sevecenliği uyandırır, sular ve yayarlar; kepçenin de çoğu zaman karıştırma kabının üstünde kımıldamadan durmasına izin verirler. Hesiodos'un, konuşmaktan çok içmeye yatkın olanlar arasında yasakladığı şey de budur. Çünkü” dedi, “duyduğuma göre eskiler şerefe içmeyi bilmezlerdi; Homeros'un dediği gibi herkes kendi payını, ölçülü olarak içerdi; sonra da Aias gibi payından yanındakine verirdi.”

Mnesiphilos bunları söyleyince şair Khersias söze girdi; suçlamadan artık kurtulmuş, Khilon'un ricasıyla kısa süre önce Periandros'la barışmıştı. “Peki” dedi, “tanrılar Zeus'un sofrasında birbirlerinin şerefine içerken, Agamemnon'un yiğitlere yaptığı gibi Zeus da onlara ölçülü mü içki koyardı?”

“Khersias” dedi Kleodoros, “sizin anlattığınıza göre ambrosiayı Zeus'a birtakım güvercinler, Plagktai kayalarının üstünden güçlükle, zar zor uçarak getiriyorsa, nektarın da onun için zor bulunur ve kıt bir şey olduğunu, bu yüzden onu esirgeyip her birine tartıp ölçerek verdiğini düşünmez misin?”

13

ἐπεὶ δὲ καὶ οὗτος ἔσχεν ὁ λόγος τέλος, ἡ μὲν Εὔμητις ἐξῆλθε μετὰ τῆς Μελίσσης, τοῦ δὲ Περιάνδρου τῷ Χίλωνι προπιόντος εὐμεγέθη κύλικα, τῷ δὲ Βίαντι τοῦ Χίλωνος, Ἄρδαλος ἐπαναστὰς καὶ προσαγορεύσας τὸν Αἴσωπον σὺ δʼ οὐκ ἄν ἔφη διαπέμψαιο δεῦρο τὸ ποτήριον πρὸς ἡμᾶς, ὁρῶν τούτους ὥσπερ τὴν Βαθυκλέους κύλικα διαπεμπομένους ἀλλήλοις, ἑτέρῳ δὲ μὴ μεταδιδόντας; Καὶ ὁ Αἴσωπος ἀλλʼ οὐ δεῖ τοῦτʼ ἔφη τὸ ποτήριον δημοτικὸν εἶναι· Σόλωνι γὰρ ἔκπαλαι παράκειται μόνῳ. Τὸν οὖν Μνησίφιλον προσαγορεύσας ὁ Πιττακὸς ἠρώτησε τί οὐ πίνει Σόλων ἀλλὰ καταμαρτυρεῖ τῶν ποιημάτων ἐν οἷς γέγραφεν ἔργα δὲ Κυπρογενοῦς νῦν μοι φίλα καὶ Διονύσου καὶ Μουσέων, ἃ τίθησʼ ἀνδράσιν εὐφροσύνας ὑποφθάσας δʼ Ἀνάχαρσις σὲ γάρ , ὦ Πιττακέ, καὶ τὸν σὸν ἐκεῖνον τὸν χαλεπὸν φοβεῖται νόμον, ἐν ᾧ γέγραφας Ἐάν τις ὁτιοῦν μεθύων ἁμάρτῃ, διπλασίαν ἢ τῷ νήφοντι τὴν ζημίαν εἶναι Καὶ ὁ Πιττακός σὺ δὲ γʼ εἶπεν οὕτως ἐξύβρισας εἰς τὸν νόμον, ὥστε πέρυσι παρὰ λίβυτʼ ἀδελφῷ μεθυσθεὶς ἆθλον αἰτεῖν καὶ στέφανον. τί δʼ οὐκ ἔμελλον ἔφη ὁ Ἀνάχαρσις τῷ πλεῖστον πιόντι προκειμένων ἄθλων πρῶτος μεθυσθεὶς ἀπαιτεῖν τὸ νικητήριον; ἢ διδάξατέ μʼ ὑμεῖς, τί τέλος ἐστὶ τοῦ πολὺν πιεῖν ἄκρατον ἢ τὸ μεθυσθῆναι. τοῦ δὲ Πιττακοῦ γελάσαντος ὁ Αἴσωπος λόγον εἶπε τοιοῦτον· λύκος ἰδὼν ποιμένας ἐσθίοντας ἐν σκηνῇ πρόβατον ἐγγὺς προσελθών ἡλίκος ἂν ἦν ἔφη θόρυβος ὑμῖν, εἰ ἐγὼ τοῦτʼ ἐποίουν. καὶ ὁ Χίλων ὀρθῶς ἔφη Αἴσωπος ἠμύνατο, μικρὸν ἔμπροσθεν ἐπιστομισθεὶς ὑφʼ ἡμῶν, εἶτα νῦν ὁρῶν ἑτέρους τὸν Μνησιφίλου λόγον ὑφηρπακότας· Μνησίφιλος γὰρ τὴν ὑπὲρ Σόλωνος ἀπόκρισιν καὶ λέγω ὁ Μνησίφιλος εἶπεν εἰδὼς ὅτι Σόλωνι δοκεῖ πάσης τέχνης καὶ δυνάμεως ἀνθρωπίνης τε καὶ θείας ἔργον εἶναι τὸ γιγνόμενον μᾶλλον ἢ διʼ οὗ γίγνεται, καὶ τὸ τέλος ἢ τὰ πρὸς τό τέλος. ὑφάντης τε γὰρ ἂν οἶμαι χλαμύδα ποιήσαιτο μᾶλλον ἔργον αὑτοῦ καὶ ἱμάτιον ἢ κανόνων διάθεσιν καὶ ἀνέγερσιν ἀγνύθων, χαλκεύς τε κόλλησιν σιδήρου καὶ στόμωσιν πελέκεως μᾶλλον ἤ τι τῶν ἕνεκα τούτου γιγνομένων ἀναγκαίων, οἷον ἀνθράκων ἐκζωπύρησιν ἢ λατύπης παρασκευήν. ἔτι δὲ μᾶλλον ἀρχιτέκτων μέμψαιτʼ ἂν ἡμᾶς ἔργον αὐτοῦ μὴ ναῦν μηδʼ οἰκίαν ἀποφαίνοντας, ἀλλὰ τρυπῆσαι ξύλα καὶ φυρᾶσαι πηλόν· αἱ δὲ Μοῦσαι καὶ παντάπασιν, εἰ νομίζοιμεν αὐτῶν ἔργον εἶναι κιθάραν καὶ αὐλούς, ἀλλὰ μὴ τὸ παιδεύειν τὰ ἤθη καὶ παρηγορεῖν τὰ πάθη τῶν χρωμένων μέλεσι καὶ ἁρμονίαις. οὐκοῦν οὐδὲ τῆς Ἀφροδίτης ἔργον ἐστὶ συνουσία καὶ μῖξις, οὐδὲ τοῦ Διονύσου μέθη καὶ οἶνος, ἀλλʼ ἣν ἐμποιοῦσι διὰ τούτων φιλοφροσύνην καὶ πόθον καὶ ὁμιλίαν ἡμῖν καὶ συνήθειαν πρὸς ἀλλήλους· ταῦτα γὰρ ἔργα θεῖα καλεῖ Σόλων, καὶ ταῦτά φησιν ἀγαπᾶν καὶ διώκειν μάλιστα πρεσβύτης γενόμενος. ἔστι δὲ τῆς μὲν πρὸς γυναῖκας ἀνδρῶν ὁμοφροσύνης καὶ φιλίας δημιουργὸς ἡ Ἀφροδίτη, τοῖς σώμασιν ὑφʼ ἡδονῆς ἅμα συμμιγνύουσα καὶ συντήκουσα τὰς ψυχάς· τοῖς δὲ πολλοῖς καὶ μὴ πάνυ συνήθεσι μηδʼ ἄγαν γνωρίμοις ὁ Διόνυσος ὥσπερ ἐν πυρὶ τῷ οἴνῳ μαλάττων τὰ ἤθη καὶ ἀνυγραίνων ἀρχήν τινα συγκράσεως πρὸς ἀλλήλους καὶ φιλίας ἐνδίδωσιν. ὅταν δὲ τοιοῦτοι συνέλθωσιν ἄνδρες, οἵους ὁ Περίανδρος ὑμᾶς παρακέκληκεν, οὐδὲν ἔργον ἐστὶν οἶμαι κύλικος οὐδʼ οἰνοχόης, ἀλλʼ αἱ Μοῦσαι καθάπερ κρατῆρα νηφάλιον ἐν μέσῳ προθέμεναι τὸν λόγον, ᾧ πλεῖστον ἡδονῆς ἅμα καὶ παιδιᾶς καὶ σπουδῆς ἔνεστιν, ἐγείρουσι τούτῳ καὶ κατάρδουσι καὶ διαχέουσι τὴν φιλοφροσύνην, ἐῶσαι τὰ πολλὰ τὴν οἰνοχόην ἀτρέμα κεῖσθαι κρητῆρος ὕπερθεν, ὅπερ ἀπηγόρευσεν Ἡσίοδος ἐν τοῖς πίνειν μᾶλλον ἢ διαλέγεσθαι δυναμένοις. ἐπεὶ τάς γε προπόσεις αὐτάς ἔφη πυνθάνομαι λέγειν τοῖς παλαιοῖς ἐνδεῖν, δαιτρόν, ὡς Ὅμηρος ἔφη, καὶ μετρητὸν ἑκάστου πίνοντος, εἶθʼ ὥσπερ Αἴας μερίδος μεταδιδόντος τῷ πλησίον Εἰπόντος δὲ ταῦτα τοῦ Μνησιφίλου Χερσίας ὁ ποιητής ἀφεῖτο γὰρ ἤδη τῆς αἰτίας καὶ διήλλακτο τῷ Περιάνδρῳ νεωστί, Χίλωνος δεηθέντος ἆρʼ οὖν ἔφη καὶ τοῖς θεοῖς ὁ Ζεύς, ὥσπερ τοῖς ἀριστεῦσιν ὁ Ἀγαμέμνων, μετρητὸν ἐνέχει τὸ ποτόν, ὅτε προύπινον ἀλλήλοις ἑστιώμενοι παρʼ αὐτῷ; Καὶ ὁ Κλεόδωρος σὺ δʼ ὦ Χερσία εἶπεν, εἰ τὴν ἀμβροσίαν τῷ Διὶ πελειάδες τινὲς κομίζουσιν, ὡς ὑμεῖς λέγετε, τὰς Πλαγκτὰς ὑπερπετόμεναι χαλεπῶς καὶ μόλις, οὐ νομίζεις καὶ τὸ νέκταρ αὐτῷ δυσπόριστον εἶναι καὶ σπάνιον, ὥστε φείδεσθαι καὶ παρέχειν ἑκάστῳ τεταμιευμένον;

14“Belki” dedi Khersias. “Ama madem yine ev yönetimi üzerine konuşmaya geldik, eksik kalanı hanginiz bize söyler? Sanırım eksik kalan, kendine yetecek ve yeterli olacak bir mal varlığının ölçüsünü belirlemek.”

“Bilgelere ölçüyü kanun vermiştir” dedi Kleoboulos; “kötüler içinse kızımın kardeşine anlattığı bir hikâyeyi anlatayım. Ay'ın annesinden, kendisine bedenine uygun bir giysi dokumasını istediğini anlattı. Annesi ‘Nasıl uygun bir giysi dokuyayım?’ demiş, ‘bir bakıyorum dolunaysın, bir bakıyorum hilal, bazen de iki yanı şişkin.’ İşte böyle, sevgili Khersias, akılsız ve kötü bir insan için de mal varlığının hiçbir ölçüsü yoktur; arzuları ve talihi yüzünden ihtiyaçları bir zaman bir türlü, bir zaman öbür türlüdür. Tıpkı Aisopos'un köpeği gibi: şu adamın anlattığına göre köpek kışın soğuktan büzülüp kıvrılınca bir ev yapmayı düşünürmüş; yazın ise boylu boyunca uzanıp uyurken kendini kocaman görür, kendine böyle büyük bir ev yapmayı ne gerekli ne de küçük bir iş sayarmış. Görmüyor musun, Khersias, sıradan insanlar da bir zaman kendilerini çok az şeye sıkıştırıp derli toplu, Lakon usulü yaşayacaklarını sanırlar; bir zaman da bütün sıradan insanların ve bütün kralların mallarına birden sahip olmazlarsa yoksulluktan öleceklerini düşünürler?”

