İçeriğe geç
Sofra Sohbetleri

Plutarkhos · Sofra Sohbetleri

III. Kitap

3.0.1Şair Simonides, Sossius Senecio, bir içki sofrasında bir yabancının sessizce uzanıp kimseyle konuşmadığını görünce, "Adam," demiş, "aptalsan akıllıca bir şey yapıyorsun, akıllıysan aptalca." Herakleitos'un dediği gibi "cehaleti gizlemek daha iyidir", ama bu, gevşeme vaktinde ve şarap başında zordur;

ki pek akıllı kişiyi bile şarkı söylemeye sürükler, uysalca gülmeye, dans etmeye salıverir ve söylenmese daha iyi olacak bir söz de çıkartır.

Şair burada, bence, çakırkeyiflik ile sarhoşluk arasındaki farkı gösteriyor. Şarkı, gülme ve dans ölçülü içmiş insanlara gelir; ama susmak daha iyi olacak şeyleri söylemek ve gevezelik etmek artık taşkınlığın ve sarhoşluğun işidir. Bu yüzden Platon çoğu insanın huyunun en iyi şarapta görüldüğünü düşünür; Homeros da "sofrada birbirlerini tanımadılar" derken, şarabın çok sesli olduğunu ve birçok söz doğurduğunu bildiğini gösterir. Çünkü sessizce yiyip içenler birbirini tanıyamaz; ama içmek konuşmaya götürür, konuşmakla da başka zaman gizli kalan birçok şey ortaya çıkıp soyunur; böylece birlikte içmek birbirini tanımayı sağlar. Dolayısıyla Aisopos'u pek haksız yere kınamayız: "Be adam, başkasının düşüncesini görecek o pencereleri neden arıyorsun?" Şarap bizi açar ve gösterir; sükûnet içinde durmamıza izin vermez, kanundan, bir lala gibi çok uzaklaşınca uydurma ve kılık değiştirmeyi elimizden alır. Aisopos, Platon ve incelemeye ihtiyaç duyan herkes için bu konuda saf şarap yararlıdır. Birbirini sınamaya ve suçüstü yakalamaya değil, dostça sohbete ihtiyaç duyanlar ise bir araya geldiklerinde öyle sorunları ve sözleri ele alırlar ki psykhēnin kötü yanı gizlenir, en iyi ve en Musalara yakın yanı da, sanki öğrenme sevgisiyle kendi çayırlarına ve otlaklarına ilerleyerek güç bulur. Bu yüzden biz de sana sofra sorunlarının bu üçüncü onluğunu hazırladık; ilki taçlar üzerinedir.

3.0.1

Σιμωνίδης ὁ ποιητής, ὦ Σόσσιε Σενεκίων, ἔν τινι πότῳ ξένον ἰδὼν κατακείμενον σιωπῇ καὶ μηδενὶ διαλεγόμενον, ὦ ἄνθρωπʼ εἶπεν εἰ μὲν ἠλίθιος εἶ, σοφὸν πρᾶγμα ποιεῖς εἰ δὲ σοφός, ἠλίθιον.ἀμαθίην γὰρ ἄμεινον ὥς φησιν Ἡράκλειτοςκρύπτειν, ἔργον δὲ ἐν ἀνέσει καὶ παρʼ οἶνον ὅστʼ ἐφέηκε πολύφρονά περ μάλʼ ἀεῖσαι, καὶ θʼ ἁπαλὸν γελάσαι καὶ τʼ ὀρχήσασθαι ἀνῆκε· καί τι ἔπος προέηκεν, ὅπερ τʼ ἄρρητον ἄμεινον· οἰνώσεως ἐνταῦθα τοῦ ποιητοῦ καὶ μέθης, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, διαφορὰν ὑποδεικνύντος. ᾠδὴ μὲν γὰρ καὶ γέλως καὶ ὄρχησις οἰνωμένοις μετρίως ἔπεισι· τὸ δὲ λαλεῖν καὶ λέγειν, ἃ βέλτιον ἦν σιωπᾶν, παροινίας ἢδη καὶ μέθης ἔργον ἐστί. διὸ καὶ Πλάτων ἐν οἴνῳ μάλιστα καθορᾶσθαι τὰ ἤθη τῶν πολλῶν νομίζει, καὶ Ὅμηρος εἰπὼν οὐδὲ τραπέζῃ γνώτην ἀλλήλων δῆλός ἐστιν εἰδὼς τὸ πολύφωνον τοῦ οἴνου καὶ λόγων πολλῶν γόνιμον. οὐ γὰρ ἔστι τρωγόντων σιωπῇ καὶ πινόντων γνῶσις· ἀλλʼ ὅτι τὸ πίνειν εἰς τὸ λαλεῖν προάγεται, τῷ δὲ λαλεῖν ἐμφαίνεται καὶ τῷ ἀπογυμνοῦσθαι πολλὰ τῶν ἄλλως λανθανόντων, παρέχει τινὰ τὸ συμπίνειν καὶ κατανόησιν ἀλλήλων· ὥστε μὴ φαύλως ἂν ἐπιτιμῆσαι τῷ Αἰσώπῳ, τί τὰς θυρίδας, ὦ μακάριε, ζητεῖς ἐκείνας, διʼ ὧν ἄλλος; ἄλλου κατόψεται τὴν διάνοιαν; ὁ γὰρ οἶνος ἡμᾶς ἀνοίγει καὶ δείκνυσιν οὐκ ἐῶν ἡσυχίαν ἄγειν, ἀλλʼ ἀφαιρῶν τὸ πλάσμα καὶ τὸν σχηματισμόν, ἀπωτάτω τοῦ νόμου καθάπερ παιδαγωγοῦ γεγονότων. Αἰσώπῳ μὲν οὖν καὶ Πλάτωνι, καὶ εἴ τις ἄλλος ἐξετάσεως τρόπου δεῖται, πρὸς τοῦτο χρήσιμον ὁ ἄκρατος· οἱ δὲ μηδὲν ἀλλήλους βασανίζειν δεόμενοι μηδὲ καταφωρᾶν ἀλλʼ ἢ χρῆσθαι φιλοφρόνως, τὰ τοιαῦτα προβλήματα καὶ τοὺς λόγους ἄγουσι συνιόντες, οἷς ἀποκρύπτεται τὰ φαῦλα τῆς ψυχῆς, τὸ δὲ βέλτιστον ἀναθαρρεῖ καὶ τὸ μουσικώτατον, ὥσπερ ἐπὶ λειμῶνας οἰκείους καὶ νομὰς ὑπὸ φιλολογίας προερχόμενον. ὅθεν καὶ ἡμεῖς τρίτην δεκάδα ταύτην σοι πεποιήμεθα συμποτικῶν ζητημάτων, τὸ περὶ τῶν στεφάνων πρῶτον ἔχουσαν.

3.1.11. Bölüm: İçki başında çiçekten taç takılmalı mı?

Bir kez de taçlar üzerine konuşuldu. Sofra Atina'daydı; müzik bilgini Eraton, Musalara kurban kesmiş, birçok kişiyi ağırlıyordu. Yemekten sonra her çeşit taç dolaştırılınca, Ammonios, defne yerine gül taktığımız için bize biraz takıldı: Çiçek taçları tamamıyla kız çocuklarına yakışırmış, filozofların ve Musalara yakın adamların toplantılarından çok oyun oynayan genç kızlara ve kadınlara uygunmuş. "Şu Eraton'a da şaşıyorum," dedi. "Ezgilerdeki renk geçişlerinden iğrenir, tragedyaya kromatik türü ilk sokup karıştırdığı söylenen, 'Mysialılar'ı sahneye koyan güzel Agathon'u kınar; ama bakın, sofrayı ne kadar rengârenk ve çiçekli şeylerle doldurmuş! Kulaklardan gelen sefayı ve zevki avlu kapısından kovuyor, gözlerden ve burundan gelenini, sanki başka kapılardan, psykhēye sokuyor; tacı dindarlık için değil, haz için yapıyor. Oysa şu koku, taç örücülerin ellerinde solan bu çiçekli şeyden daha değerli bir güzel koku yayar. Filozofların sofrasında, hiçbir ihtiyaçla örülmemiş, tabii isteğin ilkesine uymayan hazzın yeri yoktur. Çağrılan dostların getirdikleri kişilere, Sokrates'in Agathon'un ziyafetine getirdiği Aristodemos gibi, insan sevgisi âdetiyle aynı şey sunulur, ama biri kendiliğinden gelirse kapı ona kapalı olmalıdır. Bunun gibi, yeme ve içme hazları tabiat tarafından çağrılmış, isteklere uyarak yer bulmuştur; öteki çağrılmamış, sebepsiz haz düşkünlüklerini ise kovmak gerekir."

3.1.1

ἐγένοντο γάρ ποτε καὶ περὶ στεφάνων λόγοι τὸ δὲ συμπόσιον ἦν Ἀθήνησιν, Ἐράτωνος τοῦ ἁρμονικοῦ ταῖς Μούσαις τεθυκότος καὶ πλείονας ἑστιῶντος, παντοδαπῶν γὰρ μετὰ τὸ δειπνῆσαι στεφάνων περιφερομένων, ὁ Ἀμμώνιος ἐπέσκωψέ πως ἡμᾶς ἀντὶ τοῦ δαφνίνου τοῖς ῥοδίνοις ἀναδησαμένους ὅλως γὰρ εἶναι τοὺς ἀνθίνους κορασιώδεις καὶ παιζούσαις μᾶλλον ἐπιτηδείους; παρθένοις καὶ γυναιξὶν ἢ συνουσίαις φιλοσόφων καὶ μουσικῶν ἀνδρῶν. θαυμάζω δὲ καὶ Ἐράτωνα τουτονὶ τὰς μὲν ἐν τοῖς μέλεσι παραχρώσεις βδελυττόμενον καὶ κατηγοροῦντα τοῦ καλοῦ Ἀγάθωνος, ὃν πρῶτον εἰς τραγῳδίαν φασὶν ἐμβαλεῖν καὶ ὑπομῖξαι τὸ χρωματικὸν, ὅτε τοὺς Μυσοὺς ἐδίδασκεν, αὐτὸς δʼ ἡμῖν ὁρᾶτε ὡς ποικίλων χρωμάτων καὶ ἀνθηρῶν τὸ συμπόσιον ἐμπέπληκε, καὶ τὴν διὰ τῶν ὢτων ἀποκλείει τρυφὴν καὶ ἡδυπάθειαν τῆ αὐλείῳ, τὴν κατὰ τὰ ὄμματα καὶ τὰς ῥῖνας, ὥσπερ καθʼ ἑτέρας θύρας, ἐπεισάγων τῇ ψυχῇ καὶ τὸν στέφανον ἡδονῆς ποιῶν οὐκ εὐσεβείας. καίτοι τό γε μύρον τοῦτο τῆς ἀνθίνης ταύτης καὶ μαραινομένης ἐν ταῖς χερσὶ τῶν στεφανηπλόκων σπουδαιοτέραν ἀναδίδωσιν εὐωδίαν. ἀλλʼ οὐκ ἔχει χώραν ἐν συμποσίῳ φιλοσόφων ἀνδρῶν ἡδονὴ πρὸς μηδεμίαν συμπεπλεγμένη χρείαν μηδʼ ἀκολουθοῦσα φυσικῆς ὀρέξεως ἀρχῇ. καθάπερ γὰρ οἱ μὲν ὑπὸ τῶν κεκλημένων ἀγόμενοι φίλων ἐπὶ τὸ δεῖπνον ἔθει φιλανθρώπῳ τυγχάνουσι τῶν αὐτῶν, ὥσπερ Ἀριστόδημος ὑπὸ Σωκράτους εἰς Ἀγάθωνος ἀχθεὶς ἑστιῶντος· εἰ δέ τις ἀφʼ αὑτοῦ βαδίζοι, τούτῳ δεῖ τὴν θύραν κεκλεῖσθαι· οὕτως αἱ μὲν περὶ τὴν ἐδωδὴν καὶ πόσιν ἡδοναὶ κεκλημέναι ὑπὸ τῆς φύσεως ταῖς· ὀρέξεσιν ἑπόμεναι τόπον ἔχουσι, ταῖς δʼ ἄλλαις ἀκλήτοις καὶ σὺν οὐδενὶ λόγῳ φιληδονίαις ἀπηλλάχθαι προσήκει.

3.1.2Bunun üzerine Ammonios'a alışkın olmayan gençler şaşırıp sessizce taçlarını çıkarıyordu. Ben ise Ammonios'un sözü idman ve araştırma olsun diye ortaya attığını bildiğimden, hekim Tryphon'a seslenerek, "Dostum," dedim, "ya bizimle birlikte şu gül çiçekleriyle yanıp tutuşan güzel tacı çıkar, ya da her zaman bize söylediğin gibi, çiçek taçlarının içki için ne yararı olduğunu anlat." Eraton söze karışıp şöyle dedi: "Demek hiçbir hazzın karşılıksız kabul edilmemesi kararlaştırıldı; bir ücret almadan keyiflendiğimiz için sıkılmalıyız, öyle mi? Güzel kokudan ve mordan, sonradan eklenen pahalılıkları yüzünden, Barbar'ın sözüyle 'hileli giysiler ve yağlar' sayıp utanmak elbet makuldür; ama kendiliğinden yetişen renklerin ve kokuların sadeliği ve temizliği vardır, meyveden farkı yoktur. Tabiat verdiği için tatları toplayıp keyfini sürmek, mevsimlerin getirdiği kokuları ve renkleri ise üzerinde açan haz ve güzellikten ötürü, dışarıdan başka bir yarar sağlamıyorlarsa küçümsemek saçma değil mi? Tersi bana doğru geliyor: sizin dediğiniz gibi tabiat hiçbir şeyi boşuna yapmamışsa, başka hiçbir yararı olmayıp yalnız sevindirmek için yaratılmış şeyler haz için yapılmıştır. Bak, bitenlerde ve filizlenenlerde yapraklar meyveyi korumak için ve ağaçların onlar sayesinde ısınıp soğuyarak değişimlere ölçülü dayanması için oluşmuştur; çiçek ise, kaldığı sürece, bize koklaması ve görmesi hoş olan keyfi vermekten başka bir yarar sağlamaz; şaşırtıcı kokular yayar, taklit edilemez renkleri ve boyalarıyla açılıp alacalanır. Bu yüzden yapraklar koparılınca bitkiler sanki acı çeker, ısırılmış gibi olur, yaralı bir hasar ve çirkin bir çıplaklık meydana gelir. Empedokles'e göre yalnız defne yapraklarından büsbütün uzak durmak değil, bütün öteki ağaçları da esirgemek, onların çirkinliğiyle kendimizi süslememek, yapraklarını zorla ve tabiata aykırı biçimde soymamak gerekir. Çiçekleri koparmak ise bağ bozumuna benzer ve zararı yoktur; hatta mevsiminde almazsan solup dökülürler. Nasıl ki Barbarlar yün yerine hayvanların derilerini giyerse, bence taçları çiçek yerine yapraktan örenler de bitkileri makul biçimde kullanmamış olurlar. Taç satan kadınlara katkım bu kadar, çünkü eski oyunlarda zafer kazananların çiçek taçlar taktığını okuduğumuz şiirleri ezberden sayacak dilbilimci değilim. Ama gül tacının Musalara ayrıldığını hatırlıyor gibiyim; Sappho, Musalarla ilgisi olmayan, cahil bir kadına şöyle der:

Öleceksin ve yatacaksın; çünkü Pieria'nın güllerinden sana düşen pay yok.

Tryphon da tıp bilgisinden bir tanıklık getirirse dinleyelim."

3.1.2

πρὸς ταῦθʼ οἱ μὲν ἀήθεις τοῦ Ἀμμωνίου νεανίσκοι διαταραχθέντες ἡσυχῆ παρελύοντο τοὺς στεφάνους· ἐγὼ δʼ εἰδὼς ὅτι γυμνασίας ἕνεκα καὶ ζητήσεως καταβέβληκεν ἐν μέσῳ τὸν λόγον ὁ Ἀμμώνιος, προσαγορεύσας Τρύφωνα τὸν ἰατρὸν ὦ τᾶν εἶπονἢ καταθέσθαι δίκαιος εἶ μεθʼ ἡμῶν τουτονὶ τὸν καλὸν ἄνθεσι φλέγοντα τοῖς ῥοδίνοις στέφανον, ἢ λέγειν, ὥσπερ εἴωθας ἑκάστοτε πρὸς ἡμᾶς, ὅσας ἔχουσιν οἱ ἄνθινοι στέφανοι πρὸς τὸ πίνειν βοηθείας. ὑπολαβὼν δʼ ὁ Ἐράτων οὕτω γάρ εἶπε δέδοκται μηδεμίαν ἡδονὴν ἀσύμβολον δέχεσθαι, ἀλλʼ εὐφραινομένους δυσκολαίνειν, ἂν μὴ μετά τινος μισθοῦ τοῦτο πάσχωμεν ἢ τὸ μὲν μύρον εἰκότως ὑποδυσωπούμεθα καὶ τὴν πορφύραν διὰ τὴν ἐπίθετον πολυτέλειαν ὡς δολερὰ εἵματα καὶ χρίματα κατὰ τὴν τοῦ βαρβάρου φωνήν, αἱ δʼ αὐτοφυεῖς χρόαι καὶ ὀσμαὶ τὸ ἀφελὲς ἔχουσι καὶ καθαρὸν καὶ οὐδὲν ὀπώρας διαφέρουσι; μὴ γὰρ εὔηθες ᾖ τοὺς μὲν χυμοὺς δρέπεσθαι καὶ ἀπολαύειν τῆς φύσεως διδούσης, ὀσμὰς δὲ καὶ χρόας ἃς ὧραι φέρουσι, διὰ τὴν ἐπανθοῦσαν ἡδονὴν ταῦτα καὶ χάριν ἀτιμάζειν, ἂν μή τι χρειῶδες ἔξωθεν ἄλλο συνεπιφέρωσιν. […] ἓν γὰρ αὐτὸ δοκεῖ τοὐναντίον, εἰ μηδὲν ἡ φύσις, ὡς ὑμεῖς φατε […] μάτην πεποίηκε, ταῦτα τῆς ἡδονῆς πεποιῆσθαι χάριν, ἃ μηδὲν ἄλλο χρήσιμον ἔχοντα μόνον εὐφραίνειν πέφυκε. σκόπει δʼ ὅτι τοῖς φυομένοις καὶ βλαστάνουσι τὰ μὲν φύλλα σωτηρίας ἕνεκα τοῦ καρποῦ καὶ ὅπως ὑπʼ αὐτῶν τὰ δένδρα θαλπόμενα καὶ ψυχόμενα μετρίως φέρῃ τὰς μεταβολὰς; γέγονε· τοῦ δʼ ἄνθους ὄφελος οὐδὲν ἐπιμένοντος, πλὴν εἴ τι χρωμένοις ἡμῖν ἐπιτερπὲς ὀσφρέσθαι καὶ ἰδεῖν ἡδὺ παρέχει, θαυμαστὰς μὲν ὀσμὰς ἀφιέντα, ποικιλίαν δʼ ἀμιμήτοις χρώμασι καὶ βαφαῖς ἀνοιγόμενα. διὸ τῶν μὲν φύλλων ἀποσπωμένων οἷον ἀλγεῖ καὶ δάκνεται τὰ φυτὰ καὶ γίγνεται περὶ αὐτὰ βλάβη τις ἑλκώδης καὶ ψίλωσις ἀπρεπής· καὶ οὐ μόνης ὡς ἔοικε κατʼ Ἐμπεδοκλέατῆς δάφνης τῶν φύλλων ἀπὸ πάμπαν ἔχεσθαι χρή, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων φείδεσθαι δένδρων ἁπάντων καὶ μὴ κοσμεῖν ἑαυτοὺς ταῖς ἐκείνων ἀκοσμίαις, βίᾳ καὶ παρὰ φύσιν τὰ φύλλα συλῶντας; αὐτῶν. αἱ δὲ τῶν ἀνθέων ἀφαιρέσεις τρυγήσεσιν ἐοίκασι καὶ βλάπτουσιν οὐδέν, ἀλλὰ κἂν μὴ λάβῃ τις ἐν ὥρᾳ, περιερρύη μαρανθέντα. καθάπερ οὖν οἱ βάρβαροι τῶν θρεμμάτων τοῖς δέρμασιν ἀντὶ τῶν ἐρίων ἀμφιέννυνται, οὕτω μοι δοκοῦσιν οἱ μᾶλλον ἐκ τῶν φύλλων ἢ τῶν ἀνθέων ὑφαίνοντες τοὺς στεφάνους οὐ κατὰ λόγον χρῆσθαι τοῖς φυτοῖς. ἐγὼ μὲν οὖν ταῦτα συμβάλλομαι ταῖς στεφανοπώλισιν οὐ γάρ εἰμι γραμματικός, ὥστʼ ἀπομνημονεύειν ποιημάτων, ἐν οἷς τοὺς παλαιοὺς ἱερονίκας ἀναγιγνώσκομεν ἀνθινοῖς; ἀναδουμένους στεφάνοις· πλὴν ὅτι γε ταῖς Μούσαις ὁ τῶν ῥόδων στέφανος ἐπιπεφήμισται, μεμνῆσθαί μοι δοκῶ Σαπφοῦς λεγούσης πρός τινα τῶν ἀμούσων καὶ ἀμαθῶν γυναικῶν κατθάνοισα δὲ κείσεαι· οὐ γὰρ πεδέχεις ῥόδων τῶν ἐκ Πιερίας. εἰ δέ τινα καὶ Τρύφων ἀπὸ τῆς ἰατρικῆς δίδωσι μαρτυρίαν, ἀκουστέον.

