İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Stoacıların Şairlerden de Saçma Konuştuğu (Özet)

Σύνοψις τοῦ ὅτι παραδοξότερα οἱ Στωικοὶ τῶν ποιητῶν λέγουσιν

1Pindaros'un Kaineus'u, bedeni demirle kırılmaz ve duyarsız olarak inandırıcılıktan uzak biçimde kurgulandığı, sonra da "dimdik ayağıyla toprağı yararak" yaralanmadan yerin altına indiği için eleştirilmişti. Stoacıların Lapith'i ise, sanki çelik gibi bir maddeden, onların duyarsızlığıyla dövülmüş gibidir; yaralanmaz, hastalanmaz, ağrı duymaz değildir, ama yaralanırken, ağrı çekerken, işkence görürken, vatanı yıkılırken, böyle felaketler içindeyken korkusuz, acısız, yenilmez ve zorlanamaz kalır. Pindaros'un Kaineus'u vurulunca yaralanmaz; Stoacıların bilgesi ise hapsedilince engellenmez, uçurumdan atılınca zorlanmaz, işkence görünce eziyet çekmez, sakat bırakılınca zarar görmez, güreşte düşünce yenilmez, surlarla çevrilince kuşatılmaz, düşmanlarca satılınca esir düşmez. Üzerinde İyi Yolculuk, Kurtarıcı Takdir, Şifa yazan ama fırtınaya yakalanıp parçalanan, alabora olan gemilerden farkı yoktur.

1

ὁ Πινδάρου Καινεὺς εὔθυναν ὑπεῖχεν, ἀπιθάνως ἄρρηκτος σιδήρῳ καὶ ἀπαθὴς τὸ σῶμα πλασσόμενος, εἶτα καταδὺς ἄτρωτος ὑπὸ γῆν σχίσας ὀρθῷ ποδὶ γᾶν· ὁ δὲ Στωικὸς Λαπίθης, ὥσπερ ἐξ ἀδαμαντίνης ὕλης ὑπʼ αὐτῶν τῆς ἀπαθείας κεχαλκευμένος, οὐκ ἄτρωτός ἐστιν οὐδʼ ἄνοσος οὐδʼ ἀναλγής, ἄφοβος δὲ μένει καὶ ἄλυπος καὶ ἀήττητος καὶ ἀβίαστος, τιτρωσκόμενος ἀλγῶν στρεβλούμενος, ἐν κατασκαφαῖς πατρίδος ἐν πάθεσιν, τοιούτοις. καὶ ὁ μὲν Πινδάρου Καινεὺς βαλλόμενος οὐ τιτρώσκεται, ὁ δὲ τῶν Στωικῶν σοφὸς ἐγκλειόμενος οὐ κωλύεται καὶ κατακρημνιζόμενος οὐκ ἀναγκάζεται καὶ στρεβλούμενος οὐ βασανίζεται καὶ πηρούμενος οὐ βλάπτεται καὶ πίπτων ἐν τῷ παλαίειν ἀήττητός ἐστι καὶ περιτειχιζόμενος ἀπολιόρκητος καὶ πωλούμενος; ὑπὸ τῶν πολεμίων ἀνάλωτος· οὐδὲν τῶν πλοίων διαφέρων, οἷς ἐπιγέγραπται μὲν Εὔπλοια καὶ Πρόνοια Σῴζουσα καὶ Θεραπεία, χειμάζεται δὲ καὶ συντρίβεται καὶ ἀνατρέπεται. στοιξος ἀβσιιρδιορα ποετις διξερε.

2Euripides'in İolaos'u, güçsüz ve yaşlı bir adamken, bir dua sayesinde ansızın savaş için genç ve güçlü olmuştur. Stoacıların bilgesi ise dün en çirkin ve en kötü insandı, bugün ansızın aretēye geçmiştir; buruşuk, solgun ve Aiskhylos'un dediği gibi

beli sancılı, ağrılarla kıvranan perişan bir ihtiyarken, yakışıklı, tanrı gibi, güzel yüzlü biri olmuştur.

