İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Evlilik Öğütleri

Γαμικὰ παραγγέλματα

0Atalarımızın âdetine göre Demeter'in rahibesi sizi birleştirirken töreni yerine getirdi; bundan sonra, sanırım, size birlikte dokunan ve düğün ilahinize eşlik eden bu söz de yararlı ve âdete, ezgiye uygun bir şey yapabilir. Musikide aulos ezgilerinden birine "At Coşturan" derlerdi; anlaşılan atlara çiftleşme sırasında atılım isteği uyandıran bir ezgiydi. Felsefede pek çok güzel söz vardır; ama hiçbiri, hayat ortaklığı için bir araya gelenlere bir büyü şarkısı gibi okunup onları birbirlerine karşı yumuşak ve uysal kılan bu düğün sözünden daha az ilgiye değer değildir. Bu yüzden, felsefe içinde yetişirken sık sık duyduğunuz şeylerin ana fikirlerini, daha kolay akılda kalsın diye kısa benzetmeler hâlinde bir araya getirip ikinize ortak bir armağan olarak gönderiyorum. Musaların Aphrodite'nin yanında bulunup ona yardım etmesini diliyorum; onlara bir lirin ya da kitharanın akordundan çok, evlilikte ve evde logos, ahenk ve felsefe yoluyla kurulan uyumu sağlamak yakışır. Eskiler de Aphrodite'nin yanına Hermes'i yerleştirmişlerdir, çünkü evlilikteki haz en çok söze ihtiyaç duyar; İkna'yı ve Kharisleri de yanına koymuşlardır ki eşler birbirlerinden istediklerini savaşarak ve çekişerek değil, ikna ederek elde etsinler.

0

μετὰ τὸν πάτριον θεσμόν, ὃν ὑμῖν ἡ τῆς Δήμητρος ἱέρεια συνειργνυμένοις ἐφήρμοσεν, οἶμαι καὶ τὸν λόγον ὁμοῦ συνεφαπτόμενον ὑμῶν καὶ συνυμεναιοῦντα χρήσιμον ἄν τι ποιῆσαι καὶ τῷ νόμῳ προσῳδόν. ἐν μὲν γὰρ τοῖς μουσικοῖς ἕνα τῶν αὐλητικῶν νόμων ἱππόθορον ἐκάλουν, μέλος τι τοῖς ἵπποις ὁρμῆς ἐπεγερτικὸν ὡς ἔοικεν ἐνδιδόντα πρὸς τὰς ὀχείας· φιλοσοφίᾳ δὲ πολλῶν λόγων καὶ καλῶν ἐνόντων, οὐδενὸς ἧττον ἄξιος σπουδῆς ὁ γαμήλιός ἐστιν οὗτος, ᾧ κατᾴδουσα τοὺς ἐπὶ βίου κοινωνίᾳ συνιόντας εἰς ταὐτὸ πράους τε παρέχει καὶ χειροήθεις ἀλλήλοις. ὧν οὖν ἀκηκόατε πολλάκις ἐν φιλοσοφίᾳ παρατρεφόμενοι κεφάλαια συντάξας ἔν τισιν ὁμοιότησι βραχείαις, ὡς εὐμνημόνευτα μᾶλλον εἴη, κοινὸν ἀμφοτέροις πέμπω δῶρον, εὐχόμενος τῇ Ἀφροδίτῃ τὰς Μούσας παρεῖναι καὶ συνεργεῖν, ὡς μήτε λύραν τινὰ μήτε κιθάραν μᾶλλον αὐταῖς ἢ τὴν περὶ γάμον καὶ οἶκον ἐμμέλειαν ἡρμοσμένην παρέχειν διὰ λόγου καὶ ἁρμονίας· καὶ φιλοσοφίας προσῆκον. καὶ γὰρ οἱ παλαιοὶ τῇ Ἀφροδίτῃ τὸν Ἑρμῆν συγκαθίδρυσαν, ὡς τῆς περὶ τὸν γάμον ἡδονῆς μάλιστα λόγου δεομένης, τήν τε Πειθὼ καὶ τὰς Χάριτας, ἵνα πείθοντες διαπράττωνται παρʼ ἀλλήλων ἃ βούλονται, μὴ μαχόμενοι μηδὲ φιλονεικοῦντες.

1Solon, gelinin damatla yatmadan önce bir ayva yemesini emrederdi; anlaşılan, ağızdan ve sesten gelen hoşluğun en başta uyumlu ve tatlı olması gerektiğini ima ediyordu.

1

ὁ Σόλων ἐκέλευε τὴν νύμφην τῷ νυμφίῳ συγκατακλίνεσθαι μήλου κυδωνίου κατατραγοῦσαν αἰνιττόμενος ἔοικεν ὅτι δεῖ τὴν ἀπὸ στόματος καὶ φωνῆς χάριν εὐάρμοστον εἶναι πρῶτον καὶ ἡδεῖαν.

2Boiotia'da gelinin yüzünü örtüp ona kuşkonmazdan çelenk takarlar. Çünkü kuşkonmaz pek sert bir dikenden en tatlı meyveyi verir; gelin de ilk huysuzluğundan ve tatsızlığından kaçmayan, bunlardan bıkmayan erkeğe yumuşak ve tatlı bir ortak hayat sağlar. Genç kızların ilk çekişmelerine katlanamayanların, koruğu yüzünden üzümü başkalarına bırakanlardan hiçbir farkı yoktur. Yeni evli kadınların birçoğu da ilk günler yüzünden kocalarından bıkıp, arının sokmasına katlandıktan sonra peteği bırakanların uğradığı şeye uğramışlardır.

2

ἐν Βοιωτίᾳ τὴν νύμφην κατακαλύψαντες ἀσφαραγωνιᾷ στεφανοῦσιν ἐκείνη τε γὰρ ἥδιστον ἐκ τραχυτάτης ἀκάνθης καρπὸν ἀναδίδωσιν, ἥ τε νύμφη τῷ μὴ φυγόντι μηδὲ δυσχεράναντι τὴν πρώτην χαλεπότητα , καὶ ἀηδίαν αὐτῆς ἥμερον καὶ γλυκεῖαν παρέξει συμβίωσιν. οἱ δὲ τὰς πρώτας τῶν παρθένων διαφορὰς μὴ ὑπομείναντες οὐδὲν ἀπολείπουσι τῶν διὰ τὸν ὄμφακα τὴν σταφυλὴν ἑτέροις προϊεμένων. πολλαὶ δὲ καὶ τῶν νεογάμων δυσχεράνασαι διὰ τὰ πρῶτα τοὺς νυμφίους; ὅμοιον ἔπαθον πάθος τοῖς τὴν μὲν πληγὴν τῆς μελίττης ὑπομείνασι, τὸ δὲ κηρίον προεμένοις.

3Evlenenler en çok başlangıçta anlaşmazlıklardan ve sürtüşmelerden sakınmalıdır; çünkü birbirine geçirilip birleştirilmiş kaplar da başlangıçta rastgele bir sebeple kolayca ayrılır, ama zamanla birleşme yerleri kaynaşınca ateşle ve demirle bile güçlükle çözülür.

3

ἐν ἀρχῇ μάλιστα δεῖ τὰς διαφορὰς καὶ τὰς προσκρούσεις φυλάττεσθαι τοὺς γεγαμηκότας, ὁρῶντας ὅτι καὶ τὰ συναρμοσθέντα τῶν σκευῶν κατʼ ἀρχὰς μὲν ὑπὸ τῆς τυχούσης ῥᾳδίως διασπᾶται προφάσεως , χρόνῳ δὲ τῶν ἁρμῶν σύμπηξιν λαβόντων μόλις ὑπὸ πυρὸς καὶ σιδήρου διαλύεται.

4Ateş samanda, fitilde ve tavşan tüyünde kolayca tutuşur, ama onu hem kuşatıp hem besleyebilecek başka bir şey yakalamazsa çabucak söner. Aynı şekilde yeni evlilerin bedenden ve gençlik güzelliğinden alevlenen keskin aşkını da, karaktere yerleşip aklın başında olan yanı yakalayarak canlı bir bağlılık hâline gelmedikçe kalıcı ve sağlam saymamalıdır.

4

ὥσπερ τὸ πῦρ ἐξάπτεται μὲν εὐχερῶς ἐν ἀχύροις καὶ θρυαλλίδι καὶ θριξὶ λαγῴαις, σβέννυται δὲ τάχιον ἂν μή τινος· ἑτέρου δυναμένου στέγειν ἅμα καὶ τρέφειν ἐπιλάβηται, οὓτω τὸν ἀπὸ σώματος καὶ ὥρας ὀξὺν ἔρωτα τῶν νεογάμων ἀναφλεγόμενον δεῖ μὴ διαρκῆ μηδὲ βέβαιον νομίζειν, ἂν μὴ περὶ τὸ ἦθος ἱδρυθεὶς καὶ τοῦ φρονοῦντος ἁψάμενος ἔμψυχον λάβῃ διάθεσιν.

5Zehirle balık avlamak balığı çabuk ve kolay yakalar, ama yenmez ve kötü hâle getirir. Aynı şekilde kocalarına aşk iksirleri ve büyüler hazırlayıp onları hazla ele geçiren kadınlar da sersemlemiş, akılsız ve bozulmuş adamlarla yaşarlar. Büyülediği adamlar Kirke'nin de işine yaramadı; domuz ve eşek olunca onları hiçbir şeyde kullanamadı; aklı başında olan ve onunla akıllıca birlikte yaşayan Odysseus'u ise canından çok sevdi.

5

ἡ διὰ τῶν φαρμάκων θήρα ταχὺ μὲν αἱρεῖ καὶ λαμβάνει ῥᾳδίως τὸν ἰχθύν, ἄβρωτον δὲ ποιεῖ καὶ φαῦλον· οὕτως αἱ φίλτρα τινὰ καὶ γοητείας ἐπιτεχνώμεναι τοῖς ἀνδράσι καὶ χειρούμεναι διʼ ἡδονῆς αὐτοὺς ἐμπλήκτοις καὶ ἀνοήτοις, καὶ διεφθαρμένοις συμβιοῦσιν. οὐδὲ γὰρ τὴν Κίρκην ὤνησαν οἱ καταφαρμακευθέντες, οὐδʼ ἐχρήσατο πρὸς οὐδὲν αὐτοῖς ὑσὶ καὶ ὄνοις γενομένοις, τὸν δʼ Ὀδυσσέα νοῦν ἔχοντα καὶ συνόντα φρονίμως ὑπερηγάπησεν.

6Akıllı kocalarını dinlemektense akılsız kocalara hükmetmeyi yeğleyen kadınlar, yolda bilen ve gören kişilerin ardından gitmektense körlere yol göstermeyi yeğleyenlere benzer.

6

αἱ βουλόμεναι μᾶλλον ἀνοήτων κρατεῖν ἀνδρῶν ἢ φρονίμων ἀκούειν ἐοίκασι τοῖς ἐν ὁδῷ βουλομένοις μᾶλλον ὁδηγεῖν τυφλοὺς; ἢ τοῖς γιγνώσκουσιν ἀκολουθεῖν καὶ βλέπουσι.

