II. Kitap
2.0.1Akşam yemekleri ve içki sofraları için hazırlanan şeylerin bir kısmı, Sossius Senecio, zorunlu bir yer tutar: şarap, ekmek, katık, yataklar ve masalar gibi. Bir kısmı ise ihtiyaçtan değil, haz için eklenmiştir: dinlenecek ve seyredilecek şeyler, Kallias'ın evindeki gibi bir soytarı Philippos. İnsanlar bunlar varken hoşlanır, yoksa da pek aramaz, sohbeti eksik diye kınamazlar. Sözler için de durum böyledir. Ölçülü insanlar sofranın ihtiyacı için bazı sözleri alır; başkalarını da inandırıcı bir incelemesi olduğu, vakte kavaldan ve barbitondan daha uygun düştüğü için kabul ederler. İlk kitabımız bunların karışık örneklerini içeriyordu: birinci türden içki başında felsefe yapılması, yerlerin ev sahibi tarafından mı dağıtılacağı yoksa konuklara mı bırakılacağı gibi şeyler; ikinci türden ise âşıkların şair oluşu ve Aias kabilesi. İlkine özel olarak sofraya ait şeyler, ötekilerine genel olarak sofra konuşmaları derim. Bunlar dağınık, ayırt edilmeden, akla geldikleri sırayla yazılmıştır. Okurlar, sana hitap ederken senin önceden söylediğin şeyleri de derlememize şaşmasınlar; çünkü öğrenmeler hatırlama değilse bile, hatırlamak çoğu kez öğrenmekle aynı yere varır.
τῶν εἰς τὰ δεῖπνα καὶ τὰ συμπόσια παρασκευαζομένων, ὦ Σόσσιε Σενεκίων, τὰ μὲν ἀναγκαίαν ἔχει τάξιν, ὥσπερ οἶνος καὶ σιτία καὶ ὄψα καὶ στρωμναὶ δηλαδὴ καὶ τράπεζαι· τὰ δʼ ἐπεισόδια γέγονεν ἡδονῆς ἕνεκεν, χρείας μὴ συναγομένης, ὥσπερ ἀκροάματα καὶ θεάματα καὶ γελωτοποιός τις ἐκ Καλλίου Φίλιππος οἷς παροῦσι μὲν ἥδονται, μὴ παρόντα δʼ οὐ πάνυ ποθοῦσιν οὐδʼ αἰτιῶνται τὴν συνουσίαν ὡς ἐνδεέστερον ἔχουσαν. οὕτω δὴ καὶ τῶν λόγων τοὺς μὲν ἐπὶ χρείᾳ τῇ περὶ τὰ συμπόσια παραλαμβάνουσιν οἱ μέτριοι, τοὺς δʼ ἄλλους δέχονται θεωρίαν πιθανὴν καὶ τῷ καιρῷ μᾶλλον αὐλοῦ καὶ βαρβίτου πρέπουσαν ἔχοντας. ὧν καὶ τὸ πρῶτον ἡμῖν βιβλίον εἶχε μεμιγμένα δείγματα, τοῦ μὲν προτέρου γένους τὸ περὶ τοῦ φιλοσοφεῖν παρὰ πότον καὶ περὶ τοῦ διανέμειν αὐτὸν ἢ τοῖς δειπνοῦσιν ἐφιέναι τὰς κλίσεις καὶ τὰ τοιαῦτα· τοῦ δευτέρου περὶ τοῦ τοὺς ἐρῶντας ποιητικοὺς εἶναι καὶ περὶ τῆς Αἰαντίδος φυλῆς. […] καλῶ δῆτα καὶ […] τὰ συμποτικά· τὰ δʼ […] τερα κοινῶς συμποσιακά. σποράδην δʼ ἀναγέγραπται καὶ οὐ διακεκριμένως ἀλλʼ ὡς ἕκαστον εἰς μνήμην ἦλθεν. οὐ δεῖ δὲ θαυμάζειν τοὺς ἀναγιγνώσκοντας, εἴ σοὶ προσφωνοῦντές τινα τῶν προρρηθέντων ὑπὸ σοῦ συνηγάγομεν· καὶ γὰρ ἂν αἱ μαθήσεις ἀναμνήσεις μὴ ποιῶσι, πολλάκις εἰς ταὐτὸ τῷ μανθάνειν τὸ ἀναμιμνήσκεσθαι καθίστησι.
2.1.11. Bölüm: Ksenophon'un içki başında sorulması ve takılması, sorulmamasından ve takılmamasından daha hoş dediği şeyler hangileridir?
Her kitaba on sorun düştüğüne göre, bu kitabın ilk sorununu bir bakıma Sokrates'in dostu Ksenophon ortaya atmıştır. Ksenophon'a göre Kyros'un sofrasında oturan Gobryas, Perslerin başka hallerinin yanında şuna da hayran kalır: birbirlerine, sorulması sorulmamasından daha hoş olan şeyleri sorar, takılması takılmamasından daha güzel olan şeylerle takılırlardı. Başkaları övgüleriyle bile çoğu kez üzer, bıktırırken, şakaları şaka yapılanlara haz ve keyif veren bu insanların nüktedanlığına ve zekâsına hayran olunmaz mı? Bizi Patrai'de ağırladığında, bu tür soruların ne cinsten olduğunu ve taslağının ne olduğunu öğrenmek istediğini söylemiştin; "Çünkü," demiştin, "sorularda ve şakalarda ölçüyü bilmek ve gözetmek, sohbet sanatının küçük bir parçası değildir."
δέκα δὲ προβλημάτων εἰς ἕκαστον νενεμημένων βιβλίον, ἐν τούτῳ πρῶτόν ἐστιν ὃ τρόπον τινὰ Ξενοφῶν ὁ Σωκρατικὸς ἡμῖν προβέβληκε. τὸν γὰρ Γωβρύαν φησὶ συνδειπνοῦντα τῷ Κύρῳ τὰ τʼ ἄλλα θαυμάζειν τῶν Περσῶν, καὶ ὅτι τοιαῦτα μὲν ἀλλήλους ἐπηρώτων ἃ ἥδιον ἦν ἐρωτηθῆναι ἢ μή, ἔσκωπτον δʼ ἃ σκωφθῆναι κάλλιον ἢ μὴ· εἰ γὰρ ἐπαινοῦντες ἕτεροι πολλάκις λυποῦσι καὶ προσίστανται, πῶς οὐκ ἄξιον ἦν ἄγασθαι· τὴν εὐτραπελίαν ἐκείνων καὶ τὴν σύνεσιν, ὧν καὶ τὰ σκώμματα τοῖς σκωπτομένοις ἡδονὴν καὶ χάριν παρεῖχε; δεχόμενος οὖν ἡμᾶς ἐν Πάτραις, ἡδέως ἂν ἔφης πυθέσθαι τὰ τοιαῦτα ἐρωτήματα ποίου γένους εἴη καί τίς αὐτῶν τύπος· οὐ γάρ τι μικρόν ἔφηςτῆς ὁμιλητικῆς μόριον ἡ περὶ τὰς ἐρωτήσεις καὶ τὰς παιδιὰς τοῦ ἐμμελοῦς ἐπιστήμη καὶ τήρησις.
2.1.2"Büyük bir parçadır," dedim ben, "ama bak, Ksenophon da hem Sokrates'in hem de Perslerin sofralarında bu türü gösterir. Biz de bir söz deneyecek olursak, bence insanlar önce kolayca cevaplayabilecekleri şeylerin sorulmasından hoşlanırlar; bunlar da deneyimli oldukları konulardır. Bilmedikleri şeyler sorulursa ya söyleyemeyip veremeyeceği bir şey istenmiş gibi sıkılırlar, ya da kanaate ve sağlam olmayan bir tahmine dayanarak söyler, bocalar ve sıkıntıya girerler. Cevap yalnız kolay değil, aynı zamanda seçkinse, cevaplayana daha da hoş gelir. Seçkin cevaplar, çoğunluğun bilmediği, duymadığı şeyleri bilenlerin cevaplarıdır; astronomi ya da diyalektik gibi, tabii bunlarda melekeleri varsa. Euripides'in dediği gibi insan yalnız işini yaparken ve gününü geçirirken değil, 'kendinin en iyi olduğu' konuda konuşurken de keyif alır; bildiği halde bilinmemesini ve gizli kalmasını istemediği şeyleri soranlara sevinir. Bu yüzden gezip dolaşanlar, gemiyle yol alanlar uzak ülkeler, yabancı denizler, barbarların âdetleri ve kanunları hakkında soru sorulmasından daha çok hoşlanır; hevesle anlatırlar, körfezleri ve yerleri çizerler, bunu çektikleri zahmetlerin bir karşılığı ve tesellisi sayarlar.
Genel olarak, kimse sormasa da kendiliğimizden anlatmaya alışkın olduğumuz şeylerin sorulması bize daha hoş gelir; böylece, rahatsız edilse bile kendilerini alıkoyamayacak olanların keyfini yapmış olur sorular. Bu tür hastalık en çok denizcilerde görülür. Daha ince olanlar ise söylemek isteyip utandıkları, hazır bulunanları incitmemek için sakladıkları şeylerin sorulmasını isterler; yapıp başardıkları işler gibi. Nitekim Nestor, Odysseus'un şöhret tutkusunu bilerek pek doğru söylemiştir:
Söyle bana, ey çok övülen Odysseus, Akhaların büyük şanı, bu atları nasıl ele geçirdiniz?
İnsanlar kendilerini öven, başarılarını anlatan kişilerden sıkılırlar, meğer ki orada bulunan biri istemiş ve onlar da zorla söylemiş olsunlar. İşte bu yüzden büyük ve parlak bir iş yapmışlarsa elçilikleri ve siyasi hayatları hakkında sorulmasından hoşlanırlar. Bu yüzden kıskanç ve kötü huylu insanlar bu konularda hiç soru sormaz, biri sorarsa da lafı savuşturur, konuyu değiştirir; anlatıya yer vermez, konuşanı süsleyecek bir söze fırsat tanımak istemezler. Düşmanların ve kötü niyetlilerin duymak istemediğini fark ettikleri şeyleri sormak da cevaplayana hoş gelir.
μέγα μὲν οὖν ἔφην ἐγώ, ἀλλʼ ὅρα καὶ αὐτὸς ὁ Ξενοφῶν ἔν τε τῷ Σωκρατικῷ καὶ τοῖς Περσικοῖς ἐπιδείκνυσι συμποσίοις τὸ γένος. εἰ δὲ δοκεῖ καὶ ἡμᾶς ἐπιθέσθαι τινὶ λόγῳ, πρῶτον ἡδέως ἐρωτᾶσθαί μοι δοκοῦσιν ἃ ῥᾳδίως ἀποκρίνασθαι δύνανται· ταῦτα δʼ ἐστὶν ὧν ἐμπειρίαν ἔχουσιν. ὁἱ γὰρ ἀγνοοῦσιν, ἢ μὴ λέγοντες ἄχθονται καθάπερ αἰτηθέντες ὃ δοῦναι μὴ δύνανται, ἢ λέγοντες ἀπὸ δόξης καὶ εἰκασίας οὐ βεβαίου διαταράσσονται καὶ κινδυνεύουσιν. ἂν δὲ μὴ μόνον ἔχῃ τὸ ῥᾴδιον ἀλλὰ καὶ περιττὸν ἡ ἀπόκρισις, ἡδίων ἐστὶ τῷ ἀποκρινομένῳ περιτταὶ δʼ εἰσὶν αἱ τῶν ἐπισταμένων ἃ μὴ πολλοὶ γιγνώσκουσιν μηδʼ ἀκηκόασιν; οἷον ἀστρολογικῶν, διαλεκτικῶν, ἄνπερ ἕξιν ἐν αὐτοῖς ἔχωσιν. οὐ γὰρ πράττων μόνον ἕκαστος οὐδὲ διημερεύων, ὡς Εὐριπίδης φησίν, ἀλλὰ καὶ διαλεγόμενος ἵνʼ αὐτὸς αὑτοῦ τυγχάνει κράτιστος ὤν ἡδέως διατίθεται· καὶ χαίρουσι τοῖς ἐρωτῶσιν ἃ γιγνώσκοντες ἀγνοεῖσθαι καὶ λανθάνειν οὐ θέλουσι. διὸ καὶ περὶ χώρας ἀποίκου καὶ ξένης θαλάττης ἐθῶν τε βαρβαρικῶν καὶ νόμων οἱ πεπλανημένοι καὶ πεπλευκότες ἣδιον ἐρωτῶνται, καὶ προθύμως διηγοῦνται καὶ διαγράφουσι κόλπους καὶ τόπους, οἰόμενοι καὶ χάριν τινὰ τῶν πόνων ταύτην καὶ παραμυθίαν κομίζεσθαι. καθόλου δʼ ὅσα μηδενὸς ἐρωτῶντος αὐτοὶ διηγεῖσθαι καὶ λέγειν ἀφʼ ἑαυτῶν εἰώθαμεν, ἣδιον ἐρωτώμεθα, χαρίζεσθαι τούτοις δοκοῦντες; ὧν ἔργον ἦν ἐνοχλουμένων ἀποσχέσθαι. καὶ τοῦτο μὲν ἐν τοῖς πλωτικοῖς μάλιστα φύεται τὸ γένος τοῦ νοσήματος· οἱ δὲ κομψότεροι ταῦτʼ ἐρωτᾶσθαι θέλουσιν ἃ βουλόμενοι λέγειν αἰδοῦνται καὶ φείδονται τῶν παρόντων· οἷον ὅσα τυγχάνουσιν αὐτοὶ διαπεπραγμένοι καὶ κατωρθωκότες. ὀρθῶς γοῦν ὁ Νέστωρ τὴν φιλοτιμίαν τοῦ Ὀδυσσέως ἐπιστάμενος εἴπʼ ἄγε μʼ, ὦ πολύαινʼ Ὀδυσεῦ ʽ φησἴ, μέγα κῦδος Ἀχαιῶν, ὅππως τούσδʼ ἵππους λάβετον. ἄχθονται γὰρ τοῖς αὑτοὺς ἐπαινοῦσι καὶ τὰς ἑαυτῶν εὐτυχίας διεξιοῦσιν, ἂν μὴ κελεύσῃ ἄλλος τις τῶν παρόντων καὶ οἷον βιαζόμενοι λέγωσι. ἡδέως γοῦν ἐρωτῶνται περὶ πρεσβειῶν καὶ περὶ πολιτειῶν εἰ μέγα τι καὶ λαμπρὸν εἰργασμένοι τυγχάνουσιν. ὅθεν ἣκιστα περὶ τούτων οἱ φθονεροὶ καὶ κακοήθεις ἐρωτῶσι, κἂν ἄλλος τις ἔρηται τὰ τοιαῦτα, διακρούονται καὶ παρατρέπουσι, χώραν τῇ διηγήσει μὴ, διδόντες μηδὲ βουλόμενοι λόγου τὸν λέγοντα κοσμοῦντος ἀφορμὰς προέσθαι. καὶ ταῦτʼ οὖν ἐρωτῶντες χαρίζεσθαι τοῖς ἀποκρινομένοις, ἃ τοὺς ἐχθροὺς καὶ δυσμενεῖς αἰσθάνονται μὴ βουλομένους ἀκούειν.
2.1.3Odysseus, Alkinoos'a şöyle der:
Sana da gönlün kederli acılarımı sormayı buyurdu, daha da çok yakınıp inleyeyim diye.
Oidipus da koroya der ki: "Çoktan uyumuş kötülüğü uyandırmak korkunçtur, ey yabancı." Euripides ise tersini söyler: "Ne hoştur zahmetleri hatırlamak," ama bu, başı dertteyken gezinenler için geçerli değildir. O hâlde kötülükler hakkında soru sormaktan sakınmak gerekir. Çünkü insanlar mahkûmiyetlerini, çocuklarının cenazelerini, karada ya da denizde başarısız ticaretlerini anlatmaktan üzülürler. Ama kürsüde nasıl parladıklarının, kralın kendilerine nasıl hitap ettiğinin, başkaları fırtınaya ya da haydutlara düşerken kendilerinin tehlikeden nasıl kurtulduğunun sorulmasından defalarca hoşlanırlar; sanki sözle olayın tadını çıkarır, anlatmaya ve hatırlamaya doyamazlar. Başarılı dostları, derslerinde, avukatlıkta ya da krallarla dostlukta ilerleyen çocukları hakkında sorulmasından da hoşlanırlar. Düşmanlarının ve hasımlarının rezil olduğunu, zarar gördüğünü, mahkûm edildiğini, yakalandığını, tökezlediğini de sorulunca daha hoş ve hevesle anlatırlar; kendiliklerinden anlatmaktan ise başkasının kötülüğüne sevinmekle anılmamak için çekinirler. Avcıya köpekleri, spor meraklısına yarışmaları, âşığa güzelleri sormak da hoş olur. Dindar ve kurban kesmeye düşkün kişi rüyalarını anlatmaya meraklıdır; kehanetlere, işaretlere, kurban belirtilerine, tanrıların lütfuna başvurarak nasıl başarılı olduğunu sormak da ona hoş gelir. Yaşlılara gelince, anlatının ilgisi olmasa da, soranlar onların hatırını sayar ve istedikleri şeyi kıpırdatır:
Ey Neleusoğlu Nestor, doğrusunu söyle, nasıl öldü Atreusoğlu? […] Menelaos neredeydi? […] Akhaların Argos'unda değil miydi?
Telemakhos böyle çok şey sorup çok söze fırsat tanır; bazıları gibi konuyu zorunlu olana sıkıştırıp cevabı kısaltarak yaşlıların sohbetinin en hoş yanını elden almaz. Genel olarak üzmekten çok sevindirmek isteyenler, cevabının ardından dinleyenlerden kınama değil övgü, nefret ve kınama değil iyilik ve minnet gelecek sorular sorarlar. Sorular hakkında bu kadar yeter.
καὶ μὴν ὃ γʼ Ὀδυσσεὺς τῷ Ἀλκινόῳ σοὶ δʼ ἐμὰ κήδεα θυμὸς ἐπετράπετο στονόεντα εἴρεσθʼ, ὄφρʼ ἔτι μᾶλλον ὀδυρόμενος στεναχίζω. καὶ πρὸς τὸν χορὸν ὁ Οἰδίπους δεινὸν μὲν τὸ πάλαι κείμενον ἤδη κακόν, ὦ ξεῖνʼ, ἐπεγείρειν. ὁ δʼ Εὐριπίδης τοὐναντίον ὡς ἡδὺ μεμνῆσθαι πόνων […] οὐ τοῖς ἔτι πλανωμένοις καὶ κακὰ φέρουσι. τῶν οὖν κακῶν φυλακτέον ἐστὶ τὰς ἐρωτήσεις· ἀνιῶνται γὰρ διηγούμενοι καταδίκας αὑτῶν ἢ ταφὰς παίδων ἤ τινας κατὰ γῆν οὐκ εὐτυχεῖς ἢ κατὰ θάλατταν ἐμπορίας. τὸ δὲ πῶς εὐημέρησαν ἐπὶ βήματος ἢ προσηγορεύθησαν ὑπὸ τοῦ βασιλέως ἢ τῶν ἄλλων περιπεσόντων χειμῶσιν ἢ λῃσταῖς αὐτοὶ διέφυγον τὸν κίνδυνον, ἡδέως ἐρωτῶνται πολλάκις, καὶ τρόπον τινὰ τῷ λόγῳ τοῦ πράγματος ἀπολαύοντες ἀπλήστως ἔχουσι τοῦ διηγεῖσθαι καὶ μνημονεύειν. χαίρουσι δὲ καὶ περὶ φίλων εὐτυχούντων ἐρωτώμενοι καὶ περὶ παίδων προκοπτόντων ἐν μαθήμασιν ἢ συνηγορίαις ἢ φιλίαις βασιλέων. ἐχθρῶν δὲ καὶ δυσμενῶν ὀνείδη καὶ βλάβας καὶ καταδίκας ἐξελεγχθέντων καὶ σφαλέντων ἣδιον ἐρωτώμενοι καὶ προθυμότερον ἐξαγγέλλουσιν αὐτοὶ δʼ ἀφʼ αὑτῶν ὀκνοῦσι φυλαττόμενοι δόξαν ἐπιχαιρεκακίας. ἥδιον δὲ καὶ περὶ κυνῶν ἄνδρα θηρευτικὸν ἐρωτᾶν καὶ φιλαθλητὴν περὶ γυμνικῶν ἀγώνων καὶ περὶ καλῶν ἐρωτικόν. ὁ δʼ εὐσεβὴς καὶ φιλοθύτης διηγηματικὸς ὀνείρων, καὶ ὅσα χρησάμενος ἢ φήμαις ἢ ἱεροῖς ἢ θεῶν εὐμενείᾳ κατώρθωσεν, ἡδέως ἂν καὶ περὶ τούτων ἐρωτῷτο. τοῖς δὲ πρεσβύταις, κἂν μηδὲν ἡ διήγησις ᾖ προσήκουσα, πάντως οἱ ἐρωτῶντες χαρίζονται καὶ κινοῦσι βουλομένους. ὦ Νέστορ Νηληιάδη, σὺ δʼ ἀληθὲς ἐνίσπες, πῶς ἔθανʼ Ἀτρείδης; […] ποῦ Μενέλαος ἔην; […] ἦ οὐκ Ἄργεος ἦεν Ἀχαιικοῦ; πολλὰ ἐρωτῶν ἅμα καὶ πολλῶν λόγων ἀφορμὰς προσιέμενος, οὐχ, ὥσπερ ἔνιοι, συστέλλοντες εἰς τἀναγκαῖον αὐτὸ καὶ συνελαύνοντες τὰς ἀποκρίσεις ἀφαιροῦνται τῆς γεροντικῆς διατριβῆς τὸ ἥδιστον. ὅλως δʼ οἱ θέλοντες εὐφραίνειν μᾶλλον ἢ λυπεῖν τοιαύτας ἐρωτήσεις προφέρονται, ὧν ταῖς ἀποκρίσεσιν οὐ ψόγος ἀλλʼ ἔπαινος, οὐδὲ μῖσος ἢ νέμεσις ἀλλʼ εὔνοια καὶ χάρις ἕπεται παρὰ τῶν ἀκουσάντων. ταῦτα μὲν οὖν τὰ περὶ τὰς ἐρωτήσεις.