3.1.3Bunun üzerine söz alan Tryphon, eskilerin bu konuların hiçbirini incelemeden geçmediğini, çünkü bitkilerle tedaviye en çok onların başvurduğunu söyledi. Bugün de bunun kanıtları vardır: Tyroslular Agenor soyundan olana, Magnesialılar Kheiron'a, ilk hekimlik yapan kişiler diye, ilk ürün olarak hastaları iyileştirdikleri kökleri ve otları götürürler. Dionysos da yalnız en güçlü ve en hoş ilaç olan şarabı bulduğu için ölçülü bir hekim sayılmamıştır; kuvvetçe şaraba en çok karşı duran sarmaşığı şereflendirip Bakkhos ayinindekilere taç yapmayı öğretmesiyle, şarabın onlara daha az sıkıntı vermesini sağladığı için de öyle sayılmıştır. Çünkü sarmaşık soğukluğuyla sarhoşluğu söndürür. Bazı adlar da eskilerin bu konudaki titizliğini gösterir: ceviz ağacına (karya), altında yatanları ağır ve uyuşturucu (karōtikon) bir buharla rahatsız ettiği için bu adı vermişlerdir; nergise (narkissos) sinirleri körlettiği ve uyuşukluk (narkē) verdiği için. Sophokles de bu yüzden ona "büyük tanrıların eski tacı", yani yeraltı tanrılarının tacı demiştir. Sedef otunun (pēganon) da adını gücünden aldığı söylenir: sıcaklığından gelen kuruluğuyla tohumu pıhtılaştırır (pēgnysi) ve genel olarak gebelere düşmandır. Ametist otuyla, adını ondan alan taşın sarhoşluğa (methē) iyi geldiği için böyle adlandırıldığını sananlar yanılıyorlar: her ikisi de renklerinden dolayı bu adı almıştır, çünkü yaprağı saf şaraba değil, sulandırılmış, adeta şarapsız bir şaraba benzer.

Gücü adını vermiş daha birçok bitki gösterilebilir; ama bunlar bile eskilerin içki taçlarını kullandıkları özeni ve deneyimi gösterir. Saf şarap başa vurup bedeni hislerin ilkelerine doğru gerince insanı en çok sarsar; çiçeklerin kokusu buna karşı şaşırtıcı biçimde yardım eder, başı bir akropol gibi sarhoşluğa karşı surlarla çevirir. Sıcak olanlar gözenekleri yumuşakça açıp şaraba soluk verir; usulca soğuk olanlar da hafifçe dokunarak buharları geri iter; menekşe ve gül tacı böyledir, çünkü ikisi de kokusuyla büzer ve baş ağırlığını giderir. Kına çiçeği, safran ve bakkaris de içenleri rahat bir uykuya götürür; çünkü kokuları yumuşak ve hoştur, sarhoşların bedenindeki düzensizliği ve pürüzleri usulca dağıtır; böylece bir sükûnet oluşur, sarhoşluk körelip sindirilir. Bazı çiçeklerin kokusu da yukarı, beyne doğru yayılınca his organlarının gözenekleri temizlenir, sıvılar sarsıntısız ve darbesiz, ısıyla ayrılarak yumuşakça incelir, tabiatça soğuk olan beyin ısınır. Bu yüzden boyuna asılan çiçek taçlarına "hypothymis" derlerdi ve bu çiçeklerin yağlarıyla göğüslerini ovarlardı. Alkaios buna tanıklık eder: kokuyu "çok çekmiş başının ve ağaran göğsünün üstüne" dökmelerini ister. Kokular buradan da, sıcaklıkla çekilerek beyne doğru ok gibi fırlar. Boyundaki taçlara "hypothymis" denmesi, thymosun yürekte karargâh kurduğunu düşündüklerinden değildir; öyle olsaydı "epithymis" denmesi gerekirdi. Sebebi, dediğim gibi, koku ve buhardır (hypothymiasis). Taçların yaydığı kokuların bu kadar güçlü olmasına şaşmayalım. Porsuk ağacının gölgesinin, çiçek açmaya en hazır olduğu zamanda altında uyuyan insanları öldürdüğü rivayet edilir. Afyon suyunu toplayanlar, korunmazlarsa haşhaştan çıkan buharla bayılırlar. "Alyssos" denen otu kimileri eline alınca, kimileri de sadece görünce hıçkırıktan kurtulur; koyun ve keçi sürülerine de iyi geldiği, ağıllara dikildiği söylenir. Gül (rhodon) de herhalde koku akıntısı (rheuma) yaydığı için bu adı almıştır; bu yüzden de çabuk solar. Gücüyle serinletir, görünüşüyle ateş gibidir; bu boşuna değildir, çünkü üzerinde, soğukluğun yüzeye ittiği ince bir sıcaklık açar.

3.1.3

ἐκ τούτου δεξάμενος ὁ τρύφων τὸν λόγον οὐδενὸς ἔφη τούτων ἀσκέπτους γεγονέναι τοὺς παλαιούς, ἅτε δὴ πλείστῃ κεχρημένους ἀπὸ φυτῶν ἰατρικῇ· τεκμήρια δʼ ἔστι τινʼ ἔτι νῦν. Τύριοι μὲν Ἀγηνορίδῃ Μάγνητες δὲ Χείρωνι, τοῖς πρώτοις ἰατρεῦσαι λεγομένοις, ἀπαρχὰς; κομίζουσι·; ῥίζαι γάρ εἰσι καὶ βοτάναι, διʼ ὧν ἰῶντο τοὺς κάμνοντας. ὁ δὲ Διόνυσος οὐ μόνον τῷ τὸν οἶνον εὑρεῖν, ἰσχυρότατον φάρμακον καὶ ἥδιστον, ἰατρὸς ἐνομίσθη μέτριος, ἀλλὰ καὶ τῷ τὸν κιττὸν ἀντιταττόμενον μάλιστα τῇ δυνάμει πρὸς τὸν οἶνον εἰς τιμὴν προαγαγεῖν καὶ στεφανοῦσθαι διδάξαι τοὺς βακχεύοντας ὡς ἧττον ὑπὸ τοῦ οἴνου ἀνιῷντο, τοῦ κιττοῦ κατασβεννύντος τὴν μέθην τῇ ψυχρότητι. δηλοῖ δὲ καὶ τῶν ὀνομάτων ἔνια τὴν περὶ ταῦτα πολυπραγμοσύνην τῶν παλαιῶν· τήν τε γὰρ καρύαν οὕτως ὠνόμασαν, ὅτι πνεῦμα βαρὺ καὶ καρωτικὸν ἀφιεῖσα λυπεῖ τοὺς ὑπʼ αὐτῆς παρακεκλιμένους· καὶ τὸν νάρκισσον ὡς ἀμβλύνοντα τὰ νεῦρα καὶ βαρύτητας ἐμποιοῦντα ναρκώδεις· διὸ καὶ ὁ Σοφοκλῆς αὐτόν ἀρχαῖον μεγάλων θεῶν στεφάνωμα τουτέστι τῶν χθονίων, προσηγόρευκε. φασὶ δὲ καὶ τὸ πήγανον ἀπὸ τῆς δυνάμεως ὠνομάσθαι· πήγνυσι γὰρ ξηρότητι διὰ θερμότητα τὸ σπέρμα καὶ ὅλως πολέμιόν ἐστι ταῖς κυούσαις. οἱ δὲ καὶ τὴν ἀμέθυστον οἰόμενοι τῷ πρὸς τὰς οἰνώσεις βοηθεῖν αὐτήν τε καὶ τὴν ἐπώνυμον αὐτῆς λίθον οὕτω κεκλῆσθαι διαμαρτάνουσι· κέκληται γὰρ ἀπὸ τῆς χρόας ἑκατέρα· οὐ γάρ ἐστιν αὐτῆς τὸ φύλλον ἀκράτῳ, ἀλλʼ ἀοίνῳ καὶ ὑδαρεῖ τὴν κρᾶσιν οἴνῳ προσεοικός. ἄλλα μέντοι πάμπολλα λαβεῖν ἔστιν, οἷς παρέσχον τὰς κλήσεις αἱ δυνάμεις· ἀρκεῖ δὲ κἀκεῖνα τὴν τῶν παλαιῶν ἐπιμέλειαν ὑποδηλῶσαι καὶ πολυπειρίαν, ἀφʼ ἧς ἐχρήσαντο τοῖς παροίνοις στεφάνοις. μάλιστα μὲν γὰρ ὁ ἄκρατος, ὅταν τῆς κεφαλῆς καθάψηται καὶ τονώσῃ τὰ σώματα πρὸς τὰς τῶν αἰσθήσεων ἀρχάς, ἐπιταράσσει τὸν ἄνθρωπον αἱ δὲ τῶν ἀνθέων ἀπορροαὶ πρὸς τοῦτο θαυμασίως βοηθοῦσι καὶ ἀποτειχίζουσι τὴν κεφαλὴν ἀπὸ τῆς μέθης ὡς ἀκρόπολιν, τῶν μὲν θερμῶν μαλακῶς ἀναχαλώντων τοὺς πόρους καὶ ἀναπνοὴν τῷ οἴνῳ διδόντων, ὅσα δʼ ἡσυχῆ ψυχρὰ τῷ μετρίως ἐπιψαύειν ἀνακρουομένων τὰς ἀναθυμιάσεις, ὥσπερ ὁ τῶν ἴων καὶ ῥόδων στέφανος· στύφει γὰρ ἀμφότερα καὶ συστέλλει τῇ ὀσμῇ τὰς καρηβαρίας. τὸ δὲ τῆς κύπρου ἄνθος καὶ ὁ κρόκος καὶ ἡ βάκκαρις εἰς ὕπνον ἄλυπον ὑπάγει τοὺς πεπωκότας· ἔχει γὰρ ἀπορροὴν λείαν καὶ προσηνῆ καὶ τὰς περὶ τὸ σῶμα τῶν μεθυσκομένων ἀνωμαλίας καὶ τραχύτητας ἡσυχῆ διαχέουσαν, ὥστε, γιγνομένης γαλήνης, ἀμβλύνεσθαι καὶ συνεκπέττεσθαι τὸ κραιπαλῶδες. ἐνίων δʼ ἀνθέων ὀσμαῖς ἄνω σκιδναμέναις περὶ τὸν ἐγκέφαλον, οἵ τε πόροι τῶν αἰσθητηρίων ἐκκαθαίρονται καὶ λεπτύνεται τὰ ὑγρὰ πράως ἄνευ πληγῆς καὶ σάλου τῇ θερμότητι διακρινόμενα, καὶ φύσει ψυχρὸς ὢν ὁ ἐγκέφαλος ἀναθάλπεται. διὸ μάλιστα τοὺς ἀνθίνους ἐκ τῶν τραχήλων καθάπτοντες ὑποθυμίδας ἐκάλουν, καὶ τοῖς ἀπὸ τούτων μύροις ἔχριον τὰ στήθη· μαρτυρεῖ δʼ Ἀλκαῖος κελεύων καταχέαι τὸ μύρον αὐτοῦ κατὰ τᾶς πόλλα παθοίσας κεφάλας καὶ τῶ πολίω στήθεος. οὕτω καὶ ἐντεῦθεν αἱ ὀσμαὶ τοξεύουσιν ὑπὸ θερμότητος; εἰς τὸν ἐγκέφαλον ἁρπαζόμεναι ταῖς ὀσφρήσεσιν. οὐ γάρ, ὅτι τῇ καρδίᾳ τὸν θυμὸν ἐνστρατοπεδεύειν ᾤοντο, τοὺς περιδεραίους τῶν στεφάνων ὑποθυμίδας ἐκάλουν ἐπιθυμίδας γὰρ αὐτοῖς διὰ γε τοῦτο μᾶλλον ἦν καλεῖσθαι προσῆκον, ἀλλʼ ὡς λέγω διὰ τὴν ἀποφορὰν καὶ ὑποθυμίασιν. μὴ θαυμάζωμεν δʼ εἰ τοσαύτην αἱ τῶν στεφάνων ἀποφοραὶ δύναμιν ἔχουσιν· ἱστοροῦσι γάρ, ὅτι καὶ σκιὰ σμίλακος ἀποκτίννυσιν ἀνθρώπους ἐγκαταδαρθόντας, ὅταν ὀργᾷ μάλιστα πρὸς τὴν ἄνθησιν· καὶ τὸ τῆς μήκωνος ἀπορρέον πνεῦμα μὴ φυλαξαμένοις τοῖς τὸν ὀπὸν τρυγῶσι συνέβη καταπεσεῖν. τὴν δʼ ἄλυσσον καλουμένην βοτάνην καὶ λαβόντες εἰς τὴν χεῖρα μόνον, οἱ δὲ καὶ προσβλέψαντες, ἀπαλλάττονται λυγμοῦ· λέγεται δὲ καὶ ποιμνίοις ἀγαθὴ καὶ αἰπολίοις, παραφυτευομένη ταῖς μάνδραις. τὸ δὲ ῥόδον ὠνόμασται δήπουθεν, ὅτι ῥεῦμα πολὺ τῆς ὀδωδῆς ἀφίησι· διὸ καὶ τάχιστα μαραίνεται. ψυκτικὸν δʼ ἐστὶ δυνάμει τῇ δʼ ὄψει πυρωπόν, οὐκ ἀλόγως· λεπτὸν γὰρ αὐτῷ περιανθεῖ τὸ θερμὸν ἐπιπολῆς ἐξωθούμενον ὑπὸ τῆς ψυχρότητος.

3.2.12. Bölüm: Sarmaşık tabiatça sıcak mıdır, soğuk mu?

Tryphon'u övünce Ammonios gülümseyerek, bu kadar rengârenk ve çiçekli bir sözü, bir taç gibi tekmeleyip karşı çıkmanın doğru olmadığını söyledi. "Yalnız," dedi, "sarmaşık, soğukluğuyla şarabı söndürür denerek bilmem nasıl bu tacın içine örülmüş. Çünkü o ateşli ve daha sıcaktır; meyvesi şaraba karıştırılınca ateşiyle şarabı sarhoş edici ve sarsıcı yapar. Dalının da, koparıldığında ateşteki odunlar gibi kıvrıldığını söylerler. Kar öteki bitkilerin üzerinde çoğu kez günlerce kalırken sarmaşıktan hemen kaçar; daha doğrusu sıcaklığı yüzünden çevresinde hemen eriyip yok olur. En önemlisi de Theophrastos'un anlattığı şudur: İskender, Harpalos'a Babil bahçelerine Yunan ağaçları dikmesini, yörenin sıcak ve kavurucu olması yüzünden özellikle koruluk, yapraklı ve gölgeli olanları bitkilerin arasına karıştırmasını buyurmuştu. Toprak bir tek sarmaşığı kabul etmedi; Harpalos çok uğraşıp direndiği hâlde bitki ölüp kuruyordu, çünkü kendisi ateşli olduğundan, ateşli toprağa karışınca bir karışım oluşmuyor, dağılıyordu. Aşırılıklar kuvvetleri bozar; bu yüzden zıtlarına daha çok yönelirler, soğuk sıcağı, sıcak soğuğu sever. Dağlık, rüzgârlı ve karlı yerler de bu yüzden çıralı ve zift üreten bitkileri, özellikle çamları ve fıstıkçamlarını yetiştirir.

Üstelik, sevgili Tryphon, soğuğa dayanıksız ve soğuk olanlar yaprak döker, çünkü sıcaklık küçülüp zayıflayarak çekilir ve bitkiyi terk eder. Zeytini, defneyi ve selviyi, sarmaşık gibi, yağlılık ve sıcaklık hep yeşil tutar. Bu yüzden sevgili Dionysos sarmaşığı sarhoşluğa ilaç ya da şaraba düşman olarak getirmemiştir; o ki saf şarabı açıkça 'methy', kendini de 'Methymnaios' diye adlandırmıştır. Bence şarap düşkünleri üzüm şarabı yokken arpa içkisi kullanır, kimileri elma, kimileri hurma şarabı yapar; bunun gibi, kış mevsiminde asmadan taç özleyen Dionysos da onu çıplak ve yapraksız görünce benzerliği yüzünden sarmaşığı sevmiştir. Çünkü dalının kıvrımlı oluşu ve yürürken sendelemesi, yaprağının ıslak ve düzensiz dökülüşü, özellikle de koruğa, sık ve kararmaya başlayan üzüme benzeyen salkımı, asmanın hâlini taklit eder. Yine de sarmaşık sarhoşluğa bir yardım ediyorsa, bunu sıcaklığıyla gözenekleri açarak ya da şarabı sindirmeye yardım ederek yaptığını söyleyeceğiz; böylece, Tryphon, senin hatırına Dionysos hekim kalsın."