7Kadınlar, bir kralla evli olan Pasiphae'nin bir boğaya âşık olduğuna inanmazlar; oysa bazı kadınların sert ve itidalli kocalarından sıkıldığını, nefsine hâkim olamama ve haz düşkünlüğüyle yoğrulmuş erkeklerle ise köpeklerle ya da tekelerle yaşar gibi daha hoşnut yaşadıklarını görürler.

7

τὴν Πασιφάην ἀπιστοῦσι βοὸς ἐρασθῆναι βασιλεῖ συνοῦσαν, ἐνίας ὁρῶσαι τοὺς μὲν αὐστηροὺς καὶ σώφρονας βαρυνομένας, τοῖς δʼ ἐξ ἀκρασίας καὶ φιληδονίας κεκραμένοις ὥσπερ κυσὶν ἢ τράγοις ἥδιον συνούσας.

8Zayıflıktan ya da gevşeklikten atlarına sıçrayıp binemeyenler, atlara diz çöküp eğilmeyi öğretirler. Aynı şekilde soylu ya da zengin kadınlarla evlenen bazı erkekler de kendilerini daha iyi kılmaz, karılarını kırpıp küçültürler ki onlar alçalınca onlara daha kolay hükmetsinler. Oysa atın boyunu korur gibi kadının da değerini koruyarak dizgini kullanmak gerekir.

8

οἱ τοῖς ἵπποις ἐφάλλεσθαι διʼ ἀσθένειαν ἢ μαλακίαν αὐτοὺς ἐκείνους ὀκλάζειν καὶ ὑποπίπτειν διδάσκουσιν οὕτως ἔνιοι τῶν λαβόντων εὐγενεῖς ἢ πλουσίας γυναῖκας οὐχ ἑαυτοὺς ποιοῦσι βελτίους ἀλλʼ ἐκείνας περικολούουσιν , ὡς μᾶλλον ἄρξοντες ταπεινῶν γενομένων· δεῖ δʼ ὥσπερ ἵππου τὸ μέγεθος φυλάττοντα καὶ τὸ ἀξίωμα τῆς γυναικὸς χρῆσθαι τῷ χαλινῷ

9Ay güneşten uzaklaştığında onu açıkça ve parlak görürüz; güneşe yaklaşınca ise kaybolur, gizlenir. İtidalli kadın ise tam tersine en çok kocasıyla birlikteyken görünmeli, kocası yokken evinde oturup gizlenmelidir.

9

τὴν σελήνην, ὅταν ἀποστῇ τοῦ ἡλίου, περιφανῆ καὶ λαμπρὰν ὁρῶμεν, ἀφανίζεται δὲ καὶ κρύπτεται πλησίον γενομένη· τὴν δὲ σώφρονα γυναῖκα δεῖ τοὐναντίον ὁρᾶσθαι μάλιστα μετὰ τοῦ ἀνδρὸς οὖσαν, οἰκουρεῖν δὲ καὶ κρύπτεσθαι μὴ παρόντος

10Herodotos, kadının gömleğiyle birlikte utancını da çıkardığını söylerken doğru söylememiştir. Tersine itidalli kadın gömleğin yerine utancı giyer; karı koca birbirlerine karşı en büyük sevginin işareti olarak en büyük utangaçlığı kullanırlar.

10

οὐκ ὀρθῶς Ἡρόδοτος εἶπεν ὅτι ἡ γυνὴ ἅμα τῷ χιτῶνι ἐκδύεται καὶ τὴν αἰδῶ· τοὐναντίον γὰρ ἡ σώφρων ἀντενδύεται τὴν αἰδῶ, καὶ τοῦ μάλιστα φιλεῖν τῷ μάλιστα αἰδεῖσθαι συμβόλῳ χρῶνται πρὸς ἀλλήλους.

11İki uyumlu ses birlikte çalındığında ezgi kalın sesin ezgisi olur. Aynı şekilde itidalli bir evde her işi karı koca uyum içinde birlikte yapar, ama işte kocanın önderliği ve prohairesis'i kendini gösterir.

11

ὥσπερ ἂν φθόγγοι δύο σύμφωνοι ληφθῶσι, τοῦ βαρυτέρου γίγνεται τὸ μέλος, οὕτω πᾶσα πρᾶξις ἐν οἰκίᾳ σωφρονούσῃ πράττεται μὲν ὑπʼ ἀμφοτέρων ὁμονοούντων, ἐπιφαίνει δὲ τὴν τοῦ ἀνδρὸς ἡγεμονίαν καὶ προαίρεσιν.

12Güneş poyrazı yendi. Rüzgâr adamın pelerinini zorla almaya çalışıp şiddetle estikçe adam pelerinine daha sıkı sarıldı; rüzgârdan sonra güneş ısıtınca adam önce ısındı, sonra yandı ve pelerinin yanında gömleğini de çıkardı. Kadınların çoğu da böyle yapar: kocaları sefahati ve israfı ellerinden zorla almaya kalkınca direnir ve kızarlar; logos ile ikna edilirlerse onları yumuşaklıkla bırakır ve ölçülü davranırlar.

12

ὁ ἥλιος τὸν βορέαν ἐνίκησεν. ὁ γὰρ ἄνθρωπος τοῦ μὲν ἀνέμου βιαζομένου τὸ ἱμάτιον ἀφελέσθαι καὶ λαμπρὸν καταπνέοντος μᾶλλον ἔσφιγγε καὶ συνεῖχε τὴν περιβολὴν τοῦ δʼ ἡλίου μετὰ τὸ πνεῦμα θερμοῦ γενομένου θαλπόμενος εἶτα καυματιζόμενος καὶ τὸν χιτῶνα τῷ ἱματίῳ προσαπεδύσατο. τοῦτο 0 ποιοῦσιν αἱ πλεῖσται γυναῖκες· ἀφαιρουμένοις τοῖς ἀνδράσι βίᾳ τὴν τρυφὴν καὶ τὴν πολυτέλειαν διαμάχονται καὶ χαλεπαίνουσιν· ἂν πείθωνται μετὰ λόγου, πράως ἀποτίθενται καὶ μετριάζουσιν.

13Cato, kızının önünde karısını öpen adamı senatodan çıkardı. Bu belki fazla sertti; ama başkalarının yanında birbirini kucaklamak, öpmek ve sarılmak utanç verici ise, ki öyledir, başkalarının yanında birbirine sövüp kavga etmek daha da utanç verici olmaz mı? Karısıyla sohbetlerini ve sevgi gösterilerini gizli yapıp öğüdü, kınamayı ve açık sözlülüğü herkesin önünde, açıkta yapmak?

13

ὁ Κάτων ἐξέβαλε τῆς βουλῆς τὸν φιλήσαντα τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα τῆς θυγατρὸς παρούσης. τοῦτο μὲν οὖν ἴσως σφοδρότερον εἰ δʼ αἰσχρόν ἐστιν, ὥσπερ ἐστίν, ἑτέρων παρόντων ἀσπάζεσθαι καὶ φιλεῖν καὶ περιβάλλειν ἀλλήλους, πῶς οὐκ αἴσχιον ἑτέρων παρόντων λοιδορεῖσθαι καὶ διαφέρεσθαι πρὸς ἀλλήλους, καὶ τὰς μὲν ἐντεύξεις καὶ φιλοφροσύνας ἀπορρήτους πρὸς τὴν γυναῖκα ποιεῖσθαι, νουθεσίᾳ δὲ καὶ μέμψει καὶ παρρησίᾳ χρῆσθαι φανερᾷ καὶ ἀναπεπταμένῃ;

14Altınla ve taşlarla süslenmiş bir ayna yüzü olduğu gibi göstermiyorsa hiçbir işe yaramaz; zengin bir eş de hayatını kocasınınkine benzer, karakterini onunkiyle uyumlu kılmıyorsa hiçbir fayda sağlamaz. Ayna sevinen birine asık suratlı, sıkılan ve surat asan birine neşeli ve sırıtan bir görüntü verirse kusurlu ve kötü bir aynadır. Öyleyse kocası şakalaşmaya ve sevgi göstermeye hevesliyken surat asan, ciddiyken de şakalaşıp gülen kadın da kötü ve yersiz davranır: birincisi tatsızlık, ikincisi umursamazlık belirtisidir. Geometriciler çizgilerin ve yüzeylerin kendi başlarına değil, cisimlerle birlikte hareket ettiğini söylerler; kadının da kendine özgü bir hâli olmamalı, kocasının ciddiyetine de şakasına da, düşünceli hâline de gülüşüne de ortak olmalıdır.

14

ὥσπερ ἐσόπτρου κατεσκευασμένου χρυσῷ καὶ λίθοις ὄφελος οὐδέν ἐστιν, εἰ μὴ δείκνυσι τὴν μορφὴν ὁμοίαν, οὕτως οὐδὲ πλουσίας γαμετῆς ὄνησις, εἰ μὴ παρέχει τὸν βίον ὅμοιον τῷ ἀνδρὶ καὶ σύμφωνον τὸ ἦθος. εἰ χαίροντος μὲν εἰκόνα σκυθρωπὴν ἀποδίδωσι τὸ ἔσοπτρον, ἀχθομένου δὲ καὶ σκυθρωπάζοντας ἱλαρὰν καὶ σεσηρυῖαν, ἡμαρτημένον ἐστὶ καὶ φαῦλον. οὐκοῦν καὶ γυνὴ φαῦλος καὶ ἄκαιρος ἡ παίζειν μὲν ὡρμημένου καὶ φιλοφρονεῖσθαι τοῦ ἀνδρὸς ἐσκυθρωπακυῖα, σπουδάζοντος δὲ παίζουσα καὶ γελῶσα· τὸ μὲν γὰρ ἀηδίας, τὸ δʼ ὀλιγωρίας. δεῖ δέ, ὥσπερ οἱ γεωμέτραι λέγουσι τὰς γραμμὰς καὶ τὰς ἐπιφανείας οὐ κινεῖσθαι καθʼ ἑαυτὰς ἀλλὰ συγκινεῖσθαι τοῖς σώμασιν, οὕτω τὴν γυναῖκα μηδὲν ἴδιον πάθος ἔχειν, ἀλλὰ κοινωνεῖν τῷ ἀνδρὶ καὶ σπουδῆς καὶ παιδιᾶς καὶ συννοίας καὶ γέλωτος.

15Karılarının kendileriyle yemek yemesini hoş karşılamayanlar, onlara yalnız kalınca tıka basa yemeyi öğretirler. Aynı şekilde karılarıyla neşeyle vakit geçirmeyen, şakalarına ve gülüşlerine ortak olmayanlar da onlara kendilerinden ayrı, kendilerine özgü hazlar aramayı öğretirler.

15

οἱ τὰς γυναῖκας μὴ ἡδέως βλέποντες ἐσθιούσας μετʼ αὐτῶν διδάσκουσιν ἐμπίπλασθαι μόνας γενομένας. οὕτως οἱ μὴ συνόντες ἱλαρῶς ταῖς γυναιξὶ μηδὲ παιδιᾶς κοινωνοῦντες αὐταῖς καὶ γέλωτος ἰδίας ἡδονὰς χωρὶς αὐτῶν ζητεῖν διδάσκουσιν.