Khersias susunca Kleodoros söze girdi: “Ama sizi, bilgeleri de, birbirinizle karşılaştırınca eşit olmayan ölçülerde paylaştırılmış mallara sahip görüyoruz.”

“Çünkü, sevgili dostum” dedi Kleoboulos, “kanun bir dokumacı gibi her birimize yakışanı, ölçülü olanı ve uygun düşeni verir. Sen de hastaları beslerken, perhiz verirken, ilaç verirken bir kanuna uyar gibi aklına uyarsın ve herkese eşit değil, her birine uygun olanı dağıtırsın.”

Ardalos söze girdi: “Peki, sizin dostunuz, Solon'un konuğu Epimenides'e de öteki yiyeceklerden uzak durmasını, kendi hazırladığı açlık giderici karışımdan biraz ağzına alıp bütün günü ne öğle ne akşam yemeği yemeden geçirmesini buyuran bir kanun mu var?”

Bu söz şöleni duraksatınca Thales alay ederek Epimenides'in akıllılık ettiğini söyledi: Pittakos gibi kendi yiyeceğini öğütüp pişirmekle uğraşmak istemiyormuş. “Ben Eresos'tayken” dedi, “yabancı bir kadının değirmen başında şöyle türkü söylediğini duymuştum:

Öğüt, değirmen, öğüt;
Pittakos da öğütür,
büyük Mytilene'nin kralı.”

Solon ise Ardalos'un, bu adamın beslenme kanununun Hesiodos'un şiirlerinde yazılı olduğunu okumamasına şaştığını söyledi; çünkü Epimenides'e bu beslenmenin tohumlarını ilk veren ve şunu araştırmayı öğreten odur:

Ebegümecinde ve çirişte ne büyük fayda var.

“Hesiodos'un böyle bir şey düşündüğünü mü sanıyorsun?” dedi Periandros. “O her zaman tutumluluğu överdi ve bizi en sade yemeklere en lezzetli yemeklermiş gibi çağırırdı. Ebegümeci yemek için iyidir, çiriş sapı da tatlıdır; ama duyduğuma göre bu açlık ve susuzluk giderici şeyler yiyecekten çok ilaçtır, içlerine bal, bir tür barbar peyniri ve bulunması kolay olmayan pek çok tohum girer. Bu kadar hazırlık gerekecekse Hesiodos'un dümeni nasıl ocağın dumanı üstünde asılı kalsın da

öküzlerin ve emekçi katırların işi yok olsun?

Senin konuğuna da şaşıyorum, Solon: Delosluların büyük arınma törenini kısa süre önce yaptığı hâlde, onlarda tapınağa, ilk beslenmenin hatırası ve örneği olarak, başka ucuz ve kendiliğinden biten bitkilerle birlikte ebegümeci ve çiriş götürüldüğünü görmemiş mi? Hesiodos'un da bize bunlarla sadeliği ve yalınlığı önermesi akla yakın.”

“Yalnız bu yüzden değil” dedi Anakharsis, “ikisi de sağlığa en yararlı sebzeler arasında övülür.”

“Doğru söylüyorsun” dedi Kleodoros. “Hesiodos hekimlikten anladığı belli bir adamdır; beslenme düzeni, şarabın karıştırılması, suyun iyisi, banyo, kadınlar, birleşmenin zamanı ve bebeklerin oturtulması üzerine ne özensizce ne de bilgisizce konuşur. Ama bana kalırsa Hesiodos'un öğrencisi olduğunu Epimenides'ten çok Aisopos söylemeli; çünkü onun bu güzel, renkli ve çok dilli bilgeliğine başlangıcı, atmacanın bülbüle söylediği söz vermiştir. Ben Solon'u dinlemek isterim: Atina'da uzun süre Epimenides'le birlikte bulunduğu için, ona ne olduğunu ya da hangi akıl yürütmeyle böyle bir beslenmeye geçtiğini öğrenmiş olması akla yakın.”

14

ἴσως εἶπεν ὁ Χερσίας· ἀλλʼ ἐπεὶ πάλιν περὶ οἰκονομίας λόγος γέγονε, τίς ἂν ὑμῶν φράσειεν ἡμῖν τὸ ἀπολειπόμενον; ἀπολείπεται δʼ οἶμαι κτήσεώς τι λαβεῖν μέτρον αὐτάρκους καὶ ἱκανῆς ἐσομένης. καὶ ὁ Κλεόβουλος ἀλλὰ τοῖς μὲν σοφοῖς ἔφη μέτρον ὁ νόμος δέδωκε, πρὸς δὲ τοὺς φαύλους ἐρῶ λόγον τῆς ἐμῆς θυγατρὸς ὃν πρὸς τὸν ἀδελφὸν εἶπεν. ἔφη γὰρ τὴν Σελήνην δεῖσθαι τῆς ἑαυτῆς μητρὸς ὅπως αὐτῇ χιτώνιον ὑφήνῃ σύμμετρον· τὴν δʼ εἰπεῖν καὶ πῶς σύμμετρον ὑφήνω; νῦν μὲν γὰρ ὁρῶ σε πανσέληνον, αὖθις δὲ μηνοειδῆ, τοτὲ δʼ ἀμφίκυρτον οὕτω δὴ , ὦ φίλε Χερσία, καὶ πρὸς ἄνθρωπον ἀνόητον καὶ φαῦλον οὐδέν ἐστι μέτρον οὐσίας· ἄλλοτε γὰρ ἄλλος ἐστὶ ταῖς χρείαις διὰ τὰς ἐπιθυμίας καὶ τὰς τύχας, ὥσπερ ὁ Αἰσώπειος κύων, ὃν οὑτοσί φησιν ἐν τῷ χειμῶνι συστρεφόμενον καὶ συσπειρώμενον διὰ τὸ ῥιγοῦν οἰκίαν ποιεῖν διανοεῖσθαι , θέρους δʼ αὖ πάλιν ἐκτεταμένον καθεύδοντα φαίνεσθαι μέγαν ἑαυτῷ καὶ μήτʼ ἀναγκαῖον ἡγεῖσθαι μήτε μικρὸν ἔργον οἰκίαν περιβαλέσθαι τοσαύτην. ἦ γὰρ οὐχ ὁρᾷς εἶπεν ὦ Χερσία, καὶ τοὺς μικροὺς νῦν μὲν εἰς μικρὰ κομιδῇ συστέλλοντας ἑαυτοὺς ὡς στρογγύλως καὶ Λακωνικῶς βιωσομένους, νῦν δέ, εἰ μὴ τὰ πάντων ἔχουσιν ἰδιωτῶν ἅμα καὶ βασιλέων, ὑπʼ ἐνδείας ἀπολεῖσθαι νομίζοντας; ὡς οὖν ὁ Χερσίας ἀπεσιώπησεν, ὑπολαβὼν ὁ Κλεόδωρος ἀλλὰ καὶ τοὺς σοφούς εἶπεν ὑμᾶς ὁρῶμεν ἀνίσοις μέτροις τὰς κτήσεις, νενεμημένας πρὸς ἀλλήλους ἔχοντας. Καὶ ὁ Κλεόβουλος ὁ γάρ τοι νόμος εἶπεν ὦ βέλτιστε ἀνδρῶν, ὡς ὑφάντης ἑκάστῳ τὸ πρέπον ἡμῶν καὶ τὸ μέτριον καὶ τὸ ἁρμόττον ἀποδίδωσι. καὶ σὺ καθάπερ τῳ νόμῳ τῷ λόγῳ τρέφων καὶ διαιτῶν καὶ φαρμακεύων τοὺς κάμνοντας οὐκ ἴσον ἑκάστῳ, τὸ δὲ προσῆκον ἀπονέμεις ἅπασιν ὑπολαβὼν δʼ ὁ Ἄρδαλος ἆρʼ οὖν ἔφη καὶ τὸν ἑταῖρον ὑμῶν Σόλωνος δὲ ξένον Ἐπιμενίδην νόμος τις ἀπέχεσθαι τῶν ἄλλων σιτίων κελεύει, τῆς δʼ ἀλίμου δυνάμεως ἣν αὐτὸς συντίθησι μικρὸν εἰς τὸ στόμα λαμβάνοντα διημερεύειν ἀνάριστον καὶ ἄδειπνον; ἐπιστήσαντος δὲ τοῦ λόγου τὸ συμπόσιον ὁ μὲν Θαλῆς ἐπισκώπτων εὖ φρονεῖν ἔφη τὸν Ἐπιμενίδην ὅτι μὴ βούλεται πράγματα ἔχειν ἀλῶν τὰ σιτία καὶ πέττων ἑαυτῷ, καθάπερ Πιττακός. ἐγὼ γάρ εἶπε τῆς ξένης ἤκουον ᾀδούσης πρὸς τὴν μύλην, ἐν Ἐρέσῳ γενόμενος, ἄλει μύλα ἄλει· καὶ γὰρ Πιττακὸς ἄλει μεγάλας Μυτιλάνας βασιλεύων. ὁ δὲ Σόλων ἔφη θαυμάζειν τὸν Ἄρδαλον εἰ τὸν νόμον οὐκ ἀνέγνωκε τῆς διαίτης τοῦ ἀνδρὸς ἐν τοῖς ἔπεσι τοῖς Ἡσιόδου γεγραμμένον· ἐκεῖνος γάρ ἐστιν ὁ πρῶτος Ἐπιμενίδῃ σπέρματα τῆς τροφῆς ταύτης παρασχὼν καὶ ὁ ζητεῖν διδάξας ὅσον ἐν μαλάχῃ τε καὶ ἀσφοδέλῳ μέγʼ ὄνειαρ οἴει γάρ ὁ Περίανδρος εἶπε τὸν Ἡσίοδον ἐννοῆσαί τι τοιοῦτον, οὐκ ἐπαινέτην ὄντα φειδοῦς ἀεὶ καὶ πρὸς τὰ λιτότατα τῶν ὄψων ὡς ἥδιστα παρακαλεῖν ἡμᾶς; ἀγαθὴ μὲν γὰρ ἡ μαλάχη βρωθῆναι, γλυκὺς δʼ ὁ ἀνθέρικος· τὰ δʼ ἄλιμα ταῦτα καὶ ἄδιψα φάρμακα μᾶλλον ἢ σιτία πυνθάνομαι, καὶ μέλι καὶ τυρόν τινα βαρβαρικὸν δέχεσθαι καὶ σπέρματα πάμπολλα τῶν οὐκ εὐπορίστων. πῶς οὖν οὐκ ἂν τῷ Ἡσιόδῳ τὸ πηδάλιον μὲν ὑπὲρ καπνοῦ κείμενον ἔργα βοῶν δʼ ἀπόλοιτο καὶ ἡμιόνων ταλαεργῶν εἰ τοσαύτης δεήσει παρασκευῆς; θαυμάζω δέ σου τὸν ξένον ὦ Σόλων εἰ Δηλίοις ἔναγχος ποιησάμενος τὸν μέγαν καθαρμὸν οὐχ ἱστόρησε παρʼ αὐτοῖς εἰς τὸ ἱερὸν κομιζόμενα τῆς πρώτης ὑπομνήματα τροφῆς καὶ δείγματα μετʼ ἄλλων εὐτελῶν καὶ αὐτοφυῶν μαλάχην καὶ ἀνθέρικον, ὧν εἰκός ἐστι καὶ τὸν Ἡσίοδον προξενεῖν ἡμῖν τὴν λιτότητα καὶ τὴν ἀφέλειαν. οὐ ταῦτʼ ἔφη μόνον ὁ Ἀνάχαρσις ἀλλὰ καὶ πρὸς ὑγίειαν ἐν τοῖς μάλιστα τῶν λαχάνων ἑκάτερον ἐπαινεῖται Καὶ ὁ Κλεόδωρος ὀρθῶς ἔφη λέγεις. ἰατρικὸς γὰρ Ἡσίοδος ὢν δῆλός ἐστιν οὐκ ἀμελῶς οὐδʼ ἀπείρως περὶ διαίτης καὶ κράσεως οἴνου καὶ ἀρετῆς ὕδατος καὶ λουτροῦ καὶ γυναικῶν διαλεγόμενος καὶ συνουσίας καιροῦ καὶ βρεφῶν καθίσεως. ἀλλʼ Ἡσιόδου μὲν ἐμοὶ δοκεῖ δικαιότερον Αἴσωπος αὑτὸν ἀποφαίνειν μαθητὴν ἢ Ἐπιμενίδης· τούτῳ γὰρ ἀρχὴν τῆς καλῆς ταύτης καὶ ποικίλης καὶ πολυγλώσσου σοφίας ὁ πρὸς τὴν ἀηδόνα λόγος τοῦ ἱέρακος παρέσχηκεν. ἐγὼ δʼ ἂν ἡδέως ἀκούσαιμι Σόλωνος· εἰκὸς γὰρ αὐτὸν πεπύσθαι, πολὺν χρόνον Ἀθήνησιν Ἐπιμενίδῃ συγγενόμενον, ὅ τι δὴ παθὼν ἢ σοφιζόμενος ἐπὶ τοιαύτην ἦλθε δίαιταν.