3.2.1

ἐπαινεσάντων δʼ ἡμῶν, τὸν Τρύφωνα, μειδιῶν ὁ Ἀμμώνιος οὐκ ἄξιον ἔφη ποικίλον οὕτω καὶ ἀνθηρὸν λόγον ὥσπερ στέφανον ἀντιλέγοντα διαλακτίζειν· πλὴν ὅ τε κιττὸς οὐκ οἶδʼ ὅπως συγκαταπέπλεκται ψυχρότητι συγκατασβεννύναι λεγόμενος τὸν ἄκρατον· ἔστι γὰρ ἔμπυρος καὶ θερμότερος, καὶ ὅ γε καρπὸς; αὐτοῦ μιγνύμενος εἰς τὸν οἶνον μεθυστικὸν ποιεῖ καὶ ταρακτικὸν τῷ πυροῦθαι· τὸ δὲ κλῆμα λέγουσιν αὐτοῦ σπώμενον ὥσπερ τἀν πυρὶ ξύλα συνδιαστρέφεσθαι. χιὼν δὲ πολλάκις ἡμέρας συχνὰς ἐπιμένουσα τοῖς ἄλλοις φυτοῖς φεύγει τάχιστα τὸν κιττόν· μᾶλλον δʼ ὅλως εὐθὺς ἀπόλλυται καὶ περιτήκεται περὶ αὐτὸν ὑπὸ θερμότητος. ὃ δὲ μέγιστόν ἐστιν ὑπὸ Θεοφράστου δʼ ἱστόρηται, Ἀλεξάνδρου κελεύσαντος Ἑλληνικὰ δένδρα τοῖς ἐν Βαβυλῶνι παραδείσοις ἐμβαλεῖν Ἅρπαλον, μάλιστα δέ, τῶν τόπων ἐμπύρων ὄντων καὶ περιφλεγόντων, τὰ ἀλσώδη καὶ εὐπέταλα καὶ σκιερὰ δ καταμῖξαι τοῖς φυτοῖς, μόνον οὐκ ἐδέξατο τὸν κιττὸν ἡ χώρα, καίτοι πολλὰ τοῦ Ἁρπάλου πραγματευομένου καὶ προσφιλονεικοῦντος· ἀλλʼ ἀπώλλυτο καὶ κατεξηραίνετο τῷ πυρώδης μὲν αὐτὸς εἶναι, πρὸς πυρώδη δὲ μίγνυσθαι γῆν οὐ λαμβάνων κρᾶσιν ἀλλʼ ἐξιστάμενος, αἱ γὰρ ὑπερβολαὶ φθείρουσι τὰς δυνάμεις· διὸ τῶν ἐναντίων μᾶλλον ὀρέγονται; καὶ φιλόθερμόν ἐστι τὸ ψυχρὸν καὶ φιλόψυχρον τὸ θερμόν ὅθεν οἱ ὄρειοι καὶ πνευματώδεις καὶ νιφόμενοι τόποι τὰ δᾳδώδη καὶ πισσοτρόφα τῶν φυτῶν, μάλιστα πεύκας καὶ στροβίλους, ἐκφέρουσιν. ἄνευ δὲ τούτων, ὦ φίλε Τρύφων, τὰ δύσριγα καὶ ψυχρὰ φυλλορροεῖ, μικρότητι τοῦ θερμοῦ καὶ ἀσθενείᾳ συστελλομένου καὶ προλείποντος τὸ φυτόν· ἐλαίαν δὲ καὶ δάφνην καὶ κυπάριττον ἀειθαλῆ διαφυλάσσει τὸ λιπαρὸν καὶ. τὸ θερμὸν ὥσπερ τὸν κιττόν. ὅθεν ὁ φίλτατος Διόνυσος οὐχ ὡς βοηθὸν ἐπὶ τὴν μέθην οὐδʼ ὡς πολέμιον τῷ οἴνῳ τὸν κιττὸν ἐπήγαγεν· ὅς γε τὸν ἄκρατον ἄντικρυς μέθυ καὶ μεθυμναῖον αὐτὸς αὑτὸν ὠνόμασεν. ἀλλά μοι δοκεῖ καθάπερ οἱ φίλοινοι, μὴ παρόντος ἀμπελίνου, κριθίνῳ χρῶνται πώματι, καὶ μηλίτας τινάς, οἱ δὲ φοινικίνους οἴνους ποιοῦσιν· οὕτω καὶ ὁ ποθῶν χειμῶνος ὥρᾳ τὸν ἀπὸ τῆς ἀμπέλου στέφανον, ὡς ἐκείνην ἑώρα γυμνὴν καὶ ἄφυλλον, ἀγαπῆσαι τὴν ὁμοιότητα τοῦ κιττοῦ. καὶ γὰρ τοῦ κλήματος τὸ ἑλικῶδες τοῦτο καὶ σφαλλόμενον ἐν τῇ πορείᾳ καὶ τοῦ πετάλου τὸ ὑγρὸν καὶ περικεχυμένον ἀτάκτως, μάλιστα δʼ αὐτὸς ὁ κόρυμβος ὄμφακι πυκνῷ καὶ περκάζοντι προσεοικώς, ἐκμεμίμηται τὴν τῆς ἀμπέλου διάθεσιν. οὐ μὴν ἀλλὰ κἂν βοηθῇ τι πρὸς μέθην ὁ κιττός, θερμότητι τοῦτο ποιεῖν φήσομεν αὐτὸν ἀνοίγοντα τοὺς πόρους ἢ συνεκπέττοντα μᾶλλον τὸν ἄκρατον, ἵνα καὶ μένῃ σὴν χάριν, ὦ Τρύφων, ἰατρὸς ὁ Διόνυσος.

3.2.2Bunun üzerine Tryphon ne cevap vereceğini düşünerek sustu. Eraton da biz gençlerin her birini çağırıp ya Tryphon'a taçlar konusunda yardım etmemizi ya da taçlarımızı çıkarmamızı söyledi. Ammonios serbest olduğumuzu, söyleyeceklerimize karşı çıkmayacağını söyledi. Tryphon da beni teşvik edince, sarmaşığın soğuk olduğunu göstermenin benim değil Tryphon'un işi olduğunu söyledim, çünkü o sarmaşığı soğutucu ve büzücü olarak çok kullanıyordu. "Söylenenlere gelince," dedim, "sarmaşığın şaraba karışınca sarhoş ettiği doğru değildir. Çünkü içenlerde yarattığı hâle sarhoşluk değil, banotunun ve zihni çılgınca hareket ettiren başka birçok şeyin yarattığı gibi sarsıntı ve akıl karışıklığı denir. Dalın kıvrılması da saçmadır; çünkü tabiata uygun kuvvetlerin böyle tabiata aykırı işleri olmaz. Odunlar da ateş içlerindeki nemi zorla çektiği için kıvrılır, eğrilir ve bükülür; doğuştan gelen sıcaklık ise büyütüp besler. Bak, çok kıvrımlı ve yere yatık olmak bedenin zayıflığı ve soğukluğu değil midir? Sarmaşık sık sık çarpıp geri döner, tıpkı zayıflığı yüzünden sık sık oturup sonra yeniden yürüyen yolcu gibi. Bu yüzden sarılacak ve dayanacak bir şeye muhtaçtır, yukarı doğru gitme kuvveti olan sıcaklık eksik olduğundan kendini tutamaz ve yürütemez.

Kar da yaprağın ıslaklığı yüzünden akıp erir; çünkü su, küçük ve sık kabarcıkların toplamı olan karın gevşekliğini söndürür ve keser. Bu yüzden kar, pek soğuk ve nemli yerlerde de güneşli yerlerden az erimez. Hep yeşil olma ve Empedokles'in dediği gibi 'yaprağını yitirmeme' de sıcaklıktan değildir; çünkü yaprak dökmek de soğukluktan değildir. Mersin ve baldırıkara sıcak değil soğuk olduğu hâlde hep yeşildir. Bazıları yaprağın, karışımın eşitliği sayesinde kaldığını düşünür; Empedokles buna bir de gözeneklerin ölçülülüğünü ekler: gözenekler besini düzenli ve eşit olarak geçirir, böylece yeterince akar. Yaprak dökenlerde ise üstteki gözenekler seyrek, alttakiler dar olduğundan bu olmaz: kimi göndermez, kimi tutmaz, azını alıp hepsini birden boşaltır; tıpkı düzgün olmayan ark setlerinde olduğu gibi. Sürekli sulanan bitkiler ise yeterli ve ölçülü besin alır, ayakta kalır, yaşlanmaz ve yeşil kalır.

'Ama Babil'e dikilince bozuldu ve vazgeçti.' Bu soylu bitki iyi yapmış; Boiotia tanrısının yanaşması ve sofra arkadaşı olarak barbarlar arasında yerleşmek istememiş, o halklara uyum sağlayan İskender'e özenmemiş, yabancılaşmaya karşı kaçıp direnmiştir. Sebep sıcaklık değil, daha çok soğukluktur; zıt karışıma dayanamamıştır. Çünkü benzer olan bozmaz, kabul edip besler; kuru toprağın, sıcak olduğu hâlde kekiği beslemesi gibi. Babil'in havası da o kadar boğucu ve ağırmış ki zenginlerin birçoğu tulumları suyla doldurup üstünde serinleyerek uyurmuş."

3.2.2

πρὸς ταῦθʼ ὁ μὲν Τρύφων ἄφωνος; ἦν, ὅπως ἀντείποι σκεπτόμενος· ὁ δʼ Ἐράτων ἕκαστον ἡμῶν τῶν νέων ἀνακαλούμενος ἐκέλευε βοηθεῖν τῷ Τρύφωνι περὶ τῶν στεφάνων ἢ τοὺς στεφάνους ἀποτίθεσθαι· καὶ Ἀμμώνιος; ἔφη παρέχειν ἄδειαν, οὐ γὰρ ἀντερεῖν οἷς ἂν ἡμεῖς; εἴπωμεν. οὕτω δὴ καὶ τοῦ Τρύφωνος ἐπικελεύοντος εἰπεῖν ἔφην ὅτι τὸ μὲν ἀποδεῖξαι ψυχρὸν εἶναι τὸν κιττὸν οὐκ ἐμὸν ἦν ἔργον, ἀλλὰ Τρύφωνος· οὗτος γὰρ αὐτῷ ψύχοντι καὶ στύφοντι πολλὰ χρῆται· τῶν δʼ εἰρημένων ἔφην τὸ μὲν μεθύσκειν κιττὸν οἴνῳ μιγνύμενον οὐκ ἀληθές ἐστιν· ὃ γὰρ ἐμποιεῖ τοῖς πιοῦσι πάθος οὐ μέθην ἄν τις εἴποι, ταραχὴν δὲ καὶ παραφροσύνην, οἷον ὑοσκύαμος ἐμποιεῖ καὶ πολλὰ ἄλλα τοιαῦτα κινοῦντα μανικῶς τὴν διάνοιαν. ὁ δὲ τοῦ κλήματος σπασμὸς; ἄλογός ἐστι· τοιαῦτα γὰρ παρὰ φύσιν ἔργα τῶν κατὰ φύσιν δυνάμεων οὐκ ἔστιν· ἀλλὰ καὶ τὰ ξύλα διαστρέφεται, τοῦ πυρὸς τὸ ὑγρὸν ἕλκοντος ἐξ αὐτῶν βίᾳ, κυρτότητας ἴσχοντα καὶ παραβάσεις· τὸ δὲ συγγενὲς θερμὸν αὔξειν καὶ τρέφειν πέφυκε. σκόπει δὲ μὴ μᾶλλον ἀρρωστία τις καὶ ψυχρότης σώματος τὸ πολυκαμπὲς καὶ χαμαιπετὲς πέφυκεν, προσκρούσεις πυκνὰς καὶ ἀντικοπὰς λαμβάνοντος, ὥσπερ ὁδοιπόρου διʼ ἀσθένειαν πολλάκις ἀποκαθίζοντος εἶτα πάλιν ἐρχομένου· διὸ καὶ περιπλοκῆς δεῖται καὶ στηρίγματος, αὐτὸς ἑαυτὸν ἀνέχειν καὶ ποδηγεῖν ἀδυνατῶν διʼ ἔνδειαν θερμότητος, ἧς; τὸ ἀνωφερὲς δύναμίς ἐστιν. ἡ δὲ χιὼν ἀπορρεῖ καὶ περιτήκεται διʼ ὑγρότητα τοῦ φύλλου τὸ γὰρ ὕδωρ σβέννυσιν αὐτῆς καὶ κόπτει τὴν χαυνότητα διὰ τὸ μικρῶν εἶναι καὶ πυκνῶν ἄθροισμα πομφολύγων ὅθεν οὐχ ἧττον ἐν τοῖς περιψύκτοις σφόδρα καὶ νοτεροῖς τόποις ἢ τοῖς προσείλοις αἱ χιόνες ῥέουσι. τὸ δʼ ἀειθαλὲς τοῦτο καὶ ὥς φησιν Ἐμπεδοκλῆςἐμπεδόφυλλον οὐκ ἔστι θερμότητος· οὐδὲ γὰρ ψυχρότητος τὸ φυλλορροεῖν. ἡ γοῦν μυρρίνη καὶ τὸ ἀδίαντον οὐκ ὄντα τῶν θερμῶν ἀλλὰ τῶν ψυχρῶν ἀεὶ τέθηλεν. ἔνιοι μὲν οὖν ὁμαλότητι κράσεως οἴονται παραμένειν τὸ φύλλον· Ἐμπεδοκλῆς δὲ πρὸς τούτῳ καὶ πόρων τινὰ συμμετρίαν αἰτιᾶται, τεταγμένως καὶ ὁμαλῶς τὴν τροφὴν διιέντων, ὥστʼ ἀρκούντως ἐπιρρεῖν. τοῖς δὲ φυλλορροοῦσιν οὐκ ἔστι διὰ μανότητα τῶν ἄνω καὶ στενότητα τῶν κάτω πόρων, ὅταν οἱ μὲν μὴ ἐπιπέμπωσιν οἱ δὲ μὴ φυλάττωσιν ἀλλʼ ὀλίγην λαβόντες ἄθρουν ἐκχέωσιν, ὥσπερ ἐν ἀνδήροις τισὶν οὐχ ὁμαλοῖς· τὰ δʼ ὑδρευόμενα ἀεὶ τὴν τροφὴν διαρκῆ καὶ σύμμετρον ἀντέχει καὶ παραμένει ἀγήρω καὶ χλοερά. ἀλλʼ ἐν Βαβυλῶνι φυτευόμενος ἐξίστατο καὶ ἀπηγόρευεν, εὖ γε ποιῶν ὁ γενναῖος οὗτος, ὅτι Βοιωτίου θεοῦ πελάτης καὶ παράσιτος ὢν οὐκ ἐβούλετο μετοικεῖν ἐν βαρβάροις, οὐδʼ Ἀλέξανδρον ἐζήλωσεν ἐξοικειούμενον ἐκείνοις τοῖς ἔθνεσιν, ἀλλʼ ἔφευγε καὶ διεμάχετο πρὸς τὴν ἀποξένωσιν. αἰτία δʼ οὐχ ἡ θερμότης ἦν, ἀλλὰ μᾶλλον ἡ ψυχρότης, οὐχ ὑποφέρουσα τὴν ἐναντίαν κρᾶσιν· οὐ γὰρ φθείρει τὸ οἰκεῖον, ἀλλὰ προσίεται καὶ φέφει, καθάπερ τὸ θύμον ἡ ξηρὰ γῆ, καίτοι θερμὸν ὄν, τὴν δὲ Βαβυλωνίαν οὕτω φασὶν ἀέρα πνιγώδη καὶ βαρὺν περιέχειν, ὥστε πολλοὺς τῶν εὐπόρων, ὅταν ἐμπλήσωσιν ἀσκοὺς ὕδατος, ἐπὶ τούτων καθεύδειν ἀναψυχομένους.

3.3.13. Bölüm: Kadınlar neden en az, yaşlılar neden en çabuk sarhoş olur?

Florus, Aristoteles'in sarhoşluk kitabında yaşlıların en çok, kadınların en az sarhoşluğa yenik düştüğünü yazdığı hâlde, böyle şeyleri atlamak âdeti olmadığı hâlde sebebini işlememesine şaşıyordu. Sonra konuyu oradakilerin incelemesine sundu; akşam yemeği tanıdıklar arasındaydı. Sylla, birinin ötekini gösterdiğini söyledi: kadınlarla ilgili sebebi doğru kavrarsak, yaşlılar için uzun söze gerek kalmazdı, çünkü bunların tabiatları ıslaklık ve kuruluk, düzlük ve pürüzlülük, yumuşaklık ve sertlik bakımından birbirine tam zıttı.

"Kadınlar için önce şunu alıyorum," dedi: "Karışımları nemlidir; etin yumuşaklığını, düzgünlükle gelen parlaklığı ve âdetleri veren de bu karışımdır. Şarap böyle çok neme düşünce yenilir, boyasını yitirir, büsbütün renksiz ve sulu olur. Aristoteles'ten de bir şey alınabilir: bir solukta içenlerin, eskilerin 'amystizein' dediği biçimde içenlerin en az sarhoş olduğunu söyler; çünkü saf şarap onlarda oyalanmaz, hızla itilip bedenden geçer. Kadınların da çoğunlukla böyle içtiğini görürüz. Bedenlerinin de, sıvıların sürekli âdet için aşağı çekilmesi yüzünden çok gözenekli olması, ark ve set gibi bölünmüş olması muhtemeldir; saf şarap bunlara düşünce çabucak çıkar, sarsılması sarhoşluğu doğuran ana organlara uğramaz.

Yaşlıların kendilerine özgü nemden yoksun olduğunu, bence önce adları gösterir: 'geron' denmeleri, toprağa akmalarından değil, bünyece artık topraksı (geōdēs) ve toprağa yakın olmalarındandır. Eğilmez ve sert olmaları, pürüzlü olmaları da tabiatlarının kuruluğunu gösterir. Dolayısıyla içince şarabın emilmesi makuldür; beden kuraklıktan süngerleşmiştir; sonra içeride kalıp darbeler ve ağırlıklar yaratır. Nasıl ki sel sıkı topraklardan yıkanıp gider, çamur yapmaz, ama gevşek topraklarla karışırsa, şarap da yaşlıların bedeninde kuruluğun çekmesiyle oyalanır. Bunlar olmasa da yaşlıların tabiatında sarhoşluk belirtilerinin kendiliğinden var olduğu görülür. Sarhoşluğun en açık belirtileri eklemlerin titremesi, dilin peltekleşmesi, gevezelik, öfkenin keskinleşmesi, unutma ve zihin dağınıklığıdır. Bunların çoğu sağlıklı yaşlılarda bile vardır; küçük bir eğilim, sıradan bir sarsıntı yeter. Böylece sarhoşluk yaşlıda yeni belirtiler doğurmaz, var olanları artırır. Bunun kanıtı da, sarhoş bir gençten daha çok yaşlıya benzeyen bir şey olmamasıdır."