2.1.4Şakaya gelince, onu dikkatle, ustalıkla ve zamanında kullanamayan kişi bundan bütün bütün uzak durmalıdır. Kaygan bir yerde insanlar, yanlarından geçerken yalnız dokunulsa bile devrilir; bunun gibi biz de şarap başında, uygun biçimde yapılmayan her söz fırsatına karşı tehlikeli bir hâldeyizdir. Şakadan kimi zaman hakaretten daha çok öfkeleniriz; çünkü hakaretin çoğu kez öfkeyle ve istemeden çıktığını görürüz, şakayı ise zorunlu olmayan, küstahlığın ve kötü niyetin işi olarak görürüz. Genel olarak [üstü kapalı] konuşanlara, açık açık saçmalayanlardan daha çok kızarız; çünkü şakanın kılığında bir hile olacağı açıktır, hakaret ise [önceden düşünülmüş] ve hazırlıkla yapılmış olur. Birine 'tuzlu balık satıcısı' diyen açıkça hakaret etmiş olur; 'Dirseğine sümkürdüğünü hatırlıyoruz' diyen ise şaka yapmıştır. Cicero da, Libyalı olduğu sanılan Octavius, kendisi konuşurken duymadığını söyleyince, 'Oysa kulağın delik,' demiştir. Melanthios da komedya yazarı tarafından alay edilince, 'Bana borçlu olmadığın bir aidatı ödüyorsun,' demişti. Şakalar, kancalı oklar gibi daha uzun süre kalarak daha çok ısırır; şaka yapılanı üzer, ince zekâsıyla da orada bulunanları eğlendirir. Söylenenden keyif alanlar, inanıyor ve söyleyenle birlikte alay ediyor görünürler. Theophrastos'a göre şaka, kılık değiştirmiş bir suç kınamasıdır; bu yüzden dinleyen eksik olanı kendi zannıyla, biliyor ve inanıyor gibi tamamlar. Elbise hırsızı olduğu sanılan biri Theokritos'a akşam yemeğine gidip gitmediğini sormuş, o da gittiğini ama orada uyuyacağını söylemişti; buna gülen ve hoşlanan kişi, iftirayı doğrulayan gibidir. Bu yüzden ölçüsüz şaka yapan kişi, orada bulunanları da kötülüğüyle doldurur, keyif alıp alaya katılmış gibi gösterir. Güzel Lakedaimon'da öğrenilecek şeylerden biri, kimseyi üzmeden şaka yapmak ve şakaya katlanmaktı; biri şakaya dayanamadığını söylerse, şaka yapan hemen keserdi. Şakanın üzmemesi bile sıradan bir deneyim ve zekâ işi değilken, şaka yapılana hoş gelecek bir şaka bulmak nasıl zor olmasın?
σκώμματος δὲ τῷ μὴ δυναμένῳ μετʼ εὐλαβείας καὶ τέχνης κατὰ καιρὸν ἅπτεσθαι παντάπασιν ἀφεκτέον ὥσπερ γὰρ οἱ ἐν ὀλισθηρῷ τόπῳ, κἂν θίγωσιν ἐκ παραδρομῆς μόνον, ἀνατρέπουσιν, οὕτως ἐν οἴνῳ πρὸς πᾶσαν ἀφορμὴν λόγου μὴ κατὰ σχῆμα γιγνομένην ἐπισφαλῶς ἔχομεν. τοῖς δὲ σκώμμασιν ἔστιν ὅτε μᾶλλον ἢ ταῖς λοιδορίαις ἐκκινούμεθα, τὸ μὲν ὑπʼ ὀργῆς πολλάκις ἀβουλήτως ὁρῶντες γιγνόμενον, τὸ δʼ ὡς οὐκ ἀναγκαῖον ἀλλʼ ἔργον ὕβρεως καὶ κακοηθείας προβαλλόμενοι· καὶ καθόλου διαλέγεσθαι τοῖς […] νοις μᾶλλον ἢ τοῖς […] φλυαροῦσι χαλεπαίνομεν δῆλον γὰρ ὅτι δόλος τῷ σχήματι προσέσται τῷ κατὰ τὸ σκῶμμα, λοιδόρημα δὲ […] εἶναι καὶ πεποιημένον ἐκ παρασκευῆς. ὁ γὰρ εἰπὼν ταριχοπώλην αὐτόθεν ἐλοιδόρησεν, ὁ δὲ φήσας, μεμνήμεθά σε τῷ βραχίονι ἀπομυττόμενον ἔσκωψε. καὶ Κικέρων πρὸς Ὀκταούιον, ἐκ Λιβύης εἶναι δοκοῦντα λέγοντος δʼ αὐτοῦ φάσκοντα μὴ ἀκούειν, καὶ μὴν τετρυπημένον ἔφη ἔχεις τὸ οὖς. καὶ Μελάνθιος ὑπὸ τοῦ κωμῳδιοποιοῦ καταγελώμενος ἔφη οὐκ ὀφειλόμενόν μοι ἀποδίδως ἔρανον μᾶλλον οὖν τὰ σκώμματα δάκνει, καθάπερ τὰ παρηγκιστρωμένα βέλη πλείονα χρόνον ἐμμένοντα, καὶ λυπεῖ τοὺς σκωφθέντας ἡ τέρψις τῇ κομψότητι καὶ ἡδύνει τοὺς παρόντας· ἡδόμενοι γὰρ ἐπὶ τῷ λεγομένῳ, πιστεύειν δοκοῦσι καὶ συνδιασύρειν τῷ λέγοντι. ὀνειδισμὸς γάρ ἐστι τῆς ἁμαρτίας παρεσχηματισμένος τὸ σκῶμμα κατὰ τὸν Θεόφραστον · ὅθεν ἐξ αὑτοῦ τῇ ὑπονοίᾳ προστίθησιν ὁ ἀκούσας τὸ ἐλλεῖπον ὡς εἰδὼς καὶ πιστεύων. ὁ γὰρ γελάσας καὶ ἡσθείς, τοῦ Θεοκρίτου πρὸς τὸν δοκοῦντα λωποδυτεῖν ἐρωτῶντα δʼ αὐτὸν εἰ ἐπὶ δεῖπνον βαδίζει φήσαντος βαδίζειν ἐκεῖ μέντοι καθεύδειν, βεβαιοῦντι τὴν διαβολὴν ὅμοιός ἐστι. διὸ καὶ προσαναπίμπλησι τοὺς παρόντας ὁ σκώπτων παρὰ μέλος κακοηθείας, ὡς ἐφηδομένους καὶ συνυβρίζοντας. ἓν δὲ τῇ καλῇ Λακεδαίμονι τῶν μαθημάτων ἐδόκει, τὸ σκώπτειν ἀλύπως καὶ σκωπτόμενον φέρειν· εἰ δέ τις ἀπείποι σκωπτόμενος, εὐθὺς ὁ σκώπτων ἐπέπαυτο. πῶς οὖν οὐ χαλεπὸν εὑρεῖν σκῶμμα τῷ σκωπτομένῳ κεχαρισμένον, ὅπου καὶ τὸ μὴ λυποῦν τοῦ σκώμματος οὐ τῆς τυχούσης ἐμπειρίας καὶ δεξιότητός ἐστιν;
2.1.5Yine de, bence ilk olarak, suçluları üzen şakalar, iftiradan uzak olanlara bir haz ve hoşluk verir. Ksenophon'un, o aşırı çirkin, aşırı kıllı adamı Sambaulas'ın sevgilisi diye şakayla tanıtması bunun örneğidir. Dostumuz Quietus'u hatırlarsın: hasta iken elleri soğuk olduğunu söylemişti; Aufidius Modestus da, 'Oysa onları eyaletten sıcacık getirmiştin,' dedi. Bu, Quietus'u güldürüp keyiflendirdi; ama hırsız bir prokonsül için hakaret ve kınama olurdu. Sokrates de pek güzel yüzlü Kritobulos'u güzellik yarışına çağırırken eğleniyordu, alay etmiyordu. Alkibiades de Sokrates'e Agathon yüzünden kıskançlıkla takılıyordu. Krallar da sanki yoksul ve sıradan kişilermiş gibi söylenen sözlerden hoşlanırlar; Philippos'un şakasına karşılık asalağın, 'Seni ben beslemiyor muyum?' demesi gibi. Çünkü olmayan kusurları söyleyerek var olan iyilikleri gösterirler. Ama iyilik herkesçe kabul görmüş ve kesin olmalıdır; yoksa söylenen, tersine, şüpheli bir imaya döner. Çok zengin birine alacaklıları üstüne salacağını söylemek, su içen ölçülü adama sarhoş ve taşkın demek, cömert ve eli açık birine cimri ve kimyon kesen demek, avukatlık ve siyasette büyük olan birini çarşıda yakalamakla tehdit etmek, gevşeme ve gülümseme sağlar. Kyros da arkadaşlarından geride kaldığı konularda onları yarışa çağırarak sevimli ve hoş olurdu. İsmenias bir kurban töreninde kaval çalıyor, ama iyi işaretler çıkmıyordu; bunun üzerine onu tutan adam kavalları alıp gülünç biçimde çaldı. Orada bulunanlar onu kınayınca, kurban iyi sonuç verdi ve o, 'Hoşa gidecek gibi çalmak tanrılardandır,' dedi. İsmenias gülüp, 'Ben çalarken tanrılar keyif alıp oyalanıyordu,' dedi, 'senden kurtulmak için ise acele edip kurbanı kabul ettiler.'
οὐ μὴν ἀλλὰ πρῶτά μοι δοκεῖ τὰ λυποῦντα τοὺς ἐνόχους σκώμματα τοῖς μακρὰν οὖσι τῆς διαβολῆς ἡδονήν τινα καὶ χάριν ποιεῖν· οἷον ὁ Ξενοφῶν τὸν ὑπέραισχρον καὶ ὑπέρδασυν ἐκεῖνον ὡς παιδικὰ τοῦ Σαμβαύλα σκωπτόμενον εἰσάγει μετὰ παιδιᾶς. καὶ Κυήτου τοῦ ἡμετέρου μέμνησαι γάρ ἐν ἀσθενείᾳ τὰς χεῖρας ἔχειν ψυχρὰς λέγοντος, Αὐφίδιος Μόδεστος ἀλλὰ μήν ἔφη θερμὰς ἀπὸ τῆς ἐπαρχίας κεκόμικας αὐτάς· τοῦτο γὰρ ἐκείνῳ μὲν γέλωτα καὶ διάχυσιν παρέσχε, κλέπτῃ δʼ ἀνθυπάτῳ λοιδόρημα καὶ ὄνειδος ἦν. διὸ καὶ Κριτόβουλον ὁ Σωκράτης εὐπροσωπότατον ὄντα προκαλούμενος εἰς σύγκρισιν εὐμορφίας ἔπαιζεν οὐκ ἐχλεύαζεν. καὶ Σωκράτην πάλιν Ἀλκιβιάδης ἔσκωπτεν εἰς ζηλοτυπίαν τὴν περὶ Ἀγάθωνος. ἥδονται δὲ καὶ βασιλεῖς τοῖς λεγομένοις ὡς εἰς πένητας αὐτοὺς καὶ ἰδιώτας, ὥσπερ ὑπὸ Φιλίππου σκωφθεὶς ὁ παράσιτος εἶπεν οὐκ ἐγώ σε τρέφω; τὰ γὰρ οὐ προσόντα φαῦλα λέγοντες ἐμφαίνουσι τὰ προσόντα χρηστά. δεῖ δʼ ὁμολογουμένως καὶ βεβαίως προσεῖναὶ τι χρηστόν· εἰ δὲ μή, τὸ λεγόμενον τοὐναντίον ἀμφισβητήσιμον ἔχει τὴν ὑπόνοιαν. ὁ γὰρ τῷ πάνυ πλουσίῳ τοὺς δανειστὰς ἐπάξειν λέγων, ἢ τὸν ὑδροπότην καὶ σώφρονα παροινεῖν καὶ μεθύειν, ἢ τὸν εὐδάπανον καὶ μεγαλοπρεπῆ καὶ χαριστικὸν κίμβικα καὶ κυμινοπρίστην προσαγορεύων, ἢ τὸν ἐν συνηγορίαις καὶ πολιτείαις μέγαν ἀπειλῶν ἐν ἀγορᾷ λήψεσθαι, διάχυσιν καὶ μειδίαμα παρέσχεν. οὕτως ὁ Κῦρος ἐν οἷς ἐλείπετο τῶν ἑταίρων, εἰς ταῦτα προκαλούμενος ἐγίγνετο προσηνὴς καὶ κεχαρισμένος. καὶ τοῦ Ἰσμηνίου τῇ θυσίᾳ προσαυλοῦντος, ὡς οὐκ ἐκαλλιέρει, παρελόμενος τοὺς αὐλοὺς ὁ μισθωτὴς ηὔλησε γελοίως· αἰτιωμένων δὲ τῶν παρόντων, ἐκεῖνος καλλιερήσαςἔστιν ἔφη τὸ κεχαρισμένως αὐλεῖν θεόθεν· ὁ δʼ Ἰσμηνίας γελάσας ἀλλʼ ἐμοῦ μὲν εἶπεν αὐλοῦντος ἡδόμενοι διέτριβον οἱ θεοί, σοῦ δʼ ἀπαλλαγῆναι σπεύδοντες ἐδέξαντο τὴν θυσίαν.
2.1.6Dahası, iyi şeyleri şakayla hakaret sözleriyle anmak, ölçülü yapılırsa, doğrudan övenlerden daha çok sevindirir. Çünkü güzel sözlerle kınayanlar da daha çok ısırır: kötülere Aristides, korkaklara Akhilleus diyenler gibi, ya da Sophokles'in Oidipus'unun şu sözü gibi: "[…] güvenilir Kreon, baştan beri dostum." Övgülerdeki bu tür, ironiye bir karşılık gibidir. Sokrates de bunu kullanmıştır: Antisthenes'in dostluk kuran ve insanları iyi niyette birleştiren yanına çöpçatanlık, aracılık, pezevenklik demiştir. Girdiği her evde saygı ve sevgiyle karşılanan filozof Krates'e de "kapı açıcı" derlerdi.
ἔτι τοίνυν οἱ τὰ χρηστὰ τῶν πραγμάτων τοῖς λοιδορουμένοις ὀνόμασι μετὰ παιδιᾶς καλοῦντες, ἂν ἐμμελῶς ποιῶσιν, αὐτῶν μᾶλλον εὐφραίνουσι τῶν ἀπʼ εὐθείας ἐπαινούντων. καὶ γὰρ δάκνουσι μᾶλλον οἱ διὰ τῶν εὐφήμων ὀνειδίζοντες, ὡς οἱ τοὺς πονηροὺς Ἀριστείδας καὶ τοὺς δειλοὺς Ἀχιλλεῖς καλοῦντες, καὶ ὁ τοῦ Σοφοκλέους Οἰδίπους […] ταύτης Κρέων ὁ πιστὸς οὑξ ἀρχῆς φίλος. ἀντίστροφον οὖν ἔοικε γένος εἰρωνείας εἶναι τὸ περὶ τοὺς ἐπαίνους· ᾧ καὶ Σωκράτης ἐχρήσατο, τοῦ Ἀντισθένους τὸ φιλοποιὸν καὶ συναγωγὸν ἀνθρώπων εἰς εὔνοιαν μαστροπείαν καὶ συναγωγίαν καὶ προαγωγείαν ὀνομάσας. […] Κράτητα δὲ τὸν φιλόσοφον, εἰς πᾶσαν οἰκίαν εἰσιόντα μετὰ τιμῆς καὶ φιλοφροσύνης δεχομένων, θυρεπανοίκτην ἐκάλουν.
2.1.7Minneti gösteren kınama da zarif bir şaka olur. Diogenes, Antisthenes için şöyle derdi:
bana paçavralar giydirdi, zorladı dilenci olmaya, evimden sürülmeye.
"Beni bilge, kendine yeter ve mesut yaptı" deseydi bu kadar inandırıcı olmazdı. Spartalı da gymnasium başkanı dumansız odun verince, kınar gibi yaparak, "Onun yüzünden ağlayamıyoruz bile," demiştir. Kendisine her gün yemek veren adama, onun yüzünden yıllardır kendi sofrasını görmediği için köle tüccarı ve zorba diyen, kralın ona kurduğu tuzakla yoksulluktan zenginliğe geçip boş vaktini ve uykusunu yitirdiğini söyleyen de böyledir. Biri, tersine çevirerek, Aiskhylos'un Kabeirlerini de, şakayla tehdit ettikleri gibi, evi sirke kıtlığına düşürmekle suçlayabilir. Bu tür sözler daha keskin bir zarafet taşıdığından daha çok dokunur, övülenleri bıktırmaz ve üzmez.
ποιεῖ δʼ εὔχαρι σκῶμμα καὶ μέμψις ἐμφαίνουσα χάριν, ὡς Διογένης περὶ Ἀντισθένους ἔλεγεν ὅς με ῥάκη τʼ ἤμπισχε κἀξηνάγκασεν πτωχὸν γενέσθαι κἀκ δόμων ἀνάστατον. οὐ γὰρ ἂν ὁμοίως πιθανὸς ἦν λέγων ὅς με σοφὸν καὶ αὐτάρκη καὶ μακάριον ἐποίησε καὶ ὁ Λάκων ἄκαπνα ξύλα τῷ γυμνασιάρχῳ παρασχόντι προσποιούμενος ἐγκαλεῖν, ἔλεγε διʼ ὃν οὐδʼ ἀποδακρῦσαι γέγονεν ἡμῖν. καὶ ὁ τὸν δειπνίζοντα καθʼ ἡμέραν ἀνδραποδιστὴν καλῶν καὶ τύραννον, διʼ ὃν ἐτῶν τοσούτων οὐχ ἑώρακε τὴν ἑαυτοῦ τράπεζαν. καὶ ὁ λέγων ὑπὸ τοῦ βασιλέως ἐπιβεβουλευμένος ἀφῃρῆσθαι τὴν σχολὴν καὶ τὸν ὕπνον, πλούσιος γεγονὼς ἐκ πένητος. καὶ εἴ τις ἀντιστρέψας αἰτιῷτο τοὺς Αἰσχύλου Καβείρους ὄξους σπανίζειν δῶμα ποιήσαντας, ὥσπερ αὐτοὶ παίζοντες ἠπείλησαν. ἅπτεται γὰρ ταῦτα μᾶλλον ἔχοντα δριμυτέραν χάριν, ὥστε μὴ προσίστασθαι μηδὲ λυπεῖν τοὺς ἐπαινουμένους.