15“Bunu ona sormaya ne gerek vardı?” dedi Solon. “En büyük ve en üstün iyiden sonra ikinci gelenin pek az yiyeceğe ihtiyaç duymak olduğu açıktı. Yoksa sence en büyük iyi, hiç yiyeceğe ihtiyaç duymamak değil mi?”

“Hiç de değil” dedi Kleodoros, “bana göre, düşündüğümü söylemem gerekirse; hele önümüzde bir sofra dururken. Yiyecek ortadan kalkınca sofrayı da kaldırırlar; oysa sofra dostluk tanrılarının ve konukseverlik tanrılarının sunağıdır. Thales yer ortadan kalkarsa bütün evrenin altüst olacağını söyler; bunun gibi yiyeceğin ortadan kalkması da evin dağılmasıdır. Çünkü onunla birlikte ocağı koruyan ateş, ocak, karıştırma kapları, ağırlamalar, konukseverlik, yani insanların birbiriyle kurduğu en insanca ve en eski ortaklıklar ortadan kalkar; daha doğrusu bütün hayat ortadan kalkar, tabii hayat insanın eylemlerden geçerek sürdürdüğü bir yaşayışsa ve bu eylemlerin çoğunu yiyecek ihtiyacı ve hazırlığı gerektiriyorsa. Dostum, tarımın başına gelecek olan da korkunç: tarım yok olunca toprak bize yine biçimsiz ve bakımsız kalır, tembellikten ürün vermeyen çalılıklarla ve gelişigüzel akan sularla dolar. Onunla birlikte bütün sanatlar ve işler de yok olur; tarım hepsinin öncüsüdür, hepsine temel ve malzeme sağlar; o ortadan kalkınca bunlar da hiçe iner. Tanrılara gösterilen saygı da çöker: insanlar Güneş'e ancak ışığı ve sıcaklığı için az bir şükran, Ay'a ise daha da azını duyar. Yağmur getiren Zeus'a, sürmeden önce yakarılan Demeter'e, bitkileri büyüten Poseidon'a nerede sunak, nerede kurban olacak? Verdiklerinin hiçbirine ihtiyaç duymayacaksak Dionysos nasıl armağan verici olacak? Ne kurban edecek, ne sunu dökeceğiz? Neyin ilk ürününü sunacağız? Bütün bunlar en önemli şeylerin altüst olması ve birbirine karışması demektir. Her hazza sarılmak düpedüz akılsızlıktır, her hazdan kaçmak da düpedüz hissizlik. Psykhē başka, daha üstün hazlardan yararlansın; ama beden için beslenmekten gelen hazdan daha meşru bir haz bulunamaz. Bunu bilmeyen yoktur: insanlar bu hazzı ortaya koyup birbirleriyle yemeği ve sofrayı paylaşırlar; cinsel hazların önüne ise geceyi ve koyu bir karanlığı çekerler; çünkü bunları paylaşmayı, öbürünü paylaşmamak kadar utanmazca ve hayvanca sayarlar.”

Kleodoros durunca ben söze girdim: “Şunu söylemiyorsun” dedim, “yiyecekle birlikte uykuyu da kovmuş oluruz. Uyku olmazsa rüya da olmaz ve en eski kehanet kaynağımız elimizden gider. Hayat tek biçimli olur, beden de bir bakıma psykhēnin çevresinde boşuna durur; çünkü bedenin parçalarının çoğu ve en önemlileri, yani dil, dişler, mide ve karaciğer, beslenme için hazırlanmış araçlardır. Hiçbiri boşta durmaz, hiçbiri başka bir iş için düzenlenmemiştir; bu yüzden yiyeceğe ihtiyaç duymayan bedene de ihtiyaç duymaz. Bu da insanın kendisine ihtiyaç duymaması demektir; çünkü her birimiz bedenle birlikte varız. İşte biz” dedim, “mide adına bu katkıları getiriyoruz; Solon ya da bir başkası onu suçlayacaksa dinleriz.”

15

καὶ ὁ Σόλων ἔφη τί δὲ τοῦτʼ ἐκεῖνον ἐρωτᾶν ἔδει; δῆλον γὰρ ἦν ὅτι τοῦ μεγίστου τῶν ἀγαθῶν καὶ κρατίστου δεύτερόν ἐστι τὸ δεῖσθαι τροφῆς βραχυτάτης. ἢ τὸ μέγιστον οὐ δοκεῖ σοι τὸ μηδʼ ὅλως τροφῆς δεῖσθαι; οὐδαμῶς ὁ Κλεόδωρος ἔμοιγʼ εἶπεν, εἰ δεῖ τὸ φαινόμενον εἰπεῖν, καὶ μάλιστα παρακειμένης τραπέζης, ἣν ἀναιροῦσιν αἰρομένης τροφῆς φιλίων θεῶν βωμὸν οὖσαν καὶ ξενίων δὲ Θαλῆς λέγει τῆς γῆς ἀναιρεθείσης σύγχυσιν τὸν ὅλον ἕξειν κόσμον, οὕτως οἴκου διάλυσις ἡ τροφῆς ἀναίρεσίς ἐστι· συναναιρεῖται γὰρ αὐτῇ πῦρ ἑστιοῦχον ἑστία κρατῆρες ὑποδοχαὶ ξενισμοί, φιλανθρωπότατα καὶ πρῶτα κοινωνήματα πρὸς ἀλλήλους, μᾶλλον δὲ σύμπας ὁ βίος, εἴ γε διαγωγὴ τίς ἐστιν ἀνθρώπου πράξεων ἔχουσα διέξοδον, ὧν ἡ τῆς τροφῆς χρεία καὶ παρασκευὴ τὰς πλείστας παρακαλεῖ. δεινὸν μὲν οὖν, ὦ ἑταῖρε, καὶ τὸ γεωργίας αὐτῇ· διολλυμένη γὰρ αὖθις ἀπολείπει γῆν ἡμῖν ἄμορφον καὶ ἀκάθαρτον, ὕλης ἀκάρπου καὶ ῥευμάτων πλημμελῶς φερομένων ὑπʼ ἀργίας ἀνάπλεων. συναπόλλυσι δὲ καὶ τέχνας πάσας καὶ ἐργασίας, ὧν ἔξαρχός ἐστι καὶ παρέχει βάσιν πάσαις καὶ ὕλην, καὶ τὸ μηδέν εἰσι, ταύτης ἐκποδὼν γενομένης. καταλύονται δὲ καὶ τιμαὶ θεῶν, Ἡλίῳ μὲν μικράν, ἔτι δʼ ἐλάττω Σελήνῃ χάριν αὐγῆς μόνον καὶ ἀλέας ἀνθρώπων ἐχόντων. ὀμβρίῳ δὲ Διὶ καὶ προηροσίᾳ Δήμητρι καὶ φυταλμίῳ Ποσειδῶνι ποῦ βωμὸς ἔσται, ποῦ δὲ θυσία; πῶς δὲ χαριδότης ὁ Διόνυσος, εἰ δεησόμεθα μηδενὸς ὧν δίδωσι; τί δὲ θύσομεν ἢ σπείσομεν; τίνος δʼ ἀπαρξόμεθα; πάντα γὰρ ταῦτα τῶν μεγίστων ἀνατροπὴν καὶ σύγχυσιν ἔχει πραγμάτων. ἡδονῆς δὲ πάσης μὲν περιέχεσθαι καὶ πάντως ἀλόγιστόν ἐστι, πᾶσαν δὲ φεύγειν καὶ πάντως ἀναίσθητον. τὴν μὲν οὖν ψυχὴν ἑτέραις τισὶν ἡδοναῖς χρῆσθαι κρείττοσιν ὑπαρχέτω, τῷ δὲ σώματι λαβεῖν ἡδονὴν τῆς ἀπὸ τοῦ τρέφεσθαι δικαιοτέραν οὐκ ἔστιν, ὅπερ οὐδένα λέληθεν ἀνθρώπων· ταύτην γὰρ ἐν μέσῳ θέμενοι κοινωνοῦσιν ἀλλήλοις δείπνων καὶ τραπέζης, ἀφροδισίων δὲ νύκτα καὶ πολὺ προβάλλονται σκότος, ἡγούμενοι τὸ τούτων κοινωνεῖν ἀναίσχυντον εἶναι καὶ θηριῶδες, ὡς τὸ μὴ κοινωνεῖν ἐκείνης. ὑπολαβὼν οὖν ἐγὼ τοῦ Κλεοδώρου διαλιπόντος ἐκεῖνο δʼ οὐ λέγεις εἶπον, ὅτι καὶ τὸν ὕπνον ἅμα τῇ τροφῇ συνεκβάλλομεν; ὕπνου δὲ μὴ ὄντος οὐδʼ ὄνειρός ἐστιν, ἀλλʼ οἴχεται τὸ πρεσβύτατον ἡμῖν μαντεῖον. ἔσται δὲ μονοειδὴς ὁ βίος καὶ τρόπον τινὰ μάτην τὸ σῶμα περικείσεται τῇ ψυχῇ· τὰ πλεῖστα γὰρ αὐτοῦ καὶ κυριώτατα τῶν μερῶν ἐπὶ τὴν τροφὴν ὄργανα παρεσκεύασται, γλῶττα καὶ ὀδόντες καὶ στόμαχος καὶ ἧπαρ. ἀργὸν γὰρ οὐδέν ἐστιν οὐδὲ πρὸς ἄλλην συντεταγμένον χρείαν· ὥσθʼ ὁ μὴ δεόμενος τροφῆς οὐδὲ σώματος δεῖται. τοῦτο δʼ αὐτὸν ἦν αὑτοῦ μὴ δεῖσθαι· σὺν σώματι γὰρ ἡμῶν ἕκαστος. ἡμεῖς μὲν οὖν ἔφην ἐγὼ ταύτας τῇ γαστρὶ συμβολὰς εἰσφέρομεν· εἰ δὲ Σόλων ἤ τις ἄλλος τι κατηγορεῖ, ἀκουσόμεθα.