3.3.1

ἐθαύμαζε δὲ Φλῶρος, εἰ γεγραφὼς Ἀριστοτέλης ἐν τῷ περὶ μέθης, ὅτι μάλιστα μὲν οἱ γέροντες ἣκιστα δʼ αἱ γυναῖκες ὑπὸ μέθης ἁλίσκονται, τὴν αἰτίαν οὐκ ἐξειργάσατο, μηδὲν εἰωθὼς προΐεσθαι τῶν τοιούτων. εἶτα μέντοι προὔβαλεν ἐν μέσῳ σκοπεῖν τοῖς παροῦσιν. ἦν δὲ τῶν συνήθων τὸ δεῖπνον. ἔφη τοίνυν ὁ Σύλλας θατέρῳ θάτερον ἐμφαίνεσθαι· κἂν εἰ περὶ τῶν γυναικῶν ὀρθῶς τὴν αἰτίαν λάβοιμεν, οὐκ ἔτι πολλοῦ λόγου δεήσεσθαι περὶ τῶν γερόντων· ἐναντίας γὰρ εἶναι μάλιστα τὰς φύσεις τῇ θʼ ὑγρότητι καὶ ξηρότητι καὶ λειότητι καὶ τραχύτητι καὶ μαλακότητι καὶ σκληρότητι. καὶ τοῦτʼ ἔφη λαμβάνειν κατὰ τῶν γυναικῶν πρῶτον, ὅτι τὴν κρᾶσιν ὑγρὰν ἔχουσιν, ἣ καὶ τὴν ἁπαλότητα τῆς σαρκὸς ἐμμεμιγμένη παρέχει καὶ τὸ στίλβον ἐπὶ λειότητι καὶ τὰς καθάρσεις· ὅταν οὖν ὁ οἶνος εἰς ὑγρότητα πολλὴν ἐμπέσῃ, κρατούμενος ἀποβάλλει τὴν βαφὴν καὶ γίγνεται παντάπασιν ἀβαφὴς καὶ ὑδατώδης. ἔστι δέ τι καὶ παρʼ αὐτοῦ λαβεῖν Ἀριστοτέλους· τοὺς γὰρ ἄθρουν καὶ ἀπνευστὶ πίνοντας, ὅπερ ἀμυστίζειν ὠνόμασαν οἱ παλαιοί, φησὶν ἥκιστα περιπίπτειν μέθαις· οὐ γὰρ ἐνδιατρίβειν τὸν ἄκρατον αὐτοῖς, ἀλλʼ ἐξωθούμενον ῥύμῃ διαπορεύεσθαι διὰ τοῦ σώματος. ἐπιεικῶς δὲ τὰς γυναῖκας ὁρῶμεν οὕτω πινούσας. εἰκὸς δʼ αὐτῶν καὶ τὸ σῶμα, διὰ τὸν ἐνδελεχῆ τῶν ὑγρῶν κατασπασμὸν ἐπὶ τὰς ἀποκαθάρσεις πολύπορον γεγονέναι καὶ τετμῆσθαι καθάπερ ἀνδήροις καὶ ὀχετοῖς· εἰς οὓς ἐμπίπτοντα τὸν ἄκρατον ὑπάγειν ταχέως καὶ μὴ προσίστασθαι τοῖς κυρίοις μέρεσιν, ὧν διαταραττομένων συμβαίνει τὸ μεθύειν. οἱ δὲ γέροντες ὅτι μέν εἰσιν ἐνδεεῖς ἰκμάδος οἰκείας, τοὔνομά μοι δοκεῖ φράζειν πρῶτον· οὐ γὰρ ὡς ῥέοντες εἰς γῆν, ἀλλʼ ὡς γεώδεις καὶ γεηροί τινες·, ἤδη γιγνόμενοι τὴν ἕξιν οὕτω προσαγορεύονται. δηλοῖ δὲ καὶ τὸ δυσκαμπὲς αὐτῶν καὶ σκληρόν, ἔτι δʼ ἡ τραχύτης·, τὴν ξηρότητα τῆς φύσεως. ὅταν οὖν ἐμπίνωσιν, εἰκὸς ἀναλαμβάνεσθαι τὸν οἶνον, τοῦ σώματος σπογγώδους διὰ τὸν αὐχμὸν ὄντος· εἶτʼ ἐμμένοντα πληγὰς καὶ βαρύτητας ἐμποιεῖν. ὡς γὰρ τὰ ῥεύματα τῶν μὲν πυκνῶν ἀποκλύζεται χωρίων καὶ πηλὸν οὐ ποιεῖ τοῖς δʼ ἀραιοῖς ἀναμίγνυται μᾶλλον, οὕτως ὁ οἶνος ἐν τοῖς τῶν γερόντων σώμασιν ἔχει διατριβὴν ἑλκόμενος ὑπὸ τῆς ξηρότητος, ἄνευ δὲ τούτων ἰδεῖν ἔστι τὰ συμπτώματα τῆς μέθης τὴν τῶν γερόντων φύσιν ἐξ ἑαυτῆς ἔχουσαν · ἔστι γὰρ συμπτώματα μέθης ἐπιφανέστατα, τρόμοι μὲν ἄρθρων ψελλισμοὶ δὲ γλώσσης, πλεονασμοὶ δὲ λαλιᾶς ὀξύτητες δʼ ὀργῆς, λῆθαί τε καὶ παραφοραὶ διανοίας· ὧν τὰ πολλὰ καὶ περὶ τοὺς ὑγιαίνοντας ὄντα πρεσβύτας ὀλίγης ῥοπῆς δεῖται καὶ σάλου τοῦ τυχόντος· ὥστε μὴ γένεσιν ἰδίων ἀλλὰ κοινῶν ἐπίτασιν συμπτωμάτων γίγνεσθαι τὴν μέθην τῷ γέροντι· τεκμήριον δὲ τούτου τὸ μηδὲν εἶναι γέροντι νέου μεθυσθέντος ὁμοιότερον.

3.4.14. Bölüm: Kadınların karışımı erkeklerinkinden daha mı soğuk, daha mı sıcaktır?

Sylla bunları söyledi. Taktikçi Apollonides, yaşlılar hakkındaki sözü kabul ettiğini, ama kadınlarda soğukluğun atlandığını düşündüğünü söyledi: en sıcak saf şarap bu soğuklukla sönüyor, vurucu ve ateşli yanını yitiriyordu. Bu da inandırıcı görününce, Thasoslu hekim Athryilatos araştırmayı uzatarak, bazılarının kadınların soğuk değil erkeklerden daha sıcak olduğunu, bazılarının da daha çok şarabın sıcak değil soğuk olduğunu düşündüğünü söyledi.

3.4.1

ὁ μὲν οὖν Σύλλας ταῦτʼ εἶπεν. ὁ δὲ τακτικὸς Ἀπολλωνίδης ἔφη τὸν μὲν περὶ τῶν γερόντων ἀποδέχεσθαι λόγον· ἐν δὲ ταῖς γυναιξὶν αὐτῷ δοκεῖν παραλελεῖφθαι τὸ τῆς ψυχρότητος, ᾗ θερμότατον ἄκρατον ἀποσβέννυσθαι καὶ ἀποβάλλειν τὸ πλῆττον καὶ πυρῶδες. πιθανοῦ δὲ καὶ τούτου δοκοῦντος, Ἀθρΐλατος ὁ Θάσιος; ἰατρὸς ἐμβαλών τινα τῇ ζητήσει διατριβὴν εἶναί τινας ἔφησεν, οἳ τὰς γυναῖκας οὐ ψυχρὰς ἀλλὰ θερμοτέρας τῶν ἀνδρῶν ὑπολαμβάνουσιν, ἑτέρους δὲ μᾶλλον οἳ τὸν οἶνον οὐ θερμὸν ἀλλὰ καὶ ψυχρὸν ἡγοῦνται.

3.4.2Florus şaşırınca Athryilatos, "Şarap meselesini bu arkadaşa bırakıyorum," dedi ve beni gösterdi; gerçekten birkaç gün önce bu konuyu konuşmuştuk. "Kadınların sıcaklığını," dedi, "önce kılsızlıklarıyla gösterdiklerini düşünürler: artık madde, ki fazlası kıla dönüşür, sıcaklık tarafından tüketilir. İkincisi kanın çokluğudur; kan bedendeki sıcaklığın kaynağıdır ve kadınlarda o kadar çoktur ki sık ve çabuk temizlenmeler olmasa onları yakıp kavururdu. Üçüncü olarak cenazelerle ilgili şu olgu, dişilerin erkeklerden daha sıcak olduğunu gösterir: Ölü yakanların on erkek ölünün yanına bir kadın ölüsü koyup birlikte tutuşturduğu söylenir; çünkü kadınların etinde çıralı ve yağlı bir şey vardır ve ötekilerin tutuşmasını sağlar. Ayrıca en verimli olan en sıcak olduğuna göre, kızlar da oğlanlardan önce kızışıp doğurmaya yatkın olur; bu da sıcaklığın zayıf bir kanıtı sayılmaz. Daha büyük ve daha inandırıcı kanıt ise soğuğa ve kışa kolay dayanmalarıdır: çoğu kadın erkeklerden daha az üşür, çok az giysiye ihtiyaç duyar."

3.4.2

θαυμάσαντος δὲ τοῦ Φλώρου, τὸν μὲν περὶ τοῦ οἴνου λόγον εἶπεν ἀφίημι τούτῳ δείξας ἐμέ· καὶ γὰρ ἐτυγχάνομεν ὀλίγαις ἡμέραις πρότερον εἰς τοῦτο διειλεγμένοι· τῶν δὲ γυναικῶν ἔφη τὴν θερμότητα πρῶτον ἀπὸ τῆς ψιλότητος οἴονται δεικνύναι, καταναλισκομένου τοῦ περιττώματος ὑπὸ τῆς θερμότητος, ὃ πλεονάζον εἰς τρίχας τρέπεται· δεύτερον δὲ τῷ πλήθει τοῦ αἵματος, ὃ πηγὴ μὲν εἶναι τῆς ἐν τῷ σώματι θερμότητος, ἔστι δὲ τοσοῦτον ταῖς γυναιξίν, ὥστʼ αὐτὰς καταπιμπράναι καὶ περιφλέγειν, εἰ μὴ πολλαὶ καὶ ταχεῖαι συμβαίνοιεν καθάρσεις. τρίτον τοῦτο τὸ περὶ τὰς ταφὰς αἱρεῖ θερμότερα τὰ θήλεα τῶν ἀρρένων εἶναι· λέγεται γὰρ ὑπὸ τῶν σκευωρουμένων τάδε συντίθεσθαι παρὰ δέκα νεκροὺς; ἀνδρῶν ἕνα γυναικὸς καὶ συνεξάπτειν, δᾳδῶδές τι καὶ λιπαρὸν αὐτῶν τῆς σαρκὸς ἐχούσης, ὥσθʼ ὑπέκκαυμα γίγνεσθαι τῶν ἄλλων. ἔτι δʼ, εἰ θερμότερον τὸ γονιμώτερον αἱ δὲ παρθένοι τῶν παίδων ὀργῶσι πρότερον καὶ σαλεύονται πρὸς τὸ γεννᾶν, οὐδʼ αὕτη τις ἀσθενὴς ἀπόδειξις ἂν εἴη τῆς θερμότητος. ἔτι δὲ μείζων καὶ πιθανωτέρα τὸ πρὸς τὰ κρύη καὶ τοὺς χειμῶνας εὐφόρως ἔχειν· ἧττον γὰρ αἱ πλεῖσται ῥιγοῦσι τῶν ἀνδρῶν καὶ παντάπασιν ἱματίων ὀλίγων δέονται.

3.4.3Florus, "Ama bence bu görüş bu dayanakların kendisiyle çürür," dedi. "Önce, soğuğa daha iyi dayanırlar, çünkü benzer çoğu kez benzerden daha az etkilenir. Sonra, tohumları da soğukluk yüzünden üretken değildir, yalnız erkekten gelene madde ve besin sağlar. Ayrıca erkekler üretmeyi bırakmadan çok önce doğurmayı bırakırlar. Yağ yüzünden daha iyi yanarlar, ki yağ bedenin en soğuk kısmıdır; nitekim gençler ve idmanlı olanlar pek az yağlı olur. Aylık temizlenme kanın çokluğundan değil, bozulmasından ve bayağılığından gelir; sindirilmemiş, artık olan kısmı bedende tutunamaz ve oturamaz, zayıflıktan düşer; sıcaklığın zayıflığı yüzünden tamamen körleşip bulanıklaşır. Temizlenen kadınların çoğu kez üşümesi ve ürpermesi de, hareket edip bedenden çıkanın soğuk ve sindirilmemiş olduğunu gösterir. Kılsızlığa gelince, bedenin en sıcak kısımlarının kıllı olduğunu gören kim bu hâlin soğukluktan değil de sıcaklıktan geldiğini söyleyebilir? Çünkü böyle şeyler, yüzeyi yarıp açan sıcaklıkla dışarı itilir. Düzgünlük ise soğukluğun verdiği sıkılıktan gelir. Kadınların erkeklerden daha sıkı olduğunu, sevgili Athryilatos, güzel koku ya da yağ sürmüş kadınlarla yatanlardan sorabilirsin: kadınlara dokunmasalar bile, birlikte uyurken yağ onlara bulaşır, çünkü sıcaklığı ve seyrekliği sayesinde bedenleri onu çeker. […]"

3.4.3

ἀλλʼ ἀπʼ αὐτῶν οἶμαι τούτων ὁ Φλῶρος ἔφη τῶν ἐπιχειρημάτων ἐλέγχεσθαι τὸ δόγμα. πρῶτον μὲν γὰρ ἀντέχουσι τῷ ψύχει μᾶλλον, ὅτι πολλάκις τὸ ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου δυσπαθέστερόν ἐστιν· ἔπειτα μέντοι καὶ τὸ σπέρμα μὴ προγεγονέναι τὸ γόνιμον διὰ κατάψυξιν, ἀλλʼ ὕλην μόνον καὶ τροφὴν παρέχειν τῷ ἀπὸ τοῦ ἄρρενος. ἔπειτα λήγουσι τίκτουσαι πολὺ πρότερον ἢ γεννῶντες οἱ ἄνδρες. κάονται δὲ βέλτιον ὑπὸ πιμελῆς, ὃ δοκεῖ ψυχρότερον εἶναι τοῦ σώματος· ἥκιστα γοῦν οἱ νέοι· καὶ γυμναστικοὶ πιμελώδεις. ἡ δʼ ἔμμηνος κάθαρσις οὐ πλήθους ἀλλὰ διαφθορᾶς καὶ φαυλότητὸς ἐστιν αἵματος· τὸ γὰρ ἄπεπτον αὐτοῦ καὶ περιττωματικὸν οὐκ ἔχον ἵδρυσιν οὐδὲ σύστασιν ἐν τῷ σώματι διʼ ἀσθένειαν ἐκπίπτει, παντάπασιν ἀμβλὺ καὶ θολερὸν ἀρρωστίᾳ τοῦ θερμοῦ γιγνόμενον. δηλοῖ γοῦν καὶ τὸ ῥιγοῦν καὶ τὸ ὑποφρίττειν ὡς ἐπὶ πολὺ τὰς καθαιρομένας, ὅτι ψυχρόν ἐστι καὶ ἄπεπτον τὸ κεκινημένον καὶ ἀποχωροῦν ἐκ τοῦ σώματος. τὴν δὲ ψιλότητα τίς ἂν εἴποι, ὅτι θερμότητος οὐχὶ μᾶλλον ψυχρότητός ἐστι τὸ πάθος, ὁρῶν τὰ θερμότατα τοῦ σώματος μέρη δασυνόμενα; πάντα γὰρ ἐξωθεῖται τὰ τοιαῦτα τῷ θερμῷ, χαράσσοντι καὶ ἀναστομοῦντι τὴν ἐπιφάνειαν. ἡ δὲ λειότης πυκνότητι γέγονεν ὑπὸ ψυχρότητος· ὅτι δʼ εἰσὶ πυκνότεραι τῶν ἀνδρῶν, ὦ φίλʼ Ἀθρυΐλατε, πυθοῦ παρὰ τῶν ἔτι συναναπαυομένων γυναιξὶν ἢ μύρον ἀληλιμμέναις ἢ ἔλαιον· ἀναπίμπλανται γὰρ αὐτοῦ τοῦ χρίσματος ἐν τῷ συγκαθεύδειν, κἂν μὴ θίγωσι μηδὲ προσάψωνται τῶν γυναικῶν, διὰ θερμότητα καὶ μανότητα τοῦ σώματος ἕλκοντος. […]

3.5.15. Bölüm: Şarap kuvvetçe soğuk mudur?

"Kadınlar konusu," dedi, "ters yönde de erkekçe savunuldu. Ama şarabın soğuk olduğu şüphesini bize nereden verdiğini öğrenmek isterim." "Bu sözü bizim mi sanıyorsun?" dedim. "Başka kimin?" dedi. "Bu sorun hakkında Aristoteles'in bir sözüne rastladığımı hatırlıyorum, ama yakın zamanda değil, epey önce," dedim. "Epikuros da 'Symposion'unda bu konuda uzun uzadıya konuşmuştur; bence ana fikri şudur: Şarap kendi başına sıcak değildir, ama içinde sıcaklık yaratan bazı atomlar, soğukluk yaratan başka atomlar vardır. Bedene girince bunların kimini atar, kimini bedenden alır; bizim karışımımıza ya da tabiatımıza nasıl uyuyorsa öyle. Böylece kimileri sarhoş olunca ısınır, kimileri bunun tersini yaşar."

3.5.1

οὐ μὴν ἀλλὰ τὸ μὲν περὶ τῶν γυναικῶν ἔφηκαὶ πρὸς τοὐναντίον ἀνδρικῶς ἐπικεχείρηται. τὸν δʼ οἶνον ἐπιθυμῶ μαθεῖν, ὁπόθεν ὑπόνοιαν ἡμῖν τοῦ ψυχρὸς εἶναι παρέσχενοἴει γάρ ἔφην ἐγὼ τοῦτον ἡμέτερον εἶναι τὸν λόγον;ἀλλὰ τίνος εἶπεν ἑτέρου;μέμνημαι μὲν οὖν ἔφην ἐγὼ καὶ Ἀριστοτέλους ἐντυχὼν οὐ νεωστὶ λόγῳ περὶ τούτου τοῦ προβλήματος ἀλλʼ ἱκανῶς πάλαι. διείλεκται δὲ καὶ Ἐπίκουρος ἐν τῷ Συμποσίῳ πολλοὺς λόγους, ὧν τὸ κεφάλαιόν ἐστιν ὡς ἐγᾦμαι τοιόνδε. φησὶ γὰρ οὐκ εἶναι θερμὸν αὐτοτελῶς τὸν οἶνον, ἀλλʼ ἔχειν τινὰς ἀτόμους ἐν αὑτῷ θερμασίας ἀποτελεστικὰς ἑτέρας δʼ αὖ ψυχρότητος· ὧν τὰς μὲν ἀποβάλλειν, ὅταν εἰς τὸ σῶμα παραγένηται, τὰς δὲ προσλαμβάνειν ἐκ τοῦ σώματος, ὡς ἂν ἔχωσι κράσεως ἡμῖν ἢ φύσεως ὁμιλῆσαι, ὡς τοὺς μὲν ἐκθερμαίνεσθαι τοὺς δὲ τοὐναντίον πάσχειν μεθυσκομένους.

3.5.2Florus, "Bu bizi doğrudan Protagoras üzerinden Pyrrhon'a götürür," dedi. "Çünkü zeytinyağı, süt, bal ve öteki şeyler hakkında da böyle konuşursak, her birinin tabiatını söylemekten kaçmış, her şeyin birbiriyle karışımlardan oluştuğunu söylemiş oluruz. Ama sen şarabın soğuk olduğunu nasıl savunuyorsun?" "Şöyle," dedim; o sırada ikisinin baskısıyla hemen bir şey uydurmak zorunda kalmıştım. İlk olarak hekimlerin yaptığı aklıma geldi. Mide rahatsızlıklarında gevşemiş ve bir miktar tonusa ihtiyaç duyanlara sıcak bir şey değil, şarap verip yardım ederler. Bunun gibi akıntıları ve terlemeyi de şarapla durdururlar; şarap, soğutup sararak akıp giden bünyeyi kardan da iyi durdurur ve güçlendirir. Kuvveti ve tabiatı ısıtıcı olsaydı, bence kalbe saf şarap vermek, kara ateş yaklaştırmak gibi olurdu.

Sonra, çoğu kişi uykunun soğumayla olduğunu söyler; uyutucu ilaçların çoğu da mandragora ve afyon gibi soğutucudur. Ama bunlar çok şiddetli ve zorla sıkıştırıp dondurur; şarap ise usulca soğutarak hazla durdurur ve hareketi dindirir; onlardan farkı azlık çokluk farkıdır. Dahası sıcak olan üretkendir: nem akıcılık sağlar, pneuma da gerginliği ve sıcaklıkla coşan gücü verir. Çok saf şarap içenler ise cinsel ilişkide daha gevşek olur, doğuma yarayacak güçlü ve karışmış bir şey ekemezler; kadınlarla birleşmeleri, tohumun bayağılığı ve soğuması yüzünden sönük ve sonuçsuz olur. Üstelik insanların soğuktan yaşadığı her şey sarhoşlarda da görülür: titreme, ağırlık, sararma, uzuvlardaki pneumanın sallanması, dilin belirsizliği, uçlardaki sinirlerin gerilmesi ve uyuşması. Çoğu kişide sarhoşluk, saf şarap sıcaklığı büsbütün sersemletip söndürünce, felçle sonuçlanır. Sarhoşların ve içki sersemlerinin beden rahatsızlıklarını da önce sarıp yatırarak ısıtır, gün ağarınca banyo, yağ sürme ve mide kütlesini sarsmayan yiyeceklerle, şarabın dağıtıp bedenden sürdüğü sıcaklığı yumuşakça geri çağırarak iyileştirirler.