16Pers krallarının meşru eşleri yemekte yanlarına oturup sofralarını paylaşırlar; ama krallar eğlenmek ve sarhoş olmak isteyince onları gönderir, çalgıcı kadınları ve cariyeleri çağırırlar. Bunu yapmakta da haklıdırlar, çünkü ölçüsüzlüklerine ve sarhoşluk taşkınlıklarına eşlerini ortak etmezler. Öyleyse sıradan bir adam, hazlarda kendine hâkim olamayan ve terbiyesiz biri olarak bir hetairayla ya da bir hizmetçi kızla bir kusur işlerse, eşi öfkelenmemeli, kızmamalı; kocasının, kendisine duyduğu saygıdan ötürü sarhoşluk taşkınlığını, ölçüsüzlüğünü ve küstahlığını başka bir kadınla paylaştığını düşünmelidir.

16

·τοῖς τῶν Περσῶν βασιλεῦσιν αἱ γνήσιαι γυναῖκες παρακάθηνται δειπνοῦσι καὶ συνεστιῶνται· βουλόμενοι δὲ παίζειν καὶ μεθύσκεσθαι ταύτας μὲν ἀποπέμπουσι, τὰς δὲ μουσουργοὺς καὶ παλλακίδας καλοῦσιν, ὀρθῶς τοῦτό γʼ αὐτὸ ποιοῦντες, ὅτι τὸ συνακολασταίνειν καὶ παροινεῖν οὐ μεταδιδόασι ταῖς γαμεταῖς. ἂν οὖν ἰδιώτης ἀνήρ, ἀκρατὴς δὲ περὶ τὰς ἡδονὰς καὶ ἀνάγωγος, ἐξαμάρτῃ τι πρὸς ἑταίραν ἢ θεραπαινίδα, δεῖ τὴν γαμετὴν μὴ ἀγανακτεῖν μηδὲ χαλεπαίνειν, λογιζομένην ὅτι παροινίας καὶ ἀκολασίας καὶ ὕβρεως αἰδούμενος αὐτὴν ἑτέρᾳ μεταδίδωσιν.

17Musikiyi seven krallar birçok musikici, söze düşkün olanlar birçok söz ustası, atletizmi sevenler birçok idmancı yetiştirir. Aynı şekilde bedenine düşkün bir erkek süse düşkün bir kadın, hazza düşkün olan hetaira gibi ve ölçüsüz bir kadın, iyiyi ve güzeli seven ise itidalli ve edepli bir kadın yetiştirir.

17

οἱ φιλόμουσοι τῶν βασιλέων πολλοὺς μουσικοὺς ποιοῦσιν, οἱ φιλόλογοι λογίους, οἱ φιλαθληταὶ γυμναστικούς. οὕτως ἀνὴρ φιλοσώματος καλλωπίστριαν γυναῖκα ποιεῖ, φιλήδονος ἑταιρικὴν καὶ ἀκόλαστον, φιλάγαθος καὶ φιλόκαλος σώφρονα καὶ κοσμίαν.

18Lakonyalı bir genç kıza biri kocasının yanına artık gidip gitmediğini sorunca, "Ben değil, o bana geldi," demiş. Ev hanımının tavrı da bence böyle olmalıdır: kocası bu tür şeylere başlayınca ne kaçmalı ne de sıkılmalı, ama kendisi de başlatmamalıdır; çünkü biri hetairaya yakışır ve arsızcadır, öteki kibirli ve sevgisizcedir.

18

Λάκαινα παιδίσκη, πυνθανομένου τινὸς εἰ ἤδη ἀνδρὶ προσελήλυθεν οὐκ ἔγωγʼ εἶπεν ἀλλʼ ἐμοὶ ἐκεῖνος. οὗτος ὁ τρόπος, οἶμαι, τῆς οἰκοδεσποίνης, μήτε φεύγειν μήτε δυσχεραίνειν τὰ τοιαῦτα τοῦ ἀνδρὸς ἀρχομένου μήτε αὐτὴν κατάρχεσθαι· τὸ μὲν γὰρ ἑταιρικὸν καὶ ἰταμόν, τὸ δʼ ὑπερήφανον καὶ ἀφιλόστοργον.

19Kadın kendine ayrı dostlar edinmemeli, kocasının dostlarını ortak dost bilmelidir. Tanrılar ise ilk ve en büyük dostlardır. Bu yüzden eşe, yalnız kocasının inandığı tanrılara tapmak ve yalnız onları tanımak yaraşır; meraklı ayinlere ve yabancı batıl inançlara avlu kapısını kapatmalıdır. Çünkü bir kadının gizlice ve el altından yaptığı ayinler hiçbir tanrıyı hoşnut etmez.

19

ἰδίους οὐ δεῖ φίλους κτᾶσθαι τὴν γυναῖκα, κοινοῖς δὲ χρῆσθαι τοῖς τοῦ ἀνδρός· οἱ δὲ θεοὶ φίλοι πρῶτοι καὶ μέγιστοι. διὸ καὶ θεοὺς οὓς ὁ ἀνὴρ νομίζει σέβεσθαι τῇ γαμετῇ καὶ γιγνώσκειν μόνους προσήκει, περιέργοις δὲ θρησκείαις καὶ ξέναις δεισιδαιμονίαις ἀποκεκλεῖσθαι τὴν αὔλειον, οὐδενὶ γὰρ θεῶν ἱερὰ κλεπτόμενα καὶ λανθάνοντα δρᾶται κεχαρισμένως ὑπὸ γυναικός.

20Platon, vatandaşların "benim" ve "benim değil" sözlerini en az söylediği şehrin mesut ve mutlu olduğunu söyler, çünkü orada vatandaşlar ilgiye değer şeyleri olabildiğince ortak kullanırlar; böyle bir sözün evlilikten ise çok daha fazla kaldırılması gerekir. Yalnız, hekimlerin sol taraftaki darbelerin acısının sağ tarafta duyulduğunu söylemeleri gibi, kadının kocasının dertlerini, kocanın da karısının dertlerini paylaşması güzeldir. Düğümler birbirine geçerek nasıl birbirinden güç alırsa, her biri iyi niyete iyi niyetle karşılık verince ortaklık da ikisi sayesinde ayakta kalsın. Tabiat da bizi bedenler aracılığıyla karıştırır; ikisinden de birer parça alıp kaynaştırarak doğan çocuğu ikisine ortak olarak verir, öyle ki hiçbiri kendine ait olanı başkasına ait olandan ayıramaz, seçemez. Mal ortaklığı da evlenenlere en çok böyle yaraşır: her şeyi tek bir mal varlığına döküp karıştırmalı, bir kısmını kendinin, bir kısmını başkasının değil, hepsini kendinin saymalı, hiçbirini başkasının saymamalıdırlar. Karışımda daha çok su bulunsa da ona şarap dediğimiz gibi, mal varlığına ve eve de, kadın daha fazlasını getirmiş olsa bile, kocanın malı ve evi denmelidir.

20

ὁ Πλάτων φησὶν εὐδαίμονα καὶ μακαρίαν εἶναι πόλιν, ἐν τὸ ἐμὸν καὶ τὸ οὐκ ἐμὸν ἥκιστα φθεγγομένων ἀκούουσι διὰ τὸ κοινοῖς ὡς ἔνι μάλιστα χρῆσθαι τοῖς ἀξίοις σπουδῆς τοὺς πολίτας, πολὺ δὲ μᾶλλον ἐκ γάμου δεῖ τὴν τοιαύτην φωνὴν ἀνῃρῆσθαι. πλὴν ὥσπερ οἱ ἰατροὶ λέγουσι τὰς τῶν εὐωνύμων πληγὰς τὴν αἴσθησιν ἐν τοῖς δεξιοῖς ἀναφέρειν, οὕτω τὴν γυναῖκα τοῖς τοῦ ἀνδρὸς συμπαθεῖν καλὸν καὶ τὸν ἄνδρα τοῖς τῆς γυναικός, ἵνʼ ὥσπερ οἱ δεσμοὶ κατὰ τὴν ἐπάλλαξιν ἰσχὺν διʼ ἀλλήλων λαμβάνουσιν, οὕτως ἑκατέρου τὴν εὔνοιαν ἀντίστροφον ἀποδιδόντος ἡ κοινωνία σῴζηται διʼ ἀμφοῖν. καὶ γὰρ ἡ φύσις μίγνυσι διὰ τῶν σωμάτων τῶν ἡμᾶς, ἵνʼ ἐξ ἑκατέρων μέρος λαβοῦσα καὶ συγχέασα κοινὸν ἀμφοτέροις ἀποδῷ τὸ γεννώμενον, ὥστε μηδέτερον διορίσαι μηδὲ διακρῖναι τὸ ἴδιον ἢ τὸ ἀλλότριον. τοιαύτη τοίνυν καὶ χρημάτων κοινωνία προσήκει μάλιστα τοῖς γαμοῦσιν εἰς μίαν οὐσίαν πάντα καταχεαμένοις καὶ ἀναμίξασι μὴ τὸ μέρος ἴδιον καὶ τὸ μέρος ἀλλότριον ἀλλὰ πᾶν ἴδιον ἡγεῖσθαι καὶ μηδὲν ἀλλότριον. ὥσπερ γὰρ τὸ κρᾶμα καίτοι ὕδατος μετέχον πλείονος οἶνον καλοῦμεν, οὕτω τὴν οὐσίαν δεῖ καὶ τὸν οἶκον τοῦ ἀνδρὸς λέγεσθαι, κἂν ἡ γυνὴ πλείονα συμβάλληται.

21Helene zenginliğe düşkündü, Paris hazza; Odysseus akıllıydı, Penelope itidalli. Bu yüzden ikincilerin evliliği mutlu ve imrenilecek bir evlilik oldu; ötekilerinki ise Hellenlere ve barbarlara bir İlyada dolusu kötülük getirdi.

21

φιλόπλουτος ἡ Ἑλένη, φιλήδονος ὁ Πάρις· φρόνιμος ὁ Ὀδυσσεύς, σώφρων ἡ Πηνελόπη. διὰ τοῦτο μακάριος γάμος ὁ τούτων καὶ ζηλωτός, ὁ δʼ ἐκείνων Ἰλιάδα κακῶν Ἕλλησι καὶ βαρβάροις ἐποίησεν.

22Bir Romalı, itidalli, zengin ve güzel karısını boşadığı için dostları onu ayıplayınca ayakkabısını onlara uzatıp "Bu da görmesi güzel ve yeni; ama nereden sıktığını kimse bilmez," demiş. Öyleyse kadın çeyizine, soyuna ya da güzelliğine güvenmemeli; kocasına en çok dokunan şeylerde, yani sohbette, karakterde ve birlikte geçimde kendini her gün sert ve üzücü değil, uyumlu, acısız ve sevimli göstermelidir. Hekimler belirsiz ve azar azar biriken sebeplerden doğan hummalardan, açık ve büyük sebepleri olanlardan daha çok korkarlar; aynı şekilde karı koca arasında çoğu insanın fark etmediği küçük, sürekli ve gündelik sürtüşmeler de onları daha çok ayırır ve ortak hayatı daha çok bozar.