16“Elbette” dedi Solon; “yoksa Mısırlılardan da muhakemesiz görünürüz. Onlar ölüyü yarıp iç organlarını güneşe gösterirler, sonra bunları ırmağa atarlar, bedenin geri kalanını ise artık temizlenmiş sayıp onunla ilgilenirler. Gerçekten de etimizin murdarlığı budur, Hades'teki Tartaros budur: korkunç birtakım akıntılarla, birbirine karışmış soluk ve ateşle, ölülerle dolu bir yer. Çünkü yaşayan hiçbir şey yaşayan bir şeyden beslenmez; canlıları öldürerek, beslenip büyüyerek hayata katılan bitkileri yok ederek haksızlık ederiz. Bir başka şeye dönüşen şey, tabiatça olduğu şey olmaktan çıkar ve öbürüne besin olmak için her türlü bozulmaya uğrar. Eski Orpheus'un yaptığı anlatılan et yemekten kaçınmak ise, beslenmeyle ilgili haksızlıklardan gerçek bir kaçış olmaktan çok bir kurnazlıktır. Tek kaçış ve adalete götüren eksiksiz arınma, kendine yeten ve hiçbir şeye ihtiyaç duymayan biri olmaktır. Tanrı, başkasına zarar vermeden kendini korumasını imkânsız kıldığı varlığa, tabiatını bir haksızlık ilkesi olarak eklemiştir. Öyleyse, dostum, haksızlıkla birlikte karnı, mideyi ve karaciğeri de kesip atmak yerinde olmaz mı? Bunlar bize güzel hiçbir şeyin ne hissini ne isteğini verir; bir kısmı bıçaklar, kazanlar gibi aşçı aletlerine, bir kısmı da değirmen taşlarına, fırınlara, kuyu kazıcılara ve hamur teknelerine benzer. Çoğu insanda psykhēnin, bedene bir değirmene kapatılır gibi kapatılıp gözleri bağlı hâlde hep yiyecek ihtiyacının çevresinde döndüğünü görebilirsin. Az önce biz de öyleydik: ne birbirimizi görüyor ne birbirimizi işitiyorduk; her birimiz başını eğmiş, yiyecek ihtiyacına kul olmuştu. Şimdi ise, gördüğün gibi, sofralar kalkınca özgür kalmış, çelenkler takmış olarak sözlerle vakit geçiriyor, birbirimizle sohbet ediyor, boş vaktin tadını çıkarıyoruz; çünkü yiyeceğe ihtiyaç duymadığımız bir duruma geldik. Peki şimdi içinde bulunduğumuz bu meleke bütün hayat boyunca kesintisiz sürse, yoksulluktan korkmadan, zenginliği tanımadan birbirimizle birlikte olmak için hep boş vaktimiz olmaz mı? Çünkü gereksiz şeylere düşkünlük, gerekli şeylere duyulan ihtiyacın hemen ardından gelir ve onunla aynı evde yaşar.

Ama Kleodoros, sofralar ve karıştırma kapları olsun, Demeter'e ve Kore'ye kurban kesebilelim diye yiyecek olması gerektiğini düşünüyor. O hâlde bir başkası da, surlarımız, tersanelerimiz, cephaneliklerimiz olsun ve Messenialıların kanunu olduğu söylenen ‘yüz düşman’ kurbanını sunabilelim diye çarpışmalar ve savaş olmasını istesin. Bir başkası da sanırım sağlığa kızar: kimse hastalanmazsa ne yumuşak döşeğin ne yatağın bir faydası kalır, ne Asklepios'a ne de kötülük savan tanrılara kurban keseriz; hekimlik de onca aletiyle ve ilacıyla, şansız ve unutulmuş bir hâlde bir kenarda kalır; ne korkunç! Bunun öbüründen ne farkı var? Yiyecek de açlığa karşı bir ilaç olarak alınır; beslenen herkesin kendini tedavi ettiği, perhiz uyguladığı söylenir; çünkü bunu hoş ve keyifli bir şey olarak değil, tabiatın zorunlu kıldığı bir şey olarak yaparlar. Yiyecekten doğan acıları saymak, onun hazlarını saymaktan daha uzun sürer; daha doğrusu, haz bedende küçük bir yer kaplar ve uzun sürmez; ama yiyeceği sağlamanın getirdiği meşguliyetin ve sıkıntının bizi ne kadar çok utanç verici ve acı verici şeyle doldurduğunu söylemeye ne gerek var? Bence Homeros bunlara bakarak, tanrıların ölmediğinin ispatı olarak beslenmemelerini göstermiştir:

Ekmek yemezler, kızıl şarap içmezler;
bu yüzden kansızdırlar, ölümsüz denir onlara.

Sanki yiyecek yalnız yaşamanın değil, ölmenin de azığıdır. Çünkü hastalıklar ondan beslenip bedenlerle birlikte büyür ve tokluk açlıktan daha az kötü değildir. Çoğu zaman yiyeceği bedene girdikten sonra tüketip yeniden dağıtmak, onu edinip toplamaktan daha büyük bir iştir. Danaos'un kızları, fıçıya hizmet edip onu doldurmaktan kurtulsalar nasıl bir hayat sürecekleri ve ne yapacakları konusunda şaşkınlığa düşerlerdi; biz de öyle, karadan ve denizden bu kadar şeyi doymak bilmeyen bedene taşımayı bırakabilsek ne yapacağımızı bilemiyoruz; çünkü güzel şeyleri tanımadığımız için gerekli şeylerle yetinen hayatı seviyoruz. Köleler özgürlüğe kavuşunca, eskiden efendilerine hizmet ederek yaptıkları işleri kendileri için ve kendi adlarına yaparlar; bunun gibi psykhē de şimdi bedeni çok emek ve uğraşla besliyor; bu kulluktan kurtulsa, elbette özgür kalmış olarak kendini besler ve yaşar; hiçbir şey onu oyalamadan, başka yöne çekmeden kendine ve hakikate bakar.”

Nikarkhos, beslenme hakkında söylenenler bunlardı.

16

πάνυ μὲν οὖν ἔφη ὁ Σόλων, μὴ καὶ τῶν Αἰγυπτίων ἀκριτώτεροι φανῶμεν, οἳ τὸν νεκρὸν ἀνατεμόντες ἔδειξαν τῷ ἡλίῳ, εἶτʼ αὐτὰ μὲν εἰς τὸν ποταμὸν κατέβαλον, τοῦ δʼ ἄλλου σώματος ὡς ἤδη καθαροῦ γεγονότος ἐπιμέλονται. τῷ γὰρ ὄντι τοῦτʼ ἐστὶ τὸ μίασμα τῆς σαρκὸς ἡμῶν καὶ ὁ Τάρταρος ὁ ἐν ᾍδου, δεινῶν τινων ῥευμάτων καὶ πνεύματος ὁμοῦ καὶ πυρὸς συμπεφυρμένου καὶ νεκρῶν περίπλεως. ζῶν γὰρ οὐδεὶς ἀπʼ οὐδενὸς τρέφεται ζῶντος, ἀλλὰ θανατοῦντες τὰ ἔμψυχα καὶ τὰ φυόμενα τῷ τρέφεσθαι καὶ αὔξεσθαι μετέχοντα τοῦ ζῆν ἀπολλύντες ἀδικοῦμεν. ἀπόλλυται γὰρ ἐξ οὗ πέφυκε τὸ μεταβάλλον εἰς ἄλλο, καὶ πᾶσαν φθείρεται φθοράν, ὅπως ἂν θατέρου τροφὴ γένοιτο. τὸ δʼ ἀπέχεσθαι σαρκῶν ἐδωδῆς, ὥσπερ Ὀρφέα τὸν παλαιὸν ἱστοροῦσι, σόφισμα μᾶλλον ἢ φυγὴ τῶν περὶ τὴν τροφὴν ἀδικημάτων ἐστί. φυγὴ δὲ μία καὶ καθαρμὸς εἰς δικαιοσύνην τέλειος αὐτάρκη καὶ ἀπροσδεᾶ γενέσθαι. ᾧ δʼ ἄνευ κακώσεως ἑτέρου τὴν αὑτοῦ σωτηρίαν ἀμήχανον ὁ θεὸς πεποίηκε, τούτῳ τὴν φύσιν ἀρχὴν ἀδικίας προστέθεικεν. ἆρʼ οὖν οὐκ ἄξιον, ὦ φίλε , συνεκτεμεῖν ἀδικίᾳ κοιλίαν καὶ στόμαχον καὶ ἧπαρ, ἃ καλοῦ μὲν οὐδενὸς αἴσθησιν ἡμῖν οὐδʼ ὄρεξιν ἐνδίδωσι, σκεύεσι δὲ μαγειρικοῖς, οἷα κοπίδες καὶ λέβητες, τὰ δὲ μυλωθρικοῖς καὶ καμίνοις καὶ φρεωρύχοις καὶ μακτηρίοις ἔοικεν; ἀτεχνῶς δὲ τῶν πολλῶν ἴδοι τις ἂν ὥσπερ ἐν μυλῶνι τῷ σώματι τὴν ψυχὴν ἐγκεκαλυμμένην ἀεὶ περὶ τὴν τῆς τροφῆς χρείαν κυκλοῦσαν, ὥσπερ ἀμέλει καὶ ἡμεῖς ἄρτι μὲν οὔθʼ ἑωρῶμεν ἀλλήλους οὔτʼ ἠκούομεν, ἀλλʼ ἕκαστος ἐγκεκυφὼς ἐδούλευε τῇ περὶ τὴν τροφὴν χρείᾳ. νυνὶ δʼ ἐπαρθεισῶν τῶν τραπεζῶν ἐλεύθεροι γεγονότες ὡς ὁρᾷς, ἐστεφανωμένοι περὶ λόγους διατρίβομεν καὶ ἀλλήλοις σύνεσμεν καὶ σχολὴν ἄγομεν, εἰς τὸ μὴ δεῖσθαι τροφῆς ἐληλυθότες. ἆρʼ οὖν, ἄνπερ ἡ νῦν οὖσα περὶ ἡμᾶς ἕξις ἄπαυστος διαμένῃ παρὰ πάντα τὸν βίον, οὐκ ἀεὶ σχολὴν ἕξομεν ἀλλήλοις συνεῖναι, μὴ δεδιότες πενίαν μηδʼ εἰδότες πλοῦτον; ὁ γὰρ τῶν περισσῶν ζῆλος εὐθὺς ἀκολουθεῖ καὶ συνοικίζεται τῇ χρείᾳ τῶν ἀναγκαίων. ἀλλʼ οἴεται δεῖν τροφὴν εἶναι Κλεόδωρος, ὅπως τράπεζαι καὶ κρατῆρες ὦσι, καὶ Δήμητρι καὶ Κόρῃ θύωμεν. ἕτερος δέ τις ἀξιούτω μάχας εἶναι καὶ πόλεμον, ἵνα καὶ τείχη καὶ νεωσοίκους καὶ ὁπλοθήκας ἔχωμεν καὶ θύωμεν ἑκατομφόνια, καθάπερ φασὶ νόμον εἶναι Μεσσηνίοις. ἄλλον δὲ πρὸς τὴν ὑγίειαν οἶμαι χαλεπαίνειν· δεινὸν γὰρ εἰ μηδενὸς νοσοῦντος οὐ στρωμνῆς ἔτι μαλακῆς ὄφελος οὐ κλίνης, οὐκ Ἀσκληπιῷ θύσομεν οὐκ ἀποτροπαίοις, ἰατρικὴ δὲ μετʼ ὀργάνων καὶ φαρμάκων ἀποκείσεται τοσούτων ἀκλεὴς καὶ ἀπόθεστος. ἢ τί ταῦτʼ ἐκείνων διαφέρει; καὶ γὰρ ἡ τροφὴ λιμοῦ φάρμακον προσάγεται, καὶ θεραπεύειν ἑαυτοὺς λέγονται πάντες οἱ τρεφόμενοι καὶ δίαιταν, οὐχ ὡς ἡδύ τι καὶ κεχαρισμένον ἀλλʼ ὡς ἀναγκαῖον τοῦτο τῇ φύσει πράττοντες. ἐπεὶ λύπας γε πλείονας ἔστιν ἀπὸ τῆς τροφῆς τῶν ἡδονῶν γιγνομένας καταριθμῆσαι, μᾶλλον δʼ ἡ μὲν ἡδονὴ καὶ τόπον ἔχει βραχὺν ἐν τῷ σώματι καὶ χρόνον οὐ πολύν· ἡ δὲ περὶ τὴν διοίκησιν αὐτῆς ἀσχολία καὶ δυσχέρεια τί δεῖ λέγειν ὅσων αἰσχρῶν καὶ ὀδυνηρῶν ἡμᾶς ἐμπίπλησιν; οἶμαι γὰρ εἰς ταῦτα βλέψαντα τὸν Ὅμηρον ἀποδείξει κεχρῆσθαι περὶ θεῶν τοῦ μὴ ἀποθνῄσκειν τῷ μὴ τρέφεσθαι οὐ γὰρ σῖτον ἔδουσʼ, οὐ πίνουσʼ αἴθοπα οἶνον· τοὔνεκʼ ἀναίμονές εἰσι καὶ ἀθάνατοι καλέονται , ὡς μὴ μόνον τοῦ ζῆν ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀποθνῄσκειν τὴν τροφὴν ἐφόδιον οὖσαν. ἐκ ταύτης γὰρ αἱ νόσοι συντρεφόμεναι τοῖς σώμασιν οὐκ ἔλαττον ἐνδείας κακὸν ἔχουσι τὴν πλήρωσιν· πολλάκις δὲ καὶ μεῖζόν ἐστιν ἔργον τοῦ πορίσαι τροφὴν καὶ συναγαγεῖν τὸ καταναλῶσαι καὶ διαφορῆσαι πάλιν εἰς τὸ σῶμα παραγενομένην. ἀλλʼ ὥσπερ εἰ διαποροῖεν αἱ Δαναΐδες τίνα βίον βιώσονται καὶ τί πράξουσιν ἀπαλλαγεῖσαι τῆς περὶ τὸν πίθον λατρείας καὶ πληρώσεως, οὕτω διαποροῦμεν ἡμεῖς, εἰ γένοιτο παύσασθαι φοροῦντας εἰς τὴν σάρκα τὴν ἄτρυτον ἐκ γῆς ἅμα καὶ θαλάττης τοσαῦτα, τί πράξομεν ἀπειρίᾳ τῶν καλῶν τὸν ἐπὶ τοῖς ἀναγκαίοις στέργοντες βίον. ὥσπερ οὖν οἱ δουλεύσαντες, ὅταν ἐλευθερωθῶσιν, ἃ πάλαι τοῖς δεσπόταις ἔπραττον ὑπηρετοῦντες, ταῦτα πράττουσιν αὑτοῖς καὶ διʼ αὑτούς, οὕτως ἡ ψυχὴ νῦν μὲν τρέφει τὸ σῶμα πολλοῖς πόνοις καὶ ἀσχολίαις, εἰ δʼ ἀπαλλαγείη τῆς λατρείας, αὑτὴν δήπουθεν ἐλευθέραν γενομένην θρέψει καὶ βιώσεται, εἰς αὑτὴν ὁρῶσα καὶ τὴν ἀλήθειαν, οὐδενὸς περισπῶντος οὐδʼ ἀπάγοντος. ἑ τὰ μὲν οὖν ῥηθέντα περὶ τροφῆς, ὦ Νίκαρχε, ταῦτʼ ἦν.