Genel olarak, görünen şeylerde gizli benzerlikleri ve kuvvetleri izleriz. Sarhoşluğun ne olduğu konusunda şüphe etmeye gerek yok. Dediğimiz gibi sarhoşlar en çok yaşlılara benzer; bu yüzden şaraba düşkün olanlar çok erken yaşlanır, birçoğu vakitsiz kelleşir ve yaşından önce ağarır; bunların hepsi de insana sıcaklık eksikliğiyle geliyor gibidir. Dahası sirke bir şarap tabiatı ve kuvvetidir; söndüren şeyler içinde hiçbiri ateşe sirke kadar karşı koymaz, aşırı soğukluğuyla alevi en çok o yener ve bastırır. Öteki meyvelerden de hekimlerin en çok şarap gibi olanları, nar ve elma gibi, soğutucu olarak kullandığını görürüz. Balın tabiatını da yağmur suyu ve karla karıştırıp şarap yapmazlar mı? Soğuk üstün gelince akrabalığı yüzünden tatlıyı sert olana çevirir. Eskiler sürüngenlerden yılanı, bitkilerden sarmaşığı da bu yüzden, soğuk ve donuk bir kuvvet taşıdıkları için tanrıya adamadılar mı? Çok saf şarap içmek baldıran zehrini iyileştiriyor gibi göründüğü için bunu sıcaklığın kanıtı sayarlarsa, biz de tersine çevirip şunu söyleriz: Zehirle karıştırıldığında bu ilaç iyileşmez ve içenleri kesin öldürür. Dolayısıyla karşı koyarak sıcak olduğu değil, yardım ederek soğuk olduğu daha çok görünür; yeter ki baldıranın içenleri başka bir tabiat ve kuvvetle değil, soğuklukla öldürdüğü daha inandırıcı olsun.

3.5.2

ταῦτʼ εἶπεν ὁ Φλῶρος ἄντικρυς εἰς τὸν Πύρρωνα διὰ τοῦ Πρωταγόρου φέρει ἡμᾶς· δῆλον γὰρ ὅτι καὶ περὶ ἐλαίου καὶ περὶ γάλακτος μέλιτὸς τε καὶ ὁμοίως τῶν ἄλλων διεξιόντες ἀποδρασόμεθα τὸ λέγειν περὶ ἑκάστου, ὁποῖον τῇ φύσει ἐστί, μίξεσι ταῖς πρὸς ἄλληλα καὶ κράσεσιν ἕκαστον γίγνεσθαι φάσκοντες. ἀλλὰ σὺ πῶς ἐπιχειρεῖς τὸ ψυχρὸν εἶναι τὸν οἶνον;οὕτως ἔφην ὑπὸ δυεῖν τότε προσηναγκασμένος αὐτοσχεδιάσαι. πρῶτον δʼ ὑπῄει μοι τὸ γιγνόμενον ὑπὸ τῶν ἰατρῶν· τοῖς γὰρ ἐκλελυμένοις καὶ τόνου τινὸς δεομένοις κατὰ τὰς ἀρρωστίας στομάχου θερμὸν μὲν οὐδὲν προσφέρουσιν οἶνον δὲ διδόντες βοηθοῦσιν· ὡς δʼ αὕτως καὶ τὰς ῥύσεις καὶ ἐφιδρώσεις οἴνῳ καταπαύουσιν, ὡς οὐδὲν ἧττον ἀλλὰ καὶ μᾶλλον τῆς χιόνος ἱστάντι καὶ κρατύνοντι τῷ ψύχειν καὶ περιστέλλειν φερομένην τὴν ἕξιν. εἰ δὲ καὶ φύσιν καὶ δύναμιν εἶχε θερμαντικήν, ὅμοιον ἦν οἶμαι χιόνι πῦρ καὶ καρδίᾳ προσφέρειν ἄκρατον. ἔπειτα τὸν μὲν ὕπνον οἱ πλεῖστοι περιψύξει γίγνεσθαι λέγουσι καὶ ψυκτικὰ τὰ πλεῖστα τῶν ὑπνωτικῶν φαρμάκων ἐστίν, ὡς ὁ μανδραγόρας καὶ τὸ μηκώνιον· ἀλλὰ ταῦτα μὲν σφόδρα καὶ βίᾳ πολλῇ συνωθεῖ καὶ πήγνυσιν, ὁ δʼ οἶνος ἠρέμα καταψύχων ἵστησι μεθ’ ἡδονῆς καὶ ἀναπαύει τὴν κίνησιν ἐν τῷ μᾶλλον καὶ ἧττον οὔσης πρὸς ἐκεῖνα τῆς διαφορᾶς. ἔτι δὲ τὸ μὲν θερμὸν γόνιμον· εὔροιαν γὰρ ἡ ὑγρότης ἴσχει, καὶ τόνον τὸ πνεῦμα καὶ δύναμιν ὑπὸ τῆς θερμότητος ἐξοργῶσαν. οἱ δὲ πίνοντες πολὺν ἄκρατον ἀμβλύτεροι πρὸς τὰς συνουσίας εἰσὶ καὶ σπείρουσιν οὐθὲν εἰς γένεσιν ἰσχυρὸν οὐδὲ κεκρατημένον, ἀλλʼ ἐξίτηλοι καὶ ἀτελεῖς εἰσιν αἱ πρὸς τὰς γυναῖκας ὁμιλίαι αὐτῶν διὰ φαυλότητα καὶ κατάψυξιν τοῦ σπέρματος. καὶ μὴν ὅσα πάσχουσιν ἄνθρωποι ὑπὸ κρύους, πάντα συμβαίνει τοῖς μεθυσκομένοις, τρόμοι, βαρύτητες, ὠχριάσεις, σάλοι τοῦ περὶ τὰ γυῖα πνεύματος, ἀσάφεια γλώττης, ἔντασις τῶν περὶ τοῖς ἄκροις νεύρων καὶ ἀπονάρκησις· τοῖς δὲ πλείστοις εἰς πάρεσιν αἱ μέθαι τελευτῶσιν, ὅταν ἐκπλήξῃ παντάπασι καὶ κατασβέσῃ τὸ θερμὸν ὁ ἄκρατος. ἰῶνταὶ γε μὴν τὰς περὶ τὸ σῶμα τῶν μεθυσκομένων καὶ κραιπαλώντων κακώσεις, εὐθὺς μὲν ὡς ἔοικε περιστολῇ καὶ κατακλίσει συνθάλποντες, μεθʼ ἡμέραν δὲ λουτρῷ καὶ ἀλείμματι καὶ σιτίοις, ὅσα μὴ ταράττοντα τὸν ὄγκον ἅμα πράως ἀνακαλεῖται τὸ θερμὸν ὑπὸ τοῦ οἴνου διεσπασμένον καὶ πεφυγαδευμένον ἐκ τοῦ σώματος. ὅλως δʼ εἰπεῖν, ἐν τοῖς φαινομένοις καὶ ὁμοιότητας ἀδήλους ἐξιχνεύομεν καὶ δυνάμεις. οὐδὲν δὲ περὶ τῆς μέθης δεῖ διαπορεῖν, ὁποῖὸν ποτʼ ἐστίν· ὡς γὰρ ἔοικε, μάλιστα, ὡς εἰρήκαμεν, ἐοίκασι τοῖς πρεσβύταις οἱ μεθύοντες· διὸ καὶ πρωιαίτατα γηρῶσιν οἱ φίλοινοι· τοὺς δὲ πολλοὺς αὐτῶν καὶ φαλακρώσεις ἄωροι καὶ πολιαὶ πρὸ ἡλικίας; ἔχουσι· πάντα δὲ ταῦτα δοκεῖ θερμότητος ἐνδείᾳ καταλαμβάνειν τὸν ἄνθρωπον. ἔτι τοίνυν τὸ ὄξος οἴνου τινός ἐστι φύσις καὶ δύναμις· οὐδὲν δὲ τῶν σβεστηρίων ὄξους πυρὶ μαχιμώτερον, ἀλλὰ μάλιστα πάντων ἐπικρατεῖ καὶ συμπιέζει τὴν φλόγα διʼ ὑπερβολὴν ψυχρότητος· καὶ τῶν ἄλλων δὲ καρπῶν τοῖς οἰνώδεσι μᾶλλον ὡς ψυκτικοῖς χρωμένους τοὺς ἰατροὺς ὁρῶμεν ὥσπερ ῥόαις καὶ μήλοις. αὐτὴν δὲ τὴν τοῦ μέλιτος φύσιν οὐχὶ πρὸς ὄμβριον ὕδωρ καὶ χιόνα συμμιγνύοντες οἰνοποιοῦσι, τοῦ ψυχροῦ τὸ γλυκὺ διὰ συγγένειαν εἰς τὸ αὐστηρόν, ὅταν κρατήσῃ, φθείροντος; οἱ παλαιοὶ δʼ οὐχὶ διὰ τοῦτο τῶν ἑρπετῶν τὸν δράκοντα καὶ τῶν φυτῶν τὸν κιττὸν ἀνέθεσαν τῷ θεῷ καὶ καθιέρωσαν, ὥς τινος ψυχρᾶς; καὶ κρυώδους δυνάμεως; ἐὰν δέ, ὅτι τὸ κώνειον ἐπιπινόμενος ἰᾶσθαι δοκεῖ πολὺς ἄκρατος, οἴωνται τοῦτο θερμότητος εἶναι τεκμήριον, ἡμεῖς αὖ φήσομεν ἀναστρέψαντες, ὅτι συγκραθὲν αὐτῷτοῦτο φάρμακον ἀνίατόν ἐστι καὶ καθάπαξ ἀποκτείνει τοὺς πίνοντας ὥστε μηδὲν μᾶλλον εἶναι δοκεῖν τῷ ἀντιπράττειν θερμὸν ἢ τῷ συνεργεῖν ψυχρόν, εἴ γε δὴ ψυχρότητι τὸ κώνειον οὐκ ἄλλῃ τινὶ φύσει καὶ δυνάμει μᾶλλον πιθανόν ἐστιν ἀναιρεῖν τοὺς πιόντας.

3.6.16. Bölüm: Birleşmenin vakti üzerine

Eski yazarlarla daha yeni haşir neşir olmuş birkaç genç, Epikuros'u didik didik ediyordu. Şölen'ine birleşmenin vakti hakkında ne güzel ne de gerekli bir söz sokmuştu; yaşını başını almış bir adamın, gençlerin de bulunduğu bir yemekte cinsel ilişkiyi anması, bunun yemekten sonra mı önce mi yapılması gerektiğini tartışması, onlara göre hayâsızlığın son haddiydi. Buna karşı kimileri Ksenophon'u örnek gösterdi: O da konuklarını yemekten sonra, yaya değil atlı olarak, karılarıyla birleşmeye gönderir.

Epikuros'un yazılarını pek iyi bilen hekim Zopyros ise gençlerin onun Şölen'ini dikkatle okumadıklarını söyledi. "Epikuros bu konuyu," dedi, "baştan, usulünce bir sorun olarak ortaya koyup sonra üzerine söz geliştirmiş değildir. Yemekten sonra gençleri yürüyüşe kaldırır, akıllarını başlarına almak için onlarla konuşur, kendilerini arzulardan geri çekmelerini ister; çünkü bu iş her zaman zarar verme tehlikesi taşır, ama en kötü etkiyi içki ve yemek üzerine yapanlarda bırakır. Hem bu konu doğrudan araştırılmış olsa ne çıkar? Soru şudur: Bir filozofun birleşmenin vakti ve saati üzerine hiç düşünmemesi mi doğrudur? Yoksa böyle şeyleri vaktinde ve hesaplı yapmak daha iyidir, bu vakti başka yerde incelemek de yadırganmaz, ama şölende, sofra başında incelemek mi ayıptır? Bana kalırsa bir filozofa ancak tersi için çıkışılabilir: Gündüz vakti, okulunda, her çeşit insanın önünde bu konuyu açarsa. Kadeh ortadayken, tanıdıklar ve dostlar arasındayken ise, ki orada şarap başında yavan, soğuk bir hikâye bile iyi gelir, birleşme konusunda faydalı bir söz söylemek ve dinlemek neden ayıp olsun? Köpek hakkı için," dedi, "ben Zenon'un uyluk arası birleşme üzerine yazdıklarının bile böylesine ciddi bir eserde, Devlet'inde değil, bir şölen kitabında, bir eğlence yazısında yer almasını isterdim."

3.6.1

νεανίσκοι τινὲς οὐ πάλαι τοῖς παλαιοῖς λόγοις προσπεφοιτηκότες ἐσπάραττον τὸν Ἐπίκουρον, ὡς οὐ καλὸν οὐδʼ ἀναγκαῖον ἐμβεβληκότα λόγον περὶ καιροῦ συνουσίας εἰς τὸ Συμπόσιον μιμνήσκεσθαι γὰρ ἀφροδισίων ἄνδρα πρεσβύτερον ἐν δείπνῳ μειρακίων παρόντων καὶ διαπορεῖν, πότερον μετὰ δεῖπνον ἢ πρὸ δείπνου χρηστέον, ἐσχάτης ἀκολασίας εἶναι, πρὸς ταῦθʼ οἱ μὲν τὸν Ξενοφῶντα παρέλαβον ὡς ἀπάγοντα τοὺς συμπότας μετὰ δεῖπνον οὐχὶ πεζοὺς ἀλλʼ ἐφʼ ἵππων ἐπὶ συνουσίας πρὸς τὰς γυναῖκας. Ζώπυρος δʼ ὁ ἰατρός, εὖ μάλα τοῖς Ἐπικούρου λόγοις ἐνωμιληκώς, οὐκ ἔφη προσέχοντας αὐτοὺς ἀνεγνωκέναι τὸ Ἐπικούρου Συμπόσιον· οὐ γὰρ ὥσπερ ἐξ ἀρχῆς τινος καὶ καταστάσεως τοῦτο πρόβλημα ποιησάμενον εἶτα λόγους ἐπʼ αὐτῷ περαίνειν, ἀλλὰ τοὺς νέους ἀνιστάντα μετὰ δεῖπνον εἰς περίπατον ἐπὶ σωφρονισμῷ διαλέγεσθαι καὶ ἀνακρούειν ἀπὸ τῶν ἐπιθυμιῶν, ὡς ἀεὶ μὲν ἐπισφαλοῦς εἰς βλάβην τοῦ πράγματος ὄντος, κάκιστα δὲ τοὺς παρὰ πότον καὶ ἐδωδὴν χρωμένους αὐτῷ διατιθέντος. εἰ δὲ δὴ καὶ προηγουμένως εἶπεν ἐζητεῖτο περὶ τούτου, πότερον οὐδʼ ὅλως ἐσκέφθαι καλῶς εἶχε τὸν φιλόσοφον περὶ συνουσίας καιροῦ καὶ ὥρας, ἢ βέλτιον μὲν ἐν καιρῷ καὶ μετὰ λογισμοῦ τὰ τοιαῦτα πράττειν, τὸν δὲ καιρὸν ἄλλως μὲν ἐπισκοπεῖν οὐκ ἄτοπον ἐν δὲ συμποσίῳ καὶ περὶ τράπεζαν αἰσχρόν; ἐμοὶ γὰρ δοκεῖ τοὐναντίον ἄν τις ἐγκαλέσαι φιλοσόφῳ, μεθʼ ἡμέραν ἐν τῇ διατριβῇ πολλῶν καὶ παντοδαπῶν ἀνθρώπων παρόντων περὶ τούτου διαλεγομένῳ· κύλικος δὲ προκειμένης ἐν συνήθεσι καὶ φίλοις, ἔνθα καὶ τὸ παραλέξαι μῦθον ἀμβλὺν ὄντα καὶ ψυχρὸν ἐν οἴνῳ συμφέρει, πῶς αἰσχρὸν εἰπεῖν τι καὶ ἀκοῦσαι εἰς συνουσίας χρῆσιν ὠφελίμως λεγόμενον; ὡς ἔγωγε, νὴ τὸν κύνα, καὶ τοὺς Ζήνωνος ἂν ἐβουλόμην ἔφη διαμηρισμοὺς ἐν συμποσίῳ τινὶ καὶ παιδιᾷ μᾶλλον ἢ σπουδῆς τοσαύτης ἐχομένῳ συγγράμματι, τῇ Πολιτείᾳ, κατατετάχθαι.

3.6.2Bu darbeyle gençler sesini kesip olduğu yerde kaldı. Ötekiler Zopyros'tan Epikuros'un bu konudaki görüşlerini anlatmasını isteyince, ayrıntıları tam hatırlamadığını, ama adamın birleşmenin sarsıntısından korktuğunu sandığını söyledi: Bu sırada bedenler çırpınır, çalkantıya ve dalgalanmaya sürüklenir. Saf şarap da zaten başa vuran, karışıklık uyandıran bir şey olduğundan bedenleri yerinden oynatır. Vücudumuz bu hâldeyken onu dinginlik ve uyku değil de cinsel ilişkinin getirdiği başka hareketler yakalarsa, bedeni birbirine bağlayıp yapıştırmaya en yatkın parçalar sıkıştırılır, kaldıraçla sökülür gibi yerinden oynar; vücut da temelinden çıkarılmış gibi oturduğu yeri kaybetme tehlikesine girer. Üstelik o sırada meni de iyi akmaz, çünkü tokluk yolları tıkamıştır; zorla ve karışık bir hâlde koparılır.

"Bu yüzden," dedi, "adamımıza göre bu iş, beden sükûnet bulduğunda, besinin dağılışı ve bedenden geçip giderken yarattığı akıntılar dinince, ama beden yeniden besine muhtaç olmadan önce yapılmalıdır. Hekimliğin sözü de Epikuros'u destekleyebilir: Hazım artık sonuca varmış olduğundan gündüz vakti daha güvenlidir, yemekten sonra birleşmeye girişmekse tehlikesiz değildir. Çünkü besin hazmedilmemişse, hazımsızlığın birleşmenin çalkantısını ve sarsıntısını nasıl karşılayacağı belli olmaz; böylece zarar iki katına çıkar."

3.6.2

πρὸς τοῦτο πληγέντες οἱ νεανίσκοι σιωπῇ κατέκειντο· τῶν δʼ ἄλλων τὸν Ζώπυρον ἀξιούντων τοὺς περὶ τούτου λόγους Ἐπικούρου διελθεῖν, ἔφη τῶν μὲν κατὰ μέρος οὐκ ἀκριβῶς μνημονεύειν, οἴεσθαι δὲ τὸν ἄνδρα τὰς ἐκ τῆς συνουσίας πληγὰς δεδιέναι διὰ τὸν τῶν σωμάτων παλμὸν εἰς ταραχὴν καὶ σάλον ἐν τῷ τοιούτῳ βαδιζόντων. καθόλου μὲν γὰρ ἐξ ἕδρας τὰ σώματα μεθιστάναι πλήκτην ὄντα καὶ κινητικὸν ταραχῆς τὸν ἄκρατον· ἂν δʼ οὕτως ἔχοντα τὸν ὄγκον ἡμῶν γαλήνη μὴ παραλάβῃ καὶ ὕπνος, ἀλλʼ ἕτεραι διὰ τῶν ἀφροδισίων κινήσεις, ἐκθλιβομένων καὶ μοχλευομένων τῶν μάλιστα συνδεῖν καὶ κολλᾶν τὸ σῶμα πεφυκότων, κίνδυνός ἐστιν ἀνέδραστον γίγνεσθαι τὸν ὄγκον, ὥσπερ ἐκ θεμελίων γιγνόμενον· οὐδὲ γὰρ εὖ ῥεῖν τηνικαῦτα τὴν γονήν, σφηνώσεως διὰ τὴν πλησμονὴν οὔσης, ἀλλὰ βίᾳ καὶ συμπεφυρμένην ἀποσπᾶσθαι· διὸ χρῆναί φησιν ὁ ἀνήρ, ὅταν ἡσυχία γένηται περὶ τὸ σῶμα καὶ λωφήσωσιν αἱ τῆς τροφῆς ἀναδόσεις καὶ τὰ ῥεύματα διεξιούσης καὶ φευγούσης, τὰ τοιαῦτα πράττειν, πρὶν ἑτέρας αὖ πάλιν τροφῆς ἐνδεὲς γενέσθαι τὸ σῶμα· συμβάλλοιτο δʼ ἄν τις· τῷ Ἐπικούρῳ καὶ τὸν ἰατρικὸν λόγον. ὁ γὰρ μεθʼ ἡμέραν καιρός, ἤδη τῆς πέψεως κρίσιν ἐχούσης, ἀσφαλέστερός ἐστιν· ἡ δὲ μετὰ τὸ δεῖπνον ὁρμὴ πρὸς τὴν συνουσίαν οὐκ ἀκίνδυνος· ἄδηλον γὰρ εἰ, τῆς τροφῆς μὴ κρατηθείσης, ἀπεψία δέξαιτο τὸν ἐκ τῆς συνουσίας ἄραδον καὶ παλμόν, ὥστε διττὴν τὴν βλάβην γενέσθαι.