22

ὁ Ῥωμαῖος ὑπὸ τῶν φίλων νουθετούμενος ὅτι σώφρονα γυναῖκα καὶ πλουσίαν καὶ ὡραίαν ἀπεπέμψατο, τὸν κάλτιον αὐτοῖς προτείνας; καὶ γὰρ οὗτος ἔφη καλὸς ἰδεῖν καὶ καινός, ἀλλʼ οὐδεὶς οἶδεν ὅπου με θλίβει. δεῖ τοίνυν μὴ προικὶ μηδὲ γένει μηδὲ κάλλει τὴν γυναῖκα πιστεύειν, ἀλλʼ ἐν οἷς ἅπτεται μάλιστα τοῦ ἀνδρός, ὁμιλίᾳ τε καὶ ἤθει καὶ συμπεριφορᾷ, ταῦτα μὴ σκληρὰ μηδʼ ἀνιῶντα καθʼ ἡμέραν ἀλλʼ εὐάρμοστα καὶ ἄλυπα καὶ προσφιλῆ παρέχειν. ὥσπερ γὰρ οἱ ἰατροὶ τοὺς ἐξ αἰτιῶν ἀδήλων καὶ κατὰ μικρὸν συλλεγομένων γεννωμένους πυρετοὺς μᾶλλον δεδοίκασιν ἢ τοὺς ἐμφανεῖς καὶ μεγάλας προφάσεις ἔχοντας, οὕτω τὰ λανθάνοντα τοὺς πολλοὺς μικρὰ καὶ συνεχῆ καὶ καθημερινὰ προσκρούματα γυναικὸς καὶ ἀνδρὸς μᾶλλον διίστησι καὶ λυμαίνεται τὴν συμβίωσιν.

23Kral Philippos, kendisini büyülemekle suçlanan Thessalyalı bir kadına âşıktı. Olympias bu kadını ele geçirmek için çok uğraştı. Ama kadın karşısına gelince güzel görünüşlü olduğu ve onunla soysuzca ya da akılsızca konuşmadığı görülünce Olympias, "Bırakalım iftiraları; sen büyüleri kendinde taşıyorsun," dedi. Öyleyse kanuna uygun bir eş, her şeyi, çeyizi, soyu, büyüleri, hatta Aphrodite'nin kemerinin kendisini de kendinde toplayıp karakteri ve aretē'siyle kocasının iyi niyetini kazanırsa karşı konulmaz bir şey olur.

23

ὁ βασιλεὺς Φίλιππος ἤρα Θεσσαλῆς γυναικὸς αἰτίαν ἐχούσης καταφαρμακεύειν αὐτόν. ἐσπούδασεν οὖν ἡ Ὀλυμπιὰς λαβεῖν τὴν ἄνθρωπον ὑποχείριον. ὡς δʼ εἰς ὄψιν ἐλθοῦσα τὸ τʼ εἶδος εὐπρεπὴς ἐφάνη καὶ διελέχθη πρὸς αὐτὴν οὐκ ἀγεννῶς οὐδʼ ἀσυνέτως, χαιρέτωσαν εἶπεν ἡ Ὀλυμπιάς αἱ διαβολαί σὺ γὰρ ἐν σεαυτῇ τὰ φάρμακα ἔχεις. ἄμαχον οὖν τι γίγνεται πρᾶγμα γαμετὴ γυνὴ καὶ νόμιμος, ἂν ἐν αὑτῇ πάντα θεμένη, καὶ προῖκα καὶ γένος καὶ φάρμακα καὶ τὸν κεστὸν αὐτόν, ἤθει καὶ ἀρετῇ κατεργάσηται τὴν εὔνοιαν.

24Olympias yine, saraydan genç bir adam güzel ama adı çıkmış bir kadınla evlenince, "Bu adamın aklı yok; yoksa gözleriyle evlenmezdi," demişti. İnsan gözleriyle evlenmemeli, parmaklarıyla da evlenmemeli; bazıları gibi kadının ne kadar çeyiz getireceğini parmak hesabıyla bulup onu almamalı, nasıl bir ortak hayat yaşayacağını yargılamadan.

24

πάλιν ἡ Ὀλυμπιάς, αὐλικοῦ τινος νεανίσκου γήμαντος εὐπρεπῆ γυναῖκα κακῶς ἀκούουσαν, οὗτος εἶπεν οὐκ ἔχει λογισμόν· οὐ γὰρ ἂν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἔγημε δεῖ δὲ μὴ τοῖς ὄμμασι γαμεῖν δὲ τοῖς δακτύλοις, ὥσπερ ἔνιοι ψηφίσαντες πόσα φέρουσαν λαμβάνουσιν, οὐ κρίναντες πῶς συμβιωσομένην.

25Sokrates aynaya bakan gençlerden çirkin olanların aretē ile kendilerini düzeltmelerini, güzellerin de güzelliklerini kötülükle utandırmamalarını öğütlerdi. Ev hanımı da aynayı eline aldığında kendi kendine konuşursa iyi eder: çirkinse "Ya bir de itidalli olmazsam?", güzelse "Ya bir de itidalli olursam?" diye. Çünkü çirkin bir kadın için güzelliğinden değil karakterinden ötürü sevilmek daha onurludur.

25

ὁ Σωκράτης ἐκέλευε τῶν ἐσοπτριζομένων νεανίσκων τοὺς μὲν αἰσχροὺς ἐπανορθοῦσθαι τῇ ἀρετῇ, τοὺς δὲ καλοὺς μὴ καταισχύνειν τῇ κακίᾳ τὸ εἶδος. καλὸν οὖν καὶ τὴν οἰκοδέσποιναν, ὅταν ἐν ταῖς χερσὶν ἔχῃ τὸ ἔσοπτρον, αὐτὴν ἐν ἑαυτῇ διαλαλεῖν, τὴν μὲν αἰσχρὰν τί οὖν, ἂν μὴ σώφρων γένωμαι; τὴν δὲ καλὴν τί οὖν, ἂν καὶ σώφρων γένωμαι; τῇ γὰρ αἰσχρᾷ σεμνότερον εἰ φιλεῖται διὰ τὸ ἦθος ἢ τὸ κάλλος.

26Sicilyalı tiran Lysandros'un kızlarına pahalı elbiseler ve gerdanlıklar göndermişti; Lysandros bunları kabul etmedi ve "Bu süsler kızlarımı süslemekten çok utandırır," dedi. Lysandros'tan önce Sophokles de şunu söylemişti:

"Süs değil, zavallı, süssüzlük ve aklının çılgınlığı görünür sende."

Krates'in dediği gibi süs, süsleyendir; kadını süsleyen de onu daha edepli kılandır. Onu böyle kılan ne altındır ne zümrüt ne kırmız, ama ağırbaşlılık, düzen ve utangaçlık izlenimi veren her şeydir.

26

ταῖς Λυσάνδρου θυγατράσιν ὁ τύραννος ὁ Σικελικὸς ἱμάτια καὶ πλόκια τῶν πολυτελῶν ἔπεμψεν ὁ δὲ Λύσανδρος οὐκ ἔλαβεν εἰπών ταῦτα τὰ κόσμια καταισχυνεῖ μου μᾶλλον ἢ κοσμήσει τὰς θυγατέρας. πρότερος δὲ Λυσάνδρου Σοφοκλῆς τοῦτʼ εἶπεν οὐ κόσμος, οὔκ, ὦ τλῆμον, ἀλλʼ ἀκοσμία φαίνοιτʼ ἂν εἶναι σῶν τε μαργότης φρενῶν κόσμος γάρ ἐστιν, ὡς ἔλεγε Κράτης, τὸ κοσμοῦν κοσμεῖ δὲ τὸ κοσμιωτέραν τὴν γυναῖκα ποιοῦν. ποιεῖ δὲ τοιαύτην οὔτε χρυσὸς οὔτε σμάραγδος οὔτε κόκκος, ἀλλʼ ὅσα σεμνότητος εὐταξίας αἰδοῦς ἔμφασιν περιτίθησιν.

27Evliliğin koruyucusu Hera'ya kurban sunanlar safrayı öteki kutsal parçalarla birlikte yakmazlar, çıkarıp sunağın yanına atarlar. Kanun koyucu bununla evlilikte hiçbir zaman safranın ve öfkenin bulunmaması gerektiğini ima eder. Ev hanımının sertliği şarabınki gibi yararlı ve tatlı olmalı; sarısabır gibi acı, ilaç gibi tatsız olmamalıdır.

27

οἱ τῇ γαμηλίᾳ θύοντες Ἥρᾳ τὴν χολὴν οὐ συγκαθαγίζουσι τοῖς ἄλλοις ἱεροῖς, ἀλλʼ ἐξελόντες ἔρριψαν παρὰ τὸν βωμόν, αἰνιττομένου τοῦ νομοθέτου τὸ μηδέποτε δεῖν χολὴν μηδʼ ὀργὴν γάμῳ παρεῖναι. δεῖ γὰρ εἶναι τῆς οἰκοδεσποίνης ὥσπερ οἴνου τὸ αὐστηρὸν ὠφέλιμον καὶ ἡδύ, μὴ πικρὸν ὥσπερ ἀλόης μηδὲ φαρμακῶδες

28Platon, karakteri biraz ağır ama başka bakımlardan iyi ve güzel bir adam olan Ksenokrates'e Kharislere kurban sunmasını öğütlerdi. Bence itidalli kadının da kocasına karşı en çok zarafete ihtiyacı vardır; ki Metrodoros'un dediği gibi kocasıyla hoş geçinsin ve itidalli olduğu için de öfkeli olmasın. Sade yaşayan kadın temizliği, kocasını seven kadın da güler yüzü ihmal etmemelidir; çünkü huysuzluk kadının düzenliliğini, pislik de sadeliğini tatsız kılar.

28

ὁ Πλάτων τῷ Ξενοκράτει βαρυτέρῳ τὸ ἦθος ὄντι τἄλλα δὲ καλῷ κἀγαθῷ παρεκελεύετο θύειν ταῖς Χάρισιν. οἶμαι δὴ καὶ τῇ σώφρονι μάλιστα δεῖν πρὸς τὸν ἄνδρα χαρίτων, ἵνʼ, ὡς ἔλεγε Μητρόδωρος, ἡδέως συνοικῇ καὶ μὴ ὀργιζομένη ὅτι σωφρονεῖ δεῖ γὰρ μήτε τὴν εὐτελῆ καθαριότητος ἀμελεῖν μήτε τὴν φίλανδρον φιλοφροσύνης ποιεῖ γὰρ ἡ χαλεπότης ἀηδῆ τὴν εὐταξίαν τῆς γυναικός ὥσπερ ἡ ῥυπαρία τὴν ἀφέλειαν,

29Kocasına karşı gülmekten ve biraz şakalaşmaktan, küstah ve ölçüsüz görünmemek için korkan kadın, koku sürüyor sanılmasın diye başını yağlamayan, düzgün sürüyor sanılmasın diye yüzünü yıkamayan kadından hiç farklı değildir. Şairlerin ve hatiplerin de, üslupta kalabalığa yaranmaktan, bayağılıktan ve yapmacıklıktan kaçanlarının, dinleyiciyi konunun kendisiyle, kuruluşla ve karakterlerle etkileyip harekete geçirmek için sanatlarını özenle kullandıklarını görürüz. Bu yüzden ev hanımı da, aşırı olan, hetairaya ve bayram şatafatına yaraşan her şeyden kaçıp bunları geri çevirdiğine göre (ki iyi eder), kocasına karşı karakterin ve gündelik hayatın zarafetlerinde daha çok ustalık göstermeli, onu güzel olana hazla alıştırmalıdır. Ama bir kadın tabiatça sert, katışıksız ve tatsızsa, koca anlayış göstermelidir. Antipatros kendisine güzel ve yakışık almayan bir iş buyurunca Phokion "Beni hem dost hem dalkavuk olarak kullanamazsın," demişti; koca da itidalli ve sert karısı için "Onunla hem eşim hem hetairam olarak birlikte olamam," diye düşünmelidir.