2.1.8Şakayı ölçülü kullanacak kişi, hastalık ile meşgaleyi de ayırt etmelidir; açgözlülükle rekabeti müzik ve av sevgisinden ayırt etmeyi kastediyorum. İnsanlar öbürleriyle ilgili şakalardan sıkılır, bunlarla ilgili olanlardan ise hoşlanır. Nitekim Mitylene'li Demosthenes, şarkıya ve kithara çalmaya düşkün birinin kapısını çalmış, adam karşılık verip içeri çağırınca, "Önce kitharayı bağlarsan," demişti; bu hoş bir şakaydı. Lysimakhos'un asalağı ise hoş olmayan bir şaka yaptı: Lysimakhos giysisine tahta bir akrep atmıştı; adam korkup sıçradı, şakayı anlayınca, "Ben de seni korkutmak istiyorum, kral," dedi, "bana bir talant ver."
δεῖ δὲ τὸν ἐμμελῶς σκώμματι χρησόμενον εἰδέναι καὶ νοσήματος διαφορὰν πρὸς ἐπιτήδευμα, λέγω δὲ φιλαργυρίας καὶ φιλονεικίας πρὸς φιλομουσίαν καὶ φιλοθηρίαν· ἐπʼ ἐκείνοις μὲν γὰρ ἄχθονται σκωπτόμενοι, πρὸς ταῦτα δʼ ἡδέως ἔχουσιν. οὐκ ἀηδῶς γοῦν Δημοσθένης ὁ Μιτυληναῖος, φιλῳδοῦ τινος καὶ φιλοκιθαριστοῦ θύραν κόψας, ὑπακούσαντος αὐτοῦ καὶ κελεύσαντος εἰσελθεῖν ἂν πρῶτον ἔφη τὴν κιθάραν δήσῃς. ἀηδῶς δʼ ὁ τοῦ Λυσιμάχου παράσιτος, ἐμβαλόντος αὐτοῦ σκορπίον ξύλινον εἰς τὸ ἱμάτιον, ἐκταραχθεὶς καὶ ἀναπηδήσας, ὡς ᾔσθετο τὴν παιδιάν, κἀγώ σε φησὶν ἐκφοβῆσαι βούλομαι, ὦ βασιλεῦ· δός μοι τάλαντον.
2.1.9Çoğu insanda beden konusunda da böyle farklar vardır. Sözgelimi kartal burunlu ya da basık burunlu olmakla ilgili şakalara gülerler. Kassandros'un dostu, Theophrastos ona "Gözlerinin şarkı söylememesine şaşıyorum, burnun onlara perdeyi vermiş olduğu hâlde" deyince kızmamıştır. Kyros da kartal burunlu birine basık burunlu bir kadınla evlenmesini söylemişti; böylece birbirlerine uyacaklarmış. Burun ya da ağız kokusuyla ilgili şakalardan ise sıkılırlar. Kellikle ilgili şakaları hoş karşılar, gözün sakatlığıyla ilgili olanları hoş karşılamazlar. Antigonos kendi gözüyle kendisi alay ederdi; bir keresinde büyük harflerle yazılmış bir dilekçe alınca, "Bunu kör bile okur," demişti. Ama Khioslu Theokritos'u öldürtmüştür; çünkü biri ona, "Kralın gözleri önüne çıkarsan kurtulursun," deyince, "Bana imkânsız bir kurtuluş söylüyorsun," demişti. Bizanslı Leon'a Pasiades, gözlerinin onun yüzünden hastalandığını söyleyince, "Bedenin zayıflığını kınıyorsun," dedi, "oğlunu omzunda taşıyan intikam tanrıçasını görmeden." Pasiades'in oğlu kamburdu. Atinalıların halk önderi Arkhippos da, kamburluğuyla ilgili Melanthios'un şakasına çok kızmıştı; Melanthios onun için, şehrin başında durmuyor, şehrin önüne eğiliyor demişti. Ama bazıları bunlara yumuşak ve ölçülü katlanırlar. Antigonos'un dostu bir talant istemiş, alamayınca yanına muhafız ve koruyucu istemişti: "Talantı omzumda taşıyacak olursam başıma bir iş gelmesin," demişti. Bedenin dışındaki şeylerde de insanların durumu farklıdır, herkes başka şeyden sıkılır. Epameinondas meslektaşlarıyla yemek yerken sirke içmiş, sağlığa iyi gelip gelmediğini soranlara, "Bilmem," demişti, "ama evdeki yaşayışımı hatırlatmaya iyi geldiğini bilirim." Bu yüzden şaka yaparken tabiatlara ve huylara bakmak, herkesle üzmeden ve hoşnut ederek sohbet etmeye çalışmak gerekir.
εἰσὶ δὲ καὶ περὶ τὰ σωματικὰ τοιαῦται διαφοραὶ τῶν πολλῶν· οἷον εἰς γρυπότητα καὶ σιμότητα σκωπτόμενοι γελῶσιν, ὡς ὁ Κασάνδρου φίλος; οὐκ ἠχθέσθη τοῦ Θεοφράστου πρὸς αὐτὸν εἰπόντος θαυμάζω σου τοὺς ὀφθαλμοὺς, ὅτι οὐκ ᾅδουσι, τοῦ μυκτῆρος; αὐτοῖς ἐνδεδωκότος καὶ ὁ Κῦρος ἐκέλευσε τὸν γρυπὸν σιμὸν ἀγαγέσθαι γύναιον, οὕτω γὰρ ἐφαρμόσειν. εἰς δὲ δυσωδίαν μυκτῆρος ἢ στόματος ἄχθονται σκωπτόμενοι· καὶ πάλιν εἰς φαλακρότητα πράως φέρουσιν, εἰς δὲ πήρωσιν ὀφθαλμῶν ἀηδῶς. καὶ γὰρ Ἀντίγονος αὐτὸς μὲν ἑαυτὸν εἰς τὸν ὀφθαλμὸν ἔσκωπτε· καί ποτε λαβὼν ἀξίωμα μεγάλοις γράμμασι γεγραμμένον ταυτὶ μέν ἔφη καὶ τυφλῷ δῆλα Θεόκριτον δὲ τὸν Χῖον ἀπέκτεινεν, ὅτι φήσαντός τινος τοῖς ὀφθαλμοῖς ἂν βασιλέως παραγένῃ, σωθήσῃ·ἀλλά μοι εἶπεν ἀδύνατον λέγεις τοῦτʼ αὐτὸ τὴν σωτηρίαν. Λέων ὁ Βυζάντιος, εἰπόντος Πασιάδου πρὸς αὐτὸν, ὀφθαλμισθῆναι διʼ αὐτοῦ τοὺς ὀφθαλμούς ἀσθένειαν ἔφη σώματος ὀνειδίζεις, νέμεσιν οὐχ ὁρῶν ἐπὶ τῶν ὤμων βαστάζοντά σου τὸν υἱόν· εἶχε δὲ κυρτὸν ὁ Πασιάδης υἱόν. ἠγανάκτησε δὲ καὶ Ἄρχιππος, ὁ δημαγωγὸς τῶν Ἀθηναίων, ὑπὸ Μελανθίου σκωφθεὶς εἰς τὸ κυρτόν· ἔφη γὰρ αὐτὸν ὁ Μελάνθιος οὐ προεστάναι τῆς πόλεως ἀλλὰ προκεκυφέναι. τινὲς δὲ ταῦτα πράως καὶ μετρίως φέρουσιν, ὥσπερ ὁ φίλος τοῦ Ἀντιγόνου τάλαντον αἰτήσας καὶ μὴ λαβὼν ᾔτησε προπομποὺς καὶ φύλακας ὅπως ἔφη μὴ ἐπιβουλευθῶ προστάξας κατʼ ὤμου τὸ τάλαντον φέρειν. οὕτω μὲν περὶ τὰ ἐκτὸς ἔχουσι διὰ τὴν ἀνωμαλίαν ἄλλοι γὰρ ἐπʼ ἄλλοις ἄχθονται. Ἐπαμεινώνδας μετὰ τῶν συναρχόντων ἑστιώμενος ἐπέπινεν ὄξος, καὶ πυνθανομένων εἰ πρὸς ὑγίειαν ἀγαθόν, οὐκ οἶδʼ εἶπεν, ὅτι μέντοι πρὸς τὸ μεμνῆσθαι τῆς οἴκοι διαίτης ἀγαθόν, ἐπίσταμαι. διὸ δεῖ καὶ πρὸς τὰς φύσεις καὶ τὰ ἤθη σκοποῦντα ταῖς παιδιαῖς χρῆσθαι, πειρώμενον ἀλύπως καὶ κεχαρισμένως ἑκάστοις ὁμιλεῖν.
2.1.10Eros her konuda olduğu gibi şakada da pek değişkendir: kimileri şakadan sıkılıp öfkelenir, kimileri sevinir. Fırsatı bilmek gerekir. Ateşi başlangıçta rüzgâr zayıflığı yüzünden söndürür, büyüyünce ise ona besin ve güç verir; bunun gibi Eros da filizlenirken ve henüz gizliyken huysuzlanır, onu açığa çıkaranlara öfkelenir; ama parlayıp görünür olunca beslenir ve şakalarla körüklenip güler. En çok, sevdikleri yanlarındayken âşık olmalarıyla ilgili şakalardan hoşlanırlar, başka bir şeyle değil. Kendi karılarına âşıklarsa ya da güzellik seven gençlere soylu bir aşk besliyorlarsa, onlarla ilgili şakalardan büsbütün sevinç duyar, övünürler. Bu yüzden Arkesilaos, okulda âşık biri ona "Bana öyle geliyor ki hiçbir şey hiçbir şeye dokunmaz" diye bir görüş sunduğunda, yanında oturan güzel bir genci göstererek, "O hâlde sen de şuna dokunmuyorsun, değil mi?" demiştir.
ὁ δʼ ἔρως τὰ τʼ ἄλλα ποικιλώτατός ἐστι, καὶ τοῖς σκώμμασιν οἱ μὲν ἄχθονται καὶ ἀγανακτοῦσιν οἱ δὲ χαίρουσι. δεῖ δʼ εἰδέναι τὸν καιρόν· ὡς γὰρ τὸ πῦρ ἐν ἀρχῇ μὲν ἀποσβέννυσι τὸ πνεῦμα διὰ τὴν ἀσθένειαν αὐξηθέντι δὲ τροφὴν παρέχει καὶ ῥώμην, οὕτω φυόμενος ὁ ἔρως ἔτι καὶ λανθάνων δυσκολαίνει καὶ ἀγανακτεῖ πρὸς τοὺς ἀποκαλύπτοντας, ἐκλάμψας δὲ καὶ διαφανεὶς τρέφεται καὶ προσγελᾷ τοῖς σκώμμασι φυσώμενος. ἥδιστα δὲ σκώπτονται, παρόντων τῶν ἐρωμένων, εἰς αὐτὸ τὸ ἐρᾶν εἰς ἄλλο δʼ οὐδέν. ἐὰν δὲ καὶ γυναικῶν ἐρῶντες ἰδίων τύχωσιν ἢ νεανίσκων φιλοκάλων ἔρωτα γενναῖον, παντάπασι γάνυνται καὶ καλλωπίζονται τῷ σκώπτεσθαι πρὸς αὐτούς. διὸ καὶ Ἀρκεσίλαος, ἐν τῇ σχολῇ τοιαύτης μεταδόσεως αὐτῷ γενομένης ὑπό τινος τῶν ἐρωτικῶν δοκεῖ μοι μηδὲν ἅπτεσθαι μηδενός·οὐδὲ σὺ τοίνυν ἔφη τοῦδʼ ἅπτῃ; δείξας τινὰ τῶν καλῶν καὶ ὡραίων παρακαθήμενον.
2.1.11Orada kimlerin bulunduğuna da bakmak gerekir. İnsanlar dostlar ve tanıdıklar arasında duyup güldükleri şeylere, karısı, babası ya da hocası yanındayken söylenirse kızarlar; meğer ki söylenenler onların da hoşuna gitsin. Sözgelimi biri, filozof yanındayken yalınayak gezmesi ya da geceleri yazması, babası duyarken hesapçılığı, karısı yanındayken başka kadınlara âşık olamayıp yalnız ona kul köle olması üzerine takılabilir. Tigranes'e de Kyros, "Peki, karın yük taşıdığını duyarsa?" diye sormuş; o da, "Duymayacak," demişti, "yanımda olup kendisi görecek."
ἤδη δὲ καὶ τὸ τῶν παρόντων σκεπτέον· ἃ γὰρ ἐν φίλοις καὶ συνήθεσιν ἀκούοντες γελῶσι, ταῦτα δυσχεραίνουσιν, ἂν λέγηται πρὸς αὐτοὺς τῆς γαμετῆς παρούσης ἢ τοῦ πατρὸς ἢ τοῦ καθηγητοῦ, πλὴν ἂν μή τι κεχαρισμένον τῶν λεγομένων ἐκείνοις· οἷον ἄν τις σκώπτηται τοῦ φιλοσόφου παρόντος εἰς ἀνυποδησίαν ἢ νυκτογραφίαν, ἢ τοῦ πατρὸς ἀκούοντος εἰς μικρολογίαν, ἢ τῆς γυναικὸς παρούσης εἰς τὸ ἀνέραστον ἑτέρων ἐκείνης δὲ δοῦλον καὶ θεραπευτικόν, ὡς ὁ Τιγράνης ὑπὸ τοῦ Κύρου τί δʼ, ἂν σʼ ἡ γυνὴ σκευοφοροῦντα ἀκούσῃ;ἀλλʼ οὐκ ἀκούσεταιεἶπεν ὄψεται δʼ αὐτὴ παροῦσα.
2.1.12Şakaları daha az üzücü yapan bir şey de, söyleyenin de bir şekilde aynı duruma ortak olmasıdır: yoksulluğa yoksulun, soysuzluğa soysuzun, aşka âşığın takılması gibi. Bu, küstahlık değil, benzerlerin arasında bir eğlence gibi görünür; yoksa kızdırır ve üzer. Kralın azatlılarından biri, sonradan görme zengin bir adam, kaba ve kibirli biçimde sofradaki filozoflara üstünlük taslıyor, sonunda da ak baklayla kara bakladan nasıl aynı yeşil çorbanın olduğunu soruyordu. Aridikes de ona, ak ve kara kayışlardan nasıl kıpkızıl morluklar çıktığını sorarak onu kederle kalkıp gitmeye zorladı. Bahçıvan soyundan geldiği sanılan Tarsuslu Amphias ise valinin dostuna soysuzluğuyla takılmış, sonra hemen ekleyerek, "Ama biz de aynı tohumlardan geldik," deyince herkes gülmüştü. Lir çalgıcısı da Philippos'un geç öğrenmişliğini ve işgüzarlığını ince bir biçimde dizginlemişti: Philippos çalgıcıyı vuruşlar ve makamlar konusunda sıkıştırdığını sanırken, adam, "Kral," dedi, "başına öyle bir felaket gelmesin ki bunları benden iyi bilesin." Kendisiyle şaka yapıyor gibi görünerek kralı üzmeden uyarmış oldu. Bu yüzden bazı komedya yazarları da kendileriyle şaka yaparak acılığı gideriyor görünürler; Aristophanes kelliği ve Agathon'un ayrılmasıyla ilgili, Kratinos da şarap düşkünlüğüyle ilgili "Pytine" adlı eseriyle bunu yapmıştır.
ποιεῖ δʼ ἀλυπότερα τὰ σκώμματα καὶ τὸ κοινωνεῖν ἁμωσγέπως τοὺς λέγοντας· ὅταν εἰς πενίαν λέγῃ πένης ἢ δυσγενὴς εἰς δυσγένειαν ἢ ἐρῶν εἰς ἔρωτα· δοκεῖ δʼ οὐχ ὕβρει παιδιᾷ δέ τινι γίγνεσθαι μᾶλλον ὑπὸ τῶν ὁμοίων εἰ δὲ μή, παροξύνει καὶ λυπεῖ. τὸν γοῦν ἀπελεύθερον τοῦ βασιλέως νεόπλουτον ὄντα φορτικῶς δὲ καὶ σοβαρῶς ἐπιπολάζοντα τοῖς συνδειπνοῦσι φιλοσόφοις, καί τέλος ἐρωτῶντα πῶς ἔκ τε τῶν λευκῶν καὶ τῶν μελάνων κυάμων ὁμοίως χλωρὸν γίγνεται τὸ ἔτνος, ἀντερωτήσας ὁ Ἀριδίκης, πῶς ἐκ τῶν λευκῶν καὶ μελάνων ἱμάντων φοινικοῖ γίγνονται μώλωπες, ἐποίησεν ἀναστῆναι περίλυπον γενόμενον. ὁ δὲ Ταρσεὺς Ἀμφίας ἐκ κηπουροῦ δοκῶν γεγονέναι, σκώψας δὲ τὸν φίλον τοῦ ἡγεμόνος εἰς δυσγένειαν εἶθʼ ὑπολαβὼν εὐθὺς ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ἐκ τῶν αὐτῶν σπερμάτων γεγόναμεν γέλωτʼ ἐποίησε. κομψῶς δὲ καὶ τοῦ Φιλίππου τὴν ὀψιμαθίαν ἅμα καὶ περιεργίαν ὁ ψάλτης ἐπέσχεν οἰομένου γὰρ αὐτὸν ἐξελέγχειν τοῦ Φιλίππου περὶ κρουμάτων καὶ ἁρμονιῶν μὴ γένοιτό σοι εἶπεν ὦ βασιλεῦ, κακῶς οὕτως, ἵνʼ ἐμοῦ σὺ ταῦτʼ εἰδῇς βέλτιον σκώπτειν γὰρ ἑαυτὸν δοκῶν, ἐκεῖνον ἀλύπως ἐνουθέτησε. διὸ καὶ τῶν κωμικῶν ἔνιοι τὴν πικρίαν ἀφαιρεῖν δοκοῦσι τῷ σκώπτειν ἑαυτούς, ὡς Ἀριστοφάνης εἰς τὴν φαλακρότητα καὶ τὴν Ἀγάθωνος ἀπόλειψιν· Κρατῖνος δὲ τὴν πυτίνην εἰς τὴν φιλοινίαν ἐδίδαξεν.
2.1.13Şakanın, rastgele bir fırsattan, oracıkta çıkan bir soru ya da oyundan doğmasına, uzaktan, hazırlanmış bir ek gibi getirilmemesine de özellikle dikkat etmek ve özen göstermek gerekir. İnsanlar sofradan doğan öfkeleri ve kavgaları daha yumuşak karşılar, ama dışarıdan biri gelip hakaret eder ve kargaşa çıkarırsa onu düşman sayıp nefret ederler. Bunun gibi şaka da, eğer o anki durumdan doğmuşsa, yalın ve yapmacıksız biçimde çıkmışsa, bağışlanma ve söz serbestliği hakkına sahiptir; ama konuşmayla ilgisiz, dışarıdan gelmişse kötü niyete ve küstahlığa benzer. Timagenes'in kusan kadının kocasına, "Bu Musa'yı getirerek kötülüğe başlıyorsun," demesi ve filozof Athenodoros'a çocuklara duyulan sevginin tabii olup olmadığını sorması gibi. Bu sözlerin zamansızlığı ve konuşmayla ilgisizliği küstahlığı ve kötü niyeti gösterir. Bunlar, Platon'a göre, en hafif şey için, sözler için, en ağır cezayı ödemişlerdir; fırsatı bilip gözetenler ise bizzat Platon'a tanıklık ederler: ölçülü ve hoş bir şekilde şaka yapmak, iyi terbiye görmüş insanın işidir."
οὐχ ἥκιστα δὲ δεῖ προσέχειν καὶ φυλάττειν, ὅπως ἐκ τοῦ παρατυχόντος ἔσται τὸ σκῶμμα πρὸς τινας ἐρωτήσεις αὐτόθεν ἢ παιδιὰς γιγνόμενον, ἀλλὰ μὴ πόρρωθεν οἷον ἐκ παρασκευῆς ἐπεισόδιον. ὡς γὰρ ὀργὰς καὶ μάχας τὰς ἐκ τῶν συμποσίων πραότερον φέρουσιν, ἐὰν δʼ ἐπελθών τις ἔξωθεν λοιδορῆται καὶ ταράττῃ, τοῦτον ἐχθρὸν ἡγοῦνται καὶ μισοῦσιν οὕτω μέτεστι συγγνώμης σκώμματι καὶ παρρησίας, ἂν ἐκ τῶν παρόντων ἔχῃ τὴν γένεσιν, ἀφελῶς καὶ ἀπλάστως φυόμενον· ἂν δʼ μὴ πρὸς λόγον ἀλλʼ ἔξωθεν, ἐπιβουλῇ καὶ ὕβρει προσέοικεν· οἷον τὸ Τιμαγένους πρὸς τὸν ἄνδρα τῆς ἐμετικῆςκακῶν γὰρ ἄρχεις τήνδε μοῦσαν εἰσάγων· καὶ πρὸς Ἀθηνόδωρον τὸν φιλόσοφον, εἰ φυσικὴ ἡ πρὸς τὰ ἔκγονα φιλοστοργία ἡ γὰρ ἀκαιρία καὶ τὸ μὴ πρὸς λόγον ὕβριν ἐμφαίνει καὶ δυσμένειαν. οὗτοι μὲν οὖν κατὰ Πλάτωνα κουφοτάτου πράγματος, λόγων, βαρυτάτην ζημίαν ἔτισαν· οἱ δὲ τὸν καιρὸν εἰδότες καὶ φυλάττοντες αὐτῷ τῷ Πλάτωνι μαρτυροῦσιν, ὅτι τοῦ πεπαιδευμένου καλῶς ἔργον ἐστὶ τὸ παίζειν ἐμμελῶς καὶ κεχαρισμένως.