17Solon daha konuşurken Periandros'un kardeşi Gorgos içeri girdi; bazı kehanetler üzerine Poseidon'a bir kurban ve kutsal bir heyet götürmek için Tainaron'a gönderilmişti. Biz onu selamladık, Periandros da yanına çekip öptü. Gorgos onun yanına, sedirin üstüne oturdu ve yalnız ona bir şeyler anlattı. Periandros dinlerken anlatılanlar onu türlü türlü etkiliyor gibiydi: kimi zaman üzülüyor, kimi zaman öfkeleniyor, çoğu kez inanmıyor, sonra da şaşırıyordu. Sonunda gülerek bize döndü: “Bana bildirilen haberi şimdi size anlatmak isterdim” dedi; “ama Thales'in bir zamanlar, akla yakın olanı söylemek, imkânsız olan hakkında ise susmak gerektiğini söylediğini duyduğum için çekiniyorum.”

Bias söze girdi: “Ama Thales'in şu bilgece sözü de var: düşmanlara inanılır şeylerde bile inanmamalı, dostlara inanılmaz şeylerde bile inanmalı. Sanırım düşman diye kötüleri ve akılsızları, dost diye de iyileri ve akıllıları kastediyordu.”

“Öyleyse, Gorgos” dedi Periandros, “herkese anlatmalısın; daha doğrusu getirdiğin haberi, şu yeni dithyrambosları bastıracak bir sesle bize okumalısın.”

17

ἔτι δὲ τοῦ Σόλωνος λέγοντος εἰσῆλθε Γόργος ὁ Περιάνδρου ἀδελφός· ἐτύγχανε γὰρ εἰς Ταίναρον ἀπεσταλμένος ἔκ τινων χρησμῶν, τῷ Ποσειδῶνι θυσίαν καὶ θεωρίαν ἀπάγων. ἀσπασαμένων δʼ αὐτὸν ἡμῶν καὶ τοῦ Περιάνδρου προσαγαγομένου καὶ φιλήσαντος καθίσας παρʼ αὐτὸν ἐπὶ τῆς κλίνης ἀπήγγειλεν ἅττα δὴ πρὸς μόνον ἐκεῖνον, ὁ δʼ ἠκροᾶτο, πολλὰ πάσχοντι πρὸς τὸν λόγον ὅμοιος ὤν. τὰ μὲν γὰρ ἀχθόμενος τὰ δʼ ἀγανακτῶν ἐφαίνετο, πολλάκις δʼ ἀπιστῶν, εἶτα θαυμάζων· τέλος δὲ γελάσας πρὸς ἡμᾶς βούλομαι μέν ἔφη πρὸς τὸ παρὸν φράσαι τὸ προσηγγελμένον· ὀκνῶ δʼ ἀκούσας Θαλέω ποτʼ εἰπόντος ὅτι δεῖ τὰ μὲν εἰκότα λέγειν, τὰ δʼ ἀμήχανα σιωπᾶν ὑπολαβὼν οὖν ὁ Βίας ἀλλὰ καὶ τοῦτʼ ἔφη Θαλέω τὸ σοφόν ἐστιν, ὅτι δεῖ τοῖς μὲν ἐχθροῖς καὶ περὶ τῶν πιστῶν ἀπιστεῖν, τοῖς δὲ φίλοις καὶ τὰ ἄπιστα πιστεύειν, ἐχθροὺς μέν, ἔγωγʼ ἡγοῦμαι, τοὺς πονηροὺς καὶ ἀνοήτους, φίλους δὲ τοὺς χρηστοὺς καὶ φρονίμους αὐτοῦ καλοῦντος. οὐκοῦν ἔφη λεκτέον εἰς ἅπαντας, ὦ Γόργε, μᾶλλον δʼ ἀκτέον ἐπὶ τοὺς νέους τούτους διθυράμβους ὑπερφθεγγόμενον ὃν ἥκεις λόγον ἡμῖν κομίζων.

18Gorgos şunları anlattı: kurbanı üç gün boyunca sunmuşlar; son gün sahilde bütün gece süren bir tören, danslar ve eğlence varmış. Ay denizi aydınlatıyormuş; hiç rüzgâr yokmuş, hava durgun, deniz dümdüzmüş. Derken uzakta, burnun yanında bir kıpırtının yaklaştığı görülmüş; çevresinde köpürüp şırıldayarak büyük bir gürültü getiriyormuş. Herkes şaşırıp onun karaya vuracağı yere koşmuş. Bu kadar hızla yaklaşan şeyin ne olduğunu kestiremeden yunuslar görünmüş: kimi sürü hâlinde çevresinde dönüyor, kimi kıyının en düz yerine doğru yol gösteriyor, kimi de arkadan, sanki koruyarak geliyormuş. Ortada, denizin üstünde, taşınan bir bedenin belli belirsiz, seçilmeyen kütlesi yükseliyormuş. Sonunda yunuslar bir araya toplanıp birlikte kıyıya yanaşmışlar ve soluk alan, kıpırdayan bir insanı karaya bırakmışlar; sonra yine burna doğru dönüp eskisinden de yükseğe sıçramışlar; anlaşılan bir sevinçle oynayıp hoplamışlar.

“Çoğumuz” dedi Gorgos, “telaşlanıp denizden kaçtık; benimle birlikte birkaç kişi cesaret edip yaklaştı ve kitharaya şarkı söyleyen Arion'u tanıdı. Kendisi de adını söylüyordu, kıyafetinden de belli oluyordu: kitharayla şarkı söylerken giydiği yarışma giysisi üstündeydi. Onu bir çadıra götürdük; hiçbir yarası yoktu, yalnız yolculuğun hızından ve şiddetinden bitkin ve yorgun görünüyordu. Ondan, sonunu gözleriyle görmüş olan bizlerden başka herkese inanılmaz gelecek bir hikâye dinledik.

Arion anlattı ki çoktandır İtalya'dan ayrılmaya karar vermişmiş; Periandros ona mektup yazınca daha da istekli olmuş ve bir Korinthos ticaret gemisi görünür görünmez binip yola çıkmış. Ilımlı bir rüzgârla üç gün gittikten sonra tayfaların kendisini öldürmek için tuzak kurduğunu sezmiş; sonra dümenci de gizlice haber verip bunu o gece yapmaya karar verdiklerini söylemiş. Yardımdan yoksun ve çaresiz kalınca, bir daimōnun verdiği bir dürtüyle, bedenini süsleyip yarışma giysisini daha hayattayken kefen olarak giymeye, ölürken hayatına şarkıyla veda etmeye ve bu konuda kuğulardan aşağı kalmamaya karar vermiş. Hazırlanınca, kendisinin, geminin ve yolcuların kurtuluşu için ezgilerden Pythia ezgisini baştan sona söylemek istediğini bildirmiş; kıç tarafta, küpeştenin yanında durmuş, deniz tanrılarına bir yakarışla çalmaya başlayıp ezgiyi söylemiş. Daha yarısına gelmemişken güneş denize batıyor, Peloponnesos görünüyormuş. Tayfalar artık geceyi beklemeyip cinayete girişince, çekilmiş kılıçları ve yüzünü örtmekte olan dümenciyi görmüş; koşup kendini gemiden olabildiğince uzağa atmış. Bedeni tamamen batmadan yunuslar altına girip onu yukarı çıkarmışlar. Önce şaşkınlık, kaygı ve telaş içindeymiş; ama taşınması rahat olunca, birçok yunusun iyilikle çevresine toplandığını, onu zorunlu ve hepsine düşen bir görev gibi sırayla devraldığını görünce, ticaret gemisi de geride uzakta kalıp ne kadar hızlı gittiklerini hissettirince, ölüm korkusundan da yaşama arzusundan da çok, kurtulma hırsı içini kaplamış: tanrıların sevdiği bir adam olduğu görülsün, tanrılar hakkında sağlam bir inanç kazansın istemiş. Aynı zamanda göğün yıldızlarla dolu olduğunu, ayın parlak ve temiz doğduğunu, denizin her yanda dalgasız durduğunu ve yunusların koşusuyla sanki bir yol açıldığını görünce, kendi kendine Adalet'in tek bir gözü olmadığını, tanrının bütün bu gözlerle çepeçevre karada ve denizde yapılanları gözetlediğini düşünmüş. Arion, bu düşüncelerle bedeninin artık yorulup ağırlaşan kısmının da canlandığını söyledi. Sonunda yalçın ve yüksek bir burun karşılarına çıkınca yunuslar ustalıkla sakınıp dönmüşler, bir tekneyi limana güvenle sokar gibi karayı sıyırarak yüzmüşler; o da bu yolculuğun büsbütün bir tanrının dümenciliğiyle gerçekleştiğini anlamış.

Arion bunları anlatınca” dedi Gorgos, “geminin nereye varacağını düşündüğünü sordum. Kesinlikle Korinthos'a, ama çok geç varacağını söyledi; çünkü kendisi akşam denize düştükten sonra beş yüz stadiondan az olmayan bir yol taşındığını sanıyormuş, hemen ardından da deniz durgunlaşmış.”

Gorgos kendisinin de gemi sahibinin ve dümencinin adını, geminin işaretini öğrenip tekneler ve karaya çıkış yerlerini gözetleyecek askerler gönderdiğini anlattı; Arion'u da, kurtulduğunu önceden sezip kaçmasınlar diye gizleyerek yanında getirmişmiş. Olay gerçekten tanrısal bir talihe benziyormuş: buraya varır varmaz, geminin askerlerce ele geçirildiğini, tüccarların ve tayfaların yakalandığını öğrenmişler.