29

ἡ φοβουμένη γελάσαι πρὸς τὸν ἄνδρα καὶ παῖξαί τι , μὴ φανῇ θρασεῖα καὶ ἀκόλαστος, οὐδὲν διαφέρει τῆς ἵνα μὴ δοκῇ μυρίζεσθαι τὴν κεφαλὴν μηδʼ ἀλειφομένης, καὶ ἵνα μὴ φυκοῦσθαι τὸ πρόσωπον νιπτομένης;. ὁρῶμεν δὲ καὶ ποιητὰς καὶ ῥήτορας, ὅσοι φεύγουσι τὸ περὶ τὴν λέξιν ὀχλικὸν καὶ ἀνελεύθερον καὶ κακόζηλον, τοῖς πράγμασι καὶ ταῖς οἰκονομίαις καὶ τοῖς ἤθεσιν ἄγειν καὶ κινεῖν τὸν ἀκροατὴν φιλοτεχνοῦντας. διὸ δεῖ καὶ τὴν οἰκοδέσποιναν ὅτι πᾶν τὸ περιττὸν καὶ ἑταιρικὸν καὶ πανηγυρικόν, εὖ ποιοῦσα, φεύγει καὶ παραιτεῖται, μᾶλλον φιλοτεχνεῖν ἐν ταῖς ἠθικαῖς καὶ βιωτικαῖς χάρισι πρὸς τὸν ἄνδρα, τῷ καλῷ μεθʼ ἡδονῆς συνεθίζουσαν αὐτόν; ἂν δʼ ἄρα φύσει τις αὐστηρὰ καὶ ἄκρατος γένηται καὶ ἀνήδυντος, εὐγνωμονεῖν δεῖ τὸν ἄνδρα, καὶ καθάπερ ὁ Φωκίων, τοῦ Ἀντιπάτρου πρᾶξιν αὐτῷ προστάττοντος οὐ καλὴν οὐδὲ πρέπουσαν, εἶπεν οὐ δύνασαί μοι καὶ φίλῳ χρῆσθαι καὶ κόλακι, οὕτω λογίζεσθαι περὶ τῆς σώφρονος καὶ αὐστηρᾶς γυναικὸς οὐ δύναμαι αὐτῇ καὶ ὡς γαμετῇ καὶ ὡς ἑταίρᾳ συνεῖναι

30Mısırlı kadınların ayakkabı giymesi âdet değildi; böylece gün boyu evde kalırlardı. Kadınların çoğunun da altın işlemeli ayakkabılarını, bileziklerini, halhallarını, mor elbiselerini ve incilerini elinden alırsan evde kalırlar.

30

ταῖς Αἰγυπτίαις ὑποδήμασι χρῆσθαι πάτριον οὐκ ἦν, ὅπως ἐν οἴκῳ διημερεύωσι. τῶν δὲ πλείστων γυναικῶν ἂν ὑποδήματα διάχρυσα περιέλῃς καὶ ψέλλια καὶ περισκελίδας καὶ πορφύραν καὶ μαργαρίτας, ἔνδον μένουσιν.

31Theano bir gün himationunu üstüne alırken kolu açıkta kaldı. Biri “Ne güzel kol!” deyince “Güzel, ama herkesin değil” dedi. İtidalli kadının yalnız kolu değil, sözü de herkesin olmamalıdır. Sesini yabancıların önünde açmaktan, soyunmaktan utanır gibi utanmalı ve onu sakınmalıdır; çünkü konuşan kadının sesinde duygusu da, huyu da, iç hâli de görünür.

31

ἡ Θεανὼ παρέφηνε τὴν χεῖρα περιβαλλομένη τὸ ἱμάτιον. εἰπόντος δέ τινος καλὸς ὁ πῆχυς, ἀλλʼ οὐ δημόσιος ἔφη. δεῖ δὲ μὴ μόνον τὸν πῆχυν ἀλλὰ μηδὲ τὸν λόγον δημόσιον εἶναι τῆς σώφρονος, καὶ τὴν φωνὴν ὡς ἀπογύμνωσιν αἰδεῖσθαι καὶ φυλάσσεσθαι πρὸς τοὺς ἐκτός· ἐνορᾶται γὰρ αὐτῇ καὶ πάθος καὶ ἦθος καὶ διάθεσις λαλούσης.

32Pheidias, Elislilerin Aphrodite'sini bir kaplumbağaya basar hâlde yaptı: kadınlar için evde oturmanın ve suskunluğun simgesi. Kadın ya kocasıyla konuşmalı ya da kocası aracılığıyla; tıpkı aulos çalan biri gibi, başkasının diliyle daha ağırbaşlı bir ses çıkarmaktan da gücenmemelidir.

32

τὴν Ἠλείων ὁ Φειδίας Ἀφροδίτην ἐποίησε χελώνην πατοῦσαν, οἰκουρίας σύμβολον ταῖς γυναιξὶ καὶ σιωπῆς. δεῖ γὰρ ἢ πρὸς τὸν ἄνδρα λαλεῖν ἢ διὰ τοῦ ἀνδρός, μὴ δυσχεραίνουσαν εἰ διʼ ἀλλοτρίας γλώσσης ὥσπερ αὐλητὴς φθέγγεται σεμνότερον.

33Zenginler ve krallar filozoflara saygı gösterdiklerinde hem kendilerini hem onları süslerler; filozoflar ise zenginlerin peşinde dolaştıklarında onları şanlı kılmaz, yalnız kendi itibarlarını düşürürler. Kadınlarda da aynısı olur: kendilerini kocalarına bağlı tuttuklarında övülürler, hükmetmeye kalktıklarında ise hükmettikleri adamlardan daha çok kendilerini gülünç düşürürler. Kocanın karısına hükmetmesi elbette adildir; ama efendinin malına hükmettiği gibi değil, psykhēnin bedene hükmettiği gibi: onunla birlikte duyarak ve sevgiyle ona kaynaşmış olarak. Bedenin hazlarına ve arzularına kul olmadan onu gözetmek nasıl mümkünse, kadını da onu sevindirerek ve gönlünü hoş ederek yönetmek öyle mümkündür.

33

οἱ πλούσιοι καὶ οἱ βασιλεῖς τιμῶντες τοὺς φιλοσόφους αὑτούς τε, κοσμοῦσι κἀκείνους, οἱ δὲ φιλόσοφοι τοὺς πλουσίους θεραπεύοντες οὐκ ἐκείνους ποιοῦσιν ἐνδόξους ἀλλʼ αὑτοὺς ἀδοξοτέρους. τοῦτο συμβαίνει καὶ περὶ τὰς γυναῖκας. ὑποτάττουσαι μὲν γὰρ ἑαυτὰς τοῖς ἀνδράσιν ἐπαινοῦνται, κρατεῖν δὲ βουλόμεναι μᾶλλον τῶν κρατουμένων ἀσχημονοῦσι. κρατεῖν δὲ τὸν ἄνδρα τῆς γυναικὸς οὐχ ὡς δεσπότην κτήματος ἀλλʼ ὡς ψυχὴν σώματος, συμπαθοῦντα καὶ συμπεφυκότα τῇ εὐνοίᾳ δίκαιόν ἐστιν. ὥσπερ οὖν σώματος ἔστι κήδεσθαι μὴ δουλεύοντα ταῖς ἡδοναῖς αὐτοῦ καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις, οὕτω γυναικὸς ἄρχειν εὐφραίνοντα καὶ χαριζόμενον.

34Filozoflar cisimlerin kimisinin donanma ya da ordugâh gibi birbirinden ayrı parçalardan, kimisinin ev ya da gemi gibi birbirine eklenmiş parçalardan oluştuğunu, kimisinin de her canlı gibi tek ve kaynaşmış bir bütün olduğunu söylerler. Evlilik de aşağı yukarı böyledir. Birbirini sevenlerin evliliği tek ve kaynaşmış bir bütündür; çeyiz ya da çocuk için evlenenlerinki eklenmiş parçalardan oluşur; aynı yatağı paylaşmayanlarınki ise ayrı parçalardandır: onlar için ancak aynı evde oturuyorlar, hayatı paylaşmıyorlar denebilir. Tabiatı inceleyenler sıvıların karışımının bütün kütleye yayıldığını söylerler; evlenenlerin de bedenleri, malları, dostları ve yakınları böyle baştan başa birbirine karışmalıdır. Nitekim Roma kanun koyucusu da evlilerin birbirine hediye vermesini ve birbirinden hediye almasını yasakladı; hiçbir şeyden pay almasınlar diye değil, her şeyi ortak saysınlar diye.

34

τῶν σωμάτων οἱ φιλόσοφοι τὰ μὲν ἐκ διεστώτων λέγουσιν εἶναι καθάπερ στόλον καὶ στρατόπεδον, τὰ δʼ ἐκ συναπτομένων ὡς οἰκίαν καὶ ναῦν, τὰ δʼ ἡνωμένα καὶ συμφυᾶ καθάπερ ἐστὶ τῶν ζῴων ἕκαστον. σχεδὸν οὖν καὶ γάμος ὁ μὲν τῶν ἐρώντων ἡνωμένος καὶ συμφυής ἐστιν, ὁ δὲ τῶν διὰ προῖκας ἢ τέκνα γαμούντων ἐκ συναπτομένων, ὁ δὲ τῶν οὐ συγκαθευδόντων ἐκ διεστώτων, οὓς συνοικεῖν ἄν τις ἀλλήλοις οὐ συμβιοῦν νομίσειε. δεῖ δέ, ὥσπερ οἱ φυσικοὶ τῶν ὑγρῶν λέγουσι διʼ ὅλων γενέσθαι τὴν κρᾶσιν, οὕτω τῶν γαμούντων καὶ σώματα καὶ χρήματα καὶ φίλους καὶ οἰκείους ἀναμιχθῆναι διʼ ἀλλήλων. καὶ γὰρ ὁ Ῥωμαῖος νομοθέτης ἐκώλυσε δῶρα διδόναι καὶ λαμβάνειν παρʼ ἀλλήλων τοὺς γεγαμηκότας, οὐχ ἵνα μηδενὸς μεταλαμβάνωσιν, ἀλλʼ ἵνα πάντα κοινὰ νομίζωσιν,

35Libya'nın Leptis şehrinde bir âdet vardır: düğünün ertesi günü gelin, damadın annesine haber gönderip bir tencere ister; kaynana ise vermez, evde tencere olmadığını da söyler. Böylece gelin kaynananın üvey ana huyunu baştan öğrenir de ileride daha sert bir şeyle karşılaşırsa öfkelenmez, huysuzlanmaz. Bunu bilen kadın, işin sebebini gidermeye bakmalıdır; sebep de annenin, oğlunun sevgisini kaybetme korkusuyla duyduğu kıskançlıktır. Bu derdin tek çaresi, kocanın gönlünü kendine bağlarken onun annesine olan sevgisini başka yana çekmemek ve azaltmamaktır.