2.2.12. Bölüm: İnsanlar sonbaharda neden daha çok yer?
Eleusis'te sırlar töreninden sonra, bayram doruktayken, hatip Glaukias'ın evinde akşam yemeğindeydik. Ötekiler yemeği bitirince Delphoilu Ksenokles, âdeti olduğu üzere kardeşimiz Lamprias'la, Boiotia oburluğuyla takılıyordu. Ben de Lamprias'ı savunmak için Epikuros'un sözlerini kullanan Ksenokles'e dedim ki: "Azizim, herkes acının ortadan kalkmasını hazzın sınırı ve ucu saymaz. Lamprias, Bahçe yerine Peripatos'u ve Lykeion'u yücelttiğine göre, Aristoteles'e fiilen tanıklık etmesi de gerekir. O adam, herkesin sonbaharda kendinden daha obur olduğunu söyler ve sebebini de belirtir; ama ben hatırlamıyorum." Glaukias, "Daha iyi," dedi, "çünkü yemeği bitirince biz kendimiz araştırmayı deneriz."
Masalar kaldırılınca, Glaukias ile Ksenokles sebebi farklı biçimde meyveye bağladılar. Glaukias, meyvenin bağırsakları boşalttığını, bedeni boşaltarak sürekli taze istekler doğurduğunu söyledi. Ksenokles ise mevsim ürünlerinin çoğunun tatlı ve iştah açıcı bir yakıcılığı olduğunu, mideyi her türlü katıktan ve baharattan daha çok yemeğe çağırdığını söyledi; nitekim iştahını yitirmiş hastalara da meyve verilince isteği geri gelirmiş. Lamprias ise, bizim beslenmemizi sağlayan, bize özgü ve doğuştan gelen ısının yazın dağıldığını, zayıfladığını ve seyreldiğini; sonbahar yaklaşırken bedenin soğuyup sıkılaşması yüzünden içeri gizlenip yeniden toplandığını ve güçlendiğini söyledi. Ben de sözde söz hakkı almadan konuşmuş görünmemek için şunları söyledim: Yazın sıcak yüzünden daha çok susarız ve daha çok sıvı alırız; şimdi tabiat, değişimde alışıldığı gibi zıddını arayarak bizi daha aç yapar ve bedenin karışımına kuru besini karşılık olarak verir. Yiyeceklerin de sebepte payı olmadığı söylenemez: yeni ve taze ürünlerden yapılan yiyecekler, yalnız arpa ekmeği, baklagil, ekmek ve buğday değil, ziyafetten beslenen hayvanların bu yılki etleri de, tatlarıyla eskilerinden farklıdır ve onları yiyip tadını çıkaranları daha çok cezbeder.
ἐν Ἐλευσῖνι μετὰ τὰ μυστήρια τῆς πανηγύρεως ἀκμαζούσης, εἱστιώμεθα παρὰ Γλαυκίᾳ τῷ ῥήτορι. πεπαυμένων δὲ δειπνεῖν τῶν ἄλλων, Ξενοκλῆς ὁ Δελφὸς ὥσπερ εἰώθει τὸν ἀδελφὸν ἡμῶν Λαμπρίαν εἰς ἀδδηφαγίαν Βοιώτιον ἐπέσκωπτεν. ἐγὼ δʼ ἀμυνόμενος ὑπὲρ αὐτοῦ τὸν Ξενοκλέα τοῖς Ἐπικούρου λόγοις χρώμενον οὐ γὰρ ἅπαντες εἶπον ὦ βέλτιστε, ποιοῦνται τὴν τοῦ ἀλγοῦντος ὑπεξαίρεσιν ὅρον ἡδονῆς καὶ πέρας· Λαμπρίᾳ δὲ καὶ ἀνάγκη, πρὸ τοῦ κήπου κυδαίνοντι τὸν περίπατον καὶ τὸ Λύκειον ἔργῳ μαρτυρεῖν Ἀρἰστοτέλει· φησι γὰρ ὁ ἀνὴρ βρωτικώτατον ἕκαστον αὐτὸν αὑτοῦ περὶ τὸ φθινόπωρον εἶναι, καὶ τὴν αἰτίαν ἐπείρηκεν ἐγὼ δʼ οὐ μνημονεύωβέλτιον εἶπεν ὁ Γλαυκίας αὐτοὶ γὰρ ἐπιχειρήσομεν ζητεῖν, ὅταν παυσώμεθα δειπνοῦντες. ὡς οὖν ἀφῃρέθησαν αἱ τράπεζαι, γλαυκίας μὲν καὶ Ξενοκλῆς ᾐτιάσαντο τὴν ὀπώραν διαφόρως, ὁ μὲν ὡς τὴν κοιλίαν ὑπεξάγουσαν καὶ τῷ κενοῦσθαι τὸ σῶμα νεαρὰς ὀρέξεις ἀεὶ παρασκευάζουσαν· ὁ δὲ Ξενοκλῆς ἔλεγεν εὔστομόν τι καὶ δηκτικὸν ἔχοντα τῶν ὡραίων τὰ πλεῖστα τὸν στόμαχον ἐπὶ τὴν βρῶσιν ἐκκαλεῖσθαι παντὸς μᾶλλον ὄψου καὶ ἡδύσματος· καὶ γὰρ τοῖς ἀποσίτοις τῶν ἀρρώστων ὀπώρας τι προσενεχθὲν ἀναλαμβάνει τὴν ὄρεξιν. ὁ δὲ Λαμπρίας εἶπεν, ὅτι τὸ οἰκεῖον καὶ τὸ σύμφυτον θερμὸν ἡμῶν, ᾧ τρέφεσθαι πεφύκαμεν, ἐν μὲν τῷ θέρει διέσπαρται καὶ γέγονεν ἀσθενέστερον καὶ μανόν, ἐν δὲ τῷ φθίνοντι καιρῷ συναγείρεται πάλιν καὶ ἰσχύει, κατακρυπτόμενον ἐντὸς διὰ τὴν περίψυξιν καὶ τὴν πύκνωσιν τοῦ σώματος. ἐγὼ δʼ ὑπὲρ τοῦ μὴ δοκεῖν ἀσύμβολος τοῦ λόγου μετασχεῖν εἶπον, ὅτι τοῦ θέρους διψητικώτεροι γιγνόμεθα καὶ πλείονι χρώμεθα τῷ ὑγρῷ διὰ τὸ καῦμα· νῦν οὖν ἡ φύσις ἐν τῇ μεταβολῇ ζητοῦσα τοὐναντίον, ὥσπερ εἴωθε, πεινητικωτέρους ποιεῖ, καὶ τὴν ξηρὰν τροφὴν τῇ κράσει τοῦ σώματος· ἀνταποδίδωσιν. οὐ μὴν οὐδὲ τὰ σιτία φήσαι τις ἂν αἰτίας ἀμοιρεῖν παντάπασιν, ἀλλʼ ἐκ νέων καὶ προσφάτων γενόμενα καρπῶν οὐ μόνον μάζας καὶ ὄσπρια καὶ ἄρτους καὶ πυροὺς, ἀλλὰ καὶ κρέα ζῴων εὐωχουμένων τὰ ἐπέτεια τοῖς τε χυμοῖς διαφέρειν τῶν παλαιῶν καὶ μᾶλλον ἐπάγεσθαι τοὺς χρωμένους καὶ ἀπολαύοντας.
2.3.13. Bölüm: Tavuk mu yumurtadan, yumurta mı tavuktan önce geldi?
Gördüğüm bir rüya yüzünden uzun süredir yumurtadan uzak duruyordum; sık sık apaçık gördüğüm bu rüyayı, atasözündeki gibi bir Karlı üzerinde denemek istiyordum. Sossius Senecio bizi ağırladığı bir gün, Orpheus'çu ya da Pythagorasçı öğretilere bağlı olduğum ve bazılarının yürekten ve beyinden uzak durması gibi, yumurtayı da doğumun ilkesi saydığım için ondan sakındığım şüphesi uyandırdım. Epikurosçu Aleksandros da gülerek şu dizeyi söyledi: "Bakla yemek, ana babanın başını yemekle birdir"; sanki o adamlar yumurtaya, gebelikten dolayı "bakla" diyerek bilmece söylüyor, yumurta yemekle yumurtlayan hayvanları kullanmak arasında fark görmüyorlarmış gibi. Bir Epikurosçuya rüyadan söz etmek, suçlamanın kendisinden daha saçma bir savunma olacaktı. Bu yüzden şüpheyi reddetmedim; Aleksandros'la da biraz şakalaştım, çünkü hoş ve epeyce öğrenim sever bir adamdı.
ἐξ ἐνυπνίου τινὸς ἀπειχόμην ᾠῶν πολὺν ἡδο παρὰ τοῦτο ποιούμενος, ἐν καθάπερ ἐν Καρὶ διάπειραν λαβεῖν τῆς ὄψεως ἐναργῶς μοι πολλάκις γενομένης· ὑπόνοιαν μέντοι παρέσχον, ἑστιῶντος ἡμᾶς Σοσσίου Σενεκίωνος, ἐνέχεσθαι δόγμασιν Ὀρφικοῖς ἢ Πυθαγορικοῖς, καὶ τὸ ᾠόν, ὥσπερ ἔνιοι καρδίαν καὶ ἐγκέφαλον, ἀρχὴν ἡγούμενος γενέσεως ἀφοσιοῦσθαι· καὶ προὔφερεν Ἀλέξανδρος ὁ Ἐπικούρειος ἐπὶ γέλωτι τὸ ἶσόν τοι κυάμους ἔσθειν κεφαλάς τε τοκήων ὡς δὴ κυάμους τὰ ᾠὰ διὰ τὴν κύησιν αἰνιττομένων τῶν ἀνδρῶν, διαφέρειν δὲ μηδὲν οἰομένων τὸ ἐσθίειν ᾠὰ τοῦ χρῆσθαι τοῖς τίκτουσι τὰ ᾠὰ ζῴοις. ἐγίγνετο δὴ τὸ τῆς αἰτίας ἀπολόγημα τῆς αἰτίας αὐτῆς ἀλογώτερον, Ἐπικουρείῳ λέγειν ἐνύπνιον. ὅθεν οὐ παρῃτούμην τὴν δόξαν ἅμα προσπαίζων τι τῷ Ἀλεξάνδρῳ καὶ γὰρ ἦν χαρίεις καὶ φιλόλογος ἐπιεικῶς.
2.3.2Bundan sonra soruşturmacıların başını çok ağrıtan zor bir sorun ortaya atıldı: yumurta mı tavuktan önce geldi, tavuk mu yumurtadan? Dostumuz Sylla, küçük bir sorunu kaldıraç gibi kullanarak kozmosun oluşu gibi büyük ve ağır bir meseleyi sarstığımızı söyleyip vazgeçti. Aleksandros, araştırmanın anlamlı bir sonuç vermeyeceğini söyleyip güldü. Damadımız Firmus ise, "O hâlde bana şimdilik atomlarını ödünç ver," dedi. "Küçük öğeler büyüklerin ilkesi sayılacaksa, yumurtanın tavuktan önce gelmiş olması makuldür; çünkü yumurta duyulur şeyler arasında basittir, tavuk ise daha karmaşık ve karışıktır. Genel olarak ilke en öncedir; ilke tohumdur; yumurta ise tohumdan çok, canlıdan küçüktür. Nasıl ki ilerleme yetenekle aretē arasında bir orta olarak görülürse, yumurta da tabiatın tohumdan canlıya doğru yürüyüşündeki bir ilerlemedir. Dahası, canlıda ilk atardamarların ve toplardamarların oluştuğu söylenir; bunun gibi, kapsayan olduğu için, yumurtanın kapsanan canlıdan önce oluşması da mantıklıdır. Sanatlar da önce biçimsiz ve şekilsiz şeyler yoğurur, sonra her birini eidoslarıyla işler; heykeltıraş Polykleitos da en zor işin, çamur tırnağa geldiğinde başladığını söylemiştir. Bu yüzden tabiat da önce, maddeyi usulca hareket ettirdiğinde madde daha gevşek karşılık verir ve yumurtalar gibi biçimsiz, belirsiz kalıplar çıkarır; bunlar biçimlenip ayrıştıkça canlı içlerinde sonradan oluşturulur. Nasıl ki önce tırtıl oluşur, sonra kuruyup katılaşır, kabuğunu yarar ve kendinden kanatlı başka bir canlıyı, psykhē denen kelebeği salıverirse, burada da yumurta doğumun maddesi gibi önceden vardır. Çünkü her değişimde, değişenin kendisinden değiştiği şey daha önce var olmalıdır. Bak, ağaçta kurtlar ve tahtada kurtçuklar nemin çürümesi ya da pişmesiyle oluşur; bunları doğuran şeyin önceden var olduğunu ve tabiatça daha yaşlı olduğunu kimse inkâr edemez. Çünkü Platon'un dediği gibi madde, oluşanlar için ana ve sütanne yerindedir; doğanın kendisinden oluştuğu her şey de maddedir."
Sonra gülerek ekledi: "Şimdi anlayanlara kutsal Orpheus öğretisini söyleyeyim; bu öğreti yumurtayı yalnız tavuktan değil, her şeyden daha yaşlı sayar, bütün varlıkların önceliğini ona verir. Geri kalanı, Herodotos'un dediği gibi, sessizce kalsın, çünkü fazla gizlidir. Kozmos canlıların birçok tabiatını kapsadığına göre, yumurtadan doğmayan hemen hiçbir tür yoktur: kanatlılar, sayısız suda yüzen, karada kertenkeleler, iki yaşamlı timsahlar, iki ayaklı kuş, ayaksız yılan, çok ayaklı çekirge hep yumurtadan doğar. Bu yüzden her şeyi doğuran ve kendi içinde kapsayan şeyin benzeri olarak Dionysos ayinlerinde kutsanması yerindedir."
ἐκ δὲ τούτου τὸ ἄπορον καὶ πολλὰ πράγματα τοῖς ζητητικοῖς παρέχον εἰς μέσον εἷλκε πρόβλημα περὶ τοῦ ᾠοῦ καὶ τῆς ὄρνιθος, ὁπότερον γένοιτο πρότερον αὐτῶν. καὶ Σύλλας μὲν ὁ ἑταῖρος εἰπὼν ὅτι μικρῷ προβλήματι καθάπερ ὀργάνῳ μέγα καὶ βαρὺ σαλεύομεν τὸ περὶ τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως, ἀπηγόρευσε. τοῦ δʼ Ἀλεξάνδρου τῆς ζητήσεως ὡς μηδὲν προσφυὲς φερούσης καταγελάσαντος, ὁ γαμβρὸς ἡμῶν Φίρμος ἐμοὶ τοίνυν ἔφη χρῆσον ἐν τῷ παρόντι τὰς ἀτόμους. εἰ γὰρ τὰ μικρὰ δεῖ στοιχεῖα τῶν μεγάλων ἀρχὰς ὑποτίθεσθαι, πρῶτον εἰκὸς ἐστι τὸ ᾠὸν γεγονέναι τῆς ὄρνιθος· ἔστι γὰρ καὶ ἁπλοῦν, ὡς ἐν αἰσθητοῖς· ποικίλον δὲ καὶ μεμιγμένον μᾶλλον ἡ ὄρνις. καθόλου δʼ ἡ μὲν ἀρχὴ πρῶτον ἀρχὴ δὲ τὸ σπέρμα, τὸ δʼ ᾠὸν σπέρματος; μὲν πλέον ζῴου δὲ μικρότερον. ὡς γὰρ ἡ προκοπὴ μέσον εὐφυΐας εἶναι δοκεῖ καὶ ἀρετῆς, οὕτω τὸ ᾠὸν προκοπὴ τίς ἐστι τῆς φύσεως ἐπὶ τὸ ἔμψυχον ἀπὸ τοῦ σπέρματος πορευομένης. ἔτι δʼ, ὥσπερ ἐν τῷ ζῴῳ πρῶτα γίγνεσθαι λέγουσιν ἀρτηρίας καὶ φλέβας, οὕτω λόγον ἔχει καὶ τοῦ ζῴου τὸ ᾠὸν γεγονέναι πρῶτον, ὡς περιέχον ἐμπεριεχομένου. καὶ γὰρ αἱ τέχναι πρῶτον ἀτύπωτα καὶ ἄμορφα πλάττουσιν, εἶθʼ ὕστερον ἕκαστα τοῖς εἴδεσι διαρθροῦσιν ᾕ Πολύκλειτος ὁ πλάστης εἶπε χαλεπώτατον εἶναι τοὔργον, ὅταν ἐν ὄνυχι ὁ πηλὸς γένηται. διὸ καὶ τῇ φύσει τὸ πρῶτον εἰκός ἐστιν ἀτρέμα κινούσῃ τὴν ὕλην ἀργοτέραν ὑπακούειν, τύπους ἀμόρφους καὶ ἀορίστους ἐκφέρουσαν ὥσπερ τὰ ᾠά· μορφουμένων δὲ τούτων καὶ διαχαρασσομένων, ὕστερον ἐνδημιουργεῖσθαι τὸ ζῷον. ὡς δὲ κάμπη γίγνεται τὸ πρῶτον, εἶτʼ ἐκπαγεῖσα διὰ ξηρότητα καὶ περιρραγεῖσα ἕτερον πτερωθὲν διʼ αὑτῆς τὴν καλουμένην ψυχὴν μεθίησι, τὸν αὐτὸν τρόπον ἐνταῦθα προϋφίσταται τὸ ᾠὸν οἷον ὕλη τῆς γενέσεως. ἀνάγκη γὰρ ἐν πάσῃ μεταβολῇ πρότερον εἶναι τοῦ μεταβάλλοντος τὸ ἐξ οὗ μετέβαλε. σκόπει δʼ ὅτι σκνῖπες ἐν δένδρῳ καὶ τερηδόνες ἐμφύονται ξύλῳ κατὰ σῆψιν ὑγρότητος ἢ πέψιν· ὧν οὐδεὶς ἂν ἀξιώσειεν μὴ προϋποκεῖσθαι μηδὲ πρεσβύτερον εἶναι φύσει τὸ γεννῶν. ἡ γὰρ ὕλη λόγον ἔχει πρὸς τὰ γιγνόμενα μητρὸς ὥς φησι Πλάτων καὶ τιθήνης ὕλη δὲ πᾶν, ἐξ οὗ σύστασιν ἔχει τὸ γεννώμενον τὸ δʼ ἐπὶ τούτοις ἔφη γελάσας ἀείσω ξυνετοῖσι τὸν Ὀρφικὸν καὶ ἱερὸν λόγον, ὃς οὐκ ὄρνιθος μόνον τὸ ᾠὸν ἀποφαίνει πρεσβύτερον, ἀλλὰ καὶ συλλαβὼν ἅπασαν αὐτῷ τὴν ἁπάντων ὁμοῦ πρεσβυγένειαν ἀνατίθησι. καὶ τἄλλα μὲν εὔστομα κείσθω καθʼ Ἡρόδοτον· ἔστι γὰρ μυστικώτερα· ζῴων δὲ πολλὰς φύσεις τοῦ κόσμου περιέχοντος, οὐδὲν ὡς εἰπεῖν γένος ἄμοιρόν ἐστι τῆς ἐξ ᾠοῦ γενέσεως· ἀλλὰ καὶ πτηνὰ γεννᾷ καὶ νηκτὰ μυρία καὶ χερσαῖα, σαύρας, καὶ ἀμφίβια, κροκοδείλους, καὶ δίποδα, τὸν ὄρνιν, καὶ ἄποδα, τὸν ὄφιν, καὶ πολύποδα, τὸν ἀττέλεβον· ὅθεν οὐκ ἀπὸ τρόπου τοῖς περὶ τὸν Διόνυσον ὀργιασμοῖς ὡς μίμημα τοῦ τὰ πάντα γεννῶντος καὶ περιέχοντος ἐν ἑαυτῷ συγκαθωσίωται.