18

ἔφη τοίνυν Γόργος ὅτι, τῆς θυσίας ἐφʼ ἡμέρας τρεῖς συντελεσθείσης ὑπʼ αὐτοῦ καὶ τῇ τελευταίᾳ παννυχίδος οὔσης καὶ χορείας τινὸς καὶ παιδιᾶς παρὰ τὸν αἰγιαλόν, ἡ μὲν σελήνη κατέλαμπεν εἰς τὴν θάλατταν, οὐκ ὄντος δὲ πνεύματος ἀλλὰ νηνεμίας καὶ γαλήνης, πόρρωθεν ἀφεωρᾶτο φρίκη κατιοῦσα παρὰ τὴν ἄκραν, ἀφρόν τινα καὶ ψόφον ἄγουσα τῷ ῥοθίῳ περὶ αὐτὴν πολύν, ὥστε πάντας ἐπὶ τὸν τόπον οἷ προσβάλλειν ἔμελλε καταδραμεῖν θαυμάσαντας. πρὶν δʼ εἰκάσαι τὸ προσφερόμενον ὑπὸ τάχους, δελφῖνες ὤφθησαν, οἱ μὲν ἀθρόοι πέριξ κυκλοῦντες, οἱ δʼ ὑφηγούμενοι τοῦ αἰγιαλοῦ πρὸς τὸ λειότατον, ἄλλοι δʼ ἐξόπισθεν, οἷον περιέποντες. ἐν μέσῳ δʼ ἀνεῖχεν ὑπὲρ τῆς θαλάσσης ὄγκος ἀσαφὴς καὶ ἄσημος ὀχουμένου σώματος, μέχρι οὗ συναγαγόντες εἰς ταὐτὸ καὶ συνεποκείλαντες ἐξέθηκαν ἐπὶ γῆν ἄνθρωπον ἔμπνουν καὶ κινούμενον, αὐτοὶ δὲ πάλιν πρὸς τὴν ἄκραν ἀναφερόμενοι μᾶλλον ἢ πρότερον ἐξήλαντο, παίζοντες ὑφʼ ἡδονῆς τινος ὡς ἔοικε καὶ σκιρτῶντες. ἡμῶν δʼ ὁ Γόργος ἔφη πολλοὶ μὲν διαταραχθέντες ἔφυγον ἀπὸ τῆς θαλάσσης, ὀλίγοι δὲ μετʼ ἐμοῦ θαρρήσαντες προσελθεῖν ἐγνώρισαν Ἀρίονα τὸν κιθαρῳδόν, αὐτὸν τοὔνομα φθεγγόμενον ἑαυτοῦ, καὶ τῇ στολῇ καταφανῆ γενόμενον· τὸν γὰρ ἐναγώνιον ἐτύγχανεν ἀμπεχόμενος κόσμον, ᾧ κιθαρῳδῶν ἐχρῆτο. κομίσαντες οὖν ἐπὶ σκηνὴν αὐτόν, ὡς οὐδὲν εἶχε κακὸν ἀλλʼ ἢ διὰ τάχος καὶ ῥοῖζον ἐφαίνετο τῆς φορᾶς ἐκλελυμένος καὶ κεκμηκώς, ἠκούσαμεν λόγον ἄπιστον ἅπασι πλὴν ἡμῶν τῶν θεασαμένων τὸ τέλος. ἔλεγε γὰρ Ἀρίων ὡς πάλαι μὲν ἐγνωκὼς ἐκ τῆς Ἰταλίας ἀπαίρειν, Περιάνδρου δὲ γράψαντος αὐτῷ προθυμότερος γενόμενος ὁλκάδος Κορινθίας παραφανείσης εὐθὺς ἐπιβὰς ἀναχθείη, μετρίῳ δὲ πνεύματι χρωμένων ἡμέρας τρεῖς αἴσθοιτο τοὺς ναύτας ἐπιβουλεύοντας ἀνελεῖν αὐτόν, εἶτα καὶ παρὰ τοῦ κυβερνήτου πύθοιτο κρύφα μηνύσαντος ὡς τῇ νυκτὶ τοῦτο δρᾶν αὐτοῖς εἴη δεδογμένον. ἔρημος οὖν ὢν βοηθείας καὶ ἀπορῶν ὁρμῇ τινι χρήσαιτο δαιμονίῳ τὸ μὲν σῶμα κοσμῆσαι καὶ λαβεῖν ἐντάφιον αὑτῷ τὸν ἐναγώνιον ἔτι ζῶν κόσμον, ἐξᾷσαι δὲ τὸν βίον τελευτῶν καὶ μὴ γενέσθαι κατὰ τοῦτο τῶν κύκνων ἀγεννέστερος. ἐσκευασμένος οὖν καὶ προειπὼν ὅτι προθυμία τις αὐτὸν ἔχοι τῶν νόμων διελθεῖν τὸν Πυθικὸν ὑπὲρ σωτηρίας αὑτοῦ καὶ τῆς νεὼς καὶ τῶν ἐμπλεόντων, καταστὰς παρὰ τὸν τοῖχον ἐν πρύμνῃ καί τινα θεῶν πελαγίων ἀνάκλησιν προανακρουσάμενος ᾄδοι τὸν νόμον. καὶ ὅσον οὔπω μεσοῦντος αὐτοῦ καταδύοιτο μὲν ὁ ἥλιος εἰς τὴν θάλατταν, ἀναφαίνοιτο δʼ ἡ Πελοπόννησος. οὐκέτʼ οὖν τῶν ναυτῶν τὴν νύκτα περιμενόντων ἀλλὰ χωρούντων ἐπὶ τὸν φόνον, ἰδὼν ξίφη γεγυμνωμένα καὶ παρακαλυπτόμενον ἤδη τὸν κυβερνήτην, ἀναδραμὼν ῥίψειεν ἑαυτὸν ὡς δυνατὸν ἦν μάλιστα πόρρω τῆς ὁλκάδος. πρὶν δʼ ὅλον καταδῦναι τὸ σῶμα δελφίνων ὑποδραμόντων ἀναφέροιτο, μεστὸς ὢν ἀπορίας καὶ ἀγωνίας καὶ ταραχῆς τὸ πρῶτον· ἐπεὶ δὲ ῥᾳστώνη τῆς ὀχήσεως ἦν, καὶ πολλοὺς ἑώρα ἀθροιζομένους περὶ αὐτὸν εὐμενῶς καὶ διαδεχομένους ὡς ἀναγκαῖον ἐν μέρει λειτούργημα καὶ προσῆκον πᾶσιν, ἡ δʼ ὁλκὰς ἀπολειφθεῖσα πόρρω τοῦ τάχους αἴσθησιν παρεῖχε, μήτε τοσοῦτον ἔφη δέους πρὸς θάνατον αὐτῷ μήτʼ ἐπιθυμίας τοῦ ζῆν ὅσον φιλοτιμίας ἐγγενέσθαι πρὸς τὴν σωτηρίαν, ὡς θεοφιλὴς ἀνὴρ φανείη καὶ λάβοι περὶ θεῶν δόξαν βέβαιον. ἅμα δὲ καθορῶν τὸν οὐρανὸν ἀστέρων περίπλεων καὶ τὴν σελήνην ἀνίσχουσαν εὐφεγγῆ καὶ καθαράν, ἑστώσης δὲ πάντῃ τῆς θαλάσσης ἀκύμονος ὥσπερ τρίβον ἀνασχιζόμενον τῷ δρόμῳ, διανοεῖσθαι πρὸς αὑτὸν ὡς οὐκ ἔστιν εἷς ὁ τῆς Δίκης ὀφθαλμός, ἀλλὰ πᾶσι τούτοις ἐπισκοπεῖ κύκλῳ ὁ θεὸς τὰ πραττόμενα περὶ γῆν τε καὶ θάλατταν. τούτοις δὴ τοῖς λογισμοῖς ἔφη τὸ κάμνον αὐτῷ καὶ βαρυνόμενον ἤδη τοῦ σώματος ἀναφέρεσθαι, καὶ τέλος ἐπεὶ τῆς ἄκρας ἀπαντώσης ἀποτόμου καὶ ὑψηλῆς εὖ πως φυλαξάμενοι καὶ κάμψαντες ἐν χρῷ παρενήχοντο τῆς γῆς ὥσπερ εἰς λιμένα σκάφος ἀσφαλῶς κατάγοντες, παντάπασιν αἰσθέσθαι θεοῦ κυβερνήσει γεγονέναι τὴν κομιδήν. ταῦθʼ , ὁ Γόργος ἔφη τοῦ Ἀρίονος εἰπόντος ἠρόμην αὐτὸν ὅπου τὴν ναῦν οἴεται κατασχήσειν. ὁ δὲ πάντως μὲν εἰς Κόρινθον, πολὺ μέντοι καθυστερεῖν· αὐτὸν γὰρ ἑσπέρας ἐκπεσόντα πεντακοσίων οὐ μεῖον οἴεσθαι σταδίων δρόμον κομισθῆναι, καὶ γαλήνην εὐθὺς κατασχεῖν οὐ μὴν ἀλλʼ ἑαυτὸν ὁ Γόργος ἔφη πυθόμενον τοῦ τε ναυκλήρου τοὔνομα καὶ τοῦ κυβερνήτου καὶ τῆς νεὼς τὸ παράσημον ἐκπέμψαι πλοῖα, καὶ στρατιώτας ἐπὶ τὰς κατάρσεις παραφυλάξοντας· τὸν δʼ Ἀρίονα μετʼ αὐτοῦ κομίζειν ἀποκεκρυμμένον, ὅπως μὴ προαισθόμενοι τὴν σωτηρίαν διαφύγοιεν. ὄντως οὖν ἐοικέναι θείᾳ τύχῃ τὸ πρᾶγμα· παρεῖναι γὰρ αὐτοὺς ἅμα δεῦρο καὶ πυνθάνεσθαι τῆς νεὼς κεκρατημένης ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν συνειλῆφθαι τοὺς ἐμπόρους καὶ ναύτας.

19Periandros hemen Gorgos'a kalkıp bu adamları, kimsenin yanlarına varamayacağı ve Arion'un kurtulduğunu onlara söyleyemeyeceği bir yere hapsetmesini buyurdu.

Aisopos “Siz benim küçük kargalarımla ve kargalarımla, konuşuyorlar diye alay ediyorsunuz” dedi, “ama yunuslar böyle yiğitlikler yapıyor!”

Ben de ona “Başka bir şey söyleyelim, Aisopos” dedim; “bu hikâyeye bizde inanılıp yazılalı, İno ve Athamas zamanından beri bin yıldan fazla geçti.”

Solon söze girdi: “Ama Diokles, bunlar tanrılara yakın ve bizi aşan şeyler olarak kalsın; Hesiodos'un başına gelen ise insanca ve bize yakındır. Belki hikâyeyi duymuşsundur.”

“Duymadım” dedim.

“Öğrenmeye değer. Anlaşılan, Hesiodos'un Lokris'te konukluğunu ve sofrasını paylaştığı Miletoslu bir adam, ev sahibinin kızıyla gizlice birlikte olmuş ve yakalanmış. Hesiodos da bu haksızlığı baştan bildiği ve örtbas ettiği şüphesi altında kalmış; hiçbir suçu yokmuş, ama öfkenin ve iftiranın tam ortasına düşüp haksız yere başı belaya girmiş. Kızın kardeşleri Lokris'teki Nemeion yakınlarında pusu kurup onu ve Troilos adlı uşağını öldürmüşler. Cesetler denize atılınca Troilos'unki Daphnos ırmağının akıntısıyla açığa sürüklenmiş ve denizden biraz yüksekte duran, çevresini dalgaların dövdüğü bir kayaya takılmış; bu kayaya bugün de Troilos denir. Hesiodos'un cesedini ise bir yunus sürüsü hemen kıyıdan alıp Molykreia yakınlarındaki Rhion'a götürmüş. Tam o sırada Lokrislilerin Rhion'daki kurban töreni ve bayramı yapılıyormuş; bunu bugün de o yerde görkemle kutlarlar. Cesedin yaklaştığı görülünce, doğal olarak şaşırıp kıyıya koşmuşlar; henüz taze olan ölüyü tanıyınca da Hesiodos'un ünü yüzünden her şeyi bırakıp cinayeti araştırmaya koyulmuşlar. Katilleri bularak bunu çabucak yapmışlar: onları diri diri denize atmışlar, evlerini de yıkmışlar. Hesiodos Nemeion yakınına gömüldü. Yabancıların çoğu mezarını bilmez; anlatıldığına göre bir kehanete uyarak kalıntılarını alıp kendi ülkelerinde gömmek isteyen Orkhomenoslular onu aradığı için gizli tutulmuştur.