35

ἐν Λέπτει τῆς Λιβύης πόλει πάτριόν ἐστι τῇ μετὰ τὸν γάμον ἡμέρᾳ τὴν νύμφην πρὸς τὴν τοῦ νυμφίου μητέρα πέμψασαν αἰτεῖσθαι χύτραν· ἡ δʼ οὐ δίδωσιν οὐδέ φησιν ἔχειν, ὅπως ἀπʼ ἀρχῆς ἐπισταμένη τὸ τῆς ἑκυρᾶς μητρυιῶδες, ἂν ὕστερόν τι συμβαίνῃ τραχύτερον, μὴ ἀγανακτῇ μηδὲ δυσκολαίνῃ. τοῦτο δεῖ γιγνώσκουσαν τὴν γυναῖκα θεραπεύειν τὴν πρόφασιν· ἔστι δὲ ζηλοτυπία τῆς μητρὸς ὑπὲρ εὐνοίας πρὸς αὐτήν. θεραπεία δὲ μία τοῦ πάθους ἰδίᾳ μὲν εὔνοιαν τῷ ἀνδρὶ ποιεῖν πρὸς ἑαυτήν, τὴν δὲ τῆς μητρὸς μὴ περισπᾶν μηδʼ ἐλαττοῦν.

36Annelerin oğullarını, kendilerine yardım edebilecekleri için; babaların da kızlarını, kendi yardımlarına muhtaç oldukları için daha çok sevdikleri sanılır. Belki de karı koca birbirine duyduğu saygıdan ötürü, her biri ötekine daha yakın olanı daha çok sevip bağrına bastığını göstermek ister. Bu belki önemsiz bir şeydir; ama şu gerçekten ince bir davranıştır: kadının saygısını kendi anne babasından çok kocasının anne babasına yönelttiğinin görülmesi, bir derdi olduğunda onlara açılıp kendi ailesinden gizlemesi. Çünkü güvendiğini göstermek güven uyandırır, sevmek de sevilmeyi getirir.

36

τοὺς υἱοὺς δοκοῦσι μᾶλλον ἀγαπᾶν αἱ μητέρες ὡς δυναμένους αὐταῖς βοηθεῖν, οἱ δὲ πατέρες τὰς θυγατέρας ὡς δεομένας αὐτῶν βοηθούντων ἴσως δὲ καὶ τιμῇ τῇ πρὸς ἀλλήλους ὁ ἕτερος τὸ μᾶλλον οἰκεῖον τῷ ἑτέρῳ βούλεται μᾶλλον ἀσπαζόμενος καὶ ἀγαπῶν φανερὸς εἶναι. καὶ τοῦτο μὲν ἴσως ἀδιάφορόν ἐστιν, ἐκεῖνο δʼ ἀστεῖον, ἂν ἡ γυνὴ μᾶλλον ἀποκλίνασα τῇ τιμῇ πρὸς τοὺς γονεῖς τοῦ ἀνδρὸς ἢ τοὺς ἑαυτῆς βλέπηται, κἄν τι λυπῆται, πρὸς ἐκείνους ἀναφέρουσα, τοὺς δʼ ἑαυτῆς λανθάνουσα. ποιεῖ γὰρ τὸ πιστεύειν δοκεῖν πιστεύεσθαι, καὶ τὸ φιλεῖν φιλεῖσθαι.

37Kyros'un yanındaki Yunanlılara komutanları şöyle buyurmuştu: düşman bağırarak saldırırsa onu sessizce karşılasınlar; düşman sessizce gelirse kendileri bağırarak üstüne atılsınlar. Akıllı kadınlar da öfkelenen kocaları bağırıp çağırırken susarlar; kocaları susup içine kapandığında ise onlarla konuşup gönüllerini alarak yatıştırırlar.

37

τοῖς περὶ τὸν Κῦρον Ἕλλησι παρήγγειλαν οἱ στρατηγοὶ τοὺς πολεμίους, ἂν μὲν βοῶντες ἐπίωσι, δέχεσθαι μετὰ σιωπῆς, ἂν δʼ ἐκεῖνοι σιωπῶσιν αὐτοὺς μετὰ βοῆς ἀντεξελαύνειν. αἱ δὲ νοῦν ἔχουσαι γυναῖκες ἐν ταῖς ὀργαῖς τῶν ἀνδρῶν κεκραγότων μὲν ἡσυχάζουσι, σιωπῶντας δὲ προσλαλοῦσαι καὶ παραμυθούμεναι καταπραΰνουσιν.

38Euripides, şarap başında lir çalanları haklı olarak kınar: müziği, hazza dalmış olanları büsbütün gevşetmek için değil, öfke ve yas anlarında yardıma çağırmak gerekirdi. Siz de şunu bilin: haz için aynı yatağa giren, ama bir öfkeye ya da anlaşmazlığa düştüklerinde ayrı yatan ve tam o anda bu tür dertlerin en iyi hekimi olan Aphrodite'yi yardıma çağırmayanlar yanlış yaparlar. Şair de bunu öğretir; Hera'ya şöyle dedirtir:

Bitmez kavgalarını çözeceğim onların,
*yatağa gönderip sevgide birleştirerek.*

38

ὀρθῶς ὁ Εὐριπίδης αἰτιᾶται τοὺς τῇ λύρᾳ χρωμένους παρʼ οἶνον· ἔδει γὰρ ἐπὶ τὰς ὀργὰς καὶ τὰ πένθη μᾶλλον τὴν μουσικὴν παρακαλεῖν ἢ προσεκλύειν τοὺς ἐν ταῖς ἡδοναῖς ὄντας. νομίζετε οὖν ὑμεῖς ἁμαρτάνειν τοὺς ἡδονῆς ἕνεκα συγκαθεύδοντας ἀλλήλοις ὅταν δʼ ἐν ὀργῇ τινι γένωνται καὶ διαφορᾷ, χωρὶς ἀναπαυομένους καὶ μὴ τότε μάλιστα τὴν Ἀφροδίτην παρακαλοῦντας, ἰατρὸν οὖσαν τῶν τοιούτων ἀρίστην. ὥς που καὶ ὁ ποιητὴς διδάσκει, τὴν Ἥραν ποιῶν λέγουσαν καὶ σφʼ ἄκριτα νείκεα λύσω εἰς εὐνὴν ἀνέσασα ὁμωθῆναι φιλότητι

39Kadının kocasını, kocanın da karısını incitmesinden her zaman ve her yerde kaçınmak gerekir; ama en çok da birlikte dinlenip birlikte yatarken bundan sakınmalıdır. Doğum sancısı çeken bir kadın, kıvranırken kendisini yatağa yatırmak isteyenlere “Yatakta başıma gelen derdi yatak nasıl iyileştirsin?” demiş. Yatağın doğurduğu anlaşmazlıkları, sövgüleri ve öfkeleri de başka bir yerde, başka bir zamanda gidermek kolay değildir.

39

ἀεὶ μὲν δεῖ καὶ πανταχοῦ φεύγειν τὸ προσκρούειν τῷ ἀνδρὶ τὴν γυναῖκα καὶ τῇ γυναικὶ τὸν ἄνδρα, μάλιστα δὲ φυλάττεσθαι τοῦτο ποιεῖν ἐν τῷ συναναπαύεσθαι καὶ συγκαθεύδειν. ἡ μὲν γὰρ ὠδίνουσα καὶ δυσφοροῦσα πρὸς τοὺς κατακλίνοντας αὐτὴν ἔλεγε πῶς δʼ ἂν ἡ κλίνη ταῦτα θεραπεύσειεν οἷς ἐπὶ τῆς κλίνης περιέπεσον; ἃς δʼ ἡ κλίνη γεννᾷ διαφορὰς καὶ λοιδορίας καὶ ὀργάς, οὐ ῥᾴδιόν ἐστιν ἐν ἄλλῳ τόπῳ καὶ χρόνῳ διαλυθῆναι.

40Hermione doğru bir söz söylemiş gibidir:

Kötü kadınların evime girip çıkması mahvetti beni.

Ama bu her durumda olmaz; ancak kocayla yaşanan anlaşmazlıklar ve kıskançlıklar bu tür kadınlara yalnız kapıları değil kulakları da açtığında olur. İşte o zaman akıllı kadın kulaklarını en sıkı biçimde kapamalı ve fısıltılardan sakınmalıdır ki ateşin üstüne ateş eklenmesin. Philippos'un sözünü de hep aklında tutmalıdır. Anlatıldığına göre dostları onu, kendisinden iyilik gördükleri hâlde hakkında kötü konuşan Yunanlılara karşı kışkırtınca şöyle demiş: “Peki, bir de onlara kötülük edersek ne olur?” Fitneci kadınlar da “Sen onu sevip namusunla yaşarken kocan seni üzüyor” dediklerinde şöyle diyebilirsin: “Peki, bir de ondan nefret etmeye ve ona haksızlık etmeye başlarsam ne olur?”

40

ἡ Ἑρμιόνη δοκεῖ τι λέγειν ἀληθὲς λέγουσα κακῶν γυναικῶν εἴσοδοί μʼ ἀπώλεσαν τοῦτο δʼ οὐχ ἁπλῶς γιγνόμενόν ἐστιν, ἀλλʼ ὅταν αἱ πρὸς τοὺς ἄνδρας διαφοραὶ καὶ ζηλοτυπίαι ταῖς τοιαύταις γυναιξὶ μὴ τὰς θύρας μόνον ἀλλὰ καὶ τὰς ἀκοὰς ἀνοίγωσι τότʼ οὖν δεῖ μάλιστα τὴν νοῦν ἔχουσαν ἀποκλείειν τὰ ὦτα καὶ φυλάττεσθαι τὸν ψιθυρισμόν, ἵνα πῦρ ἐπὶ πῦρ γένηται, καὶ πρόχειρον ἔχειν τὸ τοῦ Φιλίππου. λέγεται γὰρ ἐκεῖνος ὑπὸ τῶν φίλων παροξυνόμενος ἐπὶ τοὺς Ἕλληνας ὡς εὖ πάσχοντας καὶ κακῶς αὐτὸν λέγοντας εἰπεῖν τί οὖν, ἂν καὶ κακῶς ποιῶμεν αὐτούς; ὅταν οὖν αἱ διαβάλλουσαι λέγωσιν ὅτι λυπεῖ σε φιλοῦσαν ὁ ἀνὴρ καὶ σωφρονοῦσαν, τί οὖν, ἂν φαίης, ἂν καὶ μισεῖν αὐτὸν ἄρξωμαι καὶ ἀδικεῖν;

41Uzun zamandır görmediği kaçak kölesini görüp kovalayan bir adam, köle ondan önce davranıp bir değirmene sığınınca “Seni bulmayı burasından daha çok nerede isterdim?” demiş. Kıskançlık yüzünden ayrılık dilekçesi yazan ve öfkeden kıvranan kadın da kendine şunu sorsun: “Beni kıskanan kadın beni nerede ve ne yaparken görse daha çok sevinirdi? Kocamla kavga edip üzülürken, evimi, hatta yatak odamı ona bırakırken değil mi?”