2

ὁ Εὐριπίδου Ἰόλαος ἐξ ἀδρανοῦς καὶ παρήλικος εὐχῇ τινι νέος καὶ ἰσχυρὸς ἐπὶ τὴν μάχην ἄφνω γέγονεν· ὁ δὲ τῶν Στωικῶν σοφὸς χθὲς μὲν ἦν αἴσχιστος ἅμα καὶ κάκιστος, τήμερον δʼ ἄφνω μεταβέβληκεν εἰς ἀρετὴν καὶ γέγονεν ἐκ ῥυσσοῦ καὶ ὠχροῦ καὶ κατʼ Αἰσχύλον ἐξ ὀσφυαλγοῦς κὡδυνοσπάδος λυγροῦ γέροντος εὐπρεπὴς θεοειδὴς καλλίμορφος

3Athena, güzel görünsün diye Odysseus'un kırışıklığını, kelliğini ve çirkinliğini gidermişti. Bunların bilgesi ise, yaşlılık bedenini bırakmak şöyle dursun üstüne üstüne yığıldığı hâlde, belki kambur, dişsiz ve tek gözlü kalır, ama ne çirkin ne biçimsiz ne de kötü yüzlüdür. Çünkü bok böceklerinin güzel kokuyu bırakıp pis kokuların peşinden gittiği söylenir; Stoacı aşk da öyle, en çirkin ve en biçimsiz kimselerle düşüp kalkar, bilgelik sayesinde güzelliğe ve yakışıklılığa dönüştüklerinde ise yüz çevirir.

3

καὶ τοῦ Ὀδυσσέως ἡ Ἀθηνᾶ τὴν ῥυσσότητα καὶ φαλακρότητα καὶ ἀμορφίαν ἀφῄρηκεν, ὅπως φανείη καλός· ὁ δὲ τούτων σοφός, οὐκ ἀπολιπόντος τὸ σῶμα τοῦ γήρως ἀλλὰ καὶ προσεπιθέντος καὶ προσεπιχώσαντος, μένων κυρτός, ἂν οὕτω τύχῃ, νωδὸς ἑτερόφθαλμος, οὔτʼ αἰσχρὸς οὔτε δύσμορφος οὔτε κακοπρόσωπός ἐστιν. ὁ γὰρ Στωικὸς ἔρως, ὥσπερ οἱ κάνθαροι λέγονται τὸ μὲν μύρον ἀπολείπειν τὰ δὲ δυσώδη διώκειν, οὕτω τοῖς αἰσχίστοις καὶ ἀμορφοτάτοις ὁμιλῶν, ὅταν εἰς εὐμορφίαν καὶ κάλλος ὑπὸ σοφίας μεταβάλωσιν, ἀποτρέπεται.

4Stoacılarda en kötü insan, diyelim ki sabahleyin en kötüyken, akşamüstü en iyi olur. Dengesiz, cahil, adaletsiz, ölçüsüz, vallahi köle, yoksul ve çaresiz olarak uykuya dalar; aynı gün kral, zengin, talihli, itidalli, adil, sağlam ve kanaatlere kapılmaz biri olarak kalkar. Genç ve körpe bir bedende sakal ve erginlik bitmiş değildir; zayıf, körpe, mertlikten uzak ve kararsız bir psykhēde tam bir nous, en yüksek phronēsis, tanrılara eş bir durum, kanaate yer vermeyen epistēmē ve değişmez bir meleke kazanmıştır. Kötülüğü ondan önce hiç gerilememiştir; ansızın, neredeyse şöyle diyeceğim, hayvanların en kötüsünden bir kahraman, daimōn ya da tanrı olmuştur. Çünkü Stoa'dan aretēyi alan kişiye şu söylenebilir: "Ne istersen dile, hepsi senin olacak." Aretē zenginlik getirir, krallık sağlar, talih verir; evinde bir drahmisi olmayanları bahtiyar, ihtiyaçsız ve kendine yeterli kılar.