Yunuslar ölülere böyle yakın ve insanca davranıyorlarsa, yaşayanlara yardım etmeleri, hele aulosla ya da başka ezgilerle büyülendiklerinde, daha da akla yakındır. Çünkü bunu artık hepimiz biliyoruz: bu hayvanlar müzikten hoşlanır, onun peşinden gider; sakin havada şarkı ve aulos eşliğinde kürek çekenlerin yanı sıra dans eder gibi zevkle yüzerler. Çocukların yüzmesinden de hoşlanır, dalarken onlarla yarışırlar. Bu yüzden onlar için yazılı olmayan bir dokunulmazlık kanunu vardır: kimse onları avlamaz, onlara zarar vermez; yalnız ağlara girip avı bozdukları zaman, yaramazlık yapan çocuklar gibi sopayla cezalandırılırlar. Lesboslu adamlardan da bir kızın bir yunus tarafından denizden kurtarıldığını duyduğumu hatırlıyorum; ama ayrıntıları iyi bilmiyorum. Pittakos bildiğine göre, bunu onun anlatması yerinde olur.”

19

ὁ μὲν οὖν Περίανδρος ἐκέλευσεν εὐθὺς ἐξαναστάντα τὸν Γόργον εἰς φυλακὴν ἀποθέσθαι τοὺς ἄνδρας οἷ μηδεὶς αὐτοῖς πρόσεισι μηδὲ φράσει τὸν Ἀρίονα σεσωσμένον· ὁ δʼ Αἴσωπος ἀλλʼ ὑμεῖς ἔφη τοὺς ἐμοὺς χλευάζετε κολοιοὺς καὶ κόρακας εἰ διαλέγονται δελφῖνες δὲ τοιαῦτα νεανιεύονται; Κἀγὼ πρὸς αὐτὸν ἄλλο τι λέγωμεν ἔφην ὦ Αἴσωπε· τούτῳ δὲ τῷ λόγῳ πιστευομένῳ καὶ γραφομένῳ παρʼ ἡμῖν πλέον ἢ χίλιʼ ἔτη διαγέγονεν ἀπὸ τῶν Ἰνοῦς καὶ Ἀθάμαντος χρόνων ὁ δὲ Σόλων ὑπολαβών ἀλλὰ ταῦτα μέν, ὦ Διόκλεις, ἐγγὺς θεῶν ἔστω καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς· ἀνθρώπινον δὲ καὶ πρὸς ἡμᾶς τὸ τοῦ Ἡσιόδου πάθος· ἀκήκοας γὰρ ἴσως τὸν λόγον. οὐκ ἔγωγʼ εἶπον. ἀλλὰ μὴν ἄξιον πυθέσθαι. Μιλησίου γάρ, ὡς ἔοικεν, ἀνδρός, ᾧ ξενίας ἐκοινώνει ὁ Ἡσίοδος καὶ διαίτης ἐν Λοκροῖς, τῇ τοῦ ξένου θυγατρὶ κρύφα συγγενομένου καὶ φωραθέντος ὑποψίαν ἔσχεν ὡς γνοὺς ἀπʼ ἀρχῆς καὶ συνεπικρύψας τὸ ἀδίκημα, μηδενὸς ὢν αἴτιος, ὀργῆς δὲ καιρῷ καὶ διαβολῆς περιπεσὼν ἀδίκως. ἀπέκτειναν γὰρ αὐτὸν οἱ τῆς παιδίσκης ἀδελφοὶ περὶ τὸ Λοκρικὸν Νέμειον ἐνεδρεύσαντες, καὶ μετʼ αὐτοῦ τὸν ἀκόλουθον, ᾧ Τρωίλος ἦν ὄνομα. τῶν δὲ σωμάτων εἰς τὴν θάλασσαν ὠσθέντων τὸ μὲν τοῦ Τρωίλου, εἰς τὸν Δάφνον ποταμὸν ἔξω φορούμενον, ἐπεσχέθη περικλύστῳ χοιράδι μικρὸν ὑπὲρ τὴν θάλασσαν ἀνεχούσῃ· καὶ μέχρι νῦν Τρωίλος ἡ χοιρὰς καλεῖται· τοῦ δʼ Ἡσιόδου τὸν νεκρὸν εὐθὺς ἀπὸ γῆς ὑπολαβοῦσα δελφίνων ἀγέλη πρὸς τὸ Ῥίον κατὰ τὴν Μολύκρειαν ἐκόμιζε. ἐτύγχανε δὲ Λοκροῖς ἡ τῶν Ῥίων καθεστῶσα θυσία καὶ πανήγυρις, ἣν ἄγουσιν ἔτι νῦν ἐπιφανῶς περὶ τὸν τόπον ἐκεῖνον. ὡς δʼ ὤφθη προσφερόμενον τὸ σῶμα , θαυμάσαντες ὡς εἰκὸς ἐπὶ τὴν ἀκτὴν κατέδραμον, καὶ γνωρίσαντες ἔτι πρόσφατον τὸν νεκρὸν ἅπαντα δεύτερα τοῦ ζητεῖν τὸν φόνον ἐποιοῦντο διὰ τὴν δόξαν τοῦ Ἡσιόδου. καὶ τοῦτο μὲν ταχέως ἔπραξαν, εὑρόντες τοὺς φονεῖς· αὐτούς τε γὰρ κατεπόντισαν ζῶντας καὶ τὴν οἰκίαν κατέσκαψαν. ἐτάφη δʼ ὁ Ἡσίοδος πρὸς τῷ Νεμείῳ· τὸν δὲ τάφον οἱ πολλοὶ τῶν ξένων οὐκ ἴσασιν, ἀλλʼ ἀποκέκρυπται ζητούμενος ὑπʼ Ὀρχομενίων, ὥς φασι, βουλομένων κατὰ χρησμὸν ἀνελέσθαι τὰ λείψανα καὶ θάψαι παρʼ αὑτοῖς. εἴπερ οὖν οὕτως ἔχουσιν οἰκείως καὶ φιλανθρώπως πρὸς τοὺς ἀποθανόντας, ἔτι μᾶλλον εἰκός ἐστι τοῖς ζῶσι βοηθεῖν, καὶ μάλιστα κηληθέντας αὐλοῖς ἤ τισι μέλεσι. τουτὶ γὰρ ἤδη πάντες ἴσμεν, ὅτι μουσικῇ τὰ ζῷα ταῦτα χαίρει καὶ διώκει, καὶ παρανήχεται τοῖς ἐλαυνομένοις πρὸς ᾠδὴν καὶ αὐλὸν ἐν εὐδίᾳ χορείαις τερπόμενα. χαίρει δὲ καὶ νήξεσι παίδων καὶ κολύμβοις ἁμιλλᾶται. διὸ καὶ νόμος ἀδείας ἄγραφός ἐστιν αὐτοῖς· θηρᾷ γὰρ οὐδεὶς οὐδὲ λυμαίνεται, πλὴν ὅταν ἐν δικτύοις γενόμενοι κακουργῶσι περὶ τὴν ἄγραν, πληγαῖς κολάζονται καθάπερ παῖδες ἁμαρτάνοντες. μέμνημαι δὲ καὶ παρὰ Λεσβίων ἀνδρῶν ἀκούσας σωτηρίαν τινὸς κόρης ὑπὸ δελφῖνος ἐκ θαλάττης γενέσθαι· ἀλλʼ ἐγὼ μὲν οὐκ ἀκριβῶ τἄλλα, ὁ δὲ Πιττακὸς ἐπεὶ γιγνώσκει, δίκαιός ἐστι περὶ τούτων διελθεῖν.

20Pittakos bu hikâyenin ünlü olduğunu, birçok kişinin onu andığını söyledi. Lesbos'u yurt edinmeye gidenlere bir kehanet verilmiş: denizde giderken Mesogeion denen kayalığa rastladıklarında orada Poseidon'a bir boğa, Amphitrite'ye ve Nereuskızlarına da canlı bir genç kız atacaklarmış. Yedi önder ve kral varmış; sekizincisi, göçün önderliğine Pythia'nın seçtiği Ekhelaos'muş; o henüz evlenmemiş bir delikanlıymış. Yedi önderden evlenmemiş kızları olanlar kura çekmişler; kura Smintheus'un kızına çıkmış. Oraya varınca kızı elbiselerle ve altınlarla süsleyip dua ettikten sonra denize indireceklermiş. Gemidekilerden biri ona âşıkmış; anlaşılan soylu bir delikanlıymış, adını da hatırlarlar: Enalos. Bu genç, o anki acı içinde kıza yardım etmek için karşı konulmaz bir isteğe kapılmış; tam o anda atılıp ona sarılmış ve onunla birlikte kendini denize bırakmış. Hemen ardından ordugâhta, sağlam bir dayanağı olmasa da birçok kişiyi inandıran bir söylenti yayılmış: ikisinin kurtulup bir yere götürüldüğü söyleniyormuş. Sonraları Enalos'un Lesbos'ta göründüğü ve yunusların sırtında denizi aşıp karaya zarar görmeden çıktıklarını anlattığı söylenir. Halkı şaşırtan ve büyüleyen, bundan daha da tanrısal başka şeyler de anlatmış ve hepsine fiilen kanıt göstermiş: adanın çevresinde dağ gibi bir dalga yükselmiş, insanlar onu karşılamaya korkarken yalnız o [denize doğru yürümüş; metinde burada bir boşluk var] ve ahtapotlar onun peşinden Poseidon tapınağına kadar gelmiş. Bunların en büyüğü bir taş getirmiş; Enalos onu alıp tapınağa adamış; biz bu taşa Enalos deriz.

“Genel olarak söylemek gerekirse, Khilon” dedi, “imkânsız olanla alışılmamış olanı, akla aykırı olanla beklenmedik olanı ayırt edebilen kişi, ne rastgele inanır ne rastgele inanmaz; senin buyurduğun ‘Hiçbir şeyde aşırıya gitme’ ilkesini de en iyi o korur.”

20

ἔφη τοίνυν ὁ Πιττακὸς ἔνδοξον εἶναι καὶ μνημονευόμενον ὑπὸ πολλῶν τὸν λόγον. χρησμοῦ γὰρ γενομένου τοῖς οἰκίζουσι Λέσβον, ὅταν ἕρματι πλέοντες προστύχωσιν ὃ καλεῖται Μεσόγειον, τότʼ ἐνταῦθα Ποσειδῶνι μὲν ταῦρον Ἀμφιτρίτῃ δὲ καὶ Νηρηίσι ζῶσαν καθεῖναι παρθένον· ὄντων οὖν ἀρχηγετῶν ἑπτὰ καὶ βασιλέων, ὀγδόου δὲ τοῦ Ἐχελάου πυθοχρήστου τῆς ἀποικίας ἡγεμόνος, οὗτος μὲν ἠίθεος ἦν ἔτι, τῶν δʼ ἑπτὰ κληρουμένων, ὅσοις ἄγαμοι παῖδες ἦσαν, καταλαμβάνει θυγατέρα Σμινθέως ὁ κλῆρος. ἣν ἐσθῆτι καὶ χρυσῷ κοσμήσαντες ὡς ἐγένοντο κατὰ τὸν τόπον, ἔμελλον εὐξάμενοι καθήσειν. ἔτυχε δέ τις ἐρῶν αὐτῆς τῶν συμπλεόντων, οὐκ ἀγεννὴς ὡς ἔοικε νεανίας, οὗ καὶ τοὔνομα διαμνημονεύουσιν Ἔναλον. οὗτος ἀμήχανόν τινα τοῦ βοηθεῖν τῇ παρθένῳ προθυμίαν ἐν τῷ τότε πάθει λαβὼν παρὰ τὸν καιρὸν ὥρμησε καὶ περιπλακεὶς ὁμοῦ συγκαθῆκεν ἑαυτὸν εἰς τὴν θάλατταν. εὐθὺς μὲν οὖν φήμη τις οὐκ ἔχουσα τὸ βέβαιον, ἄλλως δὲ πείθουσα πολλοὺς ἐν τῷ στρατοπέδῳ διηνέχθη περὶ σωτηρίας αὐτῶν καὶ κομιδῆς. ὑστέρῳ δὲ χρόνῳ τὸν Ἔναλόν φασιν ἐν Λέσβῳ φανῆναι καὶ λέγειν ὡς ὑπὸ δελφίνων φορητοὶ διὰ θαλάττης ἐκπέσοιεν ἀβλαβῶς εἰς τὴν ἤπειρον, ἔτι δʼ ἄλλα θειότερα τούτων ἐκπλήττοντα καὶ κηλοῦντα τοὺς πολλοὺς διηγεῖσθαι , πάντων δὲ πίστιν ἔργῳ παρασχεῖν. κύματος γὰρ ἠλιβάτου περὶ τὴν νῆσον αἰρομένου καὶ τῶν ἀνθρώπων δεδιότων ἀπαντῆσαι, μόνον […] θαλάττῃ ἕπεσθαι πολύποδας αὐτῷ πρὸς τὸ ἱερὸν τοῦ Ποσειδῶνος. ὧν τοῦ μεγίστου λίθον κομίζοντος λαβεῖν τὸν Ἔναλον καὶ ἀναθεῖναι, καὶ τοῦτον Ἔναλον καλοῦμεν. καθόλου δʼ εἰπεῖν, εἴ τις εἰδείη διαφορὰν ἀδυνάτου καὶ ἀσυνήθους καὶ παραλόγου καὶ παραδόξου, μάλιστʼ ἄν, ὦ Χίλων, καὶ μήτε πιστεύων ὡς ἔτυχε μήτʼ ἀπιστῶν τὸ μηδὲν ἄγαν ὡς σὺ προσέταξας διαφυλάττων.