2.3.3Firmus bunları anlatırken Senecio, son benzetmesinin kendisine ilk olarak karşı çıktığını söyledi. "Farkına varmadan, Firmus," dedi, "atasözündeki kapı yerine kozmosu kendi üstüne açtın. Çünkü kozmos her şeyden önce vardır ve en kusursuz olandır. Tabiatça kusursuz olanın kusurludan önce gelmesi mantıklıdır; bütünün sakattan, tümün parçadan önce gelmesi gibi. Parçası olduğu şey oluşmamışken parçanın var olması mantıksızdır. Bu yüzden kimse insanın tohuma, tavuğun yumurtaya ait olduğunu söylemez; biz yumurtanın tavuğa, tohumun insana ait olduğunu söyleriz, çünkü bunlar ötekilerden sonra gelir, oluşlarını onlarda alırlar, sonra da doğumu tabiata bir borç olarak öderler. Kendilerine özgü olandan yoksundurlar; bu yüzden kendilerinin ayrıldığı şeye benzer başka bir şey yapmaya yaratılmışlardır. Tohumsal logosu da doğumdan yoksun zürriyet diye tarif ederler. Oluşmamış ve var olmayan şey hiçbir şeyden yoksun olamaz. Yumurtaların tabiatı da bütünüyle, bir canlının içinde katılaşmayı, böyle organlara ve kaplara muhtaç olmayı gerektirir. Bu yüzden topraktan doğmuş bir yumurta rivayet edilmez; Tyndareoslarınkini bile şairler gökten düşmüş gösterir.
Oysa toprak, kendi başına tam ve bütün canlıları bugün bile üretmektedir: Mısır'da fareler, pek çok yerde yılanlar, kurbağalar, ağustosböcekleri; dışarıdan başka bir ilke ve kuvve içine girer. Sicilya'da köle savaşı sırasında, çok kan ve gömülmemiş ölüler toprakta çürüyünce, bir çekirge sürüsü fışkırdı, adanın her yanına dağılıp buğdayı yok etti. Bu canlılar topraktan doğar, beslenir, besinden üreme kalıntısı yaparlar; bununla hazla birbirine yönelir, çiftleşerek kimi yumurtlar, kimi canlı doğurur. Bu, ilk doğumlarını topraktan aldıklarını, sonra başka bir yolla birbirlerinden ürediklerini en açık gösteren şeydir. Genel olarak bu, rahmin kadından önce oluştuğunu söylemeye benzer; çünkü rahmin yumurtaya olan ilişkisi neyse, yumurtanın da içinde gebe kalınan ve doğurtulan civcive ilişkisi odur. Dolayısıyla yumurta oluşmamışken kuşların nasıl oluştuğunu sormakla, cinsel organlar ve rahimler oluşmadan erkeklerin ve kadınların nasıl oluştuğunu sormak arasında fark yoktur. Parçaların çoğu bütünlerle birlikte var olur; kuvveler parçaların, fiiller kuvvelerin, sonuçlar da fiillerin ardından gelir. Tohum ve yumurta, parçaların doğurma kuvvesinin sonucudur; bu yüzden bütünlerin oluşundan sonra gelirler. Bir bak: canlı oluşmadan besin pişmesi nasıl olamazsa, yumurta da tohum da olamaz; çünkü bunlar da birtakım pişmelerin ve değişimlerin ardından oluşuyor gibidir; canlı oluşmadan da canlının besin artığı olamaz.
Yine de tohum bir bakıma ilke olma iddiasındadır; yumurta ise ne ilke sayılabilir, çünkü en önce var olmaz; ne de bütünün tabiatına sahiptir, çünkü tamamlanmamıştır. Bu yüzden biz canlının ilkesiz oluştuğunu söylemeyiz, ama canlı doğurmanın ilkesinin, maddeyi ilk değiştiren ve bir karışım, üretken bir kaynaşma yaratan kuvve olduğunu söyleriz. Yumurta ise, kan ve süt gibi, besinden ve pişmeden sonra canlıdan türeyen bir üründür. Çünkü çamurdan oluşmuş bir yumurta görülmemiştir; yalnız canlının içinde oluşur ve doğar. Oysa canlılar sayısız biçimde kendiliklerinden oluşur. Başka şeyler demeye ne gerek var? Pek çok yılan balığı yakalandığı hâlde kimse sperm ya da yumurta taşıyan bir yılan balığı görmemiştir; hatta biri suyu boşaltıp çamuru baştan aşağı kazısa bile, oraya yeniden su akınca yılan balıkları doğar. O hâlde doğmak için ötekine muhtaç olan şey zorunlu olarak sonradır; bugün bile ötekinden ayrı olarak oluşabilen şey ise doğuşun ilkesinde öncedir. Çünkü söz o ilk doğuş hakkındadır. Yoksa kuşlar yumurtlamadan önce yuva yapar, kadınlar da kundak hazırlar; ama yuvanın yumurtadan, kundağın çocuktan önce geldiğini söyleyemezsin. Platon'un dediği gibi, toprak kadını değil, kadın ve öteki dişiler toprağı taklit eder. Bu yüzden ilk doğuşun, doğuranın kusursuzluğu ve gücü sayesinde topraktan, kendi başına tam ve kimseye muhtaç olmadan, tabiatın bugün doğuranlarda zayıflık yüzünden yaptığı ve hazırladığı bu tür organlara, örtülere ve kaplara ihtiyaç duymadan gerçekleşmesi makuldür."
ταῦτα τοῦ Φίρμου διεξιόντος, ὁ Σενεκίων ἔφη τὴν τελευταίαν τῶν εἰκόνων αὐτῷ πρώτην ἀντιπίπτειν. ἔλαθες γάρ εἶπεν ὦ Φίρμε, τὸν κόσμον ἀντὶ τῆς παροιμιακῆς θύρας ἐπὶ σεαυτὸν ἀνοίξας· ὁ γὰρ κόσμος προϋφέστηκε πάντων τελειότατος ὤν· καὶ λόγον ἔχει τοῦ ἀτελοῦς φύσει πρότερον εἶναι τὸ τέλειον, ὡς τοῦ πεπηρωμένου τὸ ὁλόκληρον καὶ τοῦ μέρους τὸ ὅλον· οὐδὲ γὰρ ἔχει λόγον εἶναι μέρος οὗ μέρος; ἐστὶ μὴ γεγονότος. ὅθεν οὐθεὶς λέγει τοῦ σπέρματος εἶναι τὸν ἄνθρωπον οὐδὲ τοῦ ᾠοῦ τὴν ἀλεκτορίδα, τῆς δʼ ἀλεκτορίδος τὸ ᾠὸν εἶναι καὶ τὸ σπέρμα τοῦ ἀνθρώπου λέγομεν, ὡς τούτων ἐπιγιγνομένων ἐκείνοις καὶ τὴν γένεσιν ἐν ἐκείνοις λαμβανόντων εἶθʼ ὥσπερ ὄφλημα τῇ φύσει τὴν γένεσιν ἀποδιδόντων. ἐνδεᾶ γάρ ἐστι, τοῦ οἰκείου· διὸ καὶ βούλεσθαι ποιεῖν πέφυκεν ἄλλο τοιοῦτον, οἷον ἦν ἐξ οὗ ἀπεκρίθη. καὶ τὸν σπερματικὸν λόγον ὁρίζονται γόνον ἐνδεᾶ γενέσεως· ἐνδεὲς δʼ οὐδέν ἐστι τοῦ μὴ γενομένου μηδʼ ὄντος· τὰ δʼ ᾠὰ καὶ παντάπασι βλέπεται τὴν φύσιν ἔχοντα τῆς ἔν τινι ζῴῳ πήξεως καὶ συστάσεως ὀργάνων τε τοιούτων καὶ ἀγγείων δεομένην. ὅθεν οὐδʼ ἱστόρηται γηγενὲς ᾠόν· ἀλλὰ καὶ τὸ· Τυνδάρειον οἱ ποιηταὶ λέγουσιν οὐρανοπετὲς ἀναφανῆναι. ζῷα δʼ αὐτοτελῆ καὶ ὁλόκληρα μέχρι νῦν ἀναδίδωσιν ἡ γῆ, μῦς ἐν Αἰγύπτῳ πολλαχοῦ δʼ ὄφεις καὶ βατράχους καὶ τέττιγας, ἀρχῆς ἔξωθεν ἑτέρας καὶ δυνάμεως ἐγγενομένης. ἐν δὲ Σικελίᾳ περὶ τὸν δουλικὸν πόλεμον, αἵματος πολλοῦ καὶ νεκρῶν ἀτάφων ἐν τῇ γῇ κατασαπέντων, πλῆθος ἀττελέβων ἐξήνθησε καὶ τὸν σῖτον ἔφθειρον πανταχοῦ σκεδασθέντες ἐπὶ τὴν νῆσον. ταῦτα τοίνυν ἐκ γῆς φύεται καὶ τρέφεται καὶ τροφῆς περίσσωμα ποιεῖ γόνιμον, ᾧ καθʼ ἡδονὰς πρὸς ἄλληλα τρέπεται, καὶ συνδυαζόμενα τῇ μίξει τὰ μὲν ᾠοτοκεῖν τὰ δὲ ζῳοτοκεῖν πέφυκε. καὶ τούτῳ μάλιστα δῆλόν ἐστιν, ὅτι τὴν πρώτην γένεσιν ἐκ γῆς λαβόντα καθʼ ἕτερον τρόπον ἤδη καὶ· διʼ ἀλλήλων ποιεῖται τὰς τεκνώσεις. καθόλου δʼ ὅμοιόν ἐστι τῷ λέγειν, πρὸ τῆς γυναικὸς ἡ μήτρα γέγονεν· ὡς γὰρ ἡ μήτρα πρὸς τὸ ᾠόν, οὕτω πάλιν τὸ ᾠὸν πρὸς τὸν νεοσσὸν πέφυκε, κυόμενον ἐν αὐτῷ καὶ λοχευόμενον ὥστε μηδὲν διαφέρειν τὸν διαποροῦντα, πῶς ὄρνιθες ἐγένοντο μὴ γενομένων ᾠῶν, τοῦ πυνθανομένου, πῶς ἄνδρες ἐγένοντο καὶ γυναῖκες πρὶν αἰδοῖα γενέσθαι καὶ μήτρας. καίτοι τῶν μερῶν τὰ πλεῖστα συνυφίσταται τοῖς ὅλοις, αἱ δὲ δυνάμεις ἐπιγίνονται τοῖς μέρεσιν αἱ δʼ ἐνέργειαι ταῖς δυνάμεσι, τὰ δʼ ἀποτελέσματα ταῖς ἐνεργείαις· ἀποτέλεσμα δὲ τῆς γεννητικῆς τῶν μορίων δυνάμεως τὸ σπέρμα καὶ τὸ ᾠόν· ὥστε τῆς τῶν ὅλων καθυστερεῖν γενέσεως. σκόπει δὲ μή, καθάπερ οὐ δυνατόν ἐστι πέψιν τροφῆς εἶναι πρὶν ἢ γενέσθαι ζῷον, οὕτως οὐδʼ ᾠὸν οὐδὲ σπέρμα· καὶ γὰρ ταῦτα πέψεσί τισι καὶ μεταβολαῖς ἐπιγενέσθαι ἔοικεν· καὶ οὐχ οἷόν τε, πρὶν ἢ γενέσθαι ζῷον, ἔχειν ζῴου τροφῆς περίττωμα τὴν φύσιν. οὐ μὴν ἀλλὰ τὸ σπέρμα μὲν ἁμωσγέπως ἀρχῆς τινος ἀντιποιεῖται, τὸ δʼ ᾠὸν οὔτʼ ἀρχῆς ἔχει λόγον, οὐ γὰρ ὑφίσταται πρῶτον· οὔθʼ ὅλου φύσιν, ἀτελὲς γάρ ἐστιν. ὅθεν ἀρχῆς μὲν ἄνευ γεγονέναι ζῷον οὐ λέγομεν, ἀρχὴν δʼ εἶναι ζῳογονίας, ὑφʼ ἧς πρῶτον ἡ ὕλη μετέβαλε, δυνάμεως κρᾶσίν τινα καὶ μῖξιν ἐνεργασαμένης γόνιμον· τὸ δʼ ᾠὸν ἐπιγέννημα εἶναι, καθάπερ τὸ αἷμα καὶ τὸ γάλα, τοῦ ζῴου μετὰ τροφὴν καὶ πέψιν· οὐ γὰρ ὦπται συνιστάμενον ᾠὸν ἐκ τῆς ἰλύος, ἀλλʼ ἐν μόνῳ ζῴῳ τοῦτο τὴν σύστασιν ἔχει καὶ γένεσιν· ζῷα δὲ καθʼ αὑτὰ μυρία συνίσταται. καὶ τί δεῖ λέγειν τἄλλα; πολλῶν γὰρ ἐγχέλεων ἁλισκομένων, οὐδεὶς ἑώρακεν οὔτε θορὸν οὔτʼ ᾠὸν ἔγχελυν ἔχουσαν· ἀλλὰ κἂν τὸ ὕδωρ τις ἐξαρύσῃ καὶ τὴν ἰλὺν ἀναξύσῃ πᾶσαν, εἰς τὸν τόπον ὕδατος συρρυέντος ἐγχέλεις ζῳογονοῦνται. δεῖ οὖν ὕστερον ἀνάγκῃ γεγονέναι τὸ θατέρου δεόμενον πρὸς γένεσιν· δὲ καὶ νῦν θατέρου χωρὶς ἄλλως ὑπάρχει συνίστασθαι, τοῦτο προτερεῖν τῇ ἀρχῇ τῆς γενέσεως. περὶ ἐκείνης γὰρ ἔστι τῆς πρώτης ὁ λόγος· ἐπεὶ νῦν γε καὶ νεοττιὰς συντίθησι τὰ πτηνὰ πρὸ τῆς ᾠοτοκίας, καὶ σπάργανα παρασκευάζουσιν αἱ γυναῖκες· ἀλλʼ οὐκ ἂν εἴποις καὶ νεοττιὰν ᾠοῦ γεγονέναι πρότερον καὶ σπάργανα παίδων. οὐ γὰρ γῆ φησὶν ὁ Πλάτωνγυναῖκα, γῆν δὲ γυνὴ μιμεῖται καὶ τῶν ἄλλων θηλέων ἕκαστον. διὸ πρώτην γένεσιν εἰκός ἐστιν ἐκ γῆς τελειότητι καὶ ῥώμῃ τοῦ γεννῶντος αὐτοτελῆ καὶ ἀπροσδεᾶ γενέσθαι, τοιούτων ὀργάνων καὶ στεγασμάτων καὶ ἀγγείων μὴ δεομένην, ἃ νῦν ἡ φύσις ἐν τοῖς τίκτουσιν ἐργάζεται καὶ μηχανᾶται διʼ ἀσθένειαν.
2.4.14. Bölüm: Güreş yarışmaların en eskisi midir?
Koroneialı Sosikles, Pythia oyunlarında şairleri yenmişti; zaferini kutlamak için onu ağırlıyorduk. Beden yarışmaları yaklaştığından, konuşmanın çoğu güreşçiler üzerineydi; çünkü birçok ünlü güreşçi gelmişti. Orada bulunan Amphiktyonların yöneticilerinden Lysimakhos, yakın zamanda bir dilbilimcinin güreşin bütün yarışmaların en eskisi olduğunu, adının da buna tanıklık ettiğini söylediğini duyduğunu anlattı. Çünkü yeni şeyler çoğu kez eskilerde konmuş adlardan yararlanırmış; kavalın "akort edildiğini" söylerler, kaval ezgilerine "vuruş" derler, yani adları lirden alırlar. Bütün atletlerin idman yaptığı yere de "palaistra" denir; güreş (palē) adını ilk alan olmuş, sonra sonradan bulunan öteki yarışmalara da bunu vermişmiş.
Ben bu tanıklığın güçlü olmadığını söyledim: Palaistra'ya güreşten ad verilmesi, güreş ötekilerden daha yaşlı olduğu için değil, yarışma türleri içinde yalnız onun çamura, toz meydanına ve yağlı balmumuna ihtiyaç duyduğu içindir. Palaistralarda koşu ya da boks çalışılmaz; orada güreş ve pankrationun yerde yuvarlanan kısmı çalışılır. Pankrationun boks ve güreşin karışımı olduğu da açıktır. "Hem," dedim, "güreşin hem yarışmaların en ustaca ve en kurnazcası hem de en eskisi olması nasıl mantıklı olabilir? Çünkü ihtiyaçlar önce basit, sanatsız, yöntemden çok güçle yapılan şeyi ortaya çıkarır."
Ben bunları söyleyince Sosikles, "Doğru söylüyorsun," dedi, "sana addan bir kanıt katayım: bence güreş (palē) adını, hile yapmak ve aldatarak yere yıkmak demek olan 'paleuein'den almıştır." Philinos ise, "Bence avuç içinden (palaistē) almıştır," dedi. "Çünkü güreşçiler ellerinin en çok bu kısmını kullanırlar, boksörler de yumruğu; bu yüzden biri yumruktan 'boks' (pygmē), öteki avuçtan 'güreş' (palē) adını almıştır. Şairlerin serpmek ve üstüne dökmek anlamında 'palynai' demesini de, güreşçilerin en çok bunu yaptığını görerek, adın kökenine yaklaştırmak mümkündür. Bir de şuna bak," dedi: "koşucuların işi ötekini olabildiğince geride bırakmak, en uzağa açılmaktır; boksörlerin ise, istedikleri hâlde, hakemler kucaklaşmasına izin vermezler. Yalnız güreşçilerin birbirini kucakladığını ve sardığını görürüz; yarışmanın çoğu, yani hamleler, yan hamleler, karşılaşmalar ve yan yana gelmeler, onları birbirine yaklaştırır ve karıştırır. Bu yüzden güreşin adını yaklaşmaktan ve yakında (pelas) olmaktan aldığı açıktır."