41

ὁ τὸν δραπέτην ἰδὼν διὰ χρόνου καὶ διώκων, ὡς κατέφυγε φθάσας εἰς μυλῶνα, ποῦ δʼ ἂν ἔφη σὲ μᾶλλον εὑρεῖν ἐβουλήθην ἢ ἐνταῦθα; γυνὴ τοίνυν διὰ ζηλοτυπίαν ἀπόλειψιν γράφουσα καὶ χαλεπῶς ἔχουσα λεγέτω πρὸς ἑαυτὴν ποῦ δʼ ἂν ἡ ζηλοῦσά με μᾶλλον ἡσθείη θεασαμένη καὶ τί ποιοῦσαν ἢ λυπουμένην καὶ στασιάζουσαν πρὸς τὸν ἄνδρα καὶ τὸν οἶκον αὐτὸν καὶ τὸν θάλαμον προϊεμένην;

42Atinalılar üç kutsal sürme töreni yaparlar: birincisini, ekinlerin en eskisinin anısına Skiron'da; ikincisini Raria'da; üçüncüsünü de şehrin eteğinde, Bouzygion denen sürmeyi. Ama bunların hepsinden kutsalı, çocuk doğurmak için yapılan evlilik ekimi ve sürmesidir. Sophokles de Aphrodite'yi ne güzel “bereketli Kythereia” diye anmıştır. Bu yüzden karı koca bu işi büyük bir saygıyla yapmalıdır: başkalarıyla kurulan, kutsallığı olmayan ve kanuna aykırı birleşmelerden uzak durup temiz kalmalı; hiçbir şeyin bitmesini istemedikleri, ürün verirse de utanıp gizledikleri yerlere tohum ekmemelidirler.

42

Ἀθηναῖοι τρεῖς ἀρότους ἱεροὺς ἄγουσι, πρῶτον ἐπὶ Σκίρῳ, τοῦ παλαιοτάτου τῶν σπόρων ὑπόμνημα, δεύτερον ἐν τῇ Ρ̓αρίᾳ, τρίτον ὑπὸ πόλιν τὸν καλούμενον Βουζύγιον. τούτων δὲ πάντων ἱερώτατός ἐστιν ὁ γαμήλιος σπόρος καὶ ἄροτος ἐπὶ παίδων τεκνώσει. καλῶς τὴν Ἀφροδίτην ὁ Σοφοκλῆς εὔκαρπον Κυθέρειαν προσηγόρευσε. διὸ δεῖ μάλιστα τούτῳ χρῆσθαι μετʼ εὐλαβείας τὸν ἄνδρα καὶ τὴν γυναῖκα, τῶν ἀνιέρων καὶ παρανόμων πρὸς ἑτέρους ἁγνεύοντας ὁμιλιῶν, καὶ μὴ σπείροντας ἐξ ὧν οὐδὲν αὐτοῖς φύεσθαι θέλουσιν ἀλλὰ κἂν γένηται καρπὸς αἰσχύνονται καὶ ἀποκρύπτουσι.

43Hatip Gorgias, Olympia'da Yunanlılara birlik üzerine bir söylev okuyunca Melanthios şöyle demiş: “Bu adam bize birlik öğütlüyor; oysa evinde üç kişiler, kendisini, karısını ve hizmetçisini bile birbiriyle anlaşmaya ikna edememiş.” Anlaşılan Gorgias'ın hizmetçi kıza bir tutkunluğu, karısının da kıza karşı kıskançlığı varmış. Demek ki şehri, çarşıyı ve dostlarını uyum içinde düzenleyecek olanın önce kendi evi iyi düzenlenmiş olmalıdır; çünkü halkın gözünden, kadınlara karşı işlenen hatalardan çok kadınların kendi hataları kaçar.

43

Γοργίου τοῦ ῥήτορος ἀναγνόντος ἐν Ὀλυμπίᾳ λόγον περὶ ὁμονοίας τοῖς Ἕλλησιν ὁ Μελάνθιος οὗτος ἡμῖν ἔφη συμβουλεύει περὶ ὁμονοίας, ὃς αὑτὸν καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τὴν θεράπαιναν ἰδίᾳ τρεῖς ὄντας ὁμονοεῖν οὐ πέπεικεν ἦν γὰρ ὡς ἔοικέ τις ἔρως τοῦ Γοργίου καὶ ζηλοτυπία τῆς γυναικὸς πρὸς τὸ θεραπαινίδιον. εὖ τοίνυν ἡρμοσμένον τὸν οἶκον εἶναι δεῖ τῷ μέλλοντι ἁρμόζεσθαι πόλιν καὶ ἀγορὰν καὶ φίλους· μᾶλλον γὰρ ἔοικε τὰ τῶν γυναικῶν ἢ τὰ πρὸς γυναῖκας ἁμαρτήματα λανθάνειν τοὺς πολλούς.

44Kedinin güzel koku sürülmüş bir şeyin kokusuyla allak bullak olup kudurduğu söylenir. Kadınlar da kokulardan böyle azgınlaşıp aklını yitirseydi, erkeklerin kokudan vazgeçmeyip kendi kısa süreli hazları uğruna karılarının bu hâle düşmesine göz yumması korkunç olurdu. Kadınlar bu hâle kocaları koku süründüğü için değil, başka kadınlarla birlikte olduğu için düştüklerine göre, küçük bir haz uğruna karılarını bu denli üzmek ve altüst etmek haksızlıktır. Arıların, kadınla birlikte olmuş erkeklere kızıp onlarla dövüştüğü sanılır; bu yüzden onlara temiz yaklaşılır. Erkekler de karılarına öyle, başka kadınlarla birleşmekten uzak ve temiz olarak yaklaşmalıdır.

44

εἰ καθάπερ τὸν αἴλουρον ὀσμῇ μύρων ἐκταράττεσθαι καὶ μαίνεσθαι λέγουσιν , οὕτω τὰς γυναῖκας ἀγριαίνειν καὶ παραφρονεῖν ὑπὸ μύρων συνέβαινε , δεινὸν ἦν μὴ ἀπέχεσθαι μύρου τοὺς ἄνδρας, ἀλλὰ διʼ ἡδονὴν αὑτῶν βραχεῖαν οὕτω κακουμένας περιορᾶν. ἐπεὶ τοίνυν ταῦτα πάσχουσιν οὐ μυριζομένων τῶν ἀνδρῶν ἀλλὰ συγγιγνομένων ἑτέραις, ἄδικόν ἐστιν ἡδονῆς ἕνεκα μικρᾶς ἐπὶ τοσοῦτο λυπεῖν καὶ συνταράττειν τὰς γυναῖκας καὶ μή, καθάπερ ταῖς μελίτταις ὅτι δοκοῦσι δυσχεραίνειν καὶ μάχεσθαι τοῖς μετὰ γυναικῶν γενομένοις, ἁγνοὺς καὶ καθαρεύοντας ἑτέρων συνουσίας προσιέναι ταῖς γυναιξίν.

45Fillere yaklaşanlar parlak elbise giymez, boğalara yaklaşanlar da kırmızı giysi; çünkü bu hayvanlar en çok bu renklerden azgınlaşır. Kaplanların da etraflarında davul çalınınca büsbütün kudurup kendilerini paraladıkları söylenir. Madem erkeklerin de kimi kızıl ve mor elbiseler görmeye dayanamaz, kimi de zillerden ve davullardan rahatsız olur, kadınların bunlardan uzak durmasının, kocalarını huzursuz etmeyip kışkırtmamasının, onlarla sükûnet ve yumuşaklık içinde yaşamasının ne zararı olur?

45

οἱ προσιόντες ἐλέφασιν ἐσθῆτα λαμπρὰν οὐ λαμβάνουσιν, οὐδὲ φοινικίδας οἱ ταύροις· διαγριαίνεται γὰρ ὑπὸ τῶν χρωμάτων τούτων μάλιστα τὰ ζῷα· τὰς δὲ τίγρεις φασὶ περιτυμπανιζομένας ἐκμαίνεσθαι παντάπασι καὶ διασπᾶν ἑαυτάς. ἐπεὶ τοίνυν καὶ τῶν ἀνδρῶν οἱ μὲν ἐσθῆτας κοκκίνας; καὶ πορφυρᾶς ὁρῶντες δυσανασχετοῦσιν, οἱ δὲ κυμβάλοις καὶ τυμπάνοις ἄχθονται, τί δεινὸν ἀπέχεσθαι τούτων τὰς γυναῖκας καὶ μὴ ταράττειν μηδὲ παροξύνειν τοὺς ἄνδρας, ἀλλὰ συνεῖναι μετʼ εὐσταθείας καὶ πραότητος;

46Bir kadın, kendisini zorla yanına çeken Philippos'a “Bırak beni” demiş, “lamba söndü mü bütün kadınlar birdir.” Bu söz zinacılar ve hovardalar için yerinde söylenmiştir. Ama evli kadın ışık söndüğünde, hatta en çok o zaman sıradan kadınlarla bir olmamalıdır: beden görünmezken onun itidali, yalnız kocasına ait oluşu, edebi ve sevgisi görünmelidir.

46

γυνή τις πρὸς τὸν Φίλιππον ἄκουσαν ἐφελκόμενον αὐτὴν ἄφες μʼ εἶπε· πᾶσα γυνὴ τοῦ λύχνου ἀρθέντος ἡ αὐτή ἐστι. τοῦτο πρὸς τοὺς μοιχικοὺς καὶ ἀκολάστους εἴρηται καλῶς, τὴν δὲ γαμετὴν δεῖ μάλιστα τοῦ φωτὸς ἀρθέντος εἶναι μὴ τὴν αὐτὴν ταῖς τυχούσαις γυναιξίν, ἀλλὰ φαίνεσθαι τοῦ σώματος μὴ βλεπομένου τὸ σῶφρον αὐτῆς καὶ ἴδιον τῷ ἀνδρὶ καὶ τεταγμένον καὶ φιλόστοργον.

47Platon, gençlerin de onlara saygıyla davranması için yaşlılara, gençlerin önünde daha çok utanmalarını öğütlerdi; çünkü yaşlıların utanmazlık ettiği yerde gençlerde ne utanma ne çekingenlik gelişir. Bunu hatırlayan koca, hiç kimseden karısından çekindiği kadar çekinmemelidir; çünkü yatak odası karısı için ya edebin ya da hovardalığın okulu olacaktır. Aynı hazları kendisi tadıp karısını onlardan alıkoyan adam, kendisini teslim ettiği düşmana karşı karısından savaşmasını isteyen adamdan farksızdır.

47

ὁ Πλάτων τοῖς πρεσβύταις μᾶλλον παρῄνει αἰσχύνεσθαι τοὺς νέους, ἵνα κἀκεῖνοι πρὸς αὐτοὺς αἰδημόνως ἔχωσιν· ὅπου γὰρ ἀναισχυντοῦσι γέροντες, οὐδεμίαν αἰδῶ τοῖς νέοις οὐδʼ εὐλάβειαν ἐγγίγνεσθαι. τούτου δεῖ μεμνημένον τὸν ἄνδρα μηδένα μᾶλλον αἰδεῖσθαι τῆς γυναικός, ὡς τὸν θάλαμον αὐτῇ διδασκαλεῖον εὐταξίας ἢ ἀκολασίας γενησόμενον. ὁ δὲ τῶν αὐτῶν ἡδονῶν αὐτὸς μὲν ἀπολαύων ἐκείνην δʼ ἀποτρέπων οὐδὲν διαφέρει τοῦ κελεύοντος διαμάχεσθαι τὴν γυναῖκα πρὸς τοὺς πολεμίους, οἷς αὐτὸς ἑαυτὸν παρέδωκε.