3.6.3Olympikhos söze girdi: "Bana Pythagorasçı Kleinias'ın sözü çok hoş geliyor. Bir kadına en çok ne zaman yaklaşmak gerektiği sorulunca, 'En çok zarar görmek istediğin zaman,' demiş. Gerçekten de Zopyros'un az önce söylediklerinde bir haklılık payı var; öteki vaktin de bu işe uymayan başka yanları ve sıkıntıları olduğunu görüyorum. Bilge Thales, evlenmesi için başının etini yiyen annesini ustaca savuşturmuş, önce 'Daha vakti değil, anne,' demiş, sonra da 'Artık vakti geçti, anne.' Aphrodite işlerinde de herkes için en iyisi herhalde şu tutum olacak: Yatarken 'Daha vakti değil,' kalkarken 'Artık vakti geçti' demek."

3.6.3

ὑπολαβὼν δʼ Ὀλύμπιχος ἐμοὶ μέν ἔφη τὸ τοῦ Πυθαγορικοῦ Κλεινίου λίαν ἀρέσκει· λέγεται γὰρ ἐρωτηθείς, ὁπηνίκα δεῖ μάλιστα γυναικὶ προσιέναι· ὅταν φάναι μάλιστα τυγχάνῃς βλαβῆναι βουλόμενος. καὶ γὰρ ὃ Ζώπυρος εἴρηκε νῦν, ἔχει τινὰ λόγον· καὶ τὸν ἕτερον καιρὸν ἄλλας ἀκαιρίας ἔχοντα πρὸς τὸ πρᾶγμα καὶ δυσχερείας ὁρῶ. καθάπερ οὖν Θαλῆς ὁ σοφὸς ὑπὸ τῆς μητρὸς ἐνοχλούμενος γῆμαι κελευούσης, ὑπεξέφυγε πῶς καὶ παρήγαγε λέγων πρὸς ταύτην ἐν ἀρχῇ μὲν οὔπω καιρὸς ὦ μῆτερ; ὕστερον δʼ οὐκέτι καιρὸς ὦ μῆτερ οὕτως ἄρα καὶ πρὸς ἀφροδίσια κράτιστον ἔσται ἔχειν ἕκαστον, ὥστε κατακλινόμενον λέγειν οὔπω καιρός ἀνιστάμενον δʼ οὐκέτι καιρός.

3.6.4Soklaros, "Bunlar pehlivan sözleri, Olympikhos," dedi, "üzerlerine hâlâ kottabos oyununun ve o et ziyafetlerinin kokusu sinmiş; hiç yeri değil. Burada yeni evlenmiş gençler var, 'sevgi işlerini' görmeleri gerekir; bizi de Aphrodite büsbütün bırakıp gitmiş değil, hatta tanrılara okuduğumuz ilahilerde ona dua ederiz:

Yaşlılığı uzak tut, ey güzel Aphrodite.

Öyleyse, istersen, bakalım Epikuros, Aphrodite'yi geceden uygun ve yerinde olarak mı, yoksa bütün hakka aykırı biçimde mi yoksun bırakıyor? Oysa âşık bir adam olan Menandros, tanrılar içinde gecede en büyük payın ona ait olduğunu söyler. Bence hazzın önüne karanlığı bir örtü gibi gerip bu işi öyle yapmak ne güzel bir düzendir. Yoksa aydınlıkta birleşerek gözlerden utancı kovar, ölçüsüzlüğe cüret verir, üzerinde durdukça arzuyu yeniden körükleyen canlı hatıralar bırakırdık. Çünkü Platon'un dediği gibi, beden yoluyla bize gelen duyguların en keskini görmedir; psykhē'yi yakındaki hayallerle hazzın görüntülerine doğru şiddetle uyandırarak arzuyu hep yeni, hep taze kılar. Gece ise işin en büyük ve en çılgın bölümünü elimizden alır, tabiatı oyalayıp uyutur, bakışların kışkırtmasıyla azgınlığa sürüklenmesini önler.

Bunu bir yana bırakalım: Yemekten keyifle dönen, belki başında taçla, mis kokular sürünmüş bir adamın sırtını dönüp yorganı başına çekerek uyuması, sonra da gündüzün, işlerinin ortasında, böyle bir şey için karısını kadınlar bölümünden çağırtması ya da sabahleyin horoz gibi sarılması ne akla sığar? Akşam, dostum, emeklerin dinlencesidir, şafak ise başlangıcı. Akşamı, Terpsikhore ve Thaleia'yla birlikte tasalardan kurtarıcı Dionysos gözetir; şafak insanı zanaatkâr Athena'ya ve pazar yeri Hermes'ine kaldırır. Bu yüzden akşam şarkıların, dansların, düğün türkülerinin vaktidir:

şenlikler, ziyafetler, kavalların gümbür gümbür sesi.

Şafağı ise çekiç sesleri, testere gıcırtıları, gümrükçülerin sabah bağırışları, insanları davaya ya da kralların ve yöneticilerin kapısına çağıran tellalların sesi doldurur. O vakit hazza dair ne varsa uçup gider:

Sönüp gider Kypris, gençlerin şenliği,

Bakkhos'un thyrsos'unda yaprak da kalmaz; çünkü tasalar insanı gerer.

Sonra şair de kahramanlarından hiçbirini gündüzün ne karısıyla ne de cariyesiyle yatırmıştır; yalnız savaştan kaçan Paris'i karısının koynuna sokmuştur, gündüz vakti kendini tutamamanın bir kocaya değil, azgın bir zina edene yakışacağını düşündüğü için.

Beden de, Epikuros'un sandığı gibi, yemekten sonraki birleşmeden daha çok zarar görmez; yeter ki insan sarhoşken ya da tokluktan çatlarken, ağırlaşmış bir hâlde işe girişmesin. Elbette öyle yapılırsa bu iş tehlikeli ve zararlıdır. Ama insan kendine yeterince hâkimse, ölçülü biçimde gevşemişse, bedeni yumuşamış ve psykhē'si yerli yerindeyken, uzun aralıklarla karısıyla birleşirse, ne vücudun kitlesi yüzünden büyük bir karışıklık doğurur ne de Epikuros'un saydığı öteki sonuçları, soğumayı ya da atomların yerinden kaymasını. Tabiata hakkını verir, kendini de bir ölçüde yatıştırıp yeniden doldurur, boşalan yerlere taze bir akış gelir.

Asıl sakınılması gereken, işlere başlamaya az kala Aphrodite'nin hazzına dalmaktır. Beden henüz gevşek ve sarsılmışken, araya tabiatın dinlenmesine yetecek bir ara girmeden, psykhē'nin tasaları, ihtiyaçların getirdiği uğraşlar ve yorgunluklar onu hemen yakalayıp hırpalayabilir. Çünkü dostum, herkeste Epikuros'un akıl ve felsefe sayesinde ebediyen bol bol sağlanmış boş zamanı ve rahatı yoktur; çoğumuzu gün boyu nice mücadele, neredeyse hepimizi de spor idmanları bekler. Bunların karşısına kudurmuş bir birleşmeyle gevşemiş bir bedenle çıkmak ne güzeldir ne de faydalı. O mutlu ve yok olmaz varlık, keyfince dursun, bizim işlerimizi dert etmesin. Bizse, herhalde şehrin kanununa uyarak, böyle bir şey yaptıktan kısa süre sonra tapınağa girmekten ve kurban törenine başlamaktan sakınmalıyız. Bu yüzden iyisi, geceyi ve uykuyu araya koyup yeterli bir ara ve mesafe bıraktıktan sonra, sanki yeni baştan temizlenmiş olarak, Demokritos'un deyişiyle 'her güne yeni düşüncelerle' kalkmaktır."

3.6.4

Ἀθλητικὰ ταῦτʼ εἶπεν ὁ Σώκλαρος ὦ Ὀλύμπιχε, παντάπασιν ἔτι τῆς κοτταβίσεως ὄζοντα καὶ τῶν κρεοφαγιῶν ἐκείνων, οὐκ ἐν δέοντι. νέοι τε γὰρ πάρεισι γεγαμηκότες, ὑφʼ ὧν δεῖ φιλοτήσια ἔργα τελεῖσθαι· καὶ ἡμᾶς οὔπω παντάπασιν ἡ Ἀφροδίτη πέφευγεν, ἀλλὰ καὶ προσευχόμεθα δήπουθεν αὐτῇ λέγοντες ἐν τοῖς τῶν θεῶν ὕμνοις ἀνάβαλλʼ ἄνω τὸ γῆρας, ὦ καλὰ Ἀφροδίτα. σκοπῶμεν οὖν, εἰ δοκεῖ, πότερον ἐμμελῶς καὶ προσηκόντως ὁ Ἐπίκουρος ἢ παρὰ πᾶν δίκαιον ἀφαιρεῖ τὴν Ἀφροδίτην τῆς νυκτός· καίτοι κράτιστον αὐτῇ θεῶν μετεῖναί φησιν ἐρωτικὸς ἀνὴρ Μένανδρος. συνετέθη γὰρ οἶμαι καλῶς παρακάλυμμα τῆς ἡδονῆς τὸ σκότος προθεμένους ταῦτα πράσσειν, καὶ μὴ διὰ φωτὸς ἐντυγχάνοντας ἐξελαύνειν τῶν ὀμμάτων τὸ αἰδούμενον καὶ τῷ ἀκολάστῳ θάρσος ἐμποιεῖν καὶ μνήμας ἐναργεῖς, αἷς τὸ ἐνδιατρίβειν αὖθις ἐκριπίζει τὰς ἐπιθυμίας. ὄψις γὰρ ἡμῖν ὀξυτάτη τῶν διὰ τοῦ σώματος ἔρχεται κατὰ τὸν Πλάτωναπαθημάτων, καὶ σφόδρα ταῖς ἐγγὺς φαντασίαις τὴν ψυχὴν ἐγείρουσα πρὸς τὰ εἴδωλα τῆς ἡδονῆς, καινὴν ἀεὶ ποιεῖ καὶ πρόσφατον ἐπιθυμίαν. ἡ δὲ νὺξ τὰ πλεῖστα καὶ μανιωδέστατα τῶν ἔργων ἀφαιροῦσα παράγει καὶ κατευνάζει τὴν φύσιν, οὐκ ἐξοκέλλουσʼ ὑπὸ τῆς ὄψεως εἰς ὕβριν. ἄνευ δὲ τούτων, τίνʼ ἔχει λόγον ἀπὸ δείπνου μὲν ἥκοντα γεγανωμένον, ἂν οὕτω τύχῃ, στέφανον κομίζοντα καὶ μύρῳ κεχριμένον, ἀποστραφέντα καὶ συγκαλυψάμενον καθεύδειν· ἡμέρας δὲ καὶ διὰ μέσου τῶν πράξεων ἐκ τῆς γυναικωνίτιδος τὴν γυναῖκα μεταπέμπεσθαι πρός τι τοιοῦτον ἢ πρωὶ δίκην ἀλεκτρυόνος συμπλέκεσθαι; τὴν γὰρ ἑσπέραν, ὦ ἑταῖρε, τῶν πόνων ἀνάπαυσιν τὸν δʼ ὄρθρον ἀρχήν· καὶ τὴν μὲν ὁ Λύσιος ἐπισκοπεῖ Διόνυσος μετὰ τῆς Τερψιχόρης καὶ Θαλείας, ὁ δὲ πρὸς τὴν ἐργάνην Ἀθηνᾶν καὶ τὸν ἀγοραῖον Ἑρμῆν ἐπανίστησι. διὸ τὴν μὲν ᾠδαὶ κατέχουσι καὶ χορεῖαι καὶ ὑμέναιος κῶμοί τʼ εἰλαπίναι τε καὶ ἠχήεις θρόος αὐλῶν· τὸν δὲ κτύποι ῥαιστήρων καὶ τρισμοὶ πριόνων καὶ τελωνικῶν ἐπορθρισμοὶ κεκραγμῶν καὶ κηρύγματα καλουμένων ἐπὶ δίκας ἢ θεραπείας τινῶν βασιλέων ἢ ἀρχόντων· ἐν ᾧ καιρῷ φροῦδα τὰ τῆς ἡδονῆς, λήγει δὲ Κύπρις θαλίαι τε νέων, οὐδέ τι, θύρσος φύλλα Βακχείου· συντείνουσι γὰρ αἱ φροντίδες. ἔπειτα δὲ καὶ ὁ ποιητὴς τῶν ἡρώων οὔτε γαμετῇ τινα μεθʼ ἡμέραν οὔτε παλλακίδι συγκατέκλινε, πλὴν ἢ τὸν Πάριν δραπετεύσαντα ποιήσας καταδυόμενον εἰς τοὺς κόλπους τῆς γυναικός, ὡς οὐκ ἀνδρὸς ἀλλὰ μοιχοῦ λυσσῶντος οὖσαν τὴν μεθημερινὴν ἀκρασίαν. καὶ μὴν οὐδὲ τὸ σῶμα βλάπτοιτʼ ἂν ὑπὸ τῆς συνουσίας μᾶλλον, ὡς Ἐπίκουρος οἴεται, μετὰ τὸ δεῖπνον, ἄν γε μὴ μεθύων τις ἢ ῥηγνύμενος ὑπὸ πλησμονῆς ἅπτηται καὶ βεβαρημένος· ἀμέλει γὰρ οὕτως ἐπισφαλὲς τὸ πρᾶγμα καὶ βλαβερόν. ἂν δʼ ἱκανῶς ἔχων τις αὑτοῦ καὶ μετρίως διακεχυμένος, τοῦ τε σώματος αὐτοῦ μαλακοῦ γεγονότος καὶ τῆς ψυχῆς παρεστώσης, διὰ χρόνου ποιῆται τὴν ἔντευξιν, οὔτε ταραχὴν ἀπεργάζεται μεγάλην διὰ τὸν ὄγκον οὔτʼ ἄλλο τι ὧν ἐπήγαγεν ἢ ψῦξις ἢ μετάθεσις ἐξ ἕδρας ἀτόμων, φησιν Ἐπίκουρος· ἀλλὰ τῇ φύσει τὸ οἰκεῖον ἀποδούς, ἑαυτὸν δέ πως ἀπογαληνίσας ἀναπληρώσει, νέας ἐπιρροῆς τοῖς κενώμασι γιγνομένης. ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον ἄξιον εὐλαβείας, τὸ σύνεγγυς ὄντα τῶν πράξεων ἀφροδισίοις χρῆσθαι, μήποτʼ ἄρα μετέωρον τὸ σῶμα καὶ κεκλονημένον αἵ τε τῆς ψυχῆς φροντίδες αἵ τε περὶ τὰς χρείας πραγματεῖαι καὶ κόποι παραλαβόντες εὐθὺς ἐκτραχύνωσιν, οὐχ ἱκανὸν ἐν μέσῳ διάλειμμα τῆς φύσεως εἰς ἀνάπαυσιν λαβούσης. οὐ γὰρ πάντες, ὦ ἑταῖρε, τὴν Ἐπικούρου σχολὴν καὶ ῥᾳστώνην ὑπὸ λόγου καὶ φιλοσοφίας ἄφθονον εἰς ἀεὶ παρεσκευασμένην ἔχουσι· πολλοὶ δʼ ἕκαστον ἀγῶνες ἐκδέχονται διʼ ἡμέρας, γυμνάσια δʼ ὡς ἔπος εἰπεῖν ἅπαντας· οἷς οὔτε καλὸν οὔτε συμφέρον οὕτω διακείμενον τὸ σῶμα παρέχειν λυσσώσῃ συνουσίᾳ διακεχυμένον. τὸ δὲ μακάριον καὶ ἄφθαρτον ἔστω μὲν ὂν οἷον αὐτῷ, μὴ φροντίζον τῶν καθʼ ἡμᾶς· ἡμῖν δέ που νόμῳ πόλεως συνεπομένοις ἐξευλαβητέον ἐστὶν εἰς θέρος ἐμβαλεῖν καὶ κατάρχεσθαι θυσιῶν, ὀλίγον ἔμπροσθεν διαπεπραγμένοις τι τοιοῦτον. ὅθεν εὖ ἔχει τὸ τὴν νύκτα καὶ τὸν ὕπνον ἐν μέσῳ θεμένους καὶ ποιήσαντας ἱκανὸν διάλειμμα καὶ διάστημα καθαροὺς αὖθις ὥσπερ ἐξ ὑπαρχῆς καὶ νέα ἐφʼ ἡμέρῃ φρονέοντας κατὰ Δημόκριτον ἀνίστασθαι.

3.7.17. Bölüm: Şıra neden en az sarhoş eder?

Atina'da yeni şaraba ayın on birinde başlanır, o güne de Pithoigia, yani Küp Açma denir. Anlaşılan eskiden şarabı içmeden önce ondan sunu döker, bu ilacın kendilerine zararsız ve şifalı olması için dua ederlermiş. Bizde o aya Prostaterios denir ve âdet üzere ayın altıncı günü İyi Daimōn'a kurban kesilip, zephyros esintisi geçtikten sonra şaraba tadılır. Çünkü rüzgârlar içinde şarabı en çok bozan, kıpırdatan odur; ondan kurtulan şarap artık sağlam kalmış sayılır. Babam da alıştığı gibi kurbanını kesti. Yemekten sonra şarap övülürken, bizimle felsefe okuyan gençlere araştırmaları için şu sözü ortaya attı: Şıra en az sarhoş eden şeydir. Çoğuna bu şaşırtıcı ve inanılmaz geldi. Hagias ise tatlının her durumda insanı bıktırdığını ve çabuk doyurduğunu söyledi; bu yüzden kimse kolay kolay sarhoş olacak kadar şıra içemezdi, çünkü istek, susuzluk giderilince tiksintiyle kesilirdi. Tatlı ile hoşun farklı olduğunu şair de biliyor, dedi, 'peynirle, tatlı balla ve hoş şarapla' derken. Şarap önce tatlıdır; yıllandıkça olgunlaşıp buruklaşınca hoş olur.

3.7.1

τοῦ νέου οἴνου Ἀθήνησι μὲν ἑνδεκάτῃ μηνὸς κατάρχονται, Πιθοίγια τὴν ἡμέραν καλοῦντες· καὶ πάλαι γʼ ὡς ἔοικεν εὔχοντο, τοῦ οἴνου πρὶν ἢ πιεῖν ἀποσπένδοντες, ἀβλαβῆ καὶ σωτήριον αὐτοῖς τοῦ φαρμάκου τὴν χρῆσιν γενέσθαι. παρʼ ἡμῖν δʼ ὁ μὲν μὴν καλεῖται Προστατήριος, ἕκτῃ δʼ ἱσταμένου νομίζεται θύσαντας ἀγαθῷ Δαίμονι γεύεσθαι τοῦ οἴνου μετὰ ζέφυρον· οὗτος γὰρ μάλιστα τῶν ἀνέμων ἐξίστησι καὶ κινεῖ τὸν οἶνον, καὶ ὁ τοῦτον διαφυγὼν ἤδη δοκεῖ παραμένειν βέβαιος. ἔθυσεν οὖν ὁ πατὴρ ὥσπερ εἰώθει τὴν θυσίαν, καὶ μετὰ τὸ δεῖπνον, ἐπαινουμένου τοῦ οἴνου, τοῖς φιλοσοφοῦσι μειρακίοις μεθʼ ἡμῶν προύβαλε ζητεῖν λόγον, ὡς τὸ γλεῦκος ἣκιστα μεθύσκει. τοῖς μὲν οὖν πολλοῖς παράδοξον ἐφάνη καὶ ἄπιστον· ὁ δʼ Ἁγίας ἔφη τὸ γλυκὺ πανταχοῦ προσίστασθαι καὶ πλήσμιον εἶναι· διὸ καὶ γλεύκους οὐκ ἄν τινα πιεῖν ῥᾳδίως; ὅσον εἰς μέθην ἱκανόν ἐστιν· ἀπαγορεύειν γὰρ ἀηδίᾳ τὴν ὄρεξιν ἄχρι τοῦ μὴ διψῆν προελθοῦσαν. ὅτι δὲ τοῦ γλυκέος διαφέρει τὸ ἡδὺ καὶ τὸν ποιητὴν ἐπιστάμενον λέγειν τυρῷ καὶ μέλιτι γλυκερῷ καὶ ἡδέι οἴνῳ· τὸν γὰρ οἶνον ἐν ἀρχῇ μὲν εἶναι γλυκύν, γίγνεσθαι δʼ ἡδὺν ὅταν εἰς τὸ αὐστηρὸν τῇ πέψει μεταβάλῃ παλαιούμενος.