Σωσικλέα τὸν Κορωνῆθεν, Πυθίοις νενικηκότα ποιητάς, εἱστιῶμεν τὰ ἐπινίκια. τοῦ δὲ γυμνικοῦ ἀγῶνος ἐγγὺς ὄντος, ὁ πλεῖστος ἦν λόγος περὶ τῶν παλαιστῶν πολλοὶ γὰρ ἐτύγχανον ἀφιγμένοι καὶ ἔνδοξοι. παρὼν οὖν ὁ Λυσίμαχος, εἷς τῶν Ἀμφικτυόνων ἐπιμελητής, ἔναγχος ἔφη γραμματικοῦ τινος ἀκοῦσαι τὴν πάλην ἀρχαιοτάτην ἀθλημάτων πάντων ἀποφαίνοντος, ὡς καὶ τοὔνομα μαρτυρεῖν ἐπιεικῶς γὰρ ἀπολαύειν τὰ νεώτερα πράγματα κειμένων ἐν τοῖς παλαιοτέροις ὀνομάτων· ὥς που καὶ τὸν αὐλὸν ἡρμόσθαι λέγουσι καὶ κρούματα τὰ αὐλήματα καλοῦσιν, ἀπὸ τῆς λύρας λαμβάνοντες τὰς προσηγορίας. τὸν, οὖν τόπον, ἐν ᾧ γυμνάζονται πάντες οἱ ἀθληταί, παλαίστραν καλοῦσι, τῆς πάλης τοὔνομα κτησαμένης τὸ πρῶτον· εἶτα καὶ τοῖς αὖθις ἐφευρεθεῖσιν ἐμπαρασχεῖν. τοῦτʼ ἔφην ἐγὼ τὸ μαρτύριον οὐκ ἰσχυρὸν εἶναι· κεκλῆσθαι γὰρ ἀπὸ τῆς πάλης τὴν παλαίστραν, οὐχ ὅτι πρεσβύτατόν ἐστι τῶν ἄλλων, ἀλλʼ ὅτι μόνον τῶν τῆς ἀγωνίας εἰδῶν πηλοῦ καὶ κονίστρας καὶ κηρώματος τυγχάνει δεόμενον· οὔτε γὰρ δρόμον οὔτε πυγμὴν ἐν παλαίστραις διαπονοῦσιν, ἀλλὰ πάλης καὶ παγκρατίου τὸ περὶ τὰς κυλίσεις ὅτι γὰρ μέμικται τὸ παγκράτιον ἔκ τε πυγμῆς καὶ πάλης, δῆλόν ἐστιν. ἄλλως δὲ πῶς ἔφην λόγον ἔχει τεχνικώτατον καὶ πανουργότατον τῶν ἀθλημάτων τὴν πάλην οὖσαν ἅμα καὶ πρεσβύτατον εἶναι; τὸ γὰρ ἁπλοῦν καὶ ἄτεχνον καὶ βίᾳ μᾶλλον ἢ μεθόδῳ περαινόμενον αἱ χρεῖαι πρῶτον ἐκφέρουσιν ἐμοῦ δὲ ταῦτʼ εἰπόντος, ὁ Σωσικλῆς ὀρθῶς ἔφη λέγεις, καὶ συμβάλλομαί σοι πίστιν ἀπὸ τοῦ ὀνόματος· ἡ γὰρ πάλη μοι δοκεῖ τῷ παλεύειν, ὅπερ ἐστὶ δολοῦν καὶ καταβάλλειν διʼ ἀπάτης κεκλῆσθαι καὶ ὁ Φιλῖνοςἐμοὶ δʼ εἶπεν ἀπὸ τῆς παλαιστῆς· τούτῳ γὰρ μάλιστα τῷ μέρει τοῖν χεροῖν ἐνεργοῦσιν οἱ παλαίοντες, ὥσπερ οἱ πυκτεύοντες αὖ πάλιν τῇ πυγμῇ· διὸ κἀκεῖνο πυγμὴ καὶ τοῦτο πάλη προσηγόρευται τοὔργον. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸ συμπάσαι τῶν ποιητῶν καὶ καταπάσαι παλῦναιλεγόντων, ᾧ μάλιστα χρωμένους τοὺς παλαιστὰς ὁρῶμεν, ἔστι καὶ ταύτῃ προσάγειν τὴν ἐτυμότητα τοῦ ὀνόματος. σκόπει δ’ ἔτι εἶπε μὴ τοῖς μὲν δρομεῦσιν ἔργον ἐστὶν ὅτι πλεῖστον ἀπολιπεῖν καὶ πορρωτάτω διαστῆναι, τοὺς δὲ πύκτας οὐδὲ πάνυ βουλομένους ἐῶσιν οἱ βραβευταὶ συμπλέκεσθαι· μόνους δὲ τοὺς παλαιστὰς ὁρῶμεν ἀλλήλους ἀγκαλιζομένους καὶ περιλαμβάνοντας· καὶ τὰ πλεῖστα τῶν ἀγωνισμάτων, ἐμβολαί, παρεμβολαί, συστάσεις, παραθέσεις, συνάγουσιν αὐτοὺς καὶ ἀναμιγνύουσιν ἀλλήλοις. διὸ τῷ πλησιάζειν μάλιστα καὶ γίγνεσθαι πέλας οὐκ ἄδηλόν ἐστι τὴν πάλην ὠνομάσθαι.
2.5.15. Bölüm: Homeros neden yarışmaları hep önce boks, sonra güreş, en son koşu sırasıyla verir?
Bunlar söylenip Philinos'u övdükten sonra Lysimakhos yeniden şunu sordu: "Peki hangi yarışmanın ilk çıktığını söyleyebiliriz? Olympia'daki gibi stadion koşusu mu? Burada bizde yarışçılar her yarışma türünde sırayla çıkar: çocuk güreşçilerden sonra erkek güreşçiler, çocuk boksörlerden sonra boksörler, pankrationcular da aynı biçimde; orada ise çocuklar yarışmayı bitirince erkekleri çağırırlar." Sonra ekledi: "Bak, Homeros belki zamansal sırayı daha iyi gösterir: onda beden yarışlarında hep önce boks, ikinci güreş, en son koşu sıralanır." Teselyalı Menekrates şaşırıp, "Ey Herakles," dedi, "neler de gözümüzden kaçıyor! Aklında dizeler varsa bizden esirgeme." Timon, "Patroklos'un cenaze oyunlarının bu yarışma sırasını taşıdığını herkes, deyim yerindeyse, ezbere bilir," dedi. "Şair sırayı tutarlı biçimde korur: Akhilleus Nestor'a şöyle der:
Bu ödülü sana öylesine veriyorum; çünkü ne yumrukla dövüşeceksin ne güreşeceksin, ne mızrak atışına gireceksin ne de ayaklarınla koşacaksın.
Yaşlı adam da cevap verirken yaşlılara özgü biçimde gevezelik ederek şöyle der:
yumrukla Oinopsoğlu Klytomedes'i yendim, güreşle Pleuronlu Ankaios'u, ayaklarımla da İphiklos'u geçtim.
Yine Odysseus Phaiakları 'yumrukla ya da güreşle ya da ayakla' yarışa çağırır; Alkinoos da alçakgönüllülükle şöyle der:
çünkü kusursuz boksör ya da güreşçi değiliz, ama ayaklarımız çeviktir, koşarız.
Demek ki şair sırayı rastgele, o anki duruma göre değil, o zamanın alışkanlığına ve kanuna uygun yapılana bağlı kalarak veriyordu; o dönemde insanlar eski sırayı hâlâ koruduğu için böyle yapılıyordu."
ῥηθέντων δὲ τούτων καὶ τὸν Φιλῖνον ἡμῶν ἐπαινεσάντων, αὖθις ὁ Λυσίμαχος ἔφη ποῖον οὖν φαίη τις ἂν τῶν ἀγωνισμάτων γεγονέναι πρῶτον ἢ τὸ στάδιον, ὥσπερ Ὀλυμπίασιν […] ἐνταῦθα δὲ παρʼ ἡμῖν καθʼ ἕκαστον ἄθλημα τοὺς ἀγωνιζομένους εἰσάγουσιν ἐπὶ παισὶ παλαισταῖς ἄνδρας παλαιστὰς καὶ πύκτας ἐπὶ πύκταις ὁμοίως καὶ παγκρατιαστάς· ἐκεῖ δʼ, ὅταν οἱ παῖδες διαγωνίσωνται, τότε τοὺς ἄνδρας καλοῦσι. σκόπει δὲ μὴ μᾶλλονἔφη τὴν κατὰ χρόνον τάξιν Ὅμηρος ἀποδείκνυσι· πρῶτον γὰρ ἀεὶ πυγμὴ παρʼ αὐτῷ, δεύτερον πάλη, καὶ τελευταῖον ὁ δρόμος τῶν γυμνικῶν ἀεὶ τέτακται θαυμάσας οὖν Μενεκράτης ὁ Θεσσαλὸς ὦ Ἡράκλεις εἶπεν ὅσα λανθάνει ἡμᾶς· εἰ δέ τινα τῶν ἐπῶν ἐστί σοι πρόχειρα, μὴ φθονήσῃς ἀναμνῆσαι. καὶ ὁ Τίμων ἀλλʼ ὅτι μέν εἶπεν αἱ Πατρόκλου ταφαὶ ταύτην ἔχουσι τῶν ἀγωνισμάτων τὴν τάξιν, ἅπασιν ὡς ἔπος εἰπεῖν ἔναυλόν ἐστι. διατηρῶν δὲ τὴν τάξιν ὁμαλῶς ὁ ποιητὴς τὸν μὲν Ἀχιλλέα λέγοντα τῷ Νέστορι πεποίηκε δίδωμι δέ σοι τόδʼ ἄεθλον αὔτως· ιδεμ οὐ γὰρ πύξ γε μαχήσεαι οὐδὲ παλαίσεις, οὐδὲ τʼ ἀκοντιστὺν ἐνδύσεαι οὐδὲ πόδεσσι θεύσεαι· τὸν δὲ πρεσβύτην ἐν τῷ ἀποκρίνεσθαι παραδολεσχοῦντα γεροντικῶς, ὅτι πὺξ μὲν ἐνίκησα Κλυτομήδεα, Οἴνοπος υἱόν, Ἀγκαῖον δὲ πάλῃ Πλευρώνιον, Ἴφικλον δὲ πόδεσσι παρέδραμον· αὖθις δὲ τὸν μὲν Ὀδυσσέα τοὺς Φαίακας προκαλούμενον ἢ πύξ ἠὲ πάλῃ ἢ καὶ ποσίν, τὸν δʼ Ἀλκίνουν ὑποτιμώμενον οὐ γὰρ πυγμάχοι εἰμὲν ἀμύμονες οὐδὲ παλαισταί, ἀλλὰ ποσὶ κραιπνοῖς θέομεν· ὡς οὐ κατὰ τύχην ἐκ τοῦ παρισταμένου τῇ τάξει χρώμενος ἄλλοτʼ ἄλλως, ἀλλὰ τοῖς εἰθισμένοις τότε καὶ δρωμένοις κατὰ νόμον ἐπακολουθῶν ἐδρᾶτο δʼ οὕτως, τὴν παλαιὰν ἔτι τάξιν αὐτῶν διαφυλαττόντων.
2.5.2Kardeşim sözünü bitirince, ben geri kalanının doğru olduğunu, ama sıranın sebebini anlayamadığımı söyledim. Başkalarına da boksun ve güreşin yarışma olarak koşudan önce çıkmış olması inandırıcı gelmiyordu; beni daha derine inmeye çağırdılar. Aklıma gelen şeyi söyledim: "Bana öyle geliyor ki bunların hepsi savaşın taklidi ve idmanlarıdır. Nitekim hepsinin sonunda zırhlı piyade çıkarılır; bu, beden idmanının ve yarışmanın gayesinin bu olduğuna tanıklık eder. Zafer kazananlar şehre girerken surların bir kısmının yıkılması da, savaşıp kazanabilecek adamları olan şehre surların büyük yararı olmadığı anlamına gelir. Lakedaimon'da taçlı yarışmaları kazananlara savaş düzeninde seçkin bir yer verilir, kralın yanında çarpışırlardı. Hayvanlar içinde yalnız at taca ve yarışmaya ortaktır, çünkü yalnız o savaşanlarla birlikte bulunmak ve birlikte savaşmak için yaratılmış ve eğitilmiştir.
Bunlar yanlış söylenmediyse, şuna bakalım," dedim: "Savaşanların ilk işi vurmak ve korunmaktır; ikincisi yakınlaşıp göğüs göğüse gelince itişmek ve birbirini devirmektir. Leuktra'da Spartalıların, güreşçi olan bizimkilere en çok bu sayede yenildiği söylenir. Bu yüzden Aiskhylos'ta savaşçılardan birine 'ağır, zırhlı güreşçi' denir; Sophokles de Truvalılar için bir yerde şöyle der:
at seven, yay kuran, çıngıraklı kalkanla güreşçiler.
Her şeyin sonunda da üçüncü iş gelir: yenilince kaçmak ya da yenince kovalamak. O hâlde boks önce gelir, güreş ikinci, koşu en son. Çünkü boks vuruşun ve korunmanın, güreş kucaklaşmanın ve itişmenin taklididir, koşuda ise kaçmak ve kovalamak çalışılır."
παυσαμένου δὲ τἀδελφοῦ, τἄλλα μὲν ἔφην ἀληθῶς λέγεσθαι, τὴν δʼ αἰτίαν τῆς τάξεως οὐκ ἐπενόουν. ἐδόκει δὲ καὶ τῶν ἄλλων τισὶ μὴ πιθανὸν εἶναι γεγονέναι τὸ πυκτεύειν καὶ παλαίειν πρότερον ἐν ἀγῶνι καὶ ἁμίλλῃ τοῦ τροχάζειν, καὶ παρεκάλουν ἐξάγειν εἰς τὸ ἀνώτερον. ἔφην δʼ ἐκ τοῦ παραστάντος, ὅτι ταῦτά μοι πάντα μιμήματα δοκεῖ καὶ γυμνάσματα τῶν πολεμικῶν εἶναι· καὶ γὰρ ὁπλίτης ἐπὶ πᾶσιν εἰσάγεται, μαρτυρούμενος ὅτι τοῦτο τὸ τέλος ἐστὶ τῆς σωμασκίας καὶ τῆς ἁμίλλης καὶ τὸ τοῖς νικηφόροις εἰσελαύνουσι τῶν τειχῶν ἐφίεσθαι μέρος διελεῖν καὶ καταβαλεῖν, τοιαύτην ἔχει διάνοιαν, ὡς οὐ μέγα πόλει τειχῶν ὄφελος ἄνδρας ἐχούσῃ μάχεσθαι δυναμένους καὶ νικᾶν. ἐν δὲ Λακεδαίμονι τοῖς νενικηκόσι στεφανίτας ἀγῶνας ἐξαίρετος ἦν ἐν ταῖς παρατάξεσι χώρα, περὶ αὐτὸν τὸν βασιλέα τεταγμένους μάχεσθαι· καὶ τῶν ζῴων μόνῳ τῷ ἵππῳ μετουσία στεφάνου καὶ ἀγῶνος ἔστιν, ὅτι μόνος καὶ πέφυκε καὶ ἤσκηται μαχομένοις παρεῖναι καὶ συμπολεμεῖν. εἰ δὲ δὴ ταῦτα λέγεται μὴ κακῶς, ἤδη σκοπῶμεν ἔφην ὅτι τῶν μαχομένων πρῶτον ἔργον ἐστὶ τὸ πατάξαι καὶ φυλάξασθαι, δεύτερον δὲ συμπεσόντας ἤδη καὶ γενομένους ἐν χερσὶν ὠθισμοῖς τε χρῆσθαι καὶ περιτροπαῖς ἀλλήλων, ᾧ δὴ μάλιστά φασιν ἐν Λεύκτροις τοὺς Σπαρτιάτας ὑπὸ τῶν ἡμετέρων, παλαιστρικῶν ὄντων, καταβιασθῆναι· διὸ καὶ παρʼ Αἰσχύλῳ τις τῶν πολεμικῶν ὀνομάζεται βριθύς, ὁπλιτοπάλας καὶ Σοφοκλῆς εἴρηκέ που περὶ τῶν Τρώων ὡς φίλιπποι καὶ κερουλκοί, σὺν σάκει δὲ κωδωνοκρότῳ παλαισταί· καὶ μὴν ἐπὶ πᾶσί γε τὸ τρίτον ἐστὶ νικωμένους φεύγειν ἢ διώκειν νικῶντας. εἰκότως οὖν ἡ πυγμὴ προῆγε, δευτέραν δʼ εἶχεν ἡ πάλη τάξιν, καὶ τελευταίαν ὁ δρόμος· ὅτι πυγμὴ μέν ἐστι μίμημα πληγῆς καὶ φυλακῆς, πάλη δὲ συμπλοκῆς καὶ ὠθισμοῦ, δρόμῳ δὲ μελετῶσι φεύγειν καὶ διώκειν.
2.6.16. Bölüm: Çam, fıstıkçamı ve benzerlerine neden aşı tutmaz?
Soklaros bizi Kephisos ırmağının dolaştığı bahçelerde ağırlarken, "aşı" denen işlemlerle her türlü süslenmiş ağaçları gösteriyordu. Mastikten zeytinlerin, mersinden narların çıktığını görüyorduk; güzel armut veren meşeler, elma aşısı almış çınarlar, dut aşısı almış incirler ve meyve verecek kadar kaynaşmış başka bitki karışımları vardı. Ötekiler Soklaros'la, şairlerin sfenkslerinden ve khimairalarından daha canavarca türler ve yaratıklar beslediğini söyleyerek şakalaşıyordu. Kraton ise bize sebebini araştırmayı önerdi: bitkiler içinde yalnız yağlı olanlar neden böyle karışımları kabul etmeye yatkın değildi? Çünkü ne kozalaklı ağacın ne selvinin ne fıstıkçamının ne de çamın başka türden bir şey beslediği görülürdü.
Σώκλαρος ἑστιῶν ἡμᾶς ἐν κήποις ὑπὸ τοῦ Κηφισοῦ ποταμοῦ περιρρεομένοις ἐπεδείκνυτο δένδρα παντοδαπῶς πεποικιλμένα τοῖς λεγομένοις ἐνοφθαλμισμοῖς· καὶ γὰρ ἐκ σχίνων ἐλαίας ἀναβλαστανούσας ἑωρῶμεν καὶ ῥοιὰς ἐκ μυρρίνης· ἦσαν δὲ καὶ δρύες ἀπίους ἀγαθὰς ἐκφέρουσαι καὶ πλάτανοι μηλεῶν δεδεγμέναι καὶ συκαῖ μορεῶν ἐμβολάδας, ἄλλαι τε μίξεις φυτῶν κεκρατημένων ἄχρι καρπογονίας. οἱ μὲν οὖν ἄλλοι πρὸς τὸν Σώκλαρον ἔπαιζον, ὡς τῶν ποιητικῶν σφιγγῶν καὶ χιμαιρῶν τερατωδέστερα γένη καὶ θρέμματα βόσκοντα· Κράτων δὲ προὔβαλεν ἡμῖν διαπορῆσαι περὶ τῆς αἰτίας, διʼ ἣν μόνα τῶν φυτῶν τὰ, ἐλαιώδη δέχεσθαι τὰς τοιαύτας ἐπιμιξίας οὐ πέφυκεν· οὔτε γὰρ κῶνον οὔτε κυπάριττον ἢ πίτυν ἢ πεύκην ἐκτρέφουσάν τι τῶν ἑτερογενῶν ὁρᾶσθαι.
2.6.2Philon söz alıp, "Kraton," dedi, "bilgelerin bir sözü vardır, çiftçilik bilgisiyle de doğrulanır: Yağın bitkilere düşman olduğunu, bir bitkiyi yağla sıvarsan, arılar gibi çabucak öleceğini söylerler. Sözü edilen ağaçların tabiatı yağlı ve olgundur; zift ve reçine damlatırlar, yaralanınca kesiklerde adeta irin toplarlar. Çıraları yağlı bir nem salar ve yağlılık üzerlerinde parıldar. Bu yüzden, tıpkı yağın kendisi gibi, başka türlerle kolay karışmazlar." Philon sözünü bitirince Kraton, kabuğun tabiatının da buna katkıda bulunduğunu düşündü: kabuk ince ve kuru olduğundan, aşılanana yerleşecek ve yaşayacak bir yer vermez; oysa kabuklu, nemli ve yumuşak bitkilerde kabuğun altındaki kısımlar aşıyı kabul edip sarar ve yapışır.
ὑπολαβὼν δὲ Φίλων ἔφη λόγος τις ἔστιν, ὧ Κράτων, παρὰ τοῖς σοφοῖς, βεβαιούμενος ὑπὸ τῶν γεωργικῶν. τὸ γὰρ ἔλαιον εἶναί φασι τοῖς φυτοῖς πολέμιον καὶ τάχιστʼ ἂν ἀπολέσθαι φυτὸν ὃ βούλοιο χριόμενον ἐλαίῳ, καθάπερ τὰς μελίττας. τὰ δʼ εἰρημένα δένδρα πίονα καὶ πέπειραν ἔχει τὴν φύσιν, ὥστε πίσσαν ἀποδακρύειν καὶ ῥητίνην· ὅταν δὲ πληγῇ, ταῖς διακοπαῖς ὥσπερ ἑλκωθέντʼ ἰχῶρα συνάγει; ἥ τε δᾲς αὐτῶν ἐλαιηρὰν ἀφίησιν ἰκμάδα καὶ περιστίλβει τὸ λιπαρὸν αὐτῇ· διὸ καὶ πρὸς τἄλλα γένη δυσμίκτως ἔχει, καθάπερ αὐτὸ τοὔλαιον παυσαμένου δὲ τοῦ Φίλωνος, ὁ μὲν Κράτων ᾤετο καὶ τὴν τοῦ φλοιοῦ φύσιν πρὸς τοῦτο συνεργεῖν λεπτὸν γὰρ ὄντα καὶ ξηρὸν οὐ παρέχειν ἕδραν οὐδʼ ἐμβίωσιν τοῖς ἐνθεμένοις, ὥσθʼ ὥσπερ τὰ φλοιώδη καὶ νοτερὰ καὶ τὰ μαλακὰ τοῖς ὑπὸ τὸν φλοιὸν μέρεσι προσδεχομένοις περιπτύσσεσθαι κολλώμενον.