4

ὁ παρὰ τοῖς Στωικοῖς κάκιστος, ἂν οὕτω τύχῃ πρωῒ, δείλης ἄριστος· καὶ καταδαρθὼν ἔμπληκτος καὶ ἀμαθὴς καὶ ἄδικος καὶ, ἀκόλαστος καὶ ναὶ μὰ Δία δοῦλος καὶ πένης καὶ ἄπορος αὐθημερὸν ἀνί σταται καὶ βασιλεὺς καὶ πλούσιος καὶ ὄλβιος γεγονώς, σώφρων τε καὶ δίκαιος καὶ βέβαιος καὶ ἀδόξαστος· οὐ γένεια φύσας οὐδʼ ἥβην ἐν σώματι νέῳ καὶ ἁπαλῷ, ἀλλʼ ἐν ἀσθενεῖ καὶ ἁπαλῇ ψυχῇ καὶ ἀνάνδρῳ καὶ ἀβεβαίῳ νοῦν τέλειον, ἄκραν φρόνησιν, ἰσόθεον διάθεσιν, ἀδόξαστον ἐπιστήμην καὶ ἀμετάπτωτον ἕξιν ἐσχηκώς, οὐδὲν ἐνδούσης πρότερον αὐτῷ τῆς μοχθηρίας, ἀλλʼ ἐξαίφνης, ὀλίγου δέω εἰπεῖν, ἣρως τις ἢ δαίμων ἢ θεὸς ἐκ θηρίων τοῦ κακίστου γενόμενος. ἐκ τῆς Στοᾶς; γὰρ λαβόντα τὴν ἀρετὴν ἔστιν εἰπεῖν εὖξαι τί βούλει, πάντα σοι γενήσεται πλοῦτον φέρει, βασιλείαν ἔχει, τύχην δίδωσιν, εὐπότμους ποιεῖ καὶ ἀπροσδεεῖς καὶ αὐτάρκεις, μίαν οἴκοθεν δραχμὴν οὐκ ἔχοντας

5Şairlerin masalı akla uygun olanı gözetir ve Herakles'i hiçbir yerde gerekli şeylerden yoksun bırakmaz; ona ve yanındakilere bunlar sanki bir pınardan akar. Stoa'nın Amaltheia'sını alan ise zengin olur ama yiyeceğini başkalarından toplar; kraldır ama para karşılığı kıyas çözer; her şeye tek başına sahiptir ama kira öder, arpa unu satın alır, sık sık hiçbir şeyi olmayanlardan borç alır ya da dilenir.

5

ὁ μὲν γὰρ ποιητικὸς; μῦθος τὸ κατὰ λόγον φυλάττων οὐδαμοῦ προλείπει τὸν Ἡρακλέα τῶν ἀναγκαίων δεόμενον, ἀλλʼ ὥσπερ ἐκ πηγῆς ἐπιρρεῖ αὐτῷ καὶ τοῖς συνοῦσιν ὁ δὲ τὴν Στωικὴν λαβὼν Ἀμάλθειαν πλούσιος μὲν γέγονεν, ἐρανίζεται δὲ τροφὴν παρʼ ἑτέρων· καὶ βασιλεὺς μέν ἐστι μισθοῦ δʼ ἀναλύει συλλογισμούς καὶ πάντα μὲν ἔχει μόνος ἐνοίκιον δὲ τελεῖ καὶ ἄλφιτʼ ὠνεῖται, πολλάκις δανειζόμενος ἢ μεταιτῶν παρὰ τῶν οὐδὲν ἐχόντων.

6İthaka kralı kim olduğu anlaşılmasın diye dilenir, kendini olabildiğince sefil bir dilenciye benzetmek ister. Stoa'dan gelen ise bağıra çağıra "Yalnız ben kralım, yalnız ben zenginim!" diye haykırırken, sık sık başkalarının kapısında şunu söylerken görülür:

Bir hırka ver Hipponaks'a; çok üşüyorum, dişlerim takırdıyor.

6

καὶ ὁ μὲν Ἰθακησίων βασιλεὺς προσαιτεῖ λανθάνειν ὅς ἐστι, βουλόμενος καὶ ποιῶν ἑαυτὸν ὡς μάλιστα πτωχῷ λευγαλέῳ ἐναλίγκιον· ὁ δʼ ἐκ τῆς Στοᾶς βοῶν μέγα καὶ κεκραγώς ἐγὼ μόνος· εἰμὶ βασιλεύς, ἐγὼ μόνος εἰμὶ πλούσιος ὁρᾶται πολλάκις ἐπʼ ἀλλοτρίαις θύραις λέγων δὸς χλαῖναν Ἱππώνακτι· κάρτα γὰρ ῥιγῶ καὶ βαμβακύζω.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…