3.7.2Nikaialı Aristainetos, şıra şaraba katılınca sarhoşluğu kestiğini bir kitapta okuduğunu hatırladığını söyledi. Bazı hekimlerin, çok içenlere önce kusmalarını, sonra yatarken bala batırılmış ekmek yemelerini öğütlediğini de ekledi. Madem tatlılıklar saf şarabın etkisini köreltiyor, tatlılığı değişmedikçe yeni şarabın sarhoş etmemesi doğaldır.

3.7.2

Ἀρισταίνετος δʼ ὁ Νικαεὺς ἔν τισιν ἐνίοις γράμμασιν ἀνεγνωκὼς ἔφη μνημονεύειν, ὅτι γλεῦκος μιχθὲν οἴνῳ παύει μέθην· τῶν δʼ ἰατρῶν τινας λέγει τοὺς πλέον πιόντας κελεύειν ἐμεῖν, εἶθʼ, ὅταν μέλλωσι καθεύδειν, ἄρτον εἰς μέλι καταβάψαντας ἐμφαγεῖν ἔδοσαν. εἴ τι οὖν αἱ γλυκύτητες ἀμβλύνουσι τὸν ἄκρατον, εἰκότως ὁ νέος οἶνος οὐ μεθύσκει, πρὶν ἂν ἡ γλυκύτης μεταβάλῃ.

3.7.3Gençlerin bu buluşlarını çok beğendik, çünkü ayaklarının dibindeki açıklamaya takılmadan kendilerine özgü deliller bulmuşlardı. Elde hazır bulunan, kolayca akla gelen açıklama ise şudur: Aristoteles'in dediği gibi, şıranın ağırlığı onu hemen midenin içinden geçirip gönderir, içinde de bol miktarda hava ve su vardır. Havası zorlayarak hemen çıkar; suyu ise tabiatı gereği şarabı zayıflatır. Yıllanma şarabı sertleştirir, çünkü su ayrılır; böylece şarabın miktarı azalır, kuvveti artar.

3.7.3

σφόδρʼ οὖν ἀπεδεξάμεθα τὴν εὑρησιλογίαν τῶν νεανίσκων, ὅτι τοῖς ἐμποδὼν οὐκ ἐπιπεσόντες ἰδίων εὐπόρησαν ἐπιχειρημάτων. ἐπεὶ τά γε πρόχειρα καὶ ῥᾴδια λαβεῖν ἥ τε βαρύτης ἐστὶ τοῦ γλεύκους, ὡς Ἀριστοτέλης φησίν, ἡ διακόπτουσα τὴν κοιλίαν, καὶ τὸ πολὺ συμμἐνειν πνευματῶδες καὶ ὑδατῶδες· ὧν τὸ μὲν εὐθὺς ἐκπίπτει βιαζόμενον, τὸ δὲ πέφυκε τὸ ὑδατῶδες ἀμβλύτερον ποιεῖν τὸν οἶνον· παλαίωσις δʼ ἐπίτασιν ποιεῖ, ἐκκρινομένου τοῦ ὑδατώδους· καὶ γίγνεται μέτρῳ μὲν ἐλάττων ὁ οἶνος δυνάμει δὲ σφοδρότερος.

3.8.18. Bölüm: Çok sarhoş olanlar neden çakırkeyf denenlerden daha az taşkınlık yapar?

Babam, "Madem Aristoteles'i yerinden oynattık," dedi, "çakırkeyf denenler hakkında da kendimize özgü bir şey söylemeye çalışalım. Çünkü bu tür meselelerde son derece keskin olmasına rağmen, sebebi yeterince kesin olarak belirlemiş görünmüyor bana. Galiba şöyle diyor: Ayık adamın aklı doğru ve gerçeğe uygun hüküm verir; aşırı sarhoşun hissi gevşemiş, felce uğramıştır; çakırkeyfin ise hayal gücü hâlâ yerindedir, ama aklı karışmıştır. Bu yüzden hem hüküm verir hem de kötü hüküm verir, çünkü hayallerinin peşinden gider. Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz?" dedi.

3.8.1

οὐκοῦν εἶπεν ὁ πατήρ ἐπεὶ παρακεκινήκαμεν τὸν Ἀριστοτέλη, καὶ περὶ τῶν ἀκροθωράκων τι καλουμένων ἴδιον ἐπιχειρήσομεν εἰπεῖν· οὐ γὰρ ἱκανῶς μοι δοκεῖ, καίπερ ὀξύτατος ὢν ἐν τοῖς τοιούτοις ζητήμασι, διηκριβωκέναι τὴν αἰτίαν. φησὶ γὰρ οἶμαι τοῦ μὲν νήφοντος εὖ καὶ κατὰ τὰ ὄντα κρίνειν τὸν λογισμόν, τοῦ δʼ ἄγαν μεθύοντος ἐκλελυμένην κατέχεσθαι τὴν αἴσθησιν, τοῦ δʼ ἀκροθώρακος ἔτι μὲν ἰσχύειν τὸ φανταστικὸν ἢδη δὲ τεταράχθαι τὸ λογιστικόν· διὸ καὶ κρίνειν καὶ κακῶς κρίνειν ἐπακολουθοῦντα ταῖς φαντασίαις. ἀλλὰ πῶς εἶπεν ὑμῖν δοκεῖ περὶ τούτων;

3.8.2Ben, "Kendi başıma düşündüğümde bu açıklamayı sebep olarak yeterli bulmuştum," dedim. "Ama kendime özgü bir şey ortaya atmamı istiyorsan, önce bakalım, söz konusu fark bedene de uygulanabilir mi? Çakırkeyflerin yalnız zihni karışmıştır; beden ise henüz şaraba batmadığı için dürtülere hizmet edebilir. Ama sarsılıp ezilince dürtüleri yüzüstü bırakır, gevşer, iş eyleme varmaz. Ötekilerin ise hatalarına ortak olan bir bedenleri vardır; daha akılsız oldukları için değil, daha güçlü oldukları için açığa çıkarlar.

Meseleye başka bir yerden bakarsak," dedim, "şarabın gücünün çeşitli olmasına, miktarla birlikte değişmesine bir engel yoktur. Ateş ölçülü olursa çömleği sağlamlaştırıp katılaştırır, ölçüsüz vurursa eritip akıtır. Tersine, sıcak mevsim başlarken humma nöbetlerini kışkırtıp alevlendirir, ilerledikçe ise onlar yatışır ve son bulur. Öyleyse şarabın tabiatı gereği harekete geçirdiği zihnin, karışıp kızıştıktan sonra, şarap çoğaldıkça yeniden gevşeyip durulmasına ne engel olabilir? Helleboros da temizlemeye bedeni karıştırarak başlar; ama ölçüden az verilirse karıştırır, temizlemez. Uyku ilaçlarını ölçüden az alan bazı kimseler daha huzursuz olur, fazla alanlar ise uyur.

Çakırkeyfliğin bu karışıklığının da doruğa varınca sönmesi, buna şarabın yardım etmesi beklenir; çünkü çok miktarda girince bedenle birlikte psykhē'nin çılgınlığını da yakıp tüketir. Ağıtla cenaze kavalı önce acıyı kışkırtıp gözyaşı döktürür, ama psykhē'yi merhamete götürdükçe kederi azar azar söküp tüketir. Şarabı da öyle görürsün: İçimizdeki kanı kaynayan, öfkeye yatkın yanı iyice karıştırıp kızıştırdıktan sonra zihni bir kez daha batırıp durultur, öyle ki sarhoşlukta ilerledikçe sakinleşir."

3.8.2

ἐμοὶ μέν ἔφην ἐπισκοποῦντι κατʼ ἐμαυτὸν ἀποχρῶν οὗτος ἦν πρὸς τὴν αἰτίαν ὁ λόγος· εἰ δὲ κελεύεις ἴδιόν τι κινεῖν, ὅρα πρῶτον εἰ τὴν εἰρημένην διαφορὰν ἐπὶ τὸ σῶμα μετοιστέον ἐστί. τῶν γὰρ ἀκροθωράκων ἡ διάνοια μόνον τετάρακται, τὸ δὲ σῶμα ταῖς ὁρμαῖς ἐξυπηρετεῖν δύναται, μήπω βεβαπτισμένον· ὅταν δὲ κατασεισθῇ καὶ πιεσθῇ, προδίδωσι τὰς ὁρμὰς καὶ παρεῖται· μέχρι γὰρ ἔργων οὐ πρόεισιν· ἐκεῖνοι δὲ τὸ συνεξαμαρτάνον ἔχοντες οὐ τῷ μᾶλλον ἀλογιστεῖν ἀλλὰ τῷ μᾶλλον ἰσχύειν ἐλέγχονται. ἀπʼ ἄλλης δʼ εἶπον ἀρχῆς σκοποῦντι τοῦ οἴνου τὴν δύναμιν, οὐδὲν κωλύει ποικίλην εἶναι καὶ τῇ ποσότητι συμμεταβάλλουσαν. ὥσπερ τὸ πῦρ τὸν κέραμον, ἂν μὲν μέτριον, συγκρατύνει καὶ πήγνυσιν· ἂν δʼ ὑπερβολῇ πλήξῃ, συνέτηξε καὶ ῥεῖν ἐποίησεν ἀνάπαλιν δʼ ἡ ὥρα τοὺς πυρετοὺς ἀρχομένη μὲν ἀνακινεῖ καὶ ἐκκάει, προϊούσης δέ, μᾶλλον καθίστανται καὶ ἀπολήγουσι· τί οὖν κωλύει καὶ τὴν διάνοιαν ὑπὸ τοῦ οἴνου φυσικῶς κινουμένην, ὅταν ταραχθῇ καὶ παροξυνθῇ, πάλιν ἀνίεσθαι καὶ καθίστασθαι πλεονάζοντος; ὁ γοῦν ἐλλέβορος ἀρχὴν τοῦ καθαίρειν ἔχει τὸ ταράττειν τὸν ὄγκον· ἀλλʼ ἢν ἐλάττων τοῦ μετρίου δοθῇ, ταράττει μὲν οὐδὲν δὲ καθαίρει. καὶ τῶν ὑπνωτικῶν ἔνιοι λαβόντες ἐνδοτέρω τοῦ μετρίου θορυβωδέστερον διατίθενται, πλέον δὲ λαβόντες ἔνιοι καθεύδουσιν. εἰκὸς δέ που καὶ ταύτην τὴν περὶ τὸν ἀκροθώρακα ταραχήν, ὅταν ἀκμὴν λάβῃ, μαραίνεσθαι, καὶ πρὸς τοῦτο συνεργεῖν τὸν οἶνον πολὺς γὰρ εἰσελθὼν τὸ σῶμα συνεξέκαυσε καὶ κατανάλωσε τὸ μανιῶδες τῆς ψυχῆς. ὥσπερ γὰρ ἡ θρηνῳδία καὶ ὁ ἐπικήδειος αὐλὸς ἐν ἀρχῇ πάθος κινεῖ καὶ δάκρυον ἐκβάλλει, προάγων δὲ τὴν ψυχὴν εἰς οἶκτον οὕτω κατὰ μικρὸν ἐξαιρεῖ καὶ ἀναλίσκει τὸ λυπητικόν ὁμοίως; ἴδοις ἂν καὶ τὸν οἶνον, ὅταν σφόδρα ταράξῃ καὶ παροξύνῃ τὸ ἀκμαῖον καὶ θυμοειδές, αὖθις καταδύοντα καὶ καθιστάντα τὴν διάνοιαν, ὡς πορρωτέρω μέθης προϊοῦσαν ἡσυχάζειν.

3.9.19. Bölüm: 'Ya beş iç ya üç, ama dört değil' sözü üzerine

Ben bunları söyleyince Ariston, adeti olduğu üzere sesini yükseltti: "İşte şölenlere, ölçülerin en adili ve en demokratı geri döndü! Ayık bir zamane, tiran gibi, onu uzun süre sürgünde tutmuştu. Lir üzerinde oranları hesaplayan müzik bilginleri, üçe iki oranının beşli uyumu, ikiye bir oranının sekizli uyumu verdiğini, en silik uyum olan dörtlünün ise dörde üç oranında kurulduğunu söylerler. Dionysos'un armoni bilginleri de şarabın suyla üç uyumunu keşfetmişlerdir: beşli, üçlü ve dörtlü. Bunu şöyle söyler, şarkı gibi okurlar: 'Ya beş iç ya üç, ama dört değil.' Beşte üçe iki oranı vardır: iki ölçü şaraba üç ölçü su katılır. Üçte ikiye bir oranı: bir ölçüye iki ölçü su karışır. Dörtte ise bir ölçüye üç ölçü su dökülür, yani dörde üç oranı. Bu, prytaneion'da oturan aklı başında yöneticilere ya da kaşlarını çatıp önermelerin dönüşümlerini inceleyen diyalektikçilere yaraşan ayık ve cansız bir karışımdır. Ötekilerden ikiye bir karışımı, sarhoşluğun o başa vuran, çakırkeyf perdesini getirir,

zihnin kıpırdamaz tellerini titreten;

çünkü ne ayık kalmaya izin verir ne de akılsızlığı saf şaraba büsbütün batırır. Üçe iki karışımı ise en ahenklisidir, 'uyku getiren, tasayı unutturan', Hesiodos'un o 'belayı savan, çocukları yatıştıran' dediği gibidir; içimizdeki küstah ve düzensiz hâlleri derinden yatıştırıp sükûnete kavuşturur."

3.9.1

ἐμοῦ δὲ ταῦτʼ εἰπόντος, Ἀρίστων ἀναβοήσας ὥσπερ εἰώθει πέφανται εἶπεν εἰς τὰ συμπόσια τῷ δικαιοτάτῳ καὶ δημοκρατικωτάτῳ τῶν μέτρων κάθοδος, ὑπὸ δή τινος καιροῦ νήφοντος ὥσπερ τυράννου πεφυγαδευμένῳ πολὺν χρόνον. καθάπερ γὰρ οἱ περὶ λύραν κανονικοὶ τῶν λόγων φασὶ τὸν μὲν ἡμιόλιον τὴν διὰ πέντε συμφωνίαν παρασχεῖν τὸν δὲ διπλάσιον τὴν διὰ πασῶν, τὴν δὲ διὰ τεσσάρων ἀμυδροτάτην οὖσαν ἐν ἐπιτρίτῳ συνίστασθαι· οὕτως οἱ περὶ τὸν Διόνυσον ἁρμονικοὶ τρεῖς κατεῖδον οἴνου συμφωνίας πρὸς ὕδωρ, διὰ πέντε καὶ διὰ τριῶν καὶ διὰ τεσσάρων, οὕτω μὲν λέγοντες καὶ ᾄδοντες ἢ πέντε πίνειν ἢ τρίʼ ἢ μὴ τέσσαρα. πέντε γὰρ […] ἐν ἡμιολίῳ λόγῳ, τριῶν ὕδατος κεραννυμένων πρὸς δύʼ οἴνου· τρία δʼ ἐν διπλασίῳ πρὸς ἕνα μιγνυμένων δυεῖν· τέσσαρα δʼ, εἰς ἕνα τριῶν ὕδατος ἐπιχεομένων, οὗτός ἐστιν ἐπίτριτος λόγος, ἀρχόντων τινῶν ἐν πρυτανείῳ νοῦν ἐχόντων ἢ διαλεκτικῶν τὰς ὀφρῦς ἀνεσπακότων, ὅταν τὰς μεταπτώσεις τῶν λόγων ἀνασκοπῶσι, νηφάλιος καὶ ἀδρανὴς κρᾶσις. ἐκείνων δὲ τῶν ἄλλων ἡ μὲν δυεῖν πρὸς ἕνα τὸν ταρακτικὸν τοῦτον καὶ ἀκροθώρακα τῆς μέθης ἐπάγει τόνον κινοῦντα χορδὰς τὰς ἀκινήτους φρενῶν οὔτε γὰρ ἐᾷ νήφειν οὔτε καταδύειν παντάπασι τὸ ἀνόητον εἰς τὸν ἄκρατον· ἡ δὲ δυεῖν πρὸς τρία μουσικωτάτη, πᾶσʼ ὑπνοφόρος; καὶ λαθικηδὴς καὶ κατὰ τὴν Ἡσιόδειον ἐκείνην ἀλεξιάρην παίδων εὐκηλήτειραν τῶν ἐν ἡμῖν ἀγερώχων καὶ ἀκόσμων παθῶν διὰ βάθους ποιοῦσα γαλήνην καὶ ἡσυχίαν;

3.9.2Ariston'a kimse karşılık vermedi, çünkü şaka yaptığı belliydi. Ben ona kadehi lir gibi eline alıp övdüğü karışımı, o armoniyi akort etmesini söyledim. Köle de yanına gelip saf şarap uzattı. O ise gülerek geri çekildi; musikinin teorisyenlerinden olduğunu, çalgıcılarından olmadığını söyledi. Babam da söylenenlere yalnız şunu ekledi: Ona göre eskiler de bu yüzden Zeus'a iki sütnine vermişlerdi, İta ile Adrasteia'yı, Hera'ya bir tane, Euboia'yı, Apollon'a da iki tane, Aletheia ile Korythaleia'yı; Dionysos'a ise daha çoğunu. Çünkü bu tanrının su perilerinin daha çok ölçüsüyle evcilleştirilip terbiye edilerek daha uysal ve daha akıllı kılınması gerekir.

3.9.2

πρὸς ταῦτα τῷ Ἀρίστωνι ἀντεῖπε μὲν οὐδείς· δῆλος γὰρ ἦν παίζων· ἐγὼ δʼ ἐκέλευσα λαβόντα ποτήριον ὥσπερ λύραν ἐντείνεσθαι τὴν ἐπαινουμένην κρᾶσιν καὶ ἁρμονίαν, καὶ προσελθὼν ὁ παῖς ὑπήχει τὴν ἄκρατον· ὁ δʼ ἀνεδύετο, λέγων ἅμα γέλωτι τῶν λογικῶν εἶναι περὶ μουσικὴν οὐ τῶν ὀργανικῶν. ὁ μέντοι πατὴρ τοσοῦτον ἐπεῖπε τοῖς εἰρημένοις, ὅτι δοκοῦσιν αὐτῷ καὶ οἱ παλαιοὶ τοῦ μὲν Διὸς δύο ποιεῖν τιθήνας, τὴν Ἴτην καὶ τὴν Ἀδράστειαν, τῆς δʼ Ἥρας μίαν, τὴν Εὔβοιαν ἀμέλει δὲ καὶ τοῦ Ἀπόλλωνος δύο, τὴν Ἀλήθειαν καὶ τὴν Κορυθάλειαν τοῦ δὲ Διονύσου πλείονας, ὅτι δεῖ τὸν θεὸν τοῦτον ἐν πλείοσι μέτροις νυμφῶν τιθασευόμενον καὶ παιδευόμενον ἡμερώτερον ποιεῖν καὶ φρονιμώτερον.