2.6.3Soklaros da, bunu söyleyenin ayrıca şunu düşünmesinin de yanlış olmadığını söyledi: Başka bir tabiatı kabul eden şey kolay değişebilir olmalıdır ki yenilip benzeşsin ve kendindeki besini aşılanana çevirsin. Toprağı da önceden gevşetip yumuşatırız ki sürülünce kolayca değişsin ve dikilenlere yapışsın; sert ve katı toprak zor değişir. Bu ağaçların odunu hafif olduğundan karışım oluşturmaz, çünkü yenilmez ve değişmezler. "Dahası," dedi, "aşıyı alacak ağacın aşılanana karşı toprak yerinde olması gerektiği açıktır; toprak da daima dişi ve verimli olmalıdır. Bu yüzden en çok meyve veren bitkileri seçip aşılarlar; tıpkı sütü bol kadınlara başka bebekler vermek gibi. Oysa çam, selvi ve bu türden her şeyin meyve bakımından cimri ve kısır olduğunu görüyoruz. Şişman ve iri insanlar çoğunlukla çocuksuz olur, çünkü besini bedene harcar, tohum artığı yapamazlar; bunun gibi bu ağaçlar da besinin tadını çıkarıp hepsini kendilerine harcar, gövdece iri ve büyük olurlar; meyveleri ise ya hiç olmaz ya da küçük ve geç olgunlaşır. Dolayısıyla kendi meyvesini bile kötü beslediği yerde yabancının yetişmemesine şaşmamak gerekir."
αὐτὸς δὲ Σώκλαρος ἔφη καὶ τὸν ταῦτα λέγοντα μὴ κακῶς προσεννοεῖν, ὅτι δεῖ τὸ δεχόμενον ἑτέραν φύσιν εὔτρεπτον εἶναι, ἵνα κρατηθὲν ἐξομοιωθῇ καὶ μεταβάλῃ τὴν ἐν ἑαυτῷ τροφὴν πρὸς τὸ ἐμφυτευόμενον. καὶ γὰρ τὴν γῆν προδιαλύομεν καὶ μαλάσσομεν, ἵνα κοπεῖσα μεταβάλῃ διʼ εὐπάθειαν καὶ ἅψηται τῶν ἐμφυτευομένων ἡ γὰρ ἀτενὴς καὶ σκληρὰ δυσμετάβλητος. ταῦτα δὲ τὰ δένδρα κοῦφα τοῖς ξύλοις ὄντα κρᾶσιν οὐ ποιεῖ διὰ τὸ μὴ κρατεῖσθαι μηδὲ μεταβάλλειν. ἔτι δʼ εἶπεν οὐκ ἄδηλον ὅτι δεῖ πρὸς τὸ ἐμφυτευόμενον χώρας λόγον ἔχειν τὸ δεξόμενον τὴν δὲ χώραν ἀεῖ θήλειαν ἔχειν καὶ γόνιμον· ὅθεν τὰ πολυκαρπότατα τῶν φυτῶν ἐκλεγόμενοι παραπηγνύουσιν, ὥσπερ γυναιξὶ πολυγαλακτούσαις ἕτερα βρέφη προσβάλλοντες. πεύκην δὲ καὶ κυπάριττον καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα γλίσχρα καὶ ἀγεννῆ τοῖς καρποῖς ὁρῶμεν. ὥσπερ γὰρ οἱ πολυσαρκίᾳ κεχρημένοι καὶ ὄγκῳ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἄτεκνοι· τὴν γὰρ τροφὴν εἰς τὸ σῶμα καταναλίσκοντες οὐ ποιοῦσιν αὐτῆς περίττωμα σπερματικόν οὕτω τὰ τοιαῦτα δένδρα τῆς τροφῆς ἀπολαύοντα, πάσης εἰς αὐτὰ δαπανωμένης, εὐσωματεῖ τοῖς μεγέθεσι καὶ αὐξάνεται, καρπὸν δὲ τὰ μὲν οὐ φέρει τὰ δὲ φέρει μικρὸν καὶ συντελούμενον βραδέως· ὥστʼ οὐ δεῖ θαυμάζειν, εἰ μὴ φύεται τἀλλότριον, ἐν ᾧ κακῶς τρέφεται καὶ τὸ οἰκεῖον.
2.7.17. Bölüm: Gemi durduran balık (ekheneis) üzerine
Tralleisli Khairemonianos, bir gün önümüze her çeşit küçük balık konduğunda, başı sivri ve uzunca olan birini göstererek ekheneis denen balığın buna benzediğini söyledi. Sicilya denizinde yol alırken görmüş ve gücüne hayran kalmıştı: ekheneis yolculuğu hiç de az olmayan bir süre yavaşlatıp geciktirmiş, sonunda geminin dış yan tahtasına tutunmuşken pruvacı onu yakalamıştı. Bazıları Khairemonianos'un efsanevi, inanılmaz bir uydurmaya kandığını söyleyerek gülüyordu; bazıları ise tabiattaki zıtlıkları ağızlarında sakız ediyor, orada bulunanlardan başka birçok şey duyuluyordu: kudurmuş fili koç görünce durdururmuş; engerek, meşe dalı yaklaştırılıp dokundurulunca durur; azgın boğa bir incir ağacına bağlanınca sakinleşip yumuşarmış. Kehribar fesleğenle yağa batırılmış şeyler dışında bütün hafif şeyleri hareket ettirip çekermiş; mıknatıs taşı da sarımsakla sıvanırsa demiri çekmezmiş. Bunların deneyi apaçık olsa da sebebini anlamanın, imkânsız değilse bile, zor olduğunu söylüyorlardı.
Χαιρημονιανὸς ὁ Τραλλιανός, ἰχθυδίων ποτὲ παντοδαπῶν παρατεθέντων, ἓν ἐπιδείξας ἡμῖν ὀξὺ τῷ κεφαλίῳ καὶ πρόμηκες ἔλεγε τούτῳ προσεοικέναι τὴν ἐχενηίδα· θεάσασθαι γὰρ πλέων ἐν τῷ Σικελικῷ καὶ θαυμάσαι τὴν δύναμιν, οὐκ ὀλίγην βραδυτῆτα καὶ διατριβὴν παρὰ τὸν πλοῦν ἀπεργασαμένης· τῆς ἐχενηίδος, ἕως ὑπὸ τοῦ πρῳρέως ἑάλω προσεχομένη τῷ τοίχῳ τῆς νεὼς ἔξωθεν. ἦσαν μὲν οὖν οἱ καταγελῶντες τοῦ Χαιρημονιανοῦ ὡς πλάσμα μυθῶδες παραδεδεγμένου καὶ ἄπιστον, ἦσαν δὲ καὶ οἱ τὰς ἀντιπαθείας θρυλοῦντες, καὶ ἄλλα πολλὰ παρόντων ἦν ἀκούειν, ὅτι μαινόμενον ἐλέφαντα καταπαύει κριὸς ὀφθείς, ἔχιδναν δὲ φηγοῦ κλωνίον ἐὰν προσαγάγῃς καὶ θίγῃς, ἵστησιν· ἄγριος δὲ ταῦρος ἀτρεμεῖ καὶ πραΰνεται συκῇ προσδεθείς· τὸ δʼ ἤλεκτρον πάντα κινεῖ καὶ προσάγεται τὰ κοῦφα, πλὴν ὠκίμου καὶ τῶν ἐλαίῳ βρεχομένων· ἡ δὲ σιδηρῖτις λίθος οὐκ ἄγει τὸν σίδηρον, ἂν σκορόδῳ χρισθῇ. τούτων γὰρ ἐμφανῆ τὴν πεῖραν ἐχόντων, χαλεπὸν εἶναι τὴν αἰτίαν, εἰ μὴ καὶ παντελῶς ἀδύνατον, καταμαθεῖν.
2.7.2Ben bunun sebep göstermekten çok sorudan kaçmak olduğunu söyledim. "Şuna bakalım," dedim, "birçok tesadüf, hâllerin içinde bulunduğu için yanlış biçimde sebep sanılır. Bu, hayıtın çiçek açmasıyla üzümün olgunlaştığını sanmak gibidir; çünkü atasözü şöyle der: 'Hayıt çiçek açar, üzüm olgunlaşır.' Ya da kandilde görülen fitil kurumlarıyla havanın karardığını ve bulutlandığını sanmak; tırnakların kıvrılmasını iç organlardaki yaranın arazı değil de sebebi saymak gibidir. Bunların her biri, aynı sebeplerden doğan hâlin bir sonucudur. Bunun gibi, geminin yavaş gitmesinin ve ekheneisi çekmesinin de tek bir sebebi vardır. Gemi kuru ve nem yüzünden pek ağır değilse, omurgası hafifliği sayesinde denizde kayarak dalgayı temiz bir tahtayla yarar, kolayca ayırıp iter. Çok nemli ve ıslak olup üstünde çok miktarda yosun ve kabuk topladığında ise tahtanın yarığı körleşir, yapışkanlığa çarpan dalga da kolayca çözülmez. Bu yüzden yan tahtalar ovalanır, tahtalar yosun ve deniz otundan temizlenir. Yapışkanlık yüzünden bunlara tutunan ekheneisin, yavaşlığı doğuran sebebin bir sonucu değil de yavaşlığın sebebi sanılması makuldür."
ἐγὼ δὲ τοῦτο μὲν ἔφην ἀπόδρασιν εἶναι τῆς ἐρωτήσεως μᾶλλον ἢ τῆς αἰτίας ἀπόδοσιν. σκοπῶμεν δʼ εἶπον ὅτι πολλὰ συμπτώματʼ ἐνόντα πάθεσιν αἰτιῶν λαμβάνει δόξαν οὐκ ὀρθῶς ὅμοιον ὡς εἴ τις οἴοιτο τῇ ἀνθήσει τοῦ ἄγνου πεπαίνεσθαι τὸν τῆς ἀμπέλου καρπόν, ὅτι δή, τοῦτο τὸ λεγόμενον, ἡ τʼ ἄγνος ἀνθεῖ χὠ βότρυς πεπαίνεται ἢ τοῖς ἐπὶ τῶν λύχνων φαινομένοις μύκησι συγχεῖσθαι καὶ συννεφεῖν τὸ περιέχον· ἢ τὴν γρυπότητα τῶν ὀνύχων αἴτιον ἀλλὰ μὴ συμβεβηκὸς εἶναι τοῦ περὶ σπλάγχνον ἕλκους. ὥσπερ οὖν τούτων ποσσις ἕκαστον ἐπακολούθημα τοῦ πάθους ἐστὶν ἐκ τῶν αὐτῶν γεννώμενον αἰτιῶν, οὕτως ἔφην ἐγὼ μίαν αἰτίαν εἶναι διʼ ἣν βραδέως τε πλεῖ καὶ προσάγεται τὴν ἐχενηίδα τὸ πλοῖον· ξηρᾶς μὲν γὰρ οὔσης καὶ μὴ σφόδρα βαρείας ὑγρότητι τῆς νεώς, εἰκὸς ὑπολισθάνουσαν ὑπὸ κουφότητος τῇ θαλάττῃ τὴν τρόπιν διαλαβεῖν τὸ κῦμα ξύλῳ καθαρῷ διαιρούμενον καὶ ἀφιστάμενον εὐπετῶς· ὅταν δὲ νοτερὰ σφόδρα καὶ διάβροχος οὖσα φυκία τε πολλὰ καὶ βρυώδεις ἐπιπάγους προσάγηται, τοῦ τε ξύλου τὸν τόμον ἀμβλύτερον ἴσχει τό τε κῦμα τῇ γλισχρότητι προσπῖπτον οὐ ῥᾳδίως ἀπολύεται. διὸ καὶ παραψήχουσι τοὺς τοίχους, τὰ, βρύα καὶ τὰ φυκία τῶν ξύλων ἀποκαθαίροντες, οἷς εἰκός ἐστι τὴν ἐχενηίδα προσισχομένην ὑπὸ τῆς γλισχρότητος αἴτιον τῆς βραδυτῆτος ἀλλʼ οὐκ ἐπακολούθημα τοῦ τὴν βραδυτῆτα ποιοῦντος αἰτίου νομισθῆναι.
2.8.18. Bölüm: Kurttan yara almış atlara neden gözüpek denir?
"Lykospas" denen atlar için bazıları, gözüpek ve zor zapt edildikleri için böyle terbiye edildikleri kurt gemlerinden bu adı aldıklarını söyledi. Babamız ise bu konularda hiç gelişigüzel konuşmaz, hep en iyi atları kullanırdı; tayken kurtların saldırısına uğrayıp kurtulanların iyi ve çevik olduğunu, bunlara "lykospas" dendiğini söyledi. Pek çok kişi de buna tanıklık edince, bu olayın atları neden daha gözüpek ve ateşli yaptığı sorusu ortaya çıktı. Orada bulunanların çoğu, bu hâlin atlarda öfke değil korku yarattığını söylüyordu: en küçük sesten ürken, her şeye karşı kolay korkan atların atılışları, tuzaktan ürken yabani hayvanlar gibi ani ve hızlı olurmuş. Ben ise durumun görünenin tersi olup olmadığına bakmak gerektiğini söyledim: Taylar, saldırıya uğrayıp yabani hayvanların zararından kurtulunca daha iyi koşucu olmuyor, tabiatça gözüpek ve hızlı olmasalar zaten kurtulamıyorlardı. Odysseus da Kyklops'tan kaçınca akıllı olmamış, akıllı olduğu için kaçmıştı.
ἵππους λυκοσπάδας οἱ μὲν ἀπὸ τῶν χαλινῶν τῶν λύκων ἔφασαν ὠνομάσθαι, διὰ τὸ θυμοειδὲς καὶ δυσκάθεκτον οὕτω σωφρονιζομένους· ὁ δὲ πατὴρ ἡμῶν ἣκιστα περὶ τὰς ἰσηγορίας αὐτοσχέδιος ὢν καὶ κεχρημένος ἀεὶ κρατιστεύουσιν ἵπποις ἔλεγε τοὺς ὑπὸ λύκων ἐπιχειρηθέντας ἐν πώλοις, ἄνπερ ἐκφύγωσιν, ἀγαθοὺς μὲν ἀποβαίνειν καὶ ποδώκεις, καλεῖσθαι δὲ λυκοσπάδας. ταῦτα δὲ πλειόνων αὐτῷ μαρτυρούντων, ἀπορίαν αἰτίας παρεῖχε, διʼ ἣν τὸ σύμπτωμα τοῦτο θυμικωτέρους καὶ γοργοτέρους ποιεῖ τοὺς ἵππους. καὶ ὁ μὲν πλεῖστος ἦν λόγος τῶν παρόντων, ὅτι φόβον τὸ πάθος οὐ θυμὸν ἐνεργάζεται τοῖς ἵπποις, καὶ γιγνόμενοι ψοφοδεεῖς καὶ πρὸς ἅπαν εὐπτόητοι τὰς ὁρμὰς ὀξυρρόπους καὶ ταχείας ἴσχουσιν, ὥσπερ τὰ λινόπληκτα τῶν θηρίων. ἐγὼ δὲ σκοπεῖν ἔφην χρῆναι, μὴ τοὐναντίον ἐστὶ τοῦ δοκοῦντος· οὐ γὰρ γίγνεσθαι δρομικωτέρους τοὺς πώλους, ὅταν ἐκφύγωσι τὰς βλάβας τῶν θηρίων ἐπιχειρηθέντες, ἀλλʼ οὐκ ἂν ἐκφυγεῖν, εἰ μὴ φύσει θυμικοὶ καὶ ταχεῖς ἦσαν οὔτε γὰρ τὸν Ὀδυσσέα γενέσθαι φρόνιμον ὑπεκδράντα τοῦ Κύκλωπος, ἀλλʼ, ὅτι τοιοῦτος ἦν, ὑπεκδρᾶναι.
2.9.19. Bölüm: Kurtların parçaladığı koyunların eti neden daha tatlı, yünü neden bit doğurucu olur?
Bundan sonra kurtların parçaladığı koyunlar üzerine araştırma yapıldı; bunların etinin en tatlı, yünlerinin de bit üreten türden olduğu söylenir. Damadımız Patroklees, tatlılığın sebebini güzelce denedi: hayvan ısırışıyla eti yumuşatıyordu; kurdun pneumasının pek sıcak ve ateşli olması, karnında en sert kemikleri bile eritip sıvılaştırmasından belliydi. Bu yüzden kurtların parçaladığı hayvanlar öbürlerinden daha çabuk çürürdü. Yüne gelince, belki yün bitleri doğurmuyor, dışarı çağırıyordu; bir tür kaşındırıcı pürüzlülükle ya da kendine özgü bir sıcaklıkla eti ayırıyordu. Bu özellik yünlere, kurdun ısırığı ve pneuması sayesinde geçer; öldürülen hayvan kıllarına kadar değişirmiş.
Tecrübe bu söze inandırıcılık kattı. Avcılar ve aşçılar arasında bazılarının tek vuruşla yere serdiğini, vurulanın hemen soluksuz kaldığını, bazılarının ise birçok vuruşla güçlükle öldürdüğünü biliriz. Bundan daha şaşırtıcısı da şudur: bazıları demirle birlikte yaralananın içine öyle bir etki koyar ki hayvan çabucak çürür, bir gün bile dayanmaz; bazıları da daha yavaş öldürmedikleri hâlde kestikleri hayvanın etinde böyle bir şey görülmez, et bir süre dayanır. Canlıların kesilip ölmesindeki değişikliklerin deriye, kıla ve tırnağa kadar uzandığını Homeros da deri ve kayışlardan söz ederken gösterir: "gücüyle öldürülmüş bir öküzün derisi" der. Çünkü hastalıktan ya da yaşlılıktan değil, kesimle ölenlerin derisi güçlü ve sıkı olur; yabani hayvanların ısırdığı hayvanların ise tırnakları kararır, kılları dökülür, derileri şişip yırtılır.
μετὰ τοῦτο περὶ τῶν λυκοβρώτων ἐζητεῖτο προβάτων, ἃ λέγεται τὸ μὲν κρέας γλυκύτατον παρέχειν τὸ δʼ ἔριον φθειροποιόν. οὐ φαύλως οὖν ἐδόκει Πατροκλέας ὁ γαμβρὸς ἐπιχειρεῖν περὶ τῆς γλυκύτητος, ὡς τοῦ θηρίου τῷ δήγματι τὴν σάρκα τακερὰν ποιοῦντος· καὶ γὰρ εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ λύκου περίθερμον οὕτω καὶ πυρῶδες, ὥστε τὰ σκληρότατα τῶν ὀστῶν ἐν τῇ κοιλίᾳ τήκειν καὶ καθυγραίνειν διὸ καὶ σήπεσθαι τὰ λυκόβρωτα τῶν ἄλλων τάχιον. περὶ δὲ τῶν ἐρίων διηποροῦμεν, μήποτʼ οὐ γεννᾷ τοὺς φθεῖρας ἀλλʼ ἐκκαλεῖται, τραχύτητός τινος ἀμυκτικῆς ἢ θερμότητος ἰδιότητι διακρίνοντα τὴν σάρκα· ταύτην δὲ τοῖς ἐρίοις τὴν δύναμιν ἐγγίγνεσθαι πρὸς τὸ τοῦ λύκου δῆγμα καὶ τὸ πνεῦμα, μεταβάλλοντος ἄχρι τῶν τριχῶν τοῦ σφαττομένου. καὶ συνεβάλλετο τῷ λόγῳ πίστιν ἡ ἱστορία τῶν γὰρ κυνηγῶν καὶ τῶν μαγείρων ἐπιστάμεθα τοὺς μὲν μιᾷ πληγῇ καταβάλλοντας, ὥστʼ ἀπνευστὶ τὰ πληγέντα κεῖσθαι, τοὺς δὲ πολλαῖς μόγις καὶ χαλεπῶς ἀναιροῦντας· ὃ δὲ τούτου θαυμασιώτερόν ἐστι, τοὺς μὲν τοιαύτην ἐνιέντας μετὰ τοῦ σιδήρου τῷ τιτρωσκομένῳ δύναμιν, ὥστε ταχὺ σήπεσθαι καὶ μηδὲ πρὸς μίαν ἡμέραν ἀντέχειν, τοὺς δʼ ἀποκτείνοντας μὲν οὐ βράδιον ἐκείνων, οὐδὲν δὲ τοιοῦτο γιγνόμενον περὶ τὴν σάρκα τῶν σφαγέντων ἀλλʼ ἐπὶ χρόνον διαμένουσαν. ὅτι δʼ αἱ κατὰ τὰς σφαγὰς καὶ τοὺς θανάτους τῶν ζῴων μεταβολαὶ μέχρι δερμάτων καὶ τριχῶν καὶ ὀνύχων διατείνουσιν, ἀποδηλοῦν εἴωθε τῷ λέγειν καὶ Ὅμηρος ἐπὶ τῶν δερμάτων καὶ τῶν ἱμάντων, ὅτι φησὶν ἱμὰςβοὸς ἶφι κταμένοιο· τῶν γὰρ μὴ νόσῳ μηδὲ γήρᾳ διαλυομένων ἀλλʼ ὑπὸ σφαγῆς εὔτονον τὸ δέρμα καὶ στιφρὸν γίγνεσθαι· τὰ δʼ ὑπὸ θηρίων δηχθέντα καὶ τοὺς ὄνυχας μελαίνεσθαι καὶ τριχορροεῖν καὶ τοῖς δέρμασι φλιδᾶν καὶ ῥακοῦσθαι.