48Süslenme merakına gelince: sen, Eurydike, Timoksena'nın Aristylla'ya yazdıklarını oku ve aklında tutmaya çalış. Sen de, Pollianos, karının, başka işlerde bunları küçümsemediğini, tersine kadehlerin yaldızından, odaların duvar resimlerinden, katırların ve atların gerdanlıklarındaki süslerden hoşlandığını gördükçe gösterişten ve savurganlıktan uzak duracağını sanma; erkekler bölümünün ortasında dolaşıp duran savurganlığı kadınlar bölümünden kovmak mümkün değildir. Sen artık felsefeyle uğraşacak yaşa geldin; ispata dayanan, sağlam kurulmuş sözlerle karakterini süsle, sana yararı dokunacak kişilerle buluşup onlarla düş kalk. Karın için de arılar gibi her yerden yararlı olanı topla, kendi içinde taşı, ona da pay ver, bunları onunla konuş; en iyi sözleri onun dostu ve yakını yap. Çünkü

sen onun babası, yüce anası
ve kardeşisin;

ama bir kadının “Kocam, sen benim rehberim, filozofum, en güzel ve en ilahî şeylerin öğretmenisin” demesi de bundan aşağı kalmayan, saygıdeğer bir sözdür. Bu tür dersler kadınları her şeyden önce yakışıksız şeylerden uzaklaştırır: geometri öğrenen kadın dans etmekten utanır; Platon'un ve Ksenophon'un sözleriyle büyülenen kadın büyü ve tılsımlara kulak asmaz. Biri ayı gökten indireceğini iddia etse, astronomiden haberi olan ve Thessalialı Hegetor'un kızı Aglaonike'nin hikâyesini duymuş olan kadın, bunlara inanan kadınların bilgisizliğine ve saflığına güler. Aglaonike dolunay tutulmalarını bilirmiş; ayın gölgeye yakalandığı zamanı önceden bildiği için kadınları kandırır, ayı kendisinin indirdiğine inandırırmış. Hiçbir kadının erkekle birleşmeden çocuk doğurduğu söylenmez; ama şekilsiz, et kıvamında, bir bozulmadan kendi içinde oluşan döllere mylē derler. İşte kadınların psykhēlerinde böyle bir şeyin oluşmasından sakınmak gerekir; çünkü iyi sözlerin tohumlarını almaz, kocalarının terbiyesine ortak olmazlarsa kendi kendilerine pek çok saçma ve kötü düşünceye ve tutkuya gebe kalırlar. Sen de, Eurydike, bilgelerin ve iyi insanların sözleriyle haşır neşir olmaya, daha kızken yanımızda öğrendiğin o sözleri dilinden düşürmemeye çalış; böylece hem kocanı sevindirirsin hem de öteki kadınların hayranlığını kazanırsın, hiçbir şeye para vermeden böylesine seçkin ve ağırbaşlı biçimde süslenmiş olursun. Şu zengin kadının incilerini, şu yabancı kadının ipeklilerini pahalı bir bedel ödemeden alıp takamazsın; ama Theano'nun, Kleobouline'nin, Leonidas'ın karısı Gorgo'nun, Theagenes'in kız kardeşi Timokleia'nın, eski zamanların Claudia'sının, Scipio'nun kızı Cornelia'nın ve hayranlık uyandırıp adı dillere düşen bütün kadınların süslerini hiçbir şey ödemeden takabilir, onlarla süslenerek hem şanlı hem bahtiyar bir hayat sürebilirsin. Sappho, şiirlerindeki güzellik yüzünden zengin bir kadına şunu yazacak kadar kendine güveniyorsa:

Öleceksin, yatacaksın; ne bir anan olacak
ne bir hatıran; çünkü payın yok güllerden,
Pieria'nın güllerinden.

sen yalnız güllerden değil, Musaların terbiyeye ve felsefeye hayran olanlara getirip bağışladığı meyvelerden de pay alırsan, kendinle büyük ve parlak bir gurur duymaya nasıl daha çok hakkın olmasın?

48

περὶ δὲ φιλοκοσμίας σὺ μέν, ὦ Εὐρυδίκη, τὰ πρὸς Ἀρίστυλλαν ὑπὸ Τιμοξένας γεγραμμένα ἀναγνοῦσα πειρῶ διαμνημονεύειν σὺ δέ, ὦ Πολλιανέ, μὴ νόμιζε περιεργίας ἀφέξεσθαι τὴν γυναῖκα καὶ πολυτελείας, ἂν ὁρᾷ σε μὴ καταφρονοῦντα τούτων ἐν ἑτέροις, ἀλλὰ καὶ χαίροντα χρυσώσεσιν ἐκπωμάτων καὶ γραφαῖς οἰκηματίων καὶ χλίδωσιν ἡμιόνων καὶ ἵππων περιδεραίοις. οὐ γὰρ ἔστιν ἐξελάσαι τῆς γυναικωνίτιδος ἐν μέσῃ τῇ ἀνδρωνίτιδι τὴν πολυτέλειαν ἀναστρεφομένην. καὶ σὺ μὲν ὥραν ἔχων ἤδη φιλοσοφεῖν τοῖς μετʼ ἀποδείξεως καὶ κατασκευῆς λεγομένοις ἐπικόσμει τὸ ἦθος, ἐντυγχάνων καὶ πλησιάζων τοῖς ὠφελοῦσι· τῇ γυναικὶ πανταχόθεν τὸ χρήσιμον συνάγων ὥσπερ αἱ μέλιτται καὶ φέρων αὐτὸς ἐν σεαυτῷ μεταδίδου καὶ προσδιαλέγου, φίλους αὐτῇ ποιῶν καὶ συνήθεις τῶν λόγων τοὺς ἀρίστους. πατὴρ μὲν γάρ ἐσσι αὐτῇ καὶ πότνια μήτηρ ἠδὲ κασίγνητος οὐχ ἧττον σεμνὸν ἀκοῦσαι γαμετῆς λεγούσης ἄνερ, ἀτὰρ σὺ μοί ἐσσι καθηγητὴς καὶ φιλόσοφος καὶ διδάσκαλος τῶν καλλίστων καὶ θειοτάτων, τὰ τοιαῦτα μαθήματα πρῶτον ἀφίστησι τῶν ἀτόπων τὰς γυναῖκας· αἰσχυνθήσεται γὰρ ὀρχεῖσθαι γυνὴ γεωμετρεῖν μανθάνουσα, καὶ φαρμάκων ἐπῳδὰς οὐ προσδέξεται τοῖς Πλάτωνος ἐπᾳδομένη λόγοις καὶ τοῖς Ξενοφῶντος. ἂν δέ τις ἐπαγγέλληται καθαιρεῖν τὴν σελήνην, γελάσεται τὴν ἀμαθίαν καὶ τὴν ἀβελτερίαν τῶν ταῦτα πειθομένων γυναικῶν, ἀστρολογίας ἀνηκόως ἔχουσα καὶ περὶ Ἀγλαονίκης ἀκηκουῖα τῆς Ἡγήτορος τοῦ Θεσσαλοῦ θυγατρὸς ὅτι τῶν ἐκλειπτικῶν ἔμπειρος οὖσα πανσελήνων καὶ προειδυῖα τὸν χρόνον, ἐν ᾧ συμβαίνει τὴν σελήνην ὑπὸ τῆς σκιᾶς ἁλίσκεσθαι, παρεκρούετο καὶ συνέπειθε τὰς γυναῖκας ὡς αὐτὴ καθαιροῦσα τὴν σελήνην. παιδίον μὲν γὰρ οὐδεμία ποτὲ γυνὴ λέγεται ποιῆσαι δίχα κοινωνίας ἀνδρός, τὰ δʼ ἄμορφα κυήματα καὶ σαρκοειδῆ καὶ σύστασιν ἐν ἑαυτοῖς ἐκ διαφθορᾶς λαμβάνοντα μύλας καλοῦσι. τοῦτο δὴ φυλακτέον ἐν ταῖς ψυχαῖς γίγνεσθαι τῶν γυναικῶν. ἂν γὰρ λόγων χρηστῶν σπέρματα μὴ δέχωνται μηδὲ κοινωνῶσι παιδείας· τοῖς ἀνδράσιν, αὐταὶ καθʼ αὑτὰς ἄτοπα πολλὰ καὶ φαῦλα βουλεύματα καὶ πάθη κυοῦσι. σὺ δʼ ὦ Εὐρυδίκη μάλιστα πειρῶ τοῖς τῶν σοφῶν καὶ ἀγαθῶν ἀποφθέγμασιν ὁμιλεῖν καὶ διὰ στόματος ἀεὶ τὰς φωνὰς ἔχειν ἐκείνας ὧν καὶ παρθένος οὖσα παρʼ ἡμῖν ἀνελάμβανες, ὅπως εὐφραίνῃς μὲν τὸν ἄνδρα, θαυμάζῃ δʼ ὑπὸ τῶν ἄλλων γυναικῶν, οὕτω κοσμουμένη περιττῶς καὶ σεμνῶς ἀπὸ μηδενός. τοὺς μὲν γὰρ τῆσδε τῆς πλουσίας μαργαρίτας καὶ τὰ τῆσδε τῆς ξένης σηρικὰ λαβεῖν οὐκ ἔστιν οὐδὲ περιθέσθαι μὴ πολλοῦ πριαμένην, τὰ δὲ Θεανοῦς κόσμια καὶ Κλεοβουλίνης καὶ Γοργοῦς τῆς Λεωνίδου γυναικὸς καὶ Τιμοκλείας τῆς Θεαγένους ἀδελφῆς καὶ Κλαυδίας τῆς παλαιᾶς, καὶ Κορνηλίας τῆς Σκιπίωνος καὶ ὅσαι ἐγένοντο θαυμασταὶ καὶ περιβόητοι, ταῦτα δʼ ἔξεστι περικειμένην προῖκα καὶ κοσμουμένην αὐτοῖς ἐνδόξως ἅμα βιοῦν καὶ μακαρίως. εἰ γὰρ ἡ Σαπφὼ διὰ τὴν ἐν τοῖς μέλεσι καλλιγραφίαν ἐφρόνει τηλικοῦτον ὥστε γράψαι πρός τινα πλουσίαν κατθάνοισα δὲ κείσεαι, οὐδέ τις μναμοσύνα σέθεν ἔσεται· οὐ γὰρ πεδέχεις ῥόδων τῶν ἐκ Πιερίας , πῶς οὐχί σοι μᾶλλον ἐξέσται μέγα φρονεῖν ἐφʼ ἑαυτῇ καὶ λαμπρόν, ἂν μὴ τῶν ῥόδων ἀλλὰ καὶ τῶν καρπῶν μετέχῃς, ὧν αἱ Μοῦσαι φέρουσι καὶ χαρίζονται τοῖς παιδείαν καὶ φιλοσοφίαν θαυμάζουσιν;

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…