3.10.110. Bölüm: Et neden güneşten çok ay altında çürür?

Sunionlu Euthydemos bizi ağırlarken sofraya iri bir yaban domuzu getirdi. Konuklar şaşkınlık gösterince, ondan çok daha büyük bir başka domuzun getirilirken ay yüzünden bozulduğunu söyledi. Bunun sebebi üzerine çok kafa yorduğunu da ekledi: Aydan daha sıcak olan güneşin eti daha çok çürütmesi beklenirdi. Satyros ise asıl şaşılacak şeyin bu değil, avcıların yaptığı olduğunu söyledi: Bir domuz ya da geyik vurup uzaktan şehre gönderirken, çürümeye karşı içine tunçtan bir çivi çakıyorlardı.

3.10.1

Εὐθύδημος ὁ Σουνιεὺς ἑστιῶν ἡμᾶς σῦν ἄγριον εὐμεγέθη παρέθηκεν ἐπιθαυμασάντων δὲ τῶν παρόντων, ἄλλον ἔφη πολὺ μείζονα κομιζόμενον ὑπὸ τῆς σελήνης διαφθαρῆναι καὶ σφόδρα γε περὶ τῆς αἰτίας διαπορεῖν οὐ γὰρ εἰκὸς εἶναι μὴ τὸν ἥλιον μᾶλλον τὰ κρέα σήπειν θερμότερον ὄντα τῆς σελήνης. ὁ δὲ Σάτυρος οὐ τοῦτʼ ἔφη μάλιστα θαυμάσειεν ἄν τις, ἀλλὰ μᾶλλον τὸ ὑπὸ τῶν κυνηγῶν γιγνόμενον· ὅταν γὰρ ἢ σῦν ἢ ἔλαφον καταβαλόντες πόρρωθεν εἰς πόλιν ἀποστέλλωσι, χαλκοῦν ἐμπηγνύουσιν ἧλον ὡς βοηθοῦντα πρὸς τὴν σῆψιν.

3.10.2Yemeği bitirdiğimizde Euthydemos soruyu yeniden hatırlatınca hekim Moskhion şunları söyledi: Çürüme, etin bozularak sıvıya dönüşmesi, erimesi ve akmasıdır; çürüyen her şey sulanır. Her sıcaklık, yumuşak ve ılımlıysa nemi hareketlendirip akıtır, ama ateş gibi yakıcıysa tersine eti kurutur. Buradan aranan şey açıkça görülüyor: Ay hafifçe ılıtarak cisimleri nemlendirir, güneş ise yakıcılığıyla cisimlerden nemi daha çok çeker. Arkhilokhos da buna bakarak tabiatın işleyişine uygun şekilde şöyle demiştir:

Umarım çoğunu keskin ışıyan Sirius kavurur.

Homeros daha da açıktır. Apollon'un yerde yatan Hektor'un üstüne gölgeli bir bulut getirişini anlatırken der ki:

güneşin gücü kurutmasın diye teni, sinirleri, uzuvları.

Ayın salıverdiği ışınlar ise daha zayıftır; Ion'un dediği gibi, 'onlarla kara üzüm olgunlaşmaz.'

3.10.2

ὡς οὖν ἐπαυσάμεθα δειπνοῦντες, καὶ πάλιν ὁ Εὐθύδημος ἐπιμνησθεὶς τοῦ διαπορηθέντος Μοσχίων ἔφη φησὶν ὁ ἰατρὸς τὴν σῆψιν τῆξιν καὶ ῥύσιν σαρκὸς εἰς ὑγρὸν φθορᾷ μεταβαλούσης, καὶ ὅλως ὑγραίνεσθαι τὰ σηπόμενα· θερμασίαν δὲ πᾶσαν, ἂν μὲν ᾖ μαλακὴ καὶ πραεῖα, κινεῖν τὰ ὑγρὰ καὶ κωλύειν· ἂν δʼ πυρώδης, τοὐναντίον ἀπισχναίνειν τὰς σάρκας. ἐκ δὲ τούτων φανερὸν εἶναι τὸ ζητούμενον τὴν γὰρ σελήνην ἠρέμα χλιαίνουσαν ἀνυγραίνειν τὰ σώματα, τὸν δʼ ἣλιον ἀναρπάζειν μᾶλλον ἐκ τῶν σωμάτων τὸ νοτερὸν διὰ τὴν πύρωσιν πρὸς ὃ καὶ τὸν Ἀρχίλοχον εἰρηκέναι φυσικῶς ἔλπομαι, πολλοὺς μὲν αὐτῶν Σείριος καθαυανεῖ ὀξὺς ἐλλάμπων· ἔτι δὲ σαφέστερον Ὅμηρον ἐπὶ τοῦ Ἕκτορος, ᾧ κειμένῳ νεφέλην τινὰ σκιερὰν ὁ Ἀπόλλων ἐπήγαγε, μὴ πρὶν μένος ἠελίοιο σκήλῃ ἀμφὶ περὶ χρόα ἴνεσιν ἠδὲ μέλεσσιν· τὴν δὲ σελήνην ἀδρανεστέρας ἀφιέναι τὰς αὐγάς μέλας γὰρ. αὐταῖς οὐ πεπαίνεται βότρυς κατὰ τὸν Ἴωνα.

3.10.3Bunlar söylenince ben, "Sözlerin geri kalanı güzel," dedim, "ama her şeyi sıcaklığın miktarına, azına çoğuna bakarak yargılamamak gerekir. Güneşin kışın daha az ısıttığını, yazın ise cisimleri daha çok çürüttüğünü görüyoruz. Çürüme sıcaklığın yumuşaklığından gelseydi tersinin olması gerekirdi; oysa sıcak bastırdıkça güneş eti daha çabuk bozar. Demek ki ay da ölü cisimleri sıcaklığının azlığı ve zayıflığı yüzünden çürütmüyor; sebebi daha çok ondan gelen akıntının kendine özgü niteliğinde aramalıyız.

Sıcak olan her şeyin yalnız azlıkla çoklukla ayrılan tek bir keyfiyeti olmadığı, ateşin birbirine hiç benzemeyen pek çok gücü bulunduğu en sıradan örneklerden bellidir. Kuyumcular altını saman alevinde işler, hekimler kaynatılacak ilaçları daha çok asma çubuğu ateşinde ılıtır; camı yumuşatıp şekillendirmek için ılgın ateşi uygun görülür. Zeytin odunu ateşi terleme banyolarında bedene iyi gelir, ama hamamlara düşmandır, altta yakılınca döşemelerini ve temellerini bozar. Bu yüzden anlayışlı pazar müfettişleri müteahhitlerin zeytin odunu kullanmasına izin vermedikleri gibi, ocağa delice otu atmalarına da izin vermezler; çünkü bunlardan yükselen dumanlar yıkananlarda baş ağırlığı ve göz kararması yapar. Öyleyse ayın da güneşten farklı olmasında şaşılacak bir şey yoktur: Güneş kurutucu akıntılar yayar, ay ise cisimlerdeki sıvıları gevşeten ve harekete geçiren akıntılar.

Bu yüzden sütanneler bebekleri aya göstermekten büsbütün sakınırlar; nem dolu oldukları için, yaş odun gibi çekilip eğrilirler. Ay ışığında uyuyanların da güçlükle kalktığını, hisleri sersemlemiş, uyuşmuş gibi olduğunu görürüz; çünkü ayın etkisiyle dağılan nem bedeni ağırlaştırır. Dolunayda doğuma yardım ettiği de söylenir, sıvıları gevşeterek sancıları hafifletirmiş. Sanırım aydan başkası olmayan Artemis'e Lokheia ve Eileithyia denmesi de bundandır. Timotheos ise açıkça şöyle der:

yıldızların lacivert kubbesi boyunca, doğumu hızlandıran ayın içinden.

Ayın gücü cansız cisimlerde de kendini gösterir. Dolunayda kesilen ağaçları marangozlar, nemden yumuşak olduğu ve çabuk küflendiği için geri çevirir. Çiftçiler buğdayı ay küçülürken harmandan kaldırmaya acele eder, kurulukla sertleşip zamana daha iyi dayansın diye; ayın doruğunda kaldırılan buğday ise nemden yumuşadığı için en çok kurtlanır. Unun da dolunayda daha iyi mayalandığı söylenir. Çünkü mayalanma çürümeden pek uzak değildir; ölçüyü aşarsa hamuru gevşetip inceltir ve aynı bozulmaya götürür. Çürüyen etin başına gelen de başka bir şey değildir: Onu bir arada tutan pneuma sıvıya dönüşür, et gevşeyip akar. Aynı şeyin havanın da başına geldiğini görürüz; hava en çok dolunayda erir ve çiy düşürür. Lirik şair Alkman da çiyin havanın ve ayın kızı olduğunu ima ederek bir yerde şöyle der:

besleyen, Zeus'un ve ilahî Selene'nin kızı Hersa.

Böylece her yandan tanıklık ediliyor: Ayın ışığının son derece nemlendirici ve yumuşatıcı bir gücü vardır.

Tunç çiviye gelince, dendiği gibi çakıldığında eti çürümeden koruyorsa, içinde büzücü bir şey var demektir. Nitekim hekimler bu tür ilaçlarda bakır pasını kullanır. Bakır madenlerinde çalışanların gözlerinin bundan fayda gördüğü, kirpiklerini kaybedenlerin yeniden kirpik çıkardığı da anlatılır; çünkü bakır cevherinden kalkan toz görünmeden göz kapaklarına konar, akıntıları durdurur, yaşı büzer. Şairin tunca 'yiğitleri sevindiren' ve 'parıldayan' demesi de bu yüzdenmiş. Aristoteles de tunç mızrak uçlarının ve kılıçların açtığı yaraların demirdekilerden daha az acıttığını, daha kolay iyileştiğini söyler, çünkü tuncun içinde ilaç gibi bir şey vardır ve bunu hemen yarada bırakır. Büzücünün çürütücüye, şifa verenin bozucuya zıt bir gücü olduğu da açıktır. Meğer biri çivinin çakılmakla sıvıları kendine topladığını söylesin, çünkü akıntı daima zarar gören yere gider. Zaten tam o noktada bir tür morluk ve leke görüldüğü söylenir; bozulma oraya toplandığı için etin geri kalanının zarar görmemesi de akla yatkındır."

3.10.3

λεχθέντων δὲ τούτων, ἐγὼ τἄλλα μέν ἔφην εἴρηται καλῶς· τῇ δὲ ποσότητι καὶ τῷ μᾶλλον καὶ ἧττον τῆς θερμασίας κρίνειν τὸ σύμπαν οὐ δεῖ· καὶ γὰρ ἥλιον ὁρῶμεν ἧττον ἐν τῷ χειμῶνι θάλποντα καὶ μᾶλλον ἐν τῷ θέρει σήποντα τὰ σώματα· τοὐναντίον δʼ ὤφειλε ποιεῖν, εἰ μαλακότητι τῆς θερμασίας αἱ σήψεις ἐγίνοντο· νυνὶ δέ, ὅτε μᾶλλον ἐντείνει τὸ καῦμα, θᾶσσον διαφθείρει τὰς σάρκας. οὐκοῦν οὐδʼ ἡ σελήνη διʼ ἔνδειαν ἀλέας καὶ ἀσθένειαν εἰς σῆψιν ἄγει τὰ νεκρὰ τῶν σωμάτων, ἀλλʼ ἰδιότητα μᾶλλον αἰτιατέον τοῦ φερομένου ῥεύματος ἀπʼ αὐτῆς. ὅτι γὰρ οὐ μίαν ἔχει ποιότητα πᾶν τὸ θερμόν, αὐτῷ μόνῳ τῷ μᾶλλον καὶ ἧττον διαφέρουσαν, ἀλλʼ εἰσὶ πάμπολλαι τοῦ πυρὸς δυνάμεις οὐδὲν ἀλλήλαις ἐοικυῖαι, δῆλον ἀπὸ τῶν προχειροτάτων. οἱ μὲν γὰρ χρυσοχόοι διὰ τῆς ἀχυρίνης φλογὸς ἐργάζονται τὸν χρυσόν, οἱ δʼ ἰατροὶ μάλιστα τῇ κληματίνῃ τὰ συνεψόμενα τῶν φαρμάκων ὑποχλιαίνουσι· πρὸς δὲ τὴν τοῦ ὑέλου μάλαξιν καὶ τύπωσιν εὐάρμοστον εἶναι δοκεῖ τὸ μυρίκινον· τὸ δʼ ἀπὸ τῆς ἐλαίας τὰ μὲν σώματα ταῖς πυρίαις εὖ διατίθησι, τοῖς δὲ βαλανείοις πολέμιόν ἐστι καὶ λυμαίνεται τὴν πινάκωσιν αὐτῶν καὶ τοὺς θεμελίους ὑποκαόμενον. ὅθεν οἱ χαρίεντες ἀγορανόμοι τοὺς ἐργολαβοῦντας οὐκ ἐῶσιν ἐλαΐνοις ξύλοις χρῆσθαι, καθάπερ οὐδʼ αἴρας ἐμβαλεῖν εἰς τὴν ὑπόκαυσιν· αἱ γὰρ ἀπὸ τούτων ἀναθυμιάσεις καρηβαρίας; καὶ σκοτώματα τοῖς λουομένοις ἐμποιοῦσιν. οὐδὲν οὖν θαυμαστόν ἐστι καὶ τὴν σελήνην τοῦ ἡλίου διαφέρειν, τοῦ μὲν ξηραντικὰ τῆς δὲ χαλαστικὰ καὶ κινητικὰ τῶν ἐν τοῖς σώμασιν ὑγρῶν ἀφιείσης ῥεύματα. διὸ τὰ μὲν νήπια παντάπασιν αἱ τίτθαι δεικνύναι πρὸς τὴν σελήνην φυλάττονται· πλήρη γὰρ ὑγρότητος ὄντα, καθάπερ τὰ χλωρὰ τῶν ξύλων, σπᾶται καὶ διαστρέφεται. τοὺς δὲ κατακοιμηθέντας ἐν αὐγῇ σελήνης μόλις ἐξανισταμένους οἷον ἐμπλήκτους ταῖς αἰσθήσεσι καὶ ναρκώδεις ὁρῶμεν ἡ γὰρ ὑγρότης ὑπὸ τῆς σελήνης διαχεομένη βαρύνει τὰ σώματα. λέγεται δὲ καὶ πρὸς εὐτοκίαν συνεργεῖν, ὅταν ᾖ διχόμηνος, ἀνέσει τῶν ὑγρῶν μαλακωτέρας παρέχουσα τὰς ὠδῖνας. ὅθεν οἶμαι καὶ τὴν Ἄρτεμινλοχείαν καὶ Εἰλείθυιαν, οὐκ οὖσαν ἑτέραν ἢ τὴν σελήνην, ὠνομάσθαι. Τιμόθεος δʼ ἄντικρὺς διὰ κυάνεον πόλον ἄστρων, διὰ τʼ ὠκυτόκοιο σελάνας. γίγνεται δὲ καὶ περὶ τὰ ἄψυχα τῶν σωμάτων ἐπίδηλος ἡ τῆς σελήνης δύναμις· τῶν τε γὰρ ξύλων τὰ τεμνόμενα ταῖς πανσελήνοις ἀποβάλλουσιν οἱ τέκτονες ὡς ἁπαλὰ καὶ μυδῶντα ταχέως διʼ ὑγρότητα· τοὺς δὲ πυροὺς οἱ γεωργοῦντες σπεύδουσι φθίνοντος τοῦ μηνὸς ἐκ τῆς ἅλω συναίρειν, ἵνα παγέντες τῇ ξηρότητι μᾶλλον πρὸς τὸν χρόνον ἀντέχωσιν· οἱ δʼ ἀκμῇ τῆς σελήνης διακομιζόμενοι κόπτονται μάλιστα· διὰ τὴν ὑγρότητα μαλακώτεροι γιγνόμενοι. λέγουσι δὲ καὶ τἄλευρον ἐν ταῖς πανσελήνοις ζυμοῦσθαι βέλτιον· ἡ γὰρ ζύμωσις ὀλίγον ἀποδεῖ σῆψις εἶναι· κἂν ἀποβάλῃ τὸ μέτρον, ἐπὶ τὴν αὐτὴν φθορὰν ἀραιοῦσα καὶ λεπτύνουσα τὸ φύραμα προήγαγεν. αἱ δὲ σηπόμεναι σάρκες οὐδὲν ἄλλο πάσχουσιν, ἢ, τοῦ συνεκτικοῦ πνεύματος μεταβάλλοντος εἰς ὑγρόν, ἐξαραιοῦνται καὶ ῥέουσι. τοῦτο δὲ καὶ τὸν ἀέρα πάσχοντα θεωροῦμεν δροσοβολεῖ γὰρ ταῖς πανσελήνοις μάλιστα διατηκόμενος, ὥς που καὶ Ἀλκμὰν ὁ μελοποιὸς αἰνιττόμενος τὴν δρόσον ἀέρος θυγατέρα καὶ σελήνης οἷα φησί Διὸς θυγάτηρ ἔρσα τρέφει καὶ δίας σελάνας. οὕτω πανταχόθεν μαρτυρεῖται τὸ τῆς σελήνης φῶς ἄγαν ὑγραντικὴν ἔχον καὶ μαλακτικὴν δύναμιν. ὁ δὲ χαλκοῦς ἧλος, εἴ γε διελαυνόμενος, ὥς φασιν, ἀσηπτότερα διατηρεῖ τὰ κρέα, φαίνεται μὲν ἔχων τι στυπτικὸν ἐν αὑτῷ· τῷ γὰρ ἰῷ πρὸς τὰ τοιαῦτα χρῶνται τῶν φαρμάκων ἰατροί, καὶ τούς γε διατρίβοντας ἐν τοῖς χαλκωρυχείοις ἱστοροῦσιν ὠφελεῖσθαι τὰ ὄμματα καὶ βλεφαρίδας ἐκφύειν τοὺς ἀποβεβληκότας· ἡ γὰρ ἀπιοῦσα τῆς χαλκίτιδος ἄχνη καὶ προσπίπτουσα τοῖς βλεφάροις ἀδήλως ἀναστέλλει τὰ ῥεύματα καὶ περιστύφει τὸ δάκρυον. διὸ καί φασιν εὐήνορα καὶ νώροπα χαλκὸν ὑπὸ τοῦ ποιητοῦ προσαγορεύεσθαι. Ἀριστοτέλης· δὲ καὶ τὰ τραύματὰ φησι τἀπὸ τῶν χαλκῶν ἐπιδορατίδων καὶ μαχαιρῶν ἧττον εἶναι δυσαλγῆ καὶ ῥᾴονʼ ἰᾶσθαι τῶν ἀπὸ τοῦ σιδήρου διὰ τὸ φαρμακῶδες ἔχειν τι τὸν χαλκὸν ἐν ἑαυτῷ καὶ τοῦτο ταῖς πληγαῖς εὐθὺς ἐναπολείπειν. ὅτι δὲ καὶ τῷ σήποντι τὸ στῦφον καὶ τὸ θεραπεῦον τῷ φθείροντι τὴν ἐναντίαν ἔχει δύναμιν, οὐκ ἄδηλον· εἰ μή τις ἄρα τῇ διελάσει φαίη τὸν ἧλον ἐφʼ ἑαυτὸν τὰ ὑγρὰ συνάγειν, ἐπιφορᾶς ἀεὶ γιγνομένης πρὸς τὸ πάσχον. διὸ καὶ περὶ αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν τόπον οἷόν τινα μώλωπα καὶ σπῖλον ὁρᾶσθαί φασι· καὶ λόγον ἔχει τὴν ἄλλην σάρκα διαμένειν ἀπαθῆ, τῆς φθορᾶς ἐκεῖ συντρεχούσης.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…