2.10.110. Bölüm: Eskilerin paylarla yemesi mi, bugünkülerin ortak sofrada yemesi mi daha iyidir?
Şehrimizde yıla adını veren makamda bulunduğum sırada, akşam yemeklerinin çoğu pay yemeğiydi; kurbanlarda herkese kurayla bir pay düşüyordu. Bu kimilerinin çok hoşuna gidiyor, kimileri ise paylaşmaya yabancı ve bayağı olduğunu söyleyerek kınıyor, tacı bırakır bırakmaz sofraların eski alışkanlığa dönmesi gerektiğini düşünüyordu. Agias şöyle dedi: "Bence birbirimizi yemek ve içmek için değil, birlikte yiyip birlikte içmek için çağırırız. Bu pay pay et bölüştürme ise ortaklığı kaldırır, birçok yemek ve birçok yemek yiyen yaratır, ama kimseyi kimsenin sofra arkadaşı yapmaz; herkes kasap tezgâhından tartıyla almış gibi payını önüne koyar. Bunun, davetlilerin her birinin önüne bir kadeh ve bir testi koyup şarapla doldurmak, Demophontidai'nin Orestes'e yaptığı söylendiği gibi ayrı bir masa kurup ötekilere bakmadan içmesini söylemekten ne farkı var? Ya da şimdi olduğu gibi et ve ekmek önüne konup herkesin kendi yemliğinden yer gibi yemesinden? Orestes'i ağırlayanlardaki gibi sessizlik zorunluluğumuz yok, o kadar. Ama asıl bu, belki bir arada bulunanları her şeyi paylaşmaya çağırır: sözü de şarkıyı da ortak kullanırız, lir çalan kadının ve kavalcı kızın keyfine de eşit ortak oluruz; önümüzde duran şu karıştırma kabının da sınırı yoktur, dostluğun bol kaynağıdır, keyfin ölçüsü de istektir. Et ve ekmek payı gibi, eşit olmayanlara eşit ölçüyle övünen en adaletsiz şey değildir; çünkü aynı miktar, azına ihtiyacı olana çok, çoğuna ihtiyacı olana azdır.
Dostum, nasıl ki birçok hastaya tam ölçüyle ve tartıyla eşit ilaç dağıtan gülünçse, aynı derecede susamamış ve acıkmamış insanları bir araya toplayıp herkesi eşit olanla ağırlayan, adil ve ölçülü olanı geometriyle değil aritmetikle belirleyen ev sahibi de öyledir. Meyhaneye gideriz, hepimiz devletin tek ölçüsünü kullanırız; ama akşam yemeğine herkes kendi karnını getirir ve bu karnı eşit olan değil, yeten doyurur. O Homerosçu pay yemeklerini askerî ve ordugâh sofralarından buraya taşımamak, daha çok eskilerin, yalnız aynı ocaktan ve aynı çatı altından değil, aynı buğday ölçeğinden ve aynı ekmekten ortak olanları da her türlü ortaklığa saygıdan ötürü şerefli sayan insan sevgisini örnek almak gerekir. Homeros'un yemeklerini bir kenara bırakalım: açlık ve susuzluk içindedirler, ev sahibi krallar da İtalyan meyhanecilerden daha korkunçtur; savaş ortasında, düşmanlar elleri ulaşacak kadar yakındayken, sofralarında kimin ne kadar içtiğini tam olarak hatırlarlar. Pindaros'unkiler elbette daha iyidir: kahramanlar orada 'şerefli sofranın çevresinde sık sık karışırlardı', çünkü her şeyi birbirleriyle paylaşırlardı. Bu gerçek bir karışma ve kaynaşmaydı; bizimki ise en sevgili görünenleri ayıran, katık bile paylaşamayacak gibi gösteren bir bölünme ve iftiradır."
ὅτε τὴν ἐπώνυμον ἀρχὴν ἦρχον οἴκοι, τὰ πλεῖστα τῶν δείπνων δαῖτες ἦσαν, ἐν ταῖς θυσίαις ἑκάστῳ μερίδος ἀποκληρουμένης· ὅ τισι μὲν ἤρεσκε θαυμαστῶς, οἱ δʼ ὡς ἀκοινώνητον καὶ ἀνελεύθερον ρο ψέγοντες ᾤοντο δεῖν ἅμα τῷ καταθέσθαι τὸν στέφανον ἐπὶ τὴν συνήθη δίαιταν αὖθις μεθαρμόσασθαι τὰς τραπέζας;. οὐ γὰρ τοῦ φαγεῖν ὁ Ἁγίας ἔφη χάριν οὐδὲ τοῦ πιεῖν, ἀλλὰ τοῦ συμπιεῖν καὶ συμφαγεῖν ὡς ἐγᾦμαι καλοῦμεν ἀλλήλους, ἡ δʼ εἰς μερίδας αὕτη κρεωδαισία τὴν κοινωνίαν ἀναιροῦσα, πολλὰ δεῖπνα ποιεῖ καὶ πολλοὺς δειπνοῦντας, οὐδένα δὲ σύνδειπνον οὐδενός, ὅταν ὥσπερ ἀπὸ κρεοπωλικῆς; τραπέζης σταθμῷ λαβὼν ἕκαστος μοῖραν ἑαυτῷ πρόθηται. καίτοι τίνʼ ἔχει διαφορὰν ἢ κύλικα καταθέντα τῶν κεκλημένων ἑκάστῳ καὶ χοῦν, ἐμπλησάμενον οἴνου, καὶ τράπεζαν ἰδίαν ὥσπερ οἱ Δημοφωντίδαι τῷ Ὀρέστῃ λέγονται, πίνειν κελεῦσαι μὴ προσέχοντα τοῖς ἄλλοις· ἢ τοῦθʼ ὅπερ νῦν γίγνεται, κρέας προθέμενον καὶ ἄρτον, ὥσπερ ἐκ φάτνης ἰδίας ἕκαστον εὐωχεῖσθαι, πλὴν ὅτι μὴ πρόσκειται σιωπῆς ἡμῖν ἀνάγκη, καθάπερ τοῖς τὸν Ὀρέστην ξενίζουσιν; ἀλλὰ καὶ τοῦτʼ ἴσως αὐτὸ πρὸς τὴν ἁπάντων κοινωνίαν ἐκκαλεῖται τοὺς συνόντας, ὅτι καὶ λόγῳ κοινῷ πρὸς ἀλλήλους χρώμεθα καὶ ᾠδῇ, ψαλτρίας τε τερπούσης; καὶ αὐλητρίδος ὁμοίως μετέχομεν· καὶ ὁ κρατὴρ οὗτος ὅρον οὐκ ἔχων ἐν μέσῳ πρόκειται, πηγὴ φιλοφροσύνης ἄφθονος καὶ μέτρον ἔχουσα τῆς ἀπολαύσεως τὴν ὄρεξιν οὐχ ὥσπερ ἡ τοῦ κρέως καὶ τοῦ ἄρτου μερὶς ἀδικωτάτη μέτρῳ καλλωπίζεται τῷ ἴσῳ πρὸς ἀνίσους· τὸ γὰρ αὐτὸ τῷ μικροῦ δεομένῳ πλέον ἐστὶ τῷ δὲ μείζονος ἔλαττον. ὥσπερ οὖν, ὦ ἑταῖρʼ, ὁ κάμνουσι πολλοῖς ἴσα φάρμακα μέτροις ἀκριβέσι καὶ σταθμοῖς διανέμων παγγέλοιος, οὕτω τοιοῦτος ἑστιάτωρ οἷος ἀνθρώπους οὔτε διψῶντας ὡσαύτως οὔτε πεινῶντας εἰς ταὐτὸ συναγαγὼν ἀπὸ τῶν ἴσων θεραπεύειν ἅπαντας, ἀριθμητικῶς οὐ γεωμετρικῶς ὁρίζων τὸ δίκαιον καὶ μέτριον. εἰς καπήλου μὲν οὖν φοιτῶμεν ἑνὶ χρώμενοι μέτρῳ τῷ δημοσίῳ πάντες· ἐπὶ δεῖπνον δʼ ἕκαστος ἰδίαν ἥκει γαστέρα κομίζων, ἣν οὐ τὸ ἴσον ἀλλὰ τὸ ἀρκοῦν ἐμπίπλησι. τὰς δʼ Ὁμηρικὰς ἐκείνας δαῖτας οὐ χρὴ μεταφέρειν ἐκ τῶν στρατιωτικῶν καὶ παρεμβολικῶν ἐνταῦθα δείπνων, ἀλλὰ μᾶλλον τὴν τῶν παλαιῶν φιλανθρωπίαν ζηλοῦν, οὐ μόνον ὁμεστίους οὐδʼ ὁμωροφίους ἀλλὰ καὶ ὁμοχοίνικας καὶ ὁμοσίτους τῷ πᾶσαν σέβεσθαι κοινωνίαν ἐν τιμῇ τιθεμένους. τὰ μὲν οὖν Ὁμήρου δεῖπνα χαίρειν ἐῶμεν ὑπολιμώδη γάρ ἐστι καὶ διψαλέα καὶ τοὺς ἑστιάρχας βασιλεῖς ἔχοντα τῶν Ἰταλικῶν δεινοτέρους καπήλων ὥστε παρὰ τὰς μάχας, ἐν χερσὶ τῶν πολεμίων ὄντων, ἀπομνημονεύειν ἀκριβῶς, πόσον ἕκαστος τῶν δεδειπνηκότων παρʼ αὐτοῖς πέπωκε. τὰ δὲ Πινδαρικὰ βελτίω δήπουθεν, ἐν οἷς ἥρωες αἰδοίαν ἐμίγνυντʼ ἀμφὶ τράπεζαν θαμά τῷ κοινωνεῖν ἁπάντων ἀλλήλοις. ἐκεῖνο γὰρ ἦν οἷον ἀνάμιξις καὶ σύγκρασις ἀληθῶς, τοῦτο δὲ διαίρεσις καὶ διαβολὴ τῶν φιλτάτων εἶναι δοκούντων, ὡς μηδʼ ὄψου κοινωνεῖν δυναμένων.
2.10.2Bu sözlerle beğeni toplayan Agias'a karşı beni kışkırttılar. Şöyle dedim: "Agias'ın bu kadar büyük bir karın taşıyıp eşit pay alınca huysuzlanması tuhaf bir şey değil; kendisi de oburluktan hoşlananlardandır. Çünkü Demokritos'un dediği gibi 'ortak balıkta kılçık yoktur'. Ama bizi payımızı (moira) aşıp kaderin (heimarmenē) ötesine götüren de işte budur. Euripides'in yaşlı kadınının dediği gibi eşitlik şehirleri şehirlere, müttefikleri müttefiklere bağlar; ama hiçbir şey sofradaki ortaklık kadar eşitliğe muhtaç değildir. Bu, tabiatça olan, kanunla olmayan, zorunlu bir ihtiyaçtır; yeni de değildir, kanaatle de sonradan getirilmemiştir. Ortak yiyecekten çok yiyen için, hızlı giden bir kadırganın dalgasındaki gibi, geride kalan düşman olur. Çünkü göz atmak, kapışmak, ellerin yarışması, dirsek dirseğe itişmek bence ne dostça ne de sofraya yaraşır bir ziyafet başlangıcıdır; tuhaf ve köpeklere özgüdür, çoğu kez hem birbirine hem de sofra hizmetçilerine ve ev sahiplerine karşı sövgülere ve öfkelere varır.
Moira ve Lakhesis yemeklerdeki ve sofralardaki ortaklığı eşitlikle yönettikleri sürece, hiçbir çirkinlik ve bayağılık görülmezdi; yemeklere 'dais', konuklara 'daitymon', sofra hizmetçilerine ise bölüştürüp dağıttıkları için 'daitros' derlerdi. Lakedaimonluların et dağıtıcıları sıradan kişiler değil, ileri gelen adamlardı; Lysandros bile Kral Agesilaos tarafından Asya'da et dağıtıcısı yapılmıştır. Yemeklere gösteriş girince paylaştırma ortadan kalktı. Çünkü börekleri, kandylos tatlılarını, soslu yemekleri, her çeşit ezmeyi ve katığı bölüştürmek mümkün değildi herhalde; bu oburluğa ve zevk düşkünlüğüne yenik düşenler eşit payı bıraktılar. Bu sözün kanıtı, bugün bile kurbanların ve resmî yemeklerin paylarla yapılmasıdır, çünkü bunların yaşayışı sade ve temizdir. Dolayısıyla paylaştırmayı geri getiren, sadeliği de birlikte geri getirir.
'Ama özelin olduğu yerde ortak olan yok olur' denir. Evet, eşit olmayan yerde. Çünkü adaletsizliğin ve anlaşmazlığın başlangıcı kendine ait olanı edinmek değil, başkasının olanı almak ve ortak olana açgözlülük etmektir. Kanunlar özel olanın sınırıyla ve ölçüsüyle bunu dindirir ve ortak olana eşit dağıtan (nemein) ilkeden ve kuvveden adını almıştır. Yoksa ev sahibinin de her birimize taç, yatak ve yer dağıtmasına gerek olmaz; hatta biri sevgilisini ya da lir çalan kızı getirse, dostların malı ortaktır, Anaksagoras'ın dediği gibi 'bütün şeyler bir arada' olsun. Bunları ayırmak ortaklığı hiç bozmuyorsa, çünkü en büyük ve en önemli şeyler ortaktır, yani sözler, kadeh kaldırmalar, dostluk gösterileri, o hâlde Moiraları ve Euripides'in dediği gibi 'talihin çocuğu kurayı' küçümsemeyi bırakalım. Kura zenginliğe ya da şöhrete birincilik tanımaz, rastgele bazen şöyle bazen böyle düşer; yoksul ve alçak olanı biraz bağımsızlık tattırıp yüceltir, zengin ve büyük olanı da eşitlikten şikâyet etmemeye alıştırarak üzmeden akıllandırır."
ἐπὶ τούτοις εὐδοκιμήσαντι τῷ Ἁγίᾳ παρώξυνάν μʼ ἐπιθέσθαι. ἔλεγον οὖν οὐ ξένον τι πεπονθέναι πάθος Ἁγίαν, εἰ τὴν ἴσην μερίδα λαμβάνων δυσκολαίνει, γαστέρα φορῶν τηλικαύτην καὶ γὰρ αὐτὸς εἶναι τῶν ἀδδηφαγίᾳ χαιρόντων ἐν γάρ ξυνῷ ἰχθύι ἄκανθαι οὐκ ἔνεισιν ὥς φησιν ὁ Δημόκριτος. ἀλλὰ τοῦτʼ αὐτό ἔφηνκαὶ μάλιστα τὴν μοῖραν ὑπὲρ εἱμαρμένην ἡμῖν ἐπήγαγεν. ἰσότητος γάρ, ἣν πόλεις τε πόλεσι συμμάχοις τε συμμάχους ἡ Εὐριπίδειος γραῦς φησι συνδεῖν, οὐδὲν οὕτως ὡς ἡ περὶ τράπεζαν κοινωνία δεῖται, φύσει κοὐ νόμῳ καὶ ἀναγκαίαν οὐ καινὴν οὐδʼ ἐπείσακτον ὑπὸ δόξης ἔχουσα χρείαν· τῷ πλέονα δʼ ἐκ τῶν κοινῶν ἐσθίοντι πολέμιον καθίσταται τὸ καθυστεροῦν καὶ ἀπολειπόμενον, ὥσπερ ἐν ῥοθίῳ ταχυναυτούσης τριήρους. οὐ γὰρ φιλικὸν οὐδὲ συμποτικὸν οἶμαι προοίμιον εὐωχίας ὑφόρασις καὶ ἁρπασμὸς καὶ χειρῶν ἅμιλλα καὶ διαγκωνισμός, ἀλλʼ ἄτοπα καὶ κυνικὰ καὶ τελευτῶντα πολλάκις εἰς λοιδορίας καὶ ὀργὰς οὐ κατʼ ἀλλήλων μόνον ἀλλὰ καὶ κατὰ τῶν τραπεζοκόμων καὶ κατὰ τῶν ἑστιώντων. ὅσον δὲ χρόνον ἡ Μοῖρα καὶ ἡ Λάχεσις ἰσότητι τὴν περὶ τὰ δεῖπνα καὶ συμπόσια κοινωνίαν ἐβράβευον, οὐθὲν ἰδεῖν ἄκοσμον ἦν οὐδʼ ἀνελεύθερον ἀλλὰ καὶ τὰ δεῖπνα δαῖτας ἐκάλουν καὶ τοὺς ἑστιωμένους δαιτυμόναςδαιτροὺς δὲ τοὺς τραπεζοκόμους ἀπὸ τοῦ διαιρεῖν καὶ διανέμειν. Λακεδαιμόνιοι δὲ κρεοδαίτας εἶχον οὐ τοὺς τυχόντας ἀλλὰ τοὺς πρώτους ἄνδρας, ὥστε καὶ Λύσανδρον ὑπʼ Ἀγησιλάου τοῦ βασιλέως ἐν Ἀσίᾳ κρεοδαίτην ἀποδειχθῆναι. τότʼ οὖν αἱ νεμήσεις ἐξέπεσον, ὅτʼ ἐπεισῆλθον αἱ πολυτέλειαι τοῖς δείπνοις· οὐ γὰρ ἦν οἶμαι πέμματα καὶ κανδύλους καὶ καρυκείας ἄλλας τε παντοδαπὰς ὑποτριμμάτων καὶ ὄψων παραθέσεις διαιρεῖν, ἀλλʼ ἐξηττώμενοι τῆς περὶ ταῦτα λιχνείας καὶ ἡδυπαθείας προήκαντο τὴν ἰσομοιρίαν. τεκμήριον δὲ τοῦ λόγου καὶ νῦν ἔτι τὰς θυσίας καὶ τὰ δημόσια δεῖπνα πρὸς μερίδα γίγνεσθαι διὰ τὴν ἀφέλειαν καὶ καθαριότητα τῆς διαίτης· ὥσθʼ ὁ τὴν νέμησιν ἀναλαμβάνων ἅμα συνανασῴζει τὴν εὐτέλειαν. ἀλλʼ ὅπου τὸ ἴδιον ἔστιν, ἀπόλλυται τὸ κοινόν; ὅπου μὲν οὖν μὴ ἴσον ἔστιν· οὐ γὰρ οἰκείου κτῆσις ἀλλʼ ἀφαίρεσις ἀλλοτρίου καὶ πλεονεξία περὶ τὸ κοινὸν ἀδικίας; ἦρξε καὶ διαφορᾶς, ἣν ὅρῳ καὶ μέτρῳ τοῦ ἰδίου καταπαύοντες οἱ νόμοι τῆς ἴσα νεμούσης εἰς; τὸ κοινὸν ἀρχῆς καὶ δυνάμεως ἐπώνυμοι γεγόνασιν. ἐπεὶ μηδὲ στέφανον ἀξίου διανέμειν ἡμῶν ἑκάστῳ τὸν ἑστιῶντα μηδὲ κλισίας καὶ χώρας· ἀλλὰ κἂν ἐρωμένην τις ἢ ψάλτριαν ἥκῃ κομίζων, κοινὰ τὰ φίλων, ἵνα τό ὁμοῦ πάντα χρήματα γίγνηται κατὰ τὸν Ἀναξαγόραν. εἰ δʼ οὐδὲν ἡ τούτων ἰδίωσις ἐπιταράττει τὴν κοινωνίαν τῷ τὰ μέγιστα καὶ πλείστης ἄξια σπουδῆς εἶναι κοινά, λόγους, προπόσεις, φιλοφροσύνας, παυσώμεθα τὰς Μοίρας ἀτιμάζοντες; καὶ τὸν τῆς τύχης παῖδα κλῆρονʼ ὡς Εὐριπίδης φησίν, ὃς οὔτε πλούτῳ νέμων οὔτε δόξῃ τὸ πρωτεῖον, ἀλλʼ ὅπως ἔτυχεν ἄλλως ἄλλοτε συμφερόμενος τὸν μὲν πένητα καὶ ταπεινὸν ἐπιγαυροῖ καὶ συνεξαίρει γευόμενόν τινος αὐτονομίας, τὸν δὲ πλούσιον καὶ μέγαν ἐθίζων ἰσότητι μὴ δυσκολαίνειν ἀλύπως σωφρονίζει.