21Ondan sonra Anakharsis şunu söyledi: Thales evrenin en önemli ve en büyük bütün parçalarında psykhē bulunduğunu haklı olarak kabul ettiğine göre, en güzel şeylerin tanrının iradesiyle gerçekleşmesine şaşmak yersizdir. Çünkü beden psykhēnin aletidir, psykhē de tanrının. Beden birçok hareketi kendiliğinden yapar, ama en çok ve en güzel hareketlerini psykhēden alır; psykhē de bunun gibi bazı işleri kendi kendini hareket ettirerek yapar, bazılarında ise kendini tanrıya bırakır, tanrı da onu kullanarak dilediği yöne doğrultur ve çevirir; çünkü psykhē bütün aletlerin en kolay yönlendirilenidir. “Ateş, rüzgâr, su, bulutlar ve yağmurlar tanrının aletleri olsun” dedi, “tanrı bunlarla birçok şeyi korusun ve beslesin, birçok şeyi de yok edip ortadan kaldırsın da, canlıları kendi yaptığı hiçbir iş için hiç kullanmasın; bu tuhaf olurdu. Daha akla yakın olan, canlıların tanrının kuvvesine bağlı olarak ona hizmet etmesi ve tanrının hareketlerine, yayların İskitlerin, lirlerin ve aulosların da Yunanlıların hareketlerine uyduğundan daha iyi uymasıdır.”

Bunların ardından şair Khersias, umulmadık biçimde kurtulmuş başkalarını ve Periandros'un babası Kypselos'u andı. Onu yeni doğmuşken öldürmeye gönderilenler, bebek kendilerine gülümseyince vazgeçmişler; sonra pişman olup yeniden aramışlar ama bulamamışlar, çünkü annesi onu bir sandığa, bir kypselēye saklamış. Kypselos Delphoi'deki hazine evini bu yüzden yaptırmıştı; sanki o zaman tanrı onun ağlamasını durdurmuş ve arayanlardan gizlenmesini sağlamıştı.

Pittakos Periandros'a dönüp “Periandros, Khersias'ın hazine evini anması iyi oldu” dedi; “çünkü sana çoktandır şu kurbağaların sebebini sormak istiyordum: hurma ağacının dibine bu kadar çok kurbağa oyulmasının anlamı ne, tanrıyla ya da onu adayanla ne ilgileri var?”

Periandros ona Khersias'a sormasını söyledi; çünkü o biliyormuş ve Kypselos hazine evini adarken oradaymış. Khersias gülümsedi: “Ama bunlardan ‘Hiçbir şeyde aşırıya gitme’ ve ‘Kendini bil’ sözlerinin anlamını, bir de pek çok kişiyi bekâr, pek çok kişiyi güvensiz, bazılarını da dilsiz bırakmış olan şu ‘Kefil ol, belası yanı başında’ sözünün anlamını öğrenmeden söylemem.”

“Bunları bizim söylememize ne gerek var?” dedi Pittakos. “Aisopos'un bunların her biri için bir masal düzdüğünü sen çoktandır övüp duruyorsun.”

“Khersias benimle şakalaşırken öyle” dedi Aisopos; “ama ciddi olduğunda bunların bulucusu olarak Homeros'u gösterir. Hektor'un kendini bildiğini söyler, çünkü ötekilere saldırırken

Telamonoğlu Aias'la dövüşmekten kaçınırdı;

‘Hiçbir şeyde aşırıya gitme’ ilkesini öven Odysseus'un da Diomedes'e şöyle öğütlediğini söyler:

Tydeusoğlu, ne beni fazla öv ne de kına.

Kefalete gelince, başkaları Homeros'un onu acınası ve boş bir iş diye kötülediğini sanırlar, çünkü şöyle der:

Acınası adamların kefaletleri de acınasıdır;

ama şu Khersias, Ate'nin, Herakles'in doğumu konusunda kefil olup yanılan Zeus'un o kefaletinde hazır bulunduğu için Zeus tarafından gökten atıldığını söyler.”

Solon söze girdi: “Öyleyse en bilge olan Homeros'a da inanmalıyız:

Gece artık geldi; geceye uymak da iyidir.

Musalara, Poseidon'a ve Amphitrite'ye sunu döküp, uygun görürseniz şöleni bitirelim.”

O günkü toplantı, Nikarkhos, böyle sona erdi.

21

μετὰ δὲ τοῦτον ὁ Ἀνάχαρσις εἶπεν ὅτι τοῦ Θαλέω καλῶς ὑπολαμβάνοντος ἐν πᾶσιν εἶναι τοῖς κυριωτάτοις μέρεσι τοῦ κόσμου καὶ μεγίστοις ψυχήν, οὐκ ἄξιόν ἐστι θαυμάζειν εἰ τὰ κάλλιστα περαίνεται θεοῦ γνώμῃ. ψυχῆς γὰρ ὄργανον τὸ σῶμα, θεοῦ δʼ ἡ ψυχή· καὶ καθάπερ σῶμα πολλὰς μὲν ἐξ αὑτοῦ κινήσεις ἔχει, τὰς δὲ πλείστας καὶ καλλίστας ὑπὸ ψυχῆς, οὕτως αὖ πάλιν ἡ ψυχὴ τὰ μὲν ὑφʼ ἑαυτῆς κινουμένη πράττει, τὰ δὲ τῷ θεῷ παρέχει χρωμένῳ κατευθύνειν καὶ τρέπειν αὐτὴν ᾗ βούλοιτο , πάντων ὀργάνων εὐτρεπέστατον οὖσα. δεινὸν γάρ εἶπεν εἰ πῦρ μὲν ὄργανόν ἐστι θεοῦ καὶ πνεῦμα καὶ ὕδωρ καὶ νέφη καὶ ὄμβροι, διʼ ὧν πολλὰ μὲν σῴζει τε καὶ τρέφει, πολλὰ δʼ ἀπόλλυσι καὶ ἀναιρεῖ, ζῴοις δὲ χρῆται πρὸς οὐδὲν ἁπλῶς οὐδέπω τῶν ὑπʼ αὐτοῦ γιγνομένων. ἀλλὰ μᾶλλον εἰκὸς ἐξηρτημένα τῆς τοῦ θεοῦ δυνάμεως ὑπουργεῖν, καὶ συμπαθεῖν ταῖς τοῦ θεοῦ κινήσεσιν ἢ Σκύθαις τόξα λύραι δʼ Ἕλλησι καὶ αὐλοὶ συμπαθοῦσιν. ἐπὶ δὲ τούτοις ὁ ποιητὴς Χερσίας ἄλλων τε σωθέντων ἀνελπίστως ἐμέμνητο καὶ Κυψέλου τοῦ Περιάνδρου πατρός, ὃν οἱ πεμφθέντες ἀνελεῖν νεογνὸν ὄντα προσμειδιάσαντʼ αὐτοῖς ἀπετράποντο· καὶ πάλιν μετανοήσαντες ἐζήτουν καὶ οὐχ εὗρον, εἰς κυψέλην ὑπὸ τῆς μητρὸς ἀποτεθέντα. διὸ καὶ τὸν οἶκον ἐν Δελφοῖς κατεσκεύασεν ὁ Κύψελος, ὥσπερ θεοῦ τότε τὸν κλαυθμυρισμὸν ἐπισχόντος, ὅπως διαλάθοι τοὺς ζητοῦντας. καὶ ὁ Πιττακὸς προσαγορεύσας τὸν Περίανδρον εὖ γʼ ἔφη Περίανδρε Χερσίας ἐποίησε μνησθεὶς τοῦ οἴκου· πολλάκις γὰρ ἐβουλόμην ἐρέσθαι σε τῶν βατράχων τὴν αἰτίαν ἐκείνων, τί βούλονται περὶ τὸν πυθμένα τοῦ φοίνικος ἐντετορευμένοι τοσοῦτοι, καί τίνα πρὸς τὸν θεὸν ἢ τὸν ἀναθέντα λόγον ἔχουσι. τοῦ δὲ Περιάνδρου τὸν Χερσίαν ἐρωτᾶν κελεύσαντος, εἰδέναι γὰρ ἐκεῖνον καὶ παρεῖναι τῷ Κυψέλῳ καθιεροῦντι τὸν οἶκον, ὁ Χερσίας μειδιάσας ἀλλʼ οὐκ ἄν ἔφη φράσαιμι πρότερον ἢ πυθέσθαι παρὰ τούτων ὅ τι βούλεται τὸ μηδὲν ἄγαν αὐτοῖς καὶ τὸ γνῶθι σαυτόν, καὶ τοῦτο δὴ τὸ πολλοὺς μὲν ἀγάμους πολλοὺς δʼ ἀπίστους ἐνίους δὲ καὶ ἀφώνους πεποιηκὸς ἐγγύα πάρα δʼ ἄτα. τί δʼ εἶπεν ὁ Πιττακὸς ἡμῶν δέῃ ταῦτα φραζόντων; πάλαι γὰρ Αἰσώπου λόγον εἰς ἕκαστον ὡς ἔοικε τούτων συντεθεικότος ἐπαινεῖς. Καὶ ὁ Αἴσωπος ὅταν γε παίζῃ πρὸς ἐμὲ Χερσίας εἶπε· σπουδάζων δὲ τούτων Ὅμηρον εὑρετὴν ἀποδείκνυσι καί φησι τὸν μὲν Ἕκτορα γιγνώσκειν ἑαυτόν, τοῖς γὰρ ἄλλοις ἐπιτιθέμενος Αἴαντος ἀλέεινε μάχην Τελαμωνιάδαο τὸν δʼ Ὀδυσσέα τοῦ μηδὲν ἄγαν ἐπαινέτην τῷ Διομήδει παρακελεύεσθαι Τυδεΐδη, μήτʼ ἄρʼ με μάλʼ αἴνεε μήτε τι νείκει τὴν δʼ ἐγγύην οἱ μὲν ἄλλοι λοιδορεῖν αὐτὸν ὡς πρᾶγμα δείλαιον καὶ μάταιον οἴονται λέγοντα δειλαί τοι δειλῶν γε καὶ ἐγγύαι ἐγγυάασθαι, Χερσίας δʼ οὑτοσί φησι τὴν Ἄτην ὑπὸ τοῦ Διὸς ῥιφῆναι τῇ ἐγγύῃ παραγιγνομένην ἣν ἐγγυησάμενος ὁ Ζεὺς ἐσφάλη περὶ τῆς τοῦ Ἡρακλέους γενέσεως. ὑπολαβὼν δʼ ὁ Σόλων οὐκοῦν ἔφη καὶ τῷ σοφωτάτῳ πιστευτέον Ὁμήρῳ νὺξ δʼ ἤδη τελέθει· ἀγαθὸν καὶ νυκτὶ πιθέσθαι. σπείσαντες οὖν Μούσαις καὶ Ποσειδῶνι καὶ Ἀμφιτρίτῃ διαλύωμεν εἰ δοκεῖ τὸ συμπόσιον. τοῦτʼ ἔσχεν, ὦ Νίκαρχε, πέρας ἡ τότε συνουσία.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…