İçeriğe geç
Sofra Sohbetleri

Plutarkhos · Sofra Sohbetleri

I. Kitap

1.0.1Sossius Senecio, "Hafızası iyi içki arkadaşından nefret ederim" sözünün, bazılarına göre içerken oldukça kaba ve görgüsüz davranan sofra gözetmenleri için söylendiğini iddia ederler; çünkü Sicilya'daki Dorlar gözetmene mnamon, yani hatırlayıcı diyorlarmış. Bazıları da atasözünün içki sofrasında söylenen ve yapılanlar için unutuş istediğini düşünür. Bu yüzden atalarımızın sözleri unutuşu da nartheks asasını da tanrıya birlikte adar; şarapta işlenen hatalar ya hiç hatırlanmamalı ya da pek hafif ve çocuksu bir uyarıyla yetinilmelidir. Sen de, Euripides'in dediği gibi, yakışıksız şeylerin unutulmasının gerçekten bilgece olduğu kanısındasın. Ama şarapta geçenleri büsbütün unutmak, yalnız sofranın dostluk kurucu diye anılan gücüne aykırı düşmekle kalmaz, en ünlü filozofların da tanıklığıyla çelişir: Platon, Ksenophon, Aristoteles, Speusippos, Epikuros, Prytanis, Hieronymos ve Akademiacı Dion, içki başında geçen konuşmaları yazıya geçirmeyi çabaya değer bir iş saymışlardır. Sen de Roma'da sizinle, Yunanistan'da bizim yanımızda, sofra ve kadeh başında sık sık, dağınık biçimde yapılan bilgi sohbetlerinden değerli olanları toplamam gerektiğini düşündün. Bu işe koyuldum ve sana şimdiden her biri on sorudan oluşan üç kitap gönderdim. Bunlar büsbütün zevksiz ve Dionysos'a yabancı bulunmazsa, geri kalanını da çabucak göndereceğim.

1.0.1

τὸ μισέω μνάμονα συμπόταν ὦ Σόσσιε Σενεκίων, ἔνιοι πρὸς τοὺς ἐπιστάθμους εἰρῆσθαι λέγουσι, φορτικοὺς ἐπιεικῶς καὶ ἀναγώγους ἐν τῷ πίνειν ὄντας· οἱ γὰρ ἐν Σικελίᾳ Δωριεῖς ὡς ἔοικε τὸν ἐπίσταθμον μνάμονα προσηγόρευον. ἔνιοι δὲ τὴν παροιμίαν οἴονται τοῖς παρὰ πότον λεγομένοις καὶ πραττομένοις ἀμνηστίαν ἐπάγειν διὸ τήν τε λήθην οἱ πάτριοι λόγοι καὶ τὸν νάρθηκα τῷ θεῷ συγκαθιεροῦσιν, ὡς ἢ μηδενὸς δέον μνημονεύειν τῶν ἐν οἴνῳ πλημμεληθέντων ἢ παντελῶς ἐλαφρᾶς καὶ παιδικῆς νουθεσίας δεομένων. ἐπεὶ δὲ καὶ σοὶ δοκεῖ τῶν μὲν ἀτόπων ἡ λήθη τῷ ὄντι σοφὴ κατʼ Εὐριπίδην εἶναι· τὸ δʼ ὅλως ἀμνημονεῖν τῶν ἐν οἴνῳ μὴ μόνον τῷ φιλοποιῷ λεγομένῳ μάχεσθαι τῆς τραπέζης, ἀλλὰ καὶ τῶν φιλοσόφων τοὺς ἐλλογιμωτάτους ἀντιμαρτυροῦντας ἔχειν, Πλάτωνα καὶ Ξενοφῶντα καὶ Ἀριστοτέλην καὶ Σπεύσιππον, Ἐπίκουρόν τε καὶ Πρύτανιν καὶ Ἱερώνυμον καὶ Δίωνα τὸν ἐξ Ἀκαδημείας, ὡς ἄξιόν τινος σπουδῆς πεποιημένους ἔργον ἀναγράψασθαι λόγους παρὰ πότον γενομένους· ᾠήθης τε δεῖν ἡμᾶς τῶν σποράδην πολλάκις ἔν τε Ῥώμῃ μεθʼ ὑμῶν καὶ παρʼ ἡμῖν ἐν τῇ Ἑλλάδι, παρούσης ἅμα τραπέζης καὶ κύλικος, φιλολογηθέντων συναγαγεῖν τἀπιτήδεια· πρὸς τοῦτο γενόμενος τρία μὲν ἢδη σοι πέπομφα τῶν βιβλίων, ἑκάστου δέκα προβλήματα περιέχοντος· πέμψω δὲ καὶ τὰ λοιπὰ ταχέως, ἂν ταῦτα δόξῃ μὴ παντελῶς ἄμουσα μηδʼ ἀπροσδιόνυσʼ εἶναι.

1.1.11. Bölüm: İçki başında felsefe yapılmalı mı?

Her şeyden önce içki başında felsefe yapılıp yapılmayacağı konusu yerleştirilmiştir. Hatırlarsın, Atina'da yemekten sonra, şarap üstüne felsefe konuşmalarının yapılıp yapılmayacağı ve yapılacaksa ölçünün ne olduğu tartışılırken, orada bulunan Ariston "Tanrı aşkına, filozoflara şarap başında yer vermeyen var mı?" demişti. Ben de "Var ya, dostum" dedim, "hem de büyük bir ciddiyetle alay ederek, evin hanımı gibi felsefenin de şarap başında sesini çıkarmaması gerektiğini söylüyorlar. Perslerin eşleriyle değil cariyeleriyle sarhoş olup dans etmelerini de doğru buluyorlar; bizim de sofralara müziği ve tiyatroyu getirip felsefeye dokunmamamızı istiyorlar, çünkü ne felsefe şakaya elverişlidir ne biz o anda ciddi bir halde oluruz. Sofist İsokrates'in de, şarap başında bir şeyler söylemesi istendiğinde yalnız şunu söylediğini anlatırlar: 'Benim usta olduğum şeylerin zamanı değil; zamanı olan şeylerde ise ben usta değilim.'"

1.1.1

πρῶτον δὲ πάντων τέτακται τὸ περὶ τοῦ φιλοσοφεῖν παρὰ πότον. μέμνησαι γὰρ ὅτι, ζητήσεως Ἀθήνησι μετὰ δεῖπνον γενομένης εἰ χρηστέον ἐν οἴνῳ φιλοσόφοις λόγοις καὶ τί μέτρον ἔστι χρωμένοις, ἀρίστων παρών εἰσὶ γάρ ἔφησε πρὸς τῶν θεῶν οἱ φιλοσόφοις χώραν ἐπʼ οἴνῳ μὴ διδόντες; ἐγὼ δʼ εἶπον ἀλλ οὐ γὰρ εἰσίν, ὦ ἑταῖῤ, οἳ καὶ πάνυ γε σεμνῶς κατειρωνευόμενοι λέγουσι μὴ δεῖν ὥσπερ οἰκοδέσποιναν ἐν οἴνῳ φθέγγεσθαι φιλοσοφίαν· καὶ τοὺς Πέρσας ὀρθῶς φασι μὴ ταῖς γαμεταῖς ἀλλὰ ταῖς παλλακίσι συμμεθύσκεσθαι καὶ συνορχεῖσθαι; ταὐτὸ δὴ καὶ ἡμᾶς ἀξιοῦσι ποιεῖν εἰς τὰ συμπόσια τὴν μουσικὴν καὶ τὴν ὑποκριτικὴν ἐπεισάγοντας φιλοσοφίαν δὲ μὴ κινοῦντας, ὡς οὔτε συμπαίζειν ἐκείνην ἐπιτήδειον οὖσαν οὔθʼ ἡμᾶς τηνικαῦτα σπουδαστικῶς ἔχοντας· οὐδὲ γὰρ Ἰσοκράτη τὸν σοφιστὴν ὑπομεῖναι δεομένων εἰπεῖν τι παρʼ οἶνον ἀλλʼ ἢ τοσοῦτον ἐν οἷς μὲν ἐγὼ δεινός, οὐχ ὁ νῦν καιρός· ἐν οἷς δʼ ὁ νῦν καιρός, οὐκ ἐγὼ δεινός.

1.1.2Kraton yüksek sesle "Dionysos hakkı için" dedi, "Sofrayı Kharitlerden yoksun bırakacak böyle uzun cümleler kuracaksa, konuşmayı yeminle reddetmekte haklıydı. Ama sofradan hitabeti çıkarmakla felsefeyi çıkarmak bence aynı şey değildir. Felsefe başka bir iştir: hayat sanatı olduğundan hiçbir oyundan, eğlenceden, hazdan uzak durmaması, her birine ölçü ve zamanını getirerek katılması gerekir. Yoksa itidali ve adaleti de ciddiyetleriyle alay ederek içki sofrasına kabul etmememiz gerekir. Orestes'i ağırlayanlar gibi Thesmotheteion'da susarak yiyip içecek olsaydık, bu cehalete karşı fena bir teselli olmazdı. Ama Dionysos her şeyin çözücüsü, Lysios ve Lyaios ise, en çok da dilin dizginlerini alıp sese en büyük özgürlüğü veriyorsa, konuşmanın bol olduğu zamanı en iyi konuşmalardan yoksun bırakmak bence ahmaklık ve akılsızlıktır. Okullarda sofra görevlerini, içki arkadaşının aretē'sini, şarabın nasıl kullanılacağını araştırıp, sonra felsefeyi sofradan, sözle öğrettiğini fiille pekiştiremezmiş gibi çıkarmak da öyledir."

1.1.2

καὶ ὁ Κράτων ἀνακραγών εὖ γʼ εἶπε νὴ τὸν Διόνυσον ἐξώμνυτο τὸν λόγον, εἰ τοιαύτας ἔμελλε περαίνειν περιόδους, αἷς ἔμελλε Χαρίτων ἀνάστατον γενήσεσθαι συμπόσιον. οὐχ ὅμοιον δʼ οἶμαι ῥητορικὸν ἐξαιρεῖν συμποσίου λόγον καὶ φιλόσοφον· ἀλλʼ ἕτερόν ἐστι τὸ φιλοσοφίας, ἣν τέχνην περὶ βίον οὖσαν οὔτε τινὸς παιδιᾶς οὔτε τινὸς ἡδονῆς διαγωγὴν ἐχούσης ἀποστατεῖν εἰκὸς ἀλλὰ πᾶσι παρεῖναι τὸ μέτρον καὶ τὸν καιρὸν ἐπιφέρουσαν· ἢ μηδὲ σωφροσύνην μηδὲ δικαιοσύνην οἰώμεθα δεῖν εἰς τοὺς πότους δέχεσθαι, κατειρωνευόμενοι τὸ σεμνὸν αὐτῶν. εἰ μὲν οὖν, ὥσπερ οἱ τὸν Ὀρέστην ἑστιῶντες, ἐν Θεσμοθετείῳ σιωπῇ τρώγειν καὶ πίνειν ἐμέλλομεν, ἦν τι τοῦτο τῆς ἀμαθίας οὐκ ἀτυχὲς παραμύθιον· εἰ δὲ πάντων μὲν ὁ Διόνυσος Λύσιός ἐστι καὶ Λυαῖος, μάλιστα δὲ τῆς γλώττης ἀφαιρεῖται τὰ χαλινὰ καὶ πλείστην ἐλευθερίαν τῇ φωνῇ δίδωσιν, ἀβέλτερον οἶμαι καὶ ἀνόητον ἐν λόγοις πλεονάζοντα καιρὸν ἀποστερεῖν τῶν ἀρίστων λόγων, καὶ ζητεῖν μὲν ἐν ταῖς διατριβαῖς περὶ συμποτικῶν καθηκόντων καὶ τίς ἀρετὴ συμπότου καὶ πῶς οἴνῳ χρηστέον, ἐξ αὐτῶν δὲ τῶν συμποσίων ἀναιρεῖν φιλοσοφίαν ὡς ἔργῳ βεβαιοῦν ἃ διδάσκει λόγῳ μὴ δυναμένην.

1.1.3Sen, Kraton'a bu konuda karşı çıkmaya gerek olmadığını, içki başında yapılan felsefenin sınırını ve niteliğini aramak gerektiğini söylemiştin; kavgacılara ve bilgiçlik taslayanlara yapılan şu hoş şakadan kaçınmak için: "Şimdi yemeğe gidin ki savaşa tutuşalım." Bizi de konuşmaya çağırdın. Ben önce konukların kimler olduğuna bakmak gerektiğini söyledim. "Agathon'unki gibi Sokrateslerin, Phaidrosların, Pausaniasların, Eryksimakhosların; ya da Kallias'ınki gibi Kharmideslerin, Antistheneslerin, Hermogeneslerin bulunduğu, bilgi sever konukları çok bir sofraysa, onları masal gibi felsefeye bırakırız. Bunlar Dionysos'u Nymphalarla olduğu kadar Musalarla da karıştırırlar: Nymphalar onu bedenlere yumuşak ve uysal, Musalar ise psykhē'lere gerçekten tatlı ve sevinç verici olarak sokar. Birkaç cahil varsa, ünlüler arasına giren ünsüzler gibi eğitimli çoğunluğun arasında sıkışarak onların tam eklemsiz olmayan sesinden ve anlayışından pay alırlar. Ama kalabalık, her kuşun, her telin ve tahtanın sesine katlanıp filozofun sesine katlanamayanlardan oluşuyorsa, Peisistratos'un yaptığı işe yarar. O, oğullarıyla bir anlaşmazlığa düştüğünde düşmanlarının sevindiğini görünce halkı topladı ve 'Çocuklarımı ikna etmek istedim, ama direniyorlar, ben onlara uyacağım' dedi. Filozof da, sözlerini kabul etmeyen içki arkadaşları arasında görüşünü değiştirip onlara uyar, onların vakit geçirme biçimini edep sınırlarını aşmadıkça hoş karşılar. Çünkü bilir ki insanlar sözle hitabet yapar, ama susarak, şakalaşarak, hatta alay edilip alay ederek de felsefe yaparlar. Platon'un dediği gibi, adil olmadığı halde öyle görünmek en büyük haksızlık olduğu gibi, felsefe yaparken yapmıyor görünmek ve şaka yaparken ciddi işleri yerine getirmek de en büyük akıllılıktır. Euripides'in silahsız ve demirsiz Bakkhalarının kendilerine saldıranları asalarla vurup yaralaması gibi, gerçek filozofların alayları ve kahkahaları da büsbütün yara almaz olmayanları bir şekilde sarsar, yola getirir.

1.1.3

σοῦ δʼ εἰπόντος οὐκ ἄξιον εἶναι Κράτωνι περὶ τούτων ἀντιλέγειν, ὅρον δέ τινα καὶ χαρακτῆρα τῶν παρὰ πότον φιλοσοφουμένων ζητεῖν ἐκφεύγοντα τοῦτο δὴ τὸ παιζόμενον οὐκ ἀηδῶς πρὸς τοὺς ἐρίζοντας καὶ σοφιστιῶντας νῦν δʼ ἔρχεσθʼ ἐπὶ δεῖπνον ἵνα ξυνάγωμεν Ἄρηα, ηομ. β 381 καὶ παρακαλοῦντος ἡμᾶς ἐπὶ τὸν λόγον· ἔφην ἐγὼ πρῶτον ὅτι μοι δοκεῖ σκεπτέον εἶναι τὸ τῶν παρόντων· ἂν μὲν γὰρ πλείονας ἔχῃ φιλολόγους τὸ συμπόσιον, ὡς τὸ Ἀγάθωνος Σωκράτας Φαίδρους Παυσανίας Ἐρυξιμάχους, καὶ τὸ Καλλίου Χαρμίδας Ἀντισθένας Ἑρμογένας, ἑτέρους τούτοις παραπλησίους, ἀφήσομεν αὐτοὺς μύθῳ φιλοσοφεῖν, οὐχ ἧττον ταῖς Μούσαις τὸν Διόνυσον ἢ ταῖς Νύμφαις κεραννύντας ἐκεῖναι μὲν γὰρ αὐτὸν τοῖς σώμασιν ἵλεων καὶ πρᾶον, αὗται δὲ ταῖς ψυχαῖς μειλίχιον ὄντως καὶ χαριδώτην ἐπεισάγουσι. καὶ γὰρ ἂν ὀλίγοι τινὲς ἰδιῶται παρῶσιν, ὥσπερ ἄφωνα γράμματα φωνηέντων ἐν μέσῳ πολλῶν τῶν πεπαιδευμένων ἐμπεριλαμβανόμενοι, φθογγῆς τινος οὐ παντελῶς ἀνάρθρου καὶ συνέσεως κοινωνήσουσιν. ἂν δὲ πλῆθος ᾖ τοιούτων ἀνθρώπων, οἳ παντὸς μὲν ὀρνέου παντὸς δὲ νεύρου καὶ ξύλου μᾶλλον ἢ φιλοσόφου φωνὴν ὑπομένουσι, τὸ τοῦ Πεισιστράτου χρήσιμον ἐκεῖνος γὰρ ἐν διαφορᾷ τινι πρὸς τοὺς υἱοὺς γενόμενος, ὡς ᾔσθετο τοὺς ἐχθροὺς χαίροντας, ἐκκλησίαν συναγαγὼν ἔφη βούλεσθαι μὲν αὐτὸς πεῖσαι τοὺς παῖδας, ἐπεὶ δὲ δυσκόλως ἔχουσιν, αὐτὸς ἐκείνοις πείσεσθαι καὶ ἀκολουθήσειν. οὕτω δὴ καὶ φιλόσοφος ἀνὴρ ἐν συμπόταις μὴ δεχομένοις τοὺς λόγους αὐτοῦ μεταθέμενος ἕψεται καὶ ἀγαπήσει τὴν ἐκείνων διατριβὴν, ἐφʼ ὅσον μὴ ἐκβαίνει τὸ εὔσχημον· εἰδὼς ὅτι ῥητορεύουσι μὲν ἄνθρωποι διὰ λόγου, φιλοσοφοῦσι δὲ καὶ σιωπῶντες καὶ παίζοντες καὶ νὴ Δία σκωπτόμενοι καὶ σκώπτοντες. οὐ γὰρ μόνον ἀδικίας ἐσχάτης ἐστίν ὥς φησι Πλάτωνμὴ ὄντα δίκαιον εἶναι δοκεῖν, ἀλλὰ καὶ συνέσεως ἄκρας φιλοσοφοῦντα μὴ δοκεῖν φιλοσοφεῖν καὶ παίζοντα διαπράττεσθαι τὰ τῶν σπουδαζόντων. ὡς γὰρ αἱ παρʼ Εὐριπίδῃ μαινάδες ἄνοπλοι καὶ ἀσίδηροι τοῖς θυρσαρίοις παίουσαι τοὺς ἐπιτιθεμένους τραυματίζουσιν, οὕτω τῶν ἀληθινῶν φιλοσόφων καὶ τὰ σκώμματα καὶ οἱ γέλωτες τοὺς μὴ παντελῶς ἀτρώτους κινοῦσιν ἁμωσγέπως καὶ συνεπιστρέφουσιν.

1.1.4"Sofraya özgü bir hikâye türü de vardır bence: kimini tarih verir, kimini günlük işlerden almak mümkündür. Bunlar felsefeye, dindarlığa dair birçok örnek içerir, kimi erkekçe ve yüce işlere, kimi de iyilik ve insan sevgisine özendirir. Bunları farkettirmeden kullanarak içenleri eğiten kimse, sarhoşluğun kötülüklerinden en küçüğünü gidermiş olmaz. Şaraba sığırdili karıştıranlar, güvercinotu ve baldıran kılının suyuyla zemini serpenler, bunların konuklara neşe ve dostluk verdiğini düşünerek şaraba gizlice ilaç katan Homeros'un Helene'sini taklit ederler; ama o masalın da Mısır'dan uzun bir yol dolaşıp uygun ve yakışır sözlerle sona erdiğini görmezler. Çünkü Helene içenlere Odysseus'u anlatır:

Bu güçlü adam neler yaptı, neler katlandı, kendini aşağılık darbelerle döverek.

Acıyı dindiren, yas söndüren ilaç herhalde buydu: içinde bulunulan duruma ve işlere uygun, yerinde söz. Zarif insanlar doğrudan felsefe yapsalar bile o anda konuşmayı ispatın zorlayıcılığıyla değil, inandırıcılığıyla yürütürler. Görüyorsun, Platon da Şölen'de gayeden, ilk iyiden ve genel olarak tanrısal şeylerden söz ederken ispatı germez, güreşe hazırlanmaz, alışageldiği gibi kavrayışını kaçılmaz biçimde sıkmaz; adamları daha yumuşak önermelerle, örneklerle ve mitlerle kendine çeker."

1.1.4

οἶμαι δὲ διηγήσεων εἶναί τι συμποτικὸν γένος, ὧν τὰς μὲν ἱστορία δίδωσι, τὰς δʼ ἐκ τῶν ἀνὰ χεῖρα πραγμάτων λαβεῖν ἔστι, πολλὰ μὲν εἰς φιλοσοφίαν παραδείγματα πολλὰ δʼ εἰς εὐσέβειαν ἐχούσας, ἀνδρικῶν τε πράξεων καὶ μεγαλοθύμων ἐνίας δὲ χρηστῶν καὶ φιλανθρώπων ζῆλον ἐπαγούσας· αἷς ἤν τις ἀνυπόπτως χρώμενος διαπαιδαγωγῇ τοὺς πίνοντας, οὐ τὰ ἐλάχιστα τῶν κακῶν ἀφαιρήσει τῆς μέθης. οἱ μὲν οὖν τὰ βούγλωσσα καταμιγνύντες εἰς τὸν οἶνον καὶ τοῖς ἀποβρέγμασι τῶν περιστερεώνων καὶ ἀδιάντων τὰ ἐδάφη ῥαίνοντες, ὡς τούτων τινὰ τοῖς ἑστιωμένοις εὐθυμίαν καὶ φιλοφροσύνην ἐνδιδόντων, ἀπομιμούμενοι τὴν Ὁμηρικὴν Ἑλένην ὑποφαρμάττουσαν τὸν ἄκρατον, οὐ συνορῶσιν ὅτι κἀκεῖνος ὁ μῦθος ἐκπεριελθὼν ἀπʼ Αἰγύπτου μακρὰν ὁδὸν εἰς λόγους ἐπιεικεῖς καὶ πρέποντας ἐτελεύτησεν ἡ γὰρ Ἑλένη πίνουσιν αὐτοῖς διηγεῖται περὶ τοῦ Ὀδυσσέως· οἷον τόδʼ ἔρεξε καὶ ἔτλη καρτερὸς ἀνήρ, αὐτόν μιν πληγῇσιν ἀεικελίῃσι δαμάσσας· τοῦτο γὰρ ἦν ὡς ἔοικε τὸ νηπενθὲς φάρμακον καὶ ἀνώδυνον, λόγος ἔχων καιρὸν ἁρμόζοντα τοῖς ὑποκειμένοις πάθεσι καὶ πράγμασιν. οἱ δὲ χαρίεντες, κἂν ἀπʼ εὐθείας φιλοσοφῶσι, τηνικαῦτα διὰ τοῦ πιθανοῦ μᾶλλον ἢ βιαστικοῦ τῶν ἀποδείξεων ἄγουσι τὸν λόγον. ὁρᾷς γὰρ ὅτι καὶ Πλάτων ἐν τῷ Συμποσίῳ περὶ τέλους διαλεγόμενος καὶ τοῦ πρώτου ἀγαθοῦ καὶ ὅλως θεολογῶν οὐκ ἐντείνει τὴν ἀπόδειξιν οὐδʼ ὑποκονίεται, τὴν λαβὴν ὥσπερ εἴωθεν εὔτονον ποιῶν καὶ ἄφυκτον, ἀλλʼ ὑγροτέροις λήμμασι καὶ παραδείγμασι καὶ μυθολογίαις προσάγεται τοὺς ἄνδρας.

1.1.5"Araştırmalar da yumuşak, sorunlar bilinen, sorular uygun olmalı, zorlamalı olmamalıdır ki daha az anlayanları boğmasın, ürkütmesin. İçenlerin bedenlerini dans ve koroyla sallamak âdettir; ama onları kalkıp silahlı dövüşe ya da disk atmaya zorlarsak sofra hem tatsız olur hem zararlı. Psykhē'leri de hafif araştırmalar uyumlu ve faydalı biçimde hareket ettirir. Demokritos'un dediği gibi 'kavgacıların ve sırım düğümleyenlerin' sözlerini bırakmalıyız; bunlar kendilerini zor ve görülmesi güç konularda gerer, oradakileri de sıkarlar. Şarap gibi konuşma da ortak olmalı, herkes ondan pay almalıdır. Böyle sorunlar ortaya atanlar, Aisopos'un turnasından ve tilkisinden daha paylaşımcı değildir. Tilki yağlı bir çorbayı düz bir taşa dökerek turnayı ağırlamış, turna ziyafet çekememiş, gülünç olmuş; çorba yağlı olduğundan ince gagasından kaçıyormuş. Sırası gelince turna da onu yemeğe çağırıp yemeği ince ve uzun boyunlu bir testide sunmuş; kendisi gagasını kolayca sokup yemiş, tilki ise payını alamamış. Filozoflar da içki başında ince mantık sorunlarına dalıp izleyemeyen çoğunluğu rahatsız ederse, onlar da şarkılara, boş hikâyelere, bayağı ve çarşı pazar konuşmalarına atılırsa, sofra paylaşımının gayesi yok olur ve Dionysos'a hakaret edilmiş olur. Phrynikhos ve Aiskhylos tragedyayı mitlere ve acılara yöneltince 'Bunların Dionysos'la ne ilgisi var?' denmişti ya, ben de sofralara Egemen Kanıt'ı sürükleyenlere sık sık 'Ey adam, bunun Dionysos'la ne ilgisi var?' demek istemişimdir. Ortada karışım kabı durur, tanrının bizi özgür kılarak taktığı taçlar dağıtılırken skolion denen şarkıları söylemek belki de güzel ve sofraya uygun değildir." Bir söze göre skolia, karanlık biçimde yazılmış bir şarkı türü değildir: önce herkes bir ağızdan peana söyleyerek tanrının şarkısını okurmuş; sonra sırayla her birine mersin dalı verilirmiş, buna da onu alan şarkı söylediği için, sanırım, aisakos derlermiş; ardından lir dolaştırılır, eğitimli olan alıp akort ederek söylermiş, zevkten yoksunlar kabul etmeyince, bu yüzden herkese ait ve kolay olmayan şarkıya "skolion", yani eğri denmiş. Başkaları mersin dalının sırayla gitmediğini, yataktan yatağa dolaştığını söyler: ilk söyleyen ikinci yatağın ilkine verir, o üçüncü yatağın ilkine, sonra ikinci, ikinciye; dolanımın karışık ve kıvrımlı olması yüzünden skolion denmiş.

1.1.5

εἶναι δὲ δεῖ καὶ αὐτὰς τὰς ζητήσεις ὑγροτέρας καὶ γνώριμα τὰ προβλήματα καὶ τὰς πεύσεις ἐπιεικεῖς καὶ μὴ γλίσχρας, ἵνα μὴ πνίγωσι τοὺς ἀνοητοτέρους μηδʼ ἀποτρέπωσιν. ὥσπερ γὰρ τὰ σώματα πινόντων διʼ ὀρχήσεως καὶ χορείας νενόμισται σαλεύειν, ἂν δʼ ὁπλομαχεῖν ἀναστάντας ἢ δισκεύειν ἀναγκάζωμεν αὐτούς, οὐ μόνον ἀτερπὲς ἀλλὰ καὶ βλαβερὸν ἔσται τὸ συμπόσιον· οὕτω τὰς ψυχὰς αἱ μὲν ἐλαφραὶ ζητήσεις ἐμμελῶς καὶ ὠφελίμως κινοῦσιν, ἐριδαντέων δὲ κατὰ Δημόκριτονκαὶ ἱμαντελικτέων λόγους ἀφετέον, οἳ αὐτούς τε κατατείνουσιν ἐν πράγμασι γλίσχροις καὶ δυσθεωρήτοις τούς τε παρατυγχάνοντας ἀνιῶσι· δεῖ γὰρ ὡς τὸν οἶνον κοινὸν εἶναι καὶ τὸν λόγον, οὗ πάντες μεθέξουσιν. οἱ δὲ τοιαῦτα προβλήματα καθιέντες οὐδὲν ἂν τῆς Αἰσωπείου γεράνου καὶ ἀλώπεκος ἐπιεικέστεροι πρὸς κοινωνίαν φανεῖεν· ὧν ἡ μὲν ἔτνος τι λιπαρὸν κατὰ λίθου πλατείας καταχεαμένη τὴν γέρανον ἐδέξατο οὐκ εὐωχουμένην, ἀλλὰ γελοῖα πάσχουσαν· ἐξέφευγε γὰρ ὑγρότητι τὸ ἔτνος τὴν λεπτότητα τοῦ στόματος αὐτῆς. ἐν μέρει τοίνυν ἡ γέρανος αὐτῇ καταγγείλασα δεῖπνον ἐν λαγυνίδι προὔθηκε λεπτὸν ἐχούσῃ καὶ μακρὸν τράχηλον, ὥστʼ αὐτὴ μὲν καθιέναι τὸ στόμα ῥᾳδίως καὶ ἀπολαύειν, τὴν δʼ ἀλώπεκα μὴ δυναμένην κομίζεσθαι συμβολὰς πρεπούσας. οὕτω τοίνυν, ὅταν οἱ φιλόσοφοι παρὰ πότον εἰς λεπτὰ καὶ διαλεκτικὰ προβλήματα καταδύντες ἐνοχλῶσι τοῖς πολλοῖς ἕπεσθαι μὴ δυναμένοις, ἐκεῖνοι δὲ πάλιν ἐπʼ ᾠδάς τινας καὶ διηγήματα φλυαρώδη καὶ λόγους βαναύσους καὶ ἀγοραίους ἐμβάλλωσιν ἑαυτούς, οἴχεται τῆς συμποτικῆς κοινωνίας τὸ τέλος καὶ καθύβρισται ὁ Διόνυσος. ὥσπερ οὖν, Φρυνίχου καὶ Αἰσχύλου τὴν τραγῳδίαν εἰς μύθους καὶ πάθη προαγόντων, ἐλέχθη τὸ τί ταῦτα πρὸς τὸν Διόνυσον; οὕτως ἔμοιγε πολλάκις εἰπεῖν παρέστη πρὸς τοὺς ἕλκοντας εἰς τὰ συμπόσια τὸν Κυριεύοντα ὦ ἄνθρωπε, τί ταῦτα πρὸς τὸν Διόνυσον; ᾄδειν μὲν γὰρ ἴσως τὰ καλούμενα σκόλια, κρατῆρος ἐν μέσῳ προκειμένου καὶ στεφάνων διανεμομένων, οὓς ὁ θεὸς ἐλευθερῶν ἡμᾶς ἐπιτίθησιν, οὐ καλὸν δʼ οὐδὲ συμποτικόν. ἐπεί τοι καὶ τὰ σκόλιά φασιν οὐ γένος ᾀσμάτων εἶναι πεποιημένων ἀσαφῶς, ἀλλʼ ὅτι πρῶτον μὲν ᾖδον ᾠδὴν τοῦ θεοῦ κοινῶς ἅπαντες μιᾷ φωνῇ παιανίζοντες, δεύτερον δʼ ἐφεξῆς ἑκάστῳ μυρσίνης παραδιδομένης, ἣν αἴσακον οἶμαι διὰ τὸ ᾄδειν τὸν δεξάμενον ἐκάλουν· ἐπὶ δὲ τούτῳ λύρας περιφερομένης, ὁ μὲν πεπαιδευμένος ἐλάμβανε καὶ ᾖδεν ἁρμοζόμενος, τῶν δʼ ἀμούσων οὐ προσιεμένων, σκολιὸν ὠνομάσθη τὸ μὴ κοινὸν αὐτοῦ μηδὲ ῥᾴδιον. ἄλλοι δέ φασι τὴν μυρσίνην οὐ καθεξῆς βαδίζειν, ἀλλὰ καθʼ ἕκαστον ἀπὸ κλίνης ἐπὶ κλίνην διαφέρεσθαι· τὸν γὰρ πρῶτον ᾄσαντα τῷ πρώτῳ τῆς δευτέρας κλίνης ἀποστέλλειν, ἐκεῖνον δὲ τῷ πρώτῳ τῆς τρίτης, εἶτα τὸν δεύτερον ὁμοίως τῷ δευτέρῳ, καὶ τὸ ποικίλον καὶ πολυκαμπὲς ὡς ἔοικε τῆς περιόδου σκολιὸν ὠνομάσθη.

1.2.12. Bölüm: Konukları ev sahibi mi yerleştirmeli, yoksa bunu onlara mı bırakmalı?

Kardeşim Timon, kalabalık bir yemek verirken, davetliler arasında yabancılar, vatandaşlar, tanıdıklar, akrabalar, kısacası her türden insan bulunduğu için, gelenlerin her birine istediği yere geçip oturmasını söylemişti. Çoğu gelmiş oturmuşken, süslü giysisi ve peşindeki köle takımıyla komedilerdeki zengin züppeye benzeyen, biraz da görgüsüz bir yabancı, erkekler odasının kapısına kadar geldi. Gözlerini oturanların üzerinde gezdirdi, içeri girmek istemedi, çekip gitti. Birçokları peşinden koşunca kendine layık bir yer göremediğini söyledi. Oturanlar, ki çoğu biraz içmişti, gülerek "sevinçle ve hayır duasıyla evden uğurlansın" diye seslendiler.

1.2.1

Τίμων ὁ ἀδελφὸς ἑστιῶν πλείονας ἕκαστον ἐκέλευε τῶν εἰσιόντων ὅποι βούλεται παρεμβάλλειν καὶ κατακλίνεσθαι, διὰ τὸ καὶ ξένους καὶ πολίτας καὶ συνήθεις καὶ οἰκείους; καὶ ὅλως παντοδαποὺς τοὺς κεκλημένους εἶναι. πολλῶν οὖν ἤδη παρόντων, ξένος τις ὥσπερ εὐπάρυφος ἐκ κωμῳδίας ἐσθῆτί τε περιττῇ καὶ ἀκολουθίᾳ παίδων ὑποσολοικότερος, ἧκεν ἄχρι τῶν θυρῶν τοῦ ἀνδρῶνος, καὶ κύκλῳ ταῖς ὄψεσιν ἐπελθὼν τοὺς κατακειμένους οὐκ ἠθέλησεν εἰσελθεῖν ἀλλʼ ᾤχετʼ ἀπιών· καὶ πολλῶν μεταθεόντων, οὐκ ἔφη τὸν ἄξιον ἑαυτοῦ τόπον ὁρᾶν λειπόμενον. ἐκεῖνον μὲν οὖν πολλῷ γέλωτι χαίροντας εὐφημοῦντας ἐκπέμπειν δόμων ἐκέλευον οἱ κατακείμενοι· καὶ γὰρ ἦσαν πολλοὶ μετρίως ὑποπεπωκότες.

1.2.2Yemek bitince babam, daha uzakta oturan bana seslendi: "Timon ile ben seni hakem seçtik, çünkü anlaşamıyoruz. Bu yabancı yüzünden uzun zamandır benden azar işitiyor. Ben söylediğim gibi oturma düzeni baştan yapılsaydı, 'atları ve kalkanlı adamları düzenlemeyi' bilen birine düzensizlikten hesap vermek zorunda kalmazdık. Anlatıldığına göre komutan Aemilius Paulus, Makedonya'da Perseus'u yendikten sonra içki sofraları kurarken her şeyde şaşılacak bir düzen ve dizi gözetmiş, 'En korkunç savaş hattını da en tatlı sofrayı da kurmak aynı adamın işidir, çünkü ikisi de iyi düzene dayanır' demiş. Şair de en iyi ve en kral yaratılışlı olanlara 'halkların düzenleyicileri' der. Siz de, sanırım, büyük tanrının düzensizliği iyi düzenle kozmosa çevirdiğini; varlıklardan hiçbir şey almadan, hiçbir şey eklemeden, her birini uygun yerine koyarak en şekilsizden tabiatın en güzel biçimini yaptığını söylersiniz. Bu daha yüce ve büyük şeyleri sizden öğreniyoruz. Biz kendimiz de görüyoruz ki yemeğe yapılan harcama düzene ortak olmadıkça hiçbir zevk ve asalet taşımaz. Bu yüzden aşçıların ve garsonların neyi ilk, neyi ikinci, neyi ortada, neyi sonda getireceklerine; hatta kokuya, taçlara, varsa arp çalan kıza yer ve sıra ayırmaya özen göstermeleri, ama bu şeylere çağrılanları gelişigüzel oturtup doyurmaları gülünçtür. Yaşa, makama ya da benzeri bir şeye göre yakışan yeri vermek gerekir; böylece önde olan onurlandırılır, ikinci olan alışır, düzenleyen de uygun olanı ayırt edip kestirmede idman yapar. Üstüne saygıyla ayrılan yer ve ayakta durma varken oturma yeri yoktur denilemez; ev sahibi de birine ötekinden önce kadeh kaldırır, ama oturma yerlerindeki farkları görmezden gelir, baştan sofrayı 'tek Mykonos' dedikleri yığına çevirir." Babamın savunması buydu.

1.2.2

ἐπεὶ δὲ τὰ περὶ τὸ δεῖπνον τέλος εἶχεν, ὁ πατὴρ ἐμὲ πορρωτέρω κατακείμενον προσειπών Τίμων ἔφη κἀγὼ κριτήν σε πεποιήμεθα διαφερόμενοι· πάλαι γὰρ ἀκούει κακῶς ὑπʼ ἐμοῦ διὰ τὸν ξένον εἰ γὰρ διετάττετο ἀπʼ ἀρχῆς, ὥσπερ ἐκέλευον ἐγώ, τὰς κλίσεις, οὐκ ἂν εὐθύνας ὑπείχομεν ἀταξίας ἀνδρὶ δεινῷ· κοσμῆσαι ἵππους τε καὶ ἀνέρας ἀσπιδιώτας. καὶ γὰρ δὴ Παῦλον Αἰμίλιον στρατηγὸν λέγουσιν, ὅτε Περσέα καταπολεμήσας ἐν Μακεδονίᾳ πότους συνεκρότει, κόσμῳ τε θαυμαστῷ περὶ πάντα καὶ τῇ λοιπῇ τάξει χρώμενον, εἰπεῖν ὅτι ταὐτοῦ ἀνδρός ἐστι καὶ φάλαγγα συστῆσαι φοβερωτάτην καὶ συμπόσιον ἣδιστον· ἀμφότερα γὰρ εὐταξίας εἶναι. καὶ τοὺς ἀρίστους καὶ τοὺς βασιλικωτάτους ὁ ποιητὴς εἴωθε κοσμήτορας λαῶν προσαγορεύειν. καὶ τὸν μέγαν θεὸν ὑμεῖς πού φατε τὴν ἀκοσμίαν εὐταξίᾳ μεταβαλεῖν εἰς κόσμον, οὔτʼ ἀφελόντα τῶν ὄντων οὐδὲν οὔτε προσθέντα, τῷ δʼ ἕκαστον ἐπὶ τὴν προσήκουσαν χώραν καταστῆσαι τὸ κάλλιστον ἐξ ἀμορφοτάτου σχῆμα περὶ τὴν φύσιν ἀπεργασάμενον. ἀλλὰ ταῦτα μὲν τὰ σεμνότερα καὶ μείζονα παρʼ ὑμῶν μανθάνομεν αὐτοὶ δὲ καὶ τὴν περὶ τὰ δεῖπνα δαπάνην ὁρῶμεν οὐδὲν ἔχουσαν ἐπιτερπὲς οὐδʼ ἐλευθέριον, εἰ μὴ τάξεως μετάσχοι. διὸ καὶ γελοῖόν ἐστι τοῖς μὲν ὀψοποιοῖς καὶ τραπεζοκόμοις σφόδρα μέλειν τί πρῶτον ἢ τί δεύτερον ἢ μέσον ἢ τελευταῖον ἐπάξουσι, καὶ νὴ Δία μύρου τινὰ καὶ στεφάνων καὶ ψαλτρίας, ἂν τύχῃ παροῦσα, χώραν καὶ τάξιν· εἶναι· τοὺς δʼ ἐπὶ ταῦτα καλουμένους εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε κατακλίναντα χορτάζειν, μήθʼ ἡλικίᾳ μήτʼ ἀρχῇ μήτʼ ἄλλῳ τινὶ τῶν ὁμοίων τὴν ἁρμόττουσαν ἀποδιδόντα τάξιν, ἐν ᾗ τιμᾶται μὲν ὁ προύχων ἐθίζεται δʼ ὁ δευτερεύων, γυμνάζεται δʼ ὁ τάττων πρὸς διάκρισιν καὶ στοχασμὸν τοῦ πρέποντος. οὐ γὰρ ἕδρα μὲν ἔστι καὶ στάσις τοῦ κρείττονος, κατάκλισις δʼ οὐκ ἔστιν οὐδὲ προπίεται ἑτέρῳ πρὸ ἑτέρου μᾶλλον ὁ ἑστιῶν, περὶ δὲ τὰς κατακλίσεις παρόψεται τὰς διαφοράς, εὐθὺς ἐν ἀρχῇ τὴν λεγομένην μίαν Μύκονον ἀποφήνας τὸ συμπόσιον. ἡ μὲν οὖν τοῦ πατρὸς δικαιολογία τοιαύτη τις ἦν.

1.2.3Kardeşim ise, kendisinin Bias'tan daha bilge olmadığını söyledi: Bias iki dost arasında hakemliği reddetmişken, o bu kadar akraba ve arkadaş arasında, üstelik para için değil, öncelik için hüküm mü verecekti? Sanki dostlarını ağırlamak için değil üzmek için çağırmış gibi! "Atasözündeki Menelaos çağrılmadan öğüt verdiği için yersizdi" dedi. "Ama ev sahipliği yerine, başvurmayan ve yargılanmayan insanlar arasında hangisinin daha iyi ya da daha kötü olduğuna karar veren hâkim ve hakem kesilen ondan da yersizdir. Çünkü buraya yarışmak için değil, yemek yemek için geldiler. Ayrıca ayırt etmek de kolay değil: kimi yaşça, kimi güçce, kimi ihtiyaç dolayısıyla, kimi akrabalıkla üstündür. Karşılaştırma ödevi yapar gibi Aristoteles'in ya da Thrasymakhos'un topikleşmiş sözlerini elde tutmak gerekir; işe yarar bir şey yapmaz, çarşıdan ve tiyatrodan boş kanaati sofraya taşırız. Öteki hâlleri sohbetle gevşetmeye çalışırken bunu [körüklemiş oluruz]. Oysa bence ayaktaki çamuru yıkadığımızdan çok daha fazla psykhē'mizdeki bu kiri yıkayıp içki başında birbirimizle hafifçe ve yalınca kaynaşmalıyız. Şimdi ise konuklar arasındaki öfkeden ya da işten gelen düşmanlığı gidermeye çalışırken, hırsı yeniden körüklüyor, alevlendiriyoruz; kimini küçültüp kimini şişiriyoruz. Oturma düzenine daha sık kadeh kaldırma, servis, sohbet ve hitap da eşlik edecekse, sofra dostça olmaktan çıkıp satraplara yakışır bir şeye döner. Öte yandan başka şeylerde konuklara eşitliği koruyacaksak, neden işe buradan başlayıp onları kibirsiz ve yalın bir biçimde yan yana oturmaya alıştırmıyoruz; kapıdan girer girmez yemeğin demokratik olduğunu, [varlıklı için] ayrılmış bir yer bulunmadığını görsünler?"

1.2.3

ὁ δʼ ἀδελφὸς εἶπεν ὅτι τοῦ Βίαντος οὐκ εἴη σοφώτερος, ὥστʼ, ἐκείνου δυεῖν φίλων ἀπειπαμένου δίαιταν, αὐτὸς ὁμοῦ τοσούτων μὲν οἰκείων τοσούτων δʼ ἑταίρων γίγνεσθαι κριτής, οὐ περὶ χρημάτων ἀλλὰ περὶ πρωτείων ἀποφαινόμενος, ὥσπερ οὐ φιλοφρονήσασθαι παρακεκληκὼς ἀλλʼ ἀνιᾶσαι τοὺς ἐπιτηδείους. ἄτοπος μὲν οὖν ἔφη καὶ παροιμιώδης Μενέλαος, εἴ γε σύμβουλος ἐγένετο μὴ παρακεκλημένος· ἀτοπώτερος δʼ ὁ ποιῶν ἑαυτὸν ἀνθʼ ἑστιάτορος δικαστὴν καὶ κριτὴν τῶν οὐκ ἐπιτρεπόντων οὐδὲ κρινομένων, τίς ἐστι βελτίων τίνος ἢ χείρων· οὐ γὰρ εἰς ἀγῶνα καθείκασιν ἀλλʼ ἐπὶ δεῖπνον ἥκουσιν. ἀλλʼ οὐδʼ εὐχερὴς ἡ διάκρισίς ἐστι, τῶν μὲν ἡλικίᾳ τῶν δὲ δυνάμει τῶν δὲ χρείᾳ τῶν δʼ οἰκειότητι διαφερόντων· ἀλλὰ δεῖ, καθάπερ ὑπόθεσιν μελετῶντα συγκριτικήν, τοὺς Ἀριστοτέλους to/pous ἢ τοὺς Θρασυμάχου ὑπερβάλλοντας ἔχειν προχείρους οὐδὲν τῶν χρησίμων διαπραττόμενον ἀλλὰ τὴν κενὴν δόξαν ἐκ τῆς ἀγορᾶς καὶ τῶν θεάτρων εἰς τὰ συμπόσια μετάγοντα, καὶ τὰ μὲν ἄλλα πάθη πειρώμενον ἀνιέναι συνουσίᾳ, τὸν δὲ τύχηι ἐπισκευάζοντα, […] ον πολὺ μᾶλλον οἶμαι προσήκει τῆς ψυχῆς ἢ τὸν πηλὸν ἀπονιψαμένους τῶν ποδῶν ἐλαφρῶς καὶ ἀφελῶς παρὰ πότον ἀλλήλοις συμφέρεσθαι, νῦν δὲ τὴν μὲν ἐξ ὀργῆς τινος ἢ πραγμάτων ἔχθραν πειρώμεθα τῶν κεκλημένων ἀφαιρεῖν, τῇ δὲ φιλοτιμίᾳ πάλιν ὑπεκκάομεν καὶ ἀναζωπυροῦμεν, τοὺς μὲν ταπεινοῦντες τοὺς δʼ ὀγκοῦντες. καίτοι γʼ, εἰ μὲν ἀκολουθήσουσι τῇ κατακλίσει προπόσεις τε συνεχέστεραι καὶ παραθέσεις ἔτι δʼ ὁμιλίαι καὶ προσαγορεύσεις, παντάπασι γενήσεται σατραπικὸν ἡμῖν ἀντὶ φιλικοῦ τὸ συμπόσιον· εἰ δὲ περὶ τἄλλα τὴν ἰσότητα τοῖς ἀνδράσι φυλάξομεν, τί οὐκ ἐντεῦθεν ἀρξάμενοι πρῶτον ἐθίζομεν ἀτύφως καὶ ἀφελῶς; κατακλίνεσθαι μετʼ ἀλλήλων, εὐθὺς ἀπὸ τῶν θυρῶν ὁρῶντας, ὅτι δημοκρατικῶς ἐπὶ τὸ δεῖπνον, καὶ οὐκ […] ἐξαίρετον ὡς […] πόλιν, ἐφʼ οὗ κατακλιθεὶς ὁ πλούσιος ἐν τῇ κατακλίσει τοῖς εὐτελεστάτοις;

1.2.4Bunlar da söylenince orada bulunanlar hüküm istedi. Ben, hâkim değil arabulucu seçildiğimi, ortadan yürüyeceğimi söyledim. "Genç konuklar, vatandaşlar ve tanıdıklar Timon'un dediği gibi, rastladıkları yere yalınca ve kibirsizce oturmaya alıştırılmalıdır; bu uysallığı dostluk için güzel bir azık edinirler. Ama yabancılar, yöneticiler ya da yaşlılar söz konusu olduğunda, felsefe yaparken kibri ön kapıdan kovup arka kapıdan, büyük bir umursamazlıkla içeri sokmaktan korkarım. Bu konuda âdete ve kanuna da bir şey vermek gerekir. Yoksa kadeh kaldırmaları ve hitapları da kaldıralım; bunları rastgele kişilere değil, elimizden geldiğince ayırarak yapıyor ve Yunanların kralının dediği gibi 'oturma yeri, et ve daha dolu kadehlerle' onurlandırıyoruz; o da yeri ilk onur olarak saymaktadır. Alkinoos'u da, oğlunu kaldırıp konuğu yanına oturttuğu için överiz: 'yiğit Laodamas, en çok sevdiği, yanında oturan'. Yalvarıcıyı sevilenin yerine oturtmak zarif ve insancıl bir davranıştır. Tanrılar arasında da böyle bir ayrım vardır: Poseidon meclise en son geldiği halde 'ortada oturdu', çünkü o yer ona yaraşıyordu. Athena'nın ise hep Zeus'un yanında ayrı bir yeri olduğu anlaşılır. Şair bunu Thetis için 'Baba Zeus'un yanına oturdu, Athena ona yer verdi' diyerek ima eder; Pindaros da açıkça söyler: 'ateş soluyan yıldırımın dibinde oturan.' Timon, başkalarından alıp birine onur vermemek gerektiğini söyleyecek. Oysa bunu asıl kendisi yapıyor; herkese ait kılan kişi, kişiye özgü olanı alır; kişiye özgü olan ise layık olduğudur. Aretē'ye, akrabalığa, makama ve benzerlerine borçlu olunan önceliği koşu ve yarış ödülü yapar. Konukları üzmekten kaçtığını sanırken bunu daha çok kendi üstüne çeker; çünkü herkesi alışılmış onurdan yoksun bırakarak üzer. Bana kalırsa ayırt etmek de pek zor değildir. Önce, itibarı birbirine denk birçok kişi bir davete kolay kolay birlikte gelmez. Sonra saygın yerler birden çok olduğundan paylaştırma boldur; insan iyi nişan alabilirse, kimine ilk olduğu için, kimine orta, kimine kendi yanında ya da bir dostunun, tanıdığının, hocasının yanında olduğu için itibarlı denen yerlerden birini verir; ötekilere de hediyeler ve dostça ilgi gösterir. Değerler zor ayırt ediliyor, adamlar da huysuzsa, bak nasıl bir çare bulurum: en saygın yere, babam varsa onu, yoksa dedemi, kayınpederimi, amcamı ya da ev sahibinden özel ve tartışılmaz bir onur görenlerden birini oturturum. Bu tekniği Homeros'tan aldım. Çünkü Akhilleus, Menelaos ile Antilokhos'un at yarışında ikincilik için çekiştiğini görüp öfke ve hırsın daha ileri gitmesinden korkunca ödülü başkasına vermek ister; sözde Eumelos'a acıyıp onu onurlandırır, fiilen ise onların kavgasının sebebini ortadan kaldırır."

1.2.4

ἐπεὶ δὲ καὶ ταῦτʼ ἐρρήθη καὶ τὴν κρίσιν ἀπῄτουν οἱ παρόντες, ἔφην ἐγώ, διαιτητὴς ᾑρημένος οὐ κριτὴς, βαδιεῖσθαι διὰ μέσου. νέους μὲν γάρεἶπον ἑστιῶντας καὶ πολίτας καὶ συνήθεις ἐθιστέον, ὥς φησι Τίμων, ἀφελῶς καὶ ἀτύφως κατανέμειν αὑτοὺς εἰς ἣν ἂν τύχωσι χώραν, καλὸν εἰς φιλίαν ἐφόδιον τὴν εὐκολίαν λαμβάνοντας· ἐν δὲ ξένοις ἢ ἄρχουσιν ἢ πρεσβυτέροις φιλοσοφοῦντες δέδια μὴ δοκῶμεν τῇ αὐλείῳ τὸν τῦφον ἀποκλείοντες εἰσάγειν τῇ παραθύρῳ μετὰ πολλῆς ἀδιαφορίας· ἐν ᾧ καὶ συνηθείᾳ τι καὶ νόμῳ δοτέον. ἢ καὶ προπόσεις καὶ προσαγορεύσεις ἀνέλωμεν, αἷς πρὸς τοὺς ἐπιτυγχάνοντας οὐδʼ ἀκρίτως ἀλλʼ ὡς ἐνδέχεται μάλιστα χρώμενοι τιμῶμεν ἕδρῃ τε κρέασὶν τʼ ἠδὲ πλείοις δεπάεσσιν ὥς φησιν ὁ τῶν Ἑλλήνων βασιλεύς, τὴν τάξιν ἐν πρώτῃ τιμῇ τιθέμενος. ἐπαινοῦμεν δὲ καὶ τὸν Ἀλκίνουν, ὅτι τὸν ξένον ἱδρύει παρʼ αὑτὸν υἱὸν ἀναστήσας, ἀγαπήνορα Λαοδάμαντα, ὃς οἱ πλησίον ἷζε, μάλιστα δέ μιν φιλέεσκε. τὸ γὰρ εἰς τὴν τοῦ φιλουμένου χώραν καθίσαι τὸν ἱκέτην ἐπιδέξιον ἐμμελῶς καὶ φιλάνθρωπον. ἔστι δὲ καὶ παρὰ τοῖς θεοῖς διάκρισις τῶν τοιούτων ὁ μὲν γὰρ Ποσειδῶν, καίπερ ὕστατος εἰς τὴν ἐκκλησίαν παραγενόμενος ἷζεν ἄρʼ ἐν μέσσοισιν ὡς ταύτης αὐτῷ τῆς χώρας προσηκούσης. ἡ δʼ Ἀθηνᾶ φαίνεται τὸν πλησίον ἀεὶ τοῦ Διὸς τόπον ἐξαίρετον ἔχουσα καὶ τοῦτο παρεμφαίνει μὲν ὁ ποιητὴς διʼ ὧν ἐπὶ τῆς Θέτιδός φησιν ἡ δʼ ἄρα πὰρ Διὶ πατρὶ καθέζετο, εἶξε δʼ Ἀθήνη, διαρρήδην δʼ ὁ Πίνδαρος λέγει πῦρ πνέοντος ἅτε κεραυνοῦ ἄγχιστα ἡμένη. καίτοι φήσει Τίμων οὐ δεῖν ἀφαιρεῖσθαι τῶν ἄλλων ἑνὶ προσνέμοντα τὴν τιμήν. ὅπερ αὐτὸς ἔοικε ποιεῖν μᾶλλον· ἀφαιρεῖται γὰρ ὁ κοινὸν ποιῶν τὸ ἴδιον ἴδιον δὲ τὸ κατʼ ἀξίαν ἑκάστου, καὶ ποιεῖ δρόμου καὶ σπουδῆς τὸ πρωτεῖον, ἀρετῇ καὶ συγγενείᾳ καὶ ἀρχῇ καὶ τοῖς τοιούτοις ὀφειλόμενον. καὶ τὸ λυπηρὸς εἶναι τοῖς κεκλημένοις φεύγειν δοκῶν μᾶλλον ἐφέλκεται καθʼ αὑτοῦ λυπεῖ γὰρ ἀποστερῶν τῆς συνήθους τιμῆς ἕκαστον. ἐμοὶ δʼ οὐ λίαν χαλεπὸν εἶναι δοκεῖ τὸ περὶ τὴν διάκρισιν· πρῶτον μὲν γὰρ ἐφάμιλλοι τοῖς ἀξιώμασι πολλοὶ πρὸς μίαν κλῆσιν οὐ ῥᾳδίως ἀπαντῶσιν ἔπειτα πλειόνων τόπων ἐν δόξῃ γεγονότων, ἀφθονία τῆς διανομῆς ἔστιν, ἄν τις εὐστοχεῖν δύνηται, τὸν μὲν ὅτι πρῶτος, τὸν δʼ ὅτι μέσος, τὸν δʼ ὅτι παρʼ αὑτὸν ἢ μετὰ φίλου τινὸς ἢ συνήθους ἢ καθηγητοῦ, διδοὺς ἑκάστῳ τῶν ἀξιωματικῶν λεγομένων τοῖς δʼ ἄλλοις δωρεὰς καὶ φιλοφροσύνην ἔλιπον ἂν ἀνάπαυλαν μᾶλλον τῆς τιμῆς. ἂν δὲ δυσδιάκριτοι μὲν αἱ ἀξίαι δύσκολοι δʼ οἱ ἄνδρες ὦσιν, ὅρα τίνα μηχανὴν ἐπάγω· κατακλίνω γὰρ εἰς τὸν ἔνδοξον μάλιστα τόπον, ἂν μὲν πατήρ, τοῦτον ἀράμενος εἰ δὲ μή, πάππον ἢ πενθερὸν ἢ πατρὸς ἀδελφόν, ἤ τινα τῶν ὁμολογουμένην καὶ ἰδίαν ἐχόντων παρὰ τῷ δεχομένῳ τιμῆς ὑπεροχήν· ἐκ τῶν Ὁμήρου τὸ θεώρημα τοῦτο λαμβάνων καθηκόντων. καὶ γὰρ ἐπεῖ δήπουθεν ὁ Ἀχιλλεὺς τὸν Μενέλεων καὶ τὸν Ἀντίλοχον περὶ τῶν δευτερείων τῆς ἱπποδρομίας ὁρῶν διαφερομένους καὶ δεδοικὼς μὴ πορρωτέρω προέλθωσιν ὀργῆς καὶ φιλονεικίας ἑτέρῳ βούλεται τὸ ἔπαθλον ἀποδιδόναι, λόγῳ μὲν Εὔμηλον οἰκτίρων καὶ τιμῶν, ἔργῳ δὲ τῆς ἐκείνων διαφορᾶς τὴν αἰτίαν ἀφαιρῶν.

1.2.5Ben bunları söylerken, Lamprias köşesinde oturduğu yerden her zamanki gibi yüksek sesle, boş konuşan yargıcı uyarmasına izin verip vermediklerini sordu. Herkes açık konuşmasını, çekinmemesini söyleyince, "Soya, zenginliğe, makamlara, sofrada tiyatrodaki gibi yerler dağıtan, Amphiktyon kararlarıyla ön sıra ayrıcalıkları veren ve şarap başında bile kibirden kaçmamıza izin vermeyen bir filozoftan kim çekinir?" dedi. "Oturma düzeni ün değil, hoşluk gözetilerek yapılmalıdır; her birinin değerine değil, birbiriyle ilişkisine ve uyumuna bakılmalıdır, tıpkı başka şeyler bir bütüne katılırken olduğu gibi. Mimar Attika taşını ya da Lakonya taşını soyluluğundan ötürü barbar taşının önüne koymaz; ressam en pahalı rengi başa geçirmez; gemi yapımcısı İsthmos çamını ya da Girit selvisini öne almaz. Hepsi, birbirleriyle birleşip uyuşarak ortak işi sağlam, güzel ve faydalı kılacak biçimde yerleştirir. Pindaros'un 'en iyi zanaatkâr' dediği tanrının da her yerde ateşi yukarı, toprağı aşağı koymadığını, cisimlerin ihtiyaçları neyi gerektiriyorsa öyle yaptığını görüyorsun. Empedokles'in dediği gibi 'denizde yaşayan sırtı ağır istiridyelerde, taş derili deniz salyangozlarında ve kaplumbağalarda' toprağın 'derinin en üstünde oturduğunu görürsün'; tabiatın verdiği yeri değil, ortak iş için düzenin istediği yeri tutar. Düzensizlik her yerde kötüdür, ama insanlar arasında, hele içenler arasında ortaya çıktığında kötülüğünü en çok kendini bilmezlikle ve sayısız başka fenalıkla gösterir. Bunu önceden görüp önlemek düzenden ve uyumdan anlayan adamın işidir."

1.2.5

ἐμοῦ δὲ τοιαῦτα λέγοντος, ὁ Λαμπρίας ἐκ παραβύστου καθήμενος; καθάπερ εἰώθει μέγα φθεγξάμενος ἠρώτα τοὺς παρόντας, εἰ διδόασιν αὐτῷ νουθετῆσαι ληροῦντα δικαστὴν κελευόντων δὲ πάντων χρῆσθαι παρρησίᾳ καὶ μὴ φείδεσθαι, τίς δʼ ἄν ἔφη φείσαιτο φιλοσόφου γένεσι καὶ πλούτοις καὶ ἀρχαῖς ὥσπερ θέαν ἐν συμποσίῳ κατανέμοντος ἢ προεδρίας ψηφισμάτων ἀμφικτυονικῶν διδόντος, ὅπως μηδʼ ἐν οἴνῳ τὸν τῦφον ἀποφύγωμεν; οὔτε γὰρ πρὸς τὸ ἔνδοξον ἀλλὰ πρὸς τὸ ἡδὺ δεῖ ποιεῖσθαι τὰς κατακλίσεις, οὔτε τὴν ἑνὸς ἑκάστου σκοπεῖν ἀξίαν, ἀλλὰ τὴν ἑτέρου πρὲις ἕτερον σχέσιν καὶ ἁρμονίαν, ὥσπερ ἄλλων τινῶν εἰς μίαν κοινωνίαν παραλαμβανομένων. οὐδὲ γὰρ ὁ οἰκοδόμος τὸν Ἀττικὸν λίθον ἢ τὸν Λακωνικὸν πρὸ τοῦ βαρβαρικοῦ διὰ τὴν εὐγένειαν τίθησιν, οὐδʼ ὁ ζωγράφος τῷ πολυτελεστάτῳ χρώματι τὴν ἡγουμένην ἀποδίδωσι χώραν, οὐδʼ ὁ ναυπηγὸς προτάττει τὴν Ἰσθμικὴν πίτυν ἢ τὴν Κρητικὴν κυπάριττον, ἀλλʼ ὡς ὁὲν ἀλλήλοις ἕκαστα συντεθέντα καὶ συναρμοσθέντα μέλλῃ τὸ κοινὸν ἔργον ἰσχυρὸν καὶ καλὸν καὶ χρήσιμον παρέχειν, οὕτω κατανέμουσιν. καὶ τὸν θεὸν ὁρᾷς, ὃν ἀριστοτέχναν ἡμῶν ὁ Πίνδαρος προσεῖπεν, οὐ πανταχοῦ τὸ πῦρ ἄνω τάττοντα καὶ κάτω τὴν γῆν, ἀλλʼ ὡς ὀὲν αἱ χρεῖαι τῶν σωμάτων ἀπαιτῶσιν. τοῦτο μὲν ἐν κόγχαισι θαλασσονόμοις βαρυνώτοις, ναὶ μὴν κηρύκων τε λιθορρίνων χελύων τεφησὶν Ἐμπεδοκλῆς, ἔνθʼ ὄψει χθόνα χρωτὸς ὑπέρτατα ναιετάουσαν οὐχ ἣν ἡ φύσις δίδωσι χώραν, ἀλλʼ ἣν ἡ πρὸς τὸ κοινὸν ἔργον ποθεῖ σύνταξις, ταύτην ἔχουσαν. πανταχοῦ μὲν οὖν ἀταξία πονηρόν, ἐν δʼ ἀνθρώποις, καὶ ταῦτα πίνουσιν, ἐγγινομένη μάλιστα τὴν αὑτῆς ἀναδείκνυσι μοχθηρίαν ὕβρει καὶ κακοῖς ἄλλοις ἀμυθήτοις, ὁὶ προϊδέσθαι καὶ φυλάξασθαι τακτικοῦ καὶ ἁρμονικοῦ ἀνδρός ἐστιν.

1.2.6Doğru söylediğini kabul ettik ve "Düzen ve uyum bilginden bizi neden esirgiyorsun?" dedik. "Hiç esirgemem" dedi, "yeter ki Epameinondas'ın savaş hattını değiştirmesi gibi benim de sofrayı değiştirip yeniden düzenlememe uyun." Hepimiz kabul ettik. O, kölelere çekilmelerini söyleyip her birimize baktı ve "Dinleyin, sizi birbirinize nasıl yerleştireceğimi önceden söylemek istiyorum" dedi. "Thebaili Pammenes, kabileleri kabilelerle, soyları soylarla birleştiren Homeros'u aşk konusunda bilgisiz olarak suçlamakta bana haksız görünmüyor: oysa âşığı sevgilisinin yanına koymak gerekirdi ki bütün hat canlı bir bağla birlikte soluk alsın. Ben de sofrayı öyle yapmak istiyorum. Zengini zenginle, genci gençle, yöneticiyi yöneticiyle, dostu dostla oturtmayacağım; bu düzen iyi niyeti ilerletmekte ve doğurmakta hareketsiz ve atıldır. İhtiyacı olana uygununu yakıştıracağım: Bilgi meraklısının yanına öğrenmeye hevesliyi, huysuzun yanına uysalı, geveze yaşlının yanına dinlemeyi seven genci, palavracının yanına alaycıyı, öfkelinin yanına sessizi oturtacağım. Cömert bir zengin görürsem, yoksul ve dürüst birini bir köşeden kaldırıp ona götüreceğim ki, dolu kadehten boş kadehe bir akış olsun. Sofisti sofistin, şairi şairin yanına oturtmam, çünkü 'dilenci dilenciyi, şarkıcı şarkıcıyı kıskanır'. Şu Sosikles ile Modestos burada dize dizeye tutuşarak [metin bozuk] alev yakıyorlar, ama en güzel şeyleri tehlikeye atıyorlar. Kavgacıları, sövgü düşkünlerini, çabuk öfkelenenleri ayırır, araya [yumuşak] birini, sertliği yatıştıran bir yastık gibi koyarım. Güreşçileri, avcıları, çiftçileri bir araya getiririm; çünkü benzerliklerin kimi horozlar gibi kavgacı, kimi karga sürüleri gibi uysaldır. İçkiye düşkünleri ve âşıkları da bir araya getiririm; yalnız, Sophokles'in dediği gibi 'erkek çocuk aşkının ısırdığı' kimseleri değil, kadınlara ve genç kızlara tutulanları da. Çünkü aynı ateşle ısınarak, kaynak yapılan demir gibi, birbirlerine daha sıkı tutunurlar; yeter ki Zeus hakkı için aynı erkeğe ya da aynı kıza âşık olmasınlar."

1.2.6

ὀρθῶς οὖν ἔφαμεν λέγειν αὐτὸν ἡμεῖς, καὶ τί δὴ φθονεῖς τῶν τακτικῶν ἡμῖν καὶ ἁρμονικῶν; ἐλέγομεν.οὐδείς ἔφη φθόνος, ὀὲν μέλλητε πείθεσθαι μετακινοῦντί μοι καὶ μετακοσμοῦντι τὸ συμπόσιον, ὥσπερ τῷ Ἐπαμεινώνδᾳ τὴν φάλαγγα. συνεχωροῦμεν οὂν οὕτω ποιεῖν ἅπαντες. ὁ δὲ τοὺς παῖδας ἐκ μέσου κελεύσας γενέσθαι, καταβλέψας ἕκαστον ἀκούσατʼ εἶπεν ὡς μέλλω συντάττειν ὑμᾶς ἀλλήλοις βούλομαι γὰρ προειπεῖν. δοκεῖ γάρ μοι καὶ τὸν Ὅμηρον οὐκ ἀδίκως ὁ Θηβαῖος αἰτιάσασθαι Παμμένης ὡς τῶν ἐρωτικῶν ἄπερον, ὅτι φῦλα φύλοις συνέταξεν καὶ φρατρίας φατρίαις συνέμιξε, δέον ἐραστὴν μετʼ ἐρωμένου παρεμβάλλειν ἵνʼ σύμπνους ἡ φάλαγξ διʼ ὅλης ἔμψυχον ἔχουσα δεσμόν. τοιοῦτο κἀγὼ βούλομαι ποιῆσαι τὸ συμπόσιον ἡμῶν, οὐ πλουσίῳ πλούσιον οὐδὲ νέῳ νέον οὐδʼ ἄρχοντι συγκατακλίνων ἄρχοντα καὶ φίλῳ φίλον· ἀκίνητος γὰρ αὕτη καὶ ἀργὴ πρὸς εὐνοίας ἐπίδοσιν καὶ γένεσιν ἡ τάξις· ἀλλὰ τῷ δεομένῳ τὸ οἰκεῖον προσαρμόττων κελεύω φιλολόγῳ μὲν ὑποκατακλίνεσθαι φιλομαθῆ, δυσκόλῳ δὲ πρᾶον ἀδολέσχῳ δὲ πρεσβύτῃ φιλήκοον νεανίσκον, τῷ δʼ ἀλαζόνι τὸν εἴρωνα τῷ δʼ ὀργίλῳ τὸν σιωπηλόν· ἐὰν δέ που κατίδω πλούσιον μεγαλόδωρον, ἄξω πρὸς αὐτὸν ἐκ γωνίας τινὸς ἀναστήσας πένητα χρηστόν, ἵνʼ ὥσπερ ἐκ πλήρους κύλικος εἰς κενὴν ἀπορροή τις γένηται. σοφιστὴν δὲ κωλύω συγκατακλίνεσθαι σοφιστῇ καὶ ποιητὴν ποιητῇ πτωχὸς γὰρ πτωχῷ φθονέει καὶ ἀοιδὸς ἀοιδῷ· καίτερ Σωσικλῆς οὗτος καὶ Μόδεστος ἐνταῦθα συνερείδοντες ἔπος παρὰ […] ζωπυρίων φλόγα μὲν ἀλλὰ κινδυνεύουσι τὰ κάλλιστα, διίστημι δὲ καὶ στραγγαλιῶντας καὶ φιλολοιδόρους; καὶ ὀξυθύμους […] τινὰ παρεντιθεὶς μέσον, ὥσπερ μάλαγμα τῆς ἀντιτυπίας. ἀλειπτικοὺς δὲ καὶ κυνηγετικοὺς καὶ γεωργικοὺς συνάγω. τῶν γὰρ ὁμοιοτήτων ἡ μὲν μάχιμος ὥσπερ ἀλεκτρυόνων, ἡ δʼ ἐπιεικὴς ὥσπερ ἡ τῶν κολοιῶν. συνάγω δὲ καὶ ποτικοὺς εἰς ταὐτὸ καὶ ἐρωτικούς, οὐ μόνον ὅσοις ἔρωτος δῆγμα παιδικῶν πρόσεστιν ὥς φησι Σοφοκλῆς, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐπὶ γυναιξὶ καὶ τοὺς ἐπὶ παρθένοις δακνομένους· τῷ γὰρ αὐτῷ θαλπόμενοι πυρὶ μᾶλλον ἀλλήλων ἀντιλήψονται, καθάπερ ὁ κολλώμενος σίδηρος, ἂν μὴ νὴ Δία ταὐτοῦ τύχωσιν ἢ τῆς αὐτῆς ἐρῶντες.

1.3.13. Bölüm: Konsül yeri denen yer neden onur sayılmıştır?

Bundan sonra yerler üzerine bir araştırma başladı. Farklı halklarda farklı yerler onurludur: Perslerde kralın oturduğu en orta yer, Yunanlarda birinci yer, Romalılarda orta yatağın son yeri, ki buna konsül yeri derler. Pontos çevresindeki Yunanların kimilerinde, örneğin Herakleialılarda, tersine orta yatağın birinci yeridir. Biz en çok konsül yeri denen yerde şaşırıyorduk. Bizim zamanımızda onurda birinci olan oydu, ama sebebi ne birinci yerinki gibi ne ortadakinin ki gibi âdet haline gelmişti. Ona ait özelliklerin kimi yalnız ona özgü değildi, kimi de ciddi bir önem taşımıyordu. Yine de söylenenlerden üçü dikkat çekiciydi. Birincisi, konsüller kralları kaldırıp her şeyi daha demokratik biçimde yeniden düzenleyince, orta ve kral yerinden aşağı inmişlerdir; yetkilerinin ve iktidarlarının bu yanı da birlikte oldukları kimselere ağır gelmesin diye. İkincisi, iki yatak davetlilere verildiğinde üçüncüsü ve onun birinci yeri asıl ev sahibinindir. Orada, arabacı ya da kaptan gibi sağ yanda durarak hizmete göz kulak olur, oradakilerle ilgilenip konuşmaktan da uzak kalmaz. Altındaki yer karısına ya da çocuklarına aittir; üstündeki yer ise, ev sahibinin yanında olsun diye, en onurlu konuğa verilmiştir. Üçüncüsü, bu yerin iş görmeye uygun özel bir yanı olduğu düşünülmüştür. Çünkü Romalıların konsülü, Thebaililerin polemarkhosu Arkhias gibi değildir; ona yemek sırasında kaygılandırıcı bir mektup ya da haber gelince 'Ciddi işler yarına kalsın' deyip mektubu bir yana itip Therikles kadehini alan biri değildir. Böyle anlarda dikkatli ve her yanı gözeten biridir. Aiskhylos'un dediği gibi yalnız 'gece bilge kaptana doğum sancısı doğurmaz', içki ve gevşemenin her hazzı da komutan ve yöneticiye kaygı verir. Gerekli şeyleri dinleyebilsin, emir verip imzalayabilsin diye bu yeri ayrıcalıklı olarak alır. İkinci yatağın üçüncüye birleştiği yerde köşe, kıvrımıyla bir boşluk bırakır; katip, hizmetçi, muhafız ve ordugâhtan gelen ulak buraya yaklaşıp konuşabilir, bilgi alabilir; ne biri onu rahatsız eder ne de içki arkadaşlarından biri rahatsız olur. Eli ve sesi de sağ tarafta, serbesttir.

1.3.1

ἐκ τούτου περὶ τῶν τόπων ἐνέπεσε ζήτησις. ἄλλοι γὰρ ἄλλοις ἔντιμοι, Πέρσαις μὲν ὁ μεσαίτατος ἐφʼ οὗ κατακλίνεται βασιλεύς, Ἕλλησι δʼ ὁ πρῶτος, Ῥωμαίοις δʼ ὁ τῆς μέσης κλίνης τελευταῖος ὃν ὑπατικὸν προσαγορεύουσι· τῶν δὲ περὶ τὸν Πόντον Ἑλλήνων ἐνίοις , ὥσπερ Ἡρακλεώταις, ἔμπαλιν ὁ τῆς μέσης πρῶτος. ἀλλὰ περὶ τοῦ γʼ ὑπατικοῦ λεγομένου μάλιστα διηποροῦμεν. οὗτος γὰρ ἐπρώτευε τῇ τιμῇ καθʼ ἡμᾶς καὶ τὴν αἰτίαν οὔθʼ ὡς ὁ πρῶτος οὔθʼ ὡς ὁ μέσος εἶχε νενομισμένην ἔτι καὶ τῶν συμβεβηκότων αὐτῷ τὰ μὲν οὐκ ἦν ἴδια τούτου μόνου, τὰ δʼ οὐδεμιᾶς ἄξια σπουδῆς ἐφαίνετο. πλὴν τρία γε τῶν λεχθέντων ἐκίνει, πρῶτον μὲν ὅτι τοὺς βασιλεῖς καταλύσαντες οἱ ὕπατοι καὶ πρὸς τὸ δημοτικώτερον ἅπαντα μετακοσμήσαντες ἐκ τῆς μέσης καὶ βασιλικῆς χώρας ὑπῆγον αὑτοὺς κάτω συγχωροῦντες, ὡς μηδὲ τοῦτο τῆς ἀρχῆς αὐτῶν καὶ ἐξουσίας ἐπαχθὲς εἴη τοῖς συνοῦσι· δεύτερον δʼ ὅτι, τῶν δυεῖν κλινῶν ἀποδεδομένων τοῖς παρακεκλημένοις, ἡ τρίτη καὶ ταύτης ὁ πρῶτος τόπος μάλιστα τοῦ ἑστιῶντός ἐστιν ἐνταῦθα γὰρ ὥσπερ ἡνίοχος ἢ κυβερνήτης ἐπὶ δεξιὰ πρὸς τὴν ἐπίβλεψιν ἐξικνεῖται τῆς ὑπηρεσίας, καὶ τοῦ φιλοφρονεῖσθαι καὶ διαλέγεσθαι τοῖς παροῦσιν οὐκ ἀπήρτηται τῶν συνέγγιστα τόπων· ὁ μὲν γὰρ ὑπʼ αὐτὸν ἢ γυναικὸς ἢ παίδων ἐστίν, ὁ δʼ ὑπὲρ αὐτὸν εἰκότως τῷ μάλιστα τιμωμένῳ τῶν κεκλημένων ἀπεδόθη, ἵνʼ ἐγγὺς τοῦ ἑστιῶντος. τρίτον δʼ ἔχειν ἴδιον οὗτος ὁ τόπος ἐδόκει τὸ πρὸς τὴν πρᾶξιν εὐφυές· οὐ γάρ ἐστιν ὁ τῶν Ῥωμαίων ὕπατος οἷος Ἀρχίας ὁ Θηβαίων πολέμαρχος, ὥστε, γραμμάτων ἢ λόγων αὐτῷ μεταξὺ δειπνοῦντι φροντίδος ἀξίων προσπεσόντων, ἐπιφθεγξάμενος εἰς ἕω τὰ σπουδαῖα τὴν μὲν ἐπιστολὴν παρῶσαι λαβεῖν δὲ τὴν θηρίκλειον· ἀλλὰ μάλʼ ἐμμεμαὼς καὶ περιεσκεμμένος ἐν τοῖς τοιούτοις καιροῖς. οὐ γὰρ μόνον ὠδῖνα τίκτει νὺξ κυβερνήτῃ σοφῷ κατὰ τὸν Αἰσχύλον, ἀλλὰ καὶ πότου πᾶσα καὶ ἀνέσεως ἡδονὴ στρατηγῷ καὶ ἄρχοντι φροντίδος ἄξιόν ἐστιν· ἵνα τοίνυν ἀκοῦσαὶ θʼ ἃ δεῖ καὶ προστάξαι καὶ ὑπογράψαι δύνηται, τοῦτον ἐξαίρετον ἔχει τὸν τόπον· ἐν ᾧ τῆς δευτέρας κλίνης τῇ τρίτῃ συναπτούσης, ἡ γωνία διάλειμμα ποιοῦσα τῇ καμπῇ δίδωσι καὶ γραμματεῖ καὶ ὑπηρέτῃ καὶ φύλακι σώματος; καὶ ἀγγέλῳ τῶν ἀπὸ στρατοπέδου προσελθεῖν, διαλεχθῆναι, πυθέσθαι, μήτε τινὸς ἐνοχλοῦντος αὐτῷ μήτε τινὸς ἐνοχλουμένου τῶν συμποτῶν, ἀλλὰ καὶ χεῖρα καὶ φωνὴν ὑπερδέξιον ἔχοντι καὶ ἀκώλυτον.

1.4.14. Bölüm: Sofrabaşı nasıl biri olmalıdır?

Damadımız Kraton ile dostumuz Theon, bir içki sofrasında sarhoşça bir kavga çıkıp yatıştıktan sonra sofrabaşılık üzerine konuşmaya başladılar. Taç taşıyan görevli olarak benim, bütünüyle unutulmuş bir âdete göz yummamam, tersine onu geri getirip bu makamın içki sofralarını yöneten ve düzene sokan eski gözetimini yeniden kurmam gerektiğini düşünüyorlardı. Ötekiler de aynı kanaatteydi; herkesten bir uğultu ve teşvik yükseldi. Bunun üzerine dedim ki: "Madem hepiniz böyle istiyorsunuz, kendimi size sofrabaşı seçiyorum. Emrim şudur: ötekiler şimdilik nasıl isterlerse öyle içsinler; bu görüşü ortaya atıp yasalaştıran Kraton ile Theon ise sofrabaşı seçilecek kişinin nasıl biri olması gerektiğini, seçilenin hangi gayeyle yöneteceğini ve sofradakilere nasıl davranacağını kısaca, bir taslak hâlinde anlatsınlar. Konuyu aralarında bölüşmeyi de kendilerine bırakıyorum."

1.4.1

Κράτων ὁ γαμβρὸς ἡμῶν καὶ Θέων ὁ ἑταῖρος ἔν τινι πότῳ παροινίας ἀρχὴν λαβούσης εἶτα παυσαμένης, λόγον ἐποιήσαντο περὶ τῆς συμποσιαρχίας, οἰόμενοί με δεῖν στεφανηφοροῦντα μὴ περιιδεῖν ἔθος ἐκλειφθὲν παντάπασιν, ἀλλʼ ἀνακαλεῖν καὶ καταστῆσαι πάλιν τῆς ἀρχῆς τὴν νενομισμένην ἐπιστασίαν περὶ τὰ συμπόσια καὶ διακόσμησιν. ἐδόκει δὲ ταῦτα καὶ τοῖς ἄλλοις, ὥστε θόρυβον ἐκ πάντων καὶ παράκλησιν γενέσθαι. ἐπεὶ τοίνυν ἔφην ἐγὼ δοκεῖ ταῦτα πᾶσιν, ἐμαυτὸν αἱροῦμαι συμποσίαρχον ὑμῶν καὶ κελεύω τοὺς μὲν ἄλλους, ὡς βούλονται, πίνειν ἐν τῷ παρόντι, Κράτωνα δὲ καὶ Θέωνα, τοὺς εἰσηγητὰς καὶ νομοθέτας τοῦ δόγματος, ἒν τινι τύπῳ βραχέως διελθεῖν, ὁποῖον ὄντα δεῖ τὸν συμποσίαρχον αἱρεῖσθαι, καὶ τί ποιούμενος τέλος ὁ αἱρεθεὶς ἄρξει, καὶ πῶς χρήσεται τοῖς κατὰ συμπόσιον· διελέσθαι δὲ τὸν λόγον αὐτοῖς ἐπιτρέπω.

1.4.2Önce biraz naz edip çekindiler; ama herkes yöneticiye uymalarını ve emredileni yapmalarını isteyince, ilk sözü Kraton aldı. Platon'un dediği gibi bekçilerin başındaki kişinin en iyi bekçi olması gerekiyorsa, dedi, sofradaşların başındaki kişinin de en iyi sofradaş olması gerekir. Böyle biri sarhoşluğa kolay yenik düşmez, içmeye de isteksiz değildir; tıpkı Kyros'un Lakedaimonlulara yazarken, başka üstünlüklerinin yanında kardeşinden daha kral yaradılışlı olduğunu ve çok saf şaraba iyi dayandığını söylemesi gibi. Çünkü sarhoş olup taşkınlık eden, küstah ve çirkin bir adamdır; hiç ağzına içki koymayan ise tatsızdır ve sofrabaşılıktan çok lalalığa yarar.

Perikles, general seçilip harmanisini her giyişinde kendi kendine şunu hatırlatırmış: "Dikkat et, Perikles: hür insanları yönetiyorsun, Yunanları yönetiyorsun, Atinalıları yönetiyorsun." Bizim sofrabaşımız da kendine şunu söylesin: "Dostları yönetiyorsun"; böylece ne çirkinliğe izin verir ne de hazları elden alır.

İçenlerin başındaki kişi ciddiyete yakın, şakaya da yabancı olmamalı, ikisinin güzelce kaynaşmış bir karışımı olmalıdır; ama iyi bir şarap gibi, tabiatça biraz sertliğe kaçmalıdır, çünkü şarap onun huyunu yumuşatıp gevşeterek ölçülü bir kıvama getirecektir. Ksenophon, Klearkhos'un başka zamanlar asık yüzlü ve kaba olan çehresinin savaşta, gözüpekliği sayesinde tatlı ve parlak göründüğünü söyler; bunun gibi, tabiatça huysuz değil de ağırbaşlı ve sert olan kişi de içerken gevşeyince daha hoş ve daha sevimli olur.

Dahası, sofrabaşı mümkün olduğunca sofradaşların her birini tanımalıdır: hangisi şarapla nasıl değişir, hangi duyguya kapılmaya yatkındır, saf şarabı nasıl taşır, bilmelidir. Her şarabın suyla karışımı başkadır ve saray sakileri bunu bilerek bazen çok, bazen az su katarlar; demek ki insanın da şarapla kendine özgü bir karışımı olmalıdır ve sofrabaşının bunu bilmesi, bilince de gözetmesi gerekir. Ta ki bir müzikçi gibi kimini içkiyle gerip kimini gevşeterek ve idareli davranarak, farklı tabiatları eşitliğe ve uyuma getirsin; herkese aynı ölçek ya da aynı kepçeyle eşit pay değil, duruma ve bedenin gücüne göre bir ölçüyle kendine uygun ve yarar payı dağıtılsın.

Bu zorsa bile, tabiatlar ve yaşlarla ilgili genel bilgileri sofrabaşı mutlaka bilmelidir: yaşlılar gençlerden, yolda sarsılmış olanlar dinlenmiş olanlardan, kederliler de [keyfi yerinde olanlardan] daha çabuk sarhoş olur; bunları bilen kişi, bilmeyene göre sofranın edebini ve uyumunu daha iyi yönetir. Sofrabaşının herkese yakın ve dostça davranması, sofradakilerin hiçbirine karşı içinden kin gütmemesi, düşmanlık beslememesi gerektiği de elbette açıktır; yoksa emir verirken çekilmez, pay dağıtırken adil olmaz, şaka yaparken de suçlanmaktan kurtulamaz.

İşte sana, Theon, sözden balmumu gibi yoğurup biçimlendirdiğim sofra yöneticisi; onu sana teslim ediyorum.

1.4.2

μικρὰ μὲν οὖν ἠκκίσαντο παραιτούμενοι· κελευόντων δὲ πάντων πείθεσθαι τῷ ἄρχοντι καὶ ποιεῖν τὸ προσταττόμενον, ἔφη πρότερος ὁ Κράτων, ὅτι δεῖ τὸν μὲν φυλάκων ἄρχοντα φυλακικώτατον, ὥς φησιν ὁ Πλάτων, εἶναι· τὸν δὲ συμποτῶν συμποτικώτατον. ἔστι δὲ τοιοῦτος, ἂν μήτε τῷ μεθύειν εὐάλωτος μήτε πρὸς τὸ πίνειν ἀπρόθυμος· ἀλλʼ ὡς ὁ Κῦρος ἔλεγε πρὸς Λακεδαιμονίους γράφων, ὅτι τὰ τʼ ἄλλα τοῦ ἀδελφοῦ βασιλικώτερος εἴη καὶ φέροι καλῶς πολὺν ἄκρατον. ὅ τε γὰρ παροινῶν ὑβριστὴς καὶ ἀσχήμων, ὃ τʼ αὖ παντάπασι νήφων ἀηδὴς καὶ παιδαγωγεῖν μᾶλλον ἢ συμποσιαρχεῖν ἐπιτήδειος. ὁ μὲν οὖν Περικλῆς, ὁσάκις ᾑρημένος στρατηγὸς ἀναλαμβάνοι τὴν χλαμύδα, πρῶτος εἰώθει διαλέγεσθαι πρὸς αὑτὸν ὥσπερ ὑπομιμνήσκων ὅρα, Περίκλεις ἐλευθέρων ἄρχεις, Ἑλλήνων ἄρχεις, Ἀθηναίων ἄρχεις. ὁ δὲ συμποσίαρχος ἡμῶν ἐκεῖνα λεγέτω πρὸς αὑτὸν φίλων ἄρχεις, ἵνα μήτʼ ἀσχημονεῖν ἐπιτρέπῃ μήτε τὰς ἡδονὰς ἀφαιρῇ. δεῖ δὲ καὶ σπουδῆς τὸν ἄρχοντα πινόντων οἰκεῖον εἶναι καὶ παιδιᾶς μὴ ἀλλότριον, ἀλλʼ εὖ πως συγκεκραμένον πρὸς ἀμφότερα, σμικρῷ δὲ μᾶλλον, ὥσπερ οἶνον ἀστεῖον, ἀπονεύοντα τῇ φύσει πρὸς τὸ αὐστηρόν· ὁ γὰρ οἶνος ἄξει τὸ ἦθος εἰς τὸ μέτριον μαλακώτερον ποιῶν καὶ ἀνυγραίνων. ὥσπερ γὰρ ὁ Ξενοφῶν ἔλεγε τοῦ Κλεάρχου τὸ σκυθρωπὸν καὶ ἄγροικον ἄλλως ἐν ταῖς μάχαις ἡδὺ καὶ φαιδρὸν ἐπιφαίνεσθαι διὰ τὸ θαρραλέον οὕτως ὁ μὴ φύσει πικρὸς ἀλλὰ σεμνὸς καὶ αὐστηρός, ἐν τῷ πίνειν ἀνιέμενος ἡδίων γίγνεται καὶ προσφιλέστερος, ἔτι τοίνυν αὐτῷ δεῖ προσεῖναι τὸ μάλιστα μὲν ἑκάστου τῶν συμποτῶν ἐμπείρως ἔχειν, τίνα λαμβάνει μεταβολὴν ἐν οἴνῳ καὶ πρὸς τί πάθος ἀκροσφαλής ἐστι καὶ πῶς φέρει τὸν ἄκρατον. οὐ γὰρ οἴνου μὲν ἔστι πρὸς ὕδωρ ἑτέρου ἑτέρα μῖξις, ἣν οἱ βασιλικοὶ γιγνώσκοντες οἰνοχόοι νῦν μὲν πλέον νῦν δʼ ἔλαττον ὑποχέουσιν· ἀνθρώπου δὲ πρὸς οἶνον οὐκ ἔστʼ ἰδία κρᾶσις ἣν τῷ συμποσιάρχῳ γιγνώσκειν προσήκει καὶ γιγνώσκοντι φυλάττειν, ἵνʼ ὥσπερ ἁρμονικὸς τὸν μὲν ἐπιτείνων τῇ πόσει τὸν δʼ ἀνιεὶς καὶ ὑποφειδόμενος, εἰς ὁμαλότητα καὶ συμφωνίαν ἐκ διαφορᾶς καταστήσῃ τὰς φύσεις· ὅπως μὴ κοτύλῃ μηδὲ κυάθοις τὸ ἴσον, ἀλλὰ καιροῦ τινι μέτρῳ καὶ σώματος δυνάμει τὸ οἰκεῖον ἑκάστῳ καὶ πρόσφορον ἀπονέμηται. εἰ δὲ τοῦτό δύσκολον, ἐκεῖνα γε πάντως ἐξειδέναι τῷ συμποσιάρχῳ προσήκει, τὰ κοινὰ περὶ τὰς φύσεις καὶ τὰς ἡλικίας· οἷον πρεσβῦται τάχιον μεθύσκονται νέων, σαλευόμενοι δʼ ἠρεμούντων, ἔλλυποι δὲ γιγνώσκων ἄν τις μᾶλλον τοῦ ἀγνοοῦντος εὐσχημοσύνην καὶ ὁμόνοιαν συμποσίου πρυτανεύσειε. καὶ μὴν ὅτι γε δεῖ τὸν συμποσίαρχον οἰκείως ἔχειν καὶ φιλικῶς πρὸς ἅπαντας ὕπουλον δὲ μηδενὶ μηδʼ ἀπεχθῆ τῶν ἑστιωμένων εἶναι, παντί που δῆλον οὔτε γὰρ ἐπιτάττων ἀνεκτὸς οὔτʼ ἀπονέμων ἴσος οὔτε προσπαίζων ὅμως ἀνέγκλητος ἔσται. τοιοῦτον ἔφησοι, Θέων, ἐγὼ τὸν ἄρχοντα συμποσίου πλάσας ὥσπερ ἐκ κηροῦ τοῦ λόγου παραδίδωμι.

1.4.3Theon: "Bu kadar işlenmiş ve bu kadar sofraya yaraşır bir adamı kabul ediyorum," dedi, "ama onu her konuda iyi kullanabilir miyim, eserini mahcup etmez miyim, bilmem. Bence böyle biri sofrayı bizim için en düzenli hâlde koruyacak; sofranın bazen halk meclisine, bazen sofist okuluna, sonra zar oyunu evine, derken sahneye ve orkestraya dönüşmesine göz yummayacaktır. Görmüyor musunuz, kimileri akşam yemeğinde halka nutuk atıp dava görüyor, kimileri söylev provası yapıyor ya da kendi yazdıklarını okuyor, kimileri de mimciler ve dansçılar arasında yarışma düzenliyor? Alkibiades ile Theodoros, meşale taşıyıcılığını ve baş rahipliği taklit ederek Polytion'un sofrasını bir sır törenleri salonuna çevirmişlerdi. Bence yönetici bunların hiçbirine göz yummamalı; sözden, gösteriden ve oyundan yalnız sofranın gayesine ulaşanlara yer vermelidir. Bu gaye de hazır bulunanlar arasında haz yoluyla dostluk doğurmak ya da var olan dostluğu pekiştirmektir; çünkü sofra, şarap eşliğinde geçirilen ve zarafet yoluyla dostlukla sonuçlanan bir vakittir.

Doymak her yerde bıktırır, karışmamış olan da çoğu yerde zarar verir; karışım ise, işlere zamanında ve ölçüyle katıldığında, tatlıyı zararlı, yararlıyı acı yapan aşırılığı giderir. O hâlde sofrayı gözeten kişinin içenlere karışık bir vakit sunacağı açıktır. Birçok kişinin, en hoş yolculuğun kıyı boyunca, en hoş gezintinin de deniz kenarında yapıldığını söylediğini duyduğundan, ciddiyetle şakayı yan yana getirecektir; öyle ki şaka yapanlar bir parça ciddiyete tutunsunlar, ciddi olanlar da gemide midesi bulananların yakındaki karaya bakması gibi şakaya bakıp yeniden ferahlasınlar. Çünkü gülmeyi birçok yararlı iş için kullanmak, ciddi şeyi de tatlı kılmak mümkündür;

nasıl ki diken çalılarıyla sert kayışkıranın arasında bitiverir yumuşak şebboyların çiçekleri.

Ciddiyetten yoksun olarak sofraya dalan eğlencelere gelince, sofrabaşı sofradaşlara bunlardan titizlikle sakınmalarını öğütleyecektir. Yoksa farkına varmadan, banotu içer gibi şarapla birlikte küstahlığı ve hayâsızlığı içlerine alır, 'emir' denen oyunlarda taşkınlığa kaçarlar: kekemelere şarkı söyletir, kellere saç taratır, topallara tulum üstünde sektirirler. Akademi'den Agapestor'un bacağı ince ve eriyikti; sofradaşları onunla alay etmek için herkesin sağ ayağı üzerinde durup kadehini dikmesini, yoksa ceza ödemesini emretmişlerdi. Emir verme sırası kendisine gelince, herkese kendisini nasıl görürlerse öyle içmelerini buyurdu. Dar bir küp getirtip güçsüz ayağını içine soktu ve kadehini dikti; ötekilerin hepsi denedi, olmayacağını görünce cezayı ödedi. Agapestor zarif adammış; intikamlar da böyle tatlı ve neşeli olmalıdır.

Emirleri de haz ve yarar sağlayacak biçimde kullanmaya alıştırmak gerekir. Herkese kendine uygun, yapabileceği, yapanı süsleyecek şeyler emredilmelidir: şarkıcıya şarkı söylemek, hatibe söz söylemek, filozofa bir güçlüğü çözmek, şaire dize okumak. Çünkü herkes, en iyi olduğu işe seve seve ve hevesle yönelir. Asur kralı, yeni bir haz bulana ödül vereceğini tellal bağırtmıştı; sofranın kralı ise küstahlık içermeyen bir eğlence, yararlı bir keyif, alaya ve hakarete değil zarafete ve dostluğa eşlik eden bir kahkaha getirene güzel bir ödül ve armağan koyar. Sofraların çoğu, doğru bir terbiyeden yoksun kaldığı için işte bu kayalarda batar. Ölçülü adam düşmanlıktan ve öfkeden sakınır: çarşıda açgözlülükten, spor alanlarında ve güreş meydanlarında rekabetten, makamlarda ve şeref yarışlarında şöhret tutkusundan doğanına karşı; akşam yemeğinde ve içki başında ise şakadan doğup saldırana karşı."

1.4.3

καὶ ὁ Θέων ἀλλὰ δέχομαι μέν εἶπεν οὕτω μᾶλλον ἀπειργασμένον τὸν ἄνδρα καὶ συμποτικόν· εἰ δὲ χρήσομαι κατὰ πᾶν αὐτῷ καὶ μὴ καταισχυνῶ τοὔργον, οὐκ οἶδα· κοσμιώτατον δέ μοι δοκεῖ τοιοῦτος ὢν τὸ συμπόσιον διαφυλάξειν ἡμῖν καὶ μὴ περιόψεσθαι νῦν μὲν ἐκκλησίαν δημοκρατικὴν νῦν δὲ σχολὴν σοφιστοῦ γενομένην αὖθις δὲ κυβευτήριον, εἶτά που σκηνὴν καὶ θυμέλην. ἢ γὰρ οὐχ ὁρᾶτε τοὺς μὲν δημαγωγοῦντας καὶ δικαζομένους παρὰ δεῖπνον, τοὺς δὲ μελετῶντας καὶ ἀναγιγνώσκοντας αὑτῶν τινα συγγράμματα, τοὺς δὲ μίμοις καὶ ὀρχησταῖς ἀγωνοθετοῦντας; Ἀλκιβιάδης δὲ καὶ Θεόδωρος τελεστήριον ἐποίησαν τὸ Πολυτίωνος συμπόσιον, ἀπομιμούμενοι δᾳδουχίας καὶ ἱεροφαντίας. ὧν οὐδὲν οἶμαι τῷ ἄρχοντι περιοπτέον· ἀλλὰ καὶ λόγοις καὶ θεάμασι καὶ παιδιαῖς δώσει τόπον ἐκείνοις μόνοις, ὅσα πρὸς τὸ συμποτικὸν τέλος ἐξικνεῖται· τοῦτο δʼ ἦν φιλίας ἐπίτασιν ἢ γένεσιν διʼ ἡδονῆς ἐνεργάσασθαι τοῖς παροῦσι· διαγωγὴ γάρ ἐστιν ἐν οἴνῳ τὸ συμπόσιον εἰς φιλίαν ὑπὸ χάριτος τελευτῶσα. ἐπεὶ δὲ πανταχοῦ τὸ πλήσμιον καὶ πολλαχοῦ βλαβερὸν τὸ ἄκρατον, ἡ δὲ μῖξις, οἷς ἂν ἐν καιρῷ καὶ μετὰ μέτρου παραγένηται πράγμασιν, ἀφαιρεῖ τἄγαν, ᾧ καὶ βλάπτει τὰ ἡδέα καὶ λυπεῖ τὰ ὠφέλιμα· δῆλον ὅτι καὶ τοῖς πίνουσιν ὁ ἐπιστάτης μεμιγμένην τινὰ παρέξει διαγωγήν. ἀκούων οὖν πολλῶν λεγόντων, ὅτι πλοῦς μὲν ὁ παρὰ γῆν περίπατος; δʼ ὁ παρὰ θάλατταν ἣδιστός ἐστιν, οὕτω παραβαλεῖ τῇ σπουδῇ τὴν παιδιάν, ὅπως οἵ τε παίζοντες ἁμωσγέπως σπουδῆς τινος ἔχωνται καὶ πάλιν οἱ σπουδάζοντες ἀναθαρρῶσιν, ὥσπερ οἱ ναυτιῶντες ἐγγύθεν εἰς γῆν τὴν παιδιὰν ἀποβλέποντες. ἔστι γὰρ καὶ γέλωτι χρῆσθαι πρὸς πολλὰ τῶν ὠφελίμων καὶ σπουδὴν ἡδεῖαν παρασχεῖν, ὡς ἀνʼ ἐχινόποδας καὶ ἀνὰ τρηχεῖαν ὄνωνιν φύονται μαλακῶν ἄνθεα λευκοΐων. ὅσαι δʼ ἄνευ σπουδῆς ἐπεισκωμάζουσι τοῖς συμποσίοις παιδιαί, ταύτας ἐπιμελῶς διακελεύσεται τοῖς συμπόταις εὐλαβεῖσθαι, μὴ λάθωσιν ὕβριν καὶ ἀσέλγειαν καθάπερ ὑοσκύαμον λαβόντες οἴνῳ τοῖς λεγομένοις προστάγμασιν ἐξυβρίζωσι, προστάττοντες ᾄδειν ψελλοῖς ἢ κτενίζεσθαι φαλακροῖς ἢ ἀσκωλιάζειν χωλοῖς. ὥσπερ Ἀγαπήστορι τῷ Ἀκαδημαϊκῷ λεπτὸν ἔχοντι καὶ κατεφθινηκὸς τὸ σκέλος ἐπηρεάζοντες οἱ ξυμπόται πάντας ἐκέλευσαν ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ ποδὸς ἑστῶτας ἐκπιεῖν τὸ ποτήριον ἢ ζημίαν καταβαλεῖν τοῦ δὲ προστάσσειν περιελθόντος εἰς αὐτόν, ἐκέλευσε πάντας οὕτω πιεῖν, ὡς ἂν αὐτὸν ἴδωσι·; καὶ κεραμίου στενοῦ κομισθέντος, εἰς τοῦτο τὸν ἀσθενῆ πόδα καθεὶς ἐξέπιε τὸ ποτήριον, οἱ δʼ ἄλλοι πάντες, ὡς ἐφαίνετο πειρωμένοις ἀδύνατον, ἀπέτισαν τὴν ζημίαν. χαρίεις οὖν Ἀγαπήστωρ καὶ ποιητέον εὐκόλους οὕτω καὶ ἱλαρὰς τὰς ἀμύνας, ἀλλὰ μὴν καὶ προστάγμασιν ἐθιστέον χρῆσθαι πρὸς ἡδονὴν καὶ ὠφέλειαν, τὰ οἰκεῖα καὶ δυνατὰ καὶ κοσμοῦντα τὸν δρῶντα προστάσσοντας, ᾠδικοῖς ᾆσαι, ῥητορικοῖς εἰπεῖν, φιλοσόφοις λῦσαί τι τῶν ἀπορουμένων, ποιηταῖς προενέγκασθαι στίχους. ἡδέως γὰρ εἰς τοῦθʼ ἕκαστος ἄγεται καὶ προθύμως, ἵνʼ αὐτὸς αὑτοῦ τυγχάνει κράτιστος ὤν ὁ μὲν οὖν τῶν Ἀσσυρίων βασιλεὺς ἆθλον ὑπὸ κήρυκος κατήγγειλε τῷ καινὴν ἡδονὴν ἐξευρόντι· συμποσίου δὲ βασιλεὺς; ἀστεῖον ἆθλον ἂν καὶ γέρας προθείη τῷ παιδιὰν ἀνύβριστον εἰσηγησαμένῳ καὶ τέρψιν ὠφέλιμον καὶ γέλωτα μὴ μώμου μηδʼ ὕβρεων ἀλλὰ χάριτος καὶ φιλοφροσύνης ἑταῖρον· ἐν οἷς τὰ πλεῖστα ναυαγεῖ συμπόσια μὴ τυχόντα παιδαγωγίας ὀρθῆς. ἔστι δὲ σώφρονος ἀνδρὸς ἔχθραν φυλάττεσθαι καὶ ὀργήν, ἐν ἀγορᾷ τὴν ἐκ πλεονεξίας ἐν γυμνασίοις καὶ παλαίστραις ἐκ φιλονεικίας ἐν δʼ ἀρχαῖς καὶ φιλοτιμίαις ἐκ φιλοδοξίας ἐν δὲ δείπνῳ καὶ παρὰ πότον ἐκ παιδιᾶς ἐπιτιθεμένην.

1.5.15. Bölüm: "Şairliği Eros öğretir" sözü ne demektir?

Sappho'nun birkaç şiiri okunduktan sonra Sossius'un evinde, "Şairliği Eros öğretir, önceden Musalardan nasibi olmasa bile" sözünün ne anlama geldiği soruşturuldu; Philoksenos da Kyklops'un aşkını "sesi güzel Musalarla" tedavi ettiğini söyler ya, işte o bağlamda. Kimi, Eros'un her işte cesaret ve yenilik yapma gücü vermekte usta olduğunu söyledi; nitekim Platon da ona "atılgan" ve "her işe girişen" adını verir. Eros suskunu geveze, utangacı pervane, ihmalkârı ve tembeli titiz ve çalışkan yapar. En şaşırtıcısı da şudur: pinti ve hesapçı adam aşka düşünce, ateşe atılmış demir gibi gevşeyip yumuşar, nazik, uysal ve tatlı olur. Bu yüzden âşıkların kesesinin bir pırasa yaprağıyla bağlı olduğu yolundaki şaka pek de gülünç görünmez.

Başka biri, âşık olmanın sarhoş olmaya benzediğini söyledi: ikisi de insanı ısıtır, neşelendirir, gevşetir; böyle olunca da insanlar en çok şarkıya ve ölçülü söze kapılır. Aiskhylos'un da tragedyalarını içip ısınarak yazdığı söylenir. Dedemiz Lamprias içerken kendini aşar, en buluşçu ve en güzel sözlü hâline gelirdi; sözünü, günlük gibi, ısının buğulandırdığını söylerdi.

Âşıklar sevdiklerine bakmaktan büyük zevk alırlar, onları övmekten de bakmaktan aşağı kalmayan bir zevk; her konuda geveze olan Eros, övgüde büsbütün gevezedir. Çünkü iyi ve güzel birini sevdiklerine kendileri de inanmışlardır, herkesin de inanmasını isterler. Lidyalı Kandaules'i, karısını seyretsin diye [Gyges'i] odaya çekmeye iten de budur; başkalarının tanıklığını isterler. Bu yüzden güzelleri öven yazılar yazarken onları, heykelleri altınla süsler gibi nağme, ölçü ve şarkıyla süslerler; ta ki daha çok kişi duysun ve akılda kalsın. Sevdiklerine bir at, bir horoz ya da başka bir şey verseler, armağanın güzel, göz alıcı ve olağanüstü süslü olmasını isterler; hele pohpohlayıcı bir söz sunarken onun tatlı, gösterişli ve olağanüstü görünmesini isterler. Şiirin sözü de işte öyledir.

1.5.1

πῶς εἴρηται τὸ ποιητὴν δʼ ἄρα ἔρως διδάσκει, κἂν ἄμουσος ᾖ τὸ πρίν ἐζητεῖτο παρὰ Σοσσίῳ, Σαπφικῶν τινων ᾀσθέντων, ὅπου καὶ τὸν Κύκλωπα μούσαις εὐφώνοις ἰᾶσθαιφησὶ τὸν ἔρωτα Φιλόξενος. ἐλέχθη μὲν οὖν, ὅτι πρὸς πάντα τόλμαν ὁ ἔρως καὶ καινοτομίαν συγχωρῆσαι δεινός ἐστιν, ὥσπερ καὶ Πλάτων ἴτην αὐτὸν καί παντὸς ἐπιχειρητὴν ὠνόμασε· καὶ γὰρ λάλον ποιεῖ τὸν σιωπηλὸν καὶ θεραπευτικὸν τὸν αἰσχυντηλόν, ἐπιμελῆ δὲ καὶ φιλόπονον τὸν ἀμελῆ καὶ ῥᾴθυμον ὃ δʼ ἄν τις μάλιστα θαυμάσειεν, φειδωλὸς ἀνήρ τε καὶ μικρολόγος ἐμπεσὼν εἰς ἔρωτα, καθάπερ εἰς πῦρ σίδηρος ἀνεθεὶς καὶ μαλαχθείς, ἁπαλὸς καὶ ὑγρὸς καὶ ἡδίων· ὥστε τουτὶ τὸ παιζόμενον μὴ πάνυ φαίνεσθαι γελοῖον, ὅτι πράσου φύλλῳ τὸ τῶν ἐρώντων δέδεται βαλλάντιον ἐλέχθη δὲ καὶ ὅτι τῷ μεθύειν τὸ ἐρᾶν ὅμοιόν ἐστι· ποιεῖ γὰρ θερμοὺς καὶ ἱλαροὺς καὶ διακεχυμένους· γενόμενοι δὲ τοιοῦτοι πρὸς τὰς ἐπῳδοὺς καὶ ἐμμέτρους μάλιστα φωνὰς ἐκφέρονται. καὶ τὸν Αἰσχύλον φασὶ τὰς τραγῳδίας πίνοντα ποιεῖν καὶ διαθερμαινόμενον. ἦν δὲ Λαμπρίας ὁ ἡμέτερος πάππος ἐν τῷ πίνειν εὑρετικώτατος αὐτὸς αὑτοῦ καὶ λογιώτατος· εἰώθει δὲ λέγειν ὅτι τῷ λιβανωτῷ παραπλησίως ὑπὸ θερμότητος; ἀναθυμιᾶται. καὶ μὴν ἣδιστα τοὺς ἐρωμένους ὁρῶντες οὐχ ἧττον ἡδέως ἐγκωμιάζουσιν ἢ ὁρῶσι· καὶ πρὸς πάντα λάλος ὢν ἔρως λαλίστατός ἐστιν ἐν τοῖς ἐπαίνοις. αὐτοί τε γὰρ οὕτω πεπεισμένοι τυγχάνουσι καὶ βούλονται πεπεῖσθαι πάντας, ὡς καλῶν κἀγαθῶν ἐρῶντες. τοῦτο καὶ τὸν Λυδὸν ἐπῆρε Κανδαύλην τῆς ἑαυτοῦ γυναικὸς ἐπισπᾶσθαι θεατὴν εἰς τὸ δωμάτιον τὸν […] τὴν οὐ βούλονται γὰρ ὑπʼ ἄλλων μαρτυρεῖσθαι· διὸ καὶ γράφοντες ἐγκώμια τῶν καλῶν ἐπικοσμοῦσιν αὐτὰ μέλεσι καὶ μέτροις καὶ ᾠδαῖς, ὥσπερ εἰκόνας χρυσῷ καλλωπίζοντες, ὅπως ἀκούηταί τε μᾶλλον ὑπὸ πολλῶν καὶ μνημονεύηται· καὶ γὰρ ἂν ἵππον καὶ ἀλεκτρυόνα, κἂν ἄλλο τι τοῖς ἐρωμένοις διδῶσι, καλὸν εἶναι καὶ κεκοσμημένον ἐκπρεπῶς βούλονται καὶ περιττῶς τὸ δῶρον· μάλιστα δὲ λόγον κόλακα προσφέροντες ἡδὺν ἐθέλουσι φαίνεσθαι καὶ γαῦρον καὶ περιττόν, οἷος ὁ ποιητικός ἐστιν.

1.5.2Sossius onları övdükten sonra, Theophrastos'un müzik üzerine söylediklerinden yola çıkılarak da aynı derecede iyi bir açıklama denenebileceğini söyledi; kitabı yakın zamanda okumuştu. Theophrastos müziğin üç ilkesi olduğunu söyler: acı, haz, coşku. Bunların her biri sesi alışılmış yolundan çıkarıp saptırır. Acılardaki ağıt ve yakınma, kolayca şarkıya kayar; bu yüzden hatiplerin söylev kapanışlarında, oyuncuların ağıtlarında sesi gerip usulca ezgiye yaklaştığını görürüz. Ruhun aşırı sevinçleri de hafif huylu insanların bütün bedenini ayağa kaldırır, ritimli harekete çağırır; dans edemeseler bile sıçrar, el çırparlar:

çılgınlıklar ve savaş naraları, ayaklananların başlarını savuran kargaşası içinde,

der Pindaros. Zarif insanlar ise bu hâle kapıldıklarında yalnız seslerini salar, şarkı söyler, ölçülü sözler ve nağmeler dile getirirler. En çok da coşku, bedeni ve sesi alışılmış ve yerleşik düzeninden çıkarıp başka yöne çevirir. Bu yüzden Bakkhos ayinlerinde ritim kullanılır, tanrının içine girdiği kişiler kehanetlerini ölçülü söylerler; deliler arasında da ölçüsüz ve şarkısız saçmalayana az rastlanır.

Durum böyleyken, Eros'u gün ışığına serip incelemek istesen, ondan daha yakıcı acılar, daha aşırı sevinçler, daha büyük kendinden geçişler ve çılgınlıklar taşıyan başka bir duygu bulamazsın. Sophokles'in şehri gibi, âşık bir adamın ruhunda da "aynı anda tütsüler dolu, aynı anda ilahiler ve iniltiler" görülür. O hâlde Eros'un, müziğin bütün ilkelerini, acıyı, hazzı ve coşkuyu içinde toplamış olarak, her bakımdan sese düşkün ve geveze olması, nağme ve ölçü yazmaya başka hiçbir duygunun olmadığı kadar eğilimli ve yatkın olması ne tuhaftır ne de şaşırtıcı.

1.5.2

ὁ μέντοι Σόσσιος ἐπαινέσας ἐκείνους, εἶπεν ὡς οὐ χεῖρον ἄν τις ἐπιχειρήσειεν ὁρμηθεὶς ἀφʼ ὧν Θεόφραστος εἴρηκε περὶ μουσικῆς· καὶ γὰρ ἔναγχος ἔφη τὸ βιβλίον ἀνέγνων. λέγει δὲ Θεόφραστος μουσικῆς ἀρχὰς τρεῖς εἶναι, λύπην, ἡδονήν, ἐνθουσιασμόν, ὡς ἑκάστου τῶν […] αὐτῶν παρατρέποντος ἐκ τοῦ συνήθους καὶ παρεγκλίνοντος τὴν φωνήν. αἵ τε γὰρ λῦπαι τὸ γοερὸν καὶ θρηνητικὸν ὀλισθηρὸν εἰς ᾠδὴν ἔχουσι· διὸ καὶ τοὺς ῥήτορας ἐν τοῖς ἐπιλόγοις καὶ τοὺς ὑποκριτὰς ἐν τοῖς ὀδυρμοῖς ἀτρέμα τῷ μελῳδεῖν προσάγοντας ὁρῶμεν καὶ παρεντείνοντας τὴν φωνήν. αἵ τε σφοδραὶ περιχάρειαι τῆς ψυχῆς τῶν μὲν ἐλαφροτέρων τῷ ἤθει καὶ τὸ σῶμα πᾶν ἐπαίρουσι καὶ παρακαλοῦσιν εἰς ἔνρυθμον κίνησιν, ἐξαλλομένων καὶ κροτούντων εἴπερ ὀρχεῖσθαι μὴ δύνανται· μανίαι τʼ ἀλαλαὶ τʼ ὀρινομένων ῥιψαύχενι σὺν κλόνῳ κατὰ Πίνδαρον. οἱ δὲ χαρίεντες ἐν τῷ πάθει τούτῳ γενόμενοι τὴν φωνὴν μόνην εἰς τὸ ᾅδειν καὶ φθέγγεσθαι μέτρα καὶ μέλη προΐενται. μάλιστα δʼ ὁ ἐνθουσιασμὸς ἐξίστησι καὶ παρατρέπει τό τε σῶμα καὶ τὴν φωνὴν τοῦ συνήθους καὶ καθεστηκότος. ὅθεν αἵ τε βακχεῖαι ῥυθμοῖς χρῶνται καὶ τὸ χρησμῳδεῖν ἐμμέτρως παρέχεται τοῖς ἐνθεαζομένοις· τῶν τε μαινομένων ὀλίγους ἰδεῖν ἔστιν ἄνευ μέτρου καὶ ᾠδῆς ληροῦντας. οὕτω δὲ τούτων ἐχόντων, εἰ βούλοιο καθορᾶν ὑπʼ αὐγὰς διαπτύξας τὸν ἔρωτα καὶ καταμανθάνειν, οὐκ ἂν ἄλλο πάθος εὕροις οὔτε λύπας δριμυτέρας ἔχον οὔτε σφοδροτέρας περιχαρείας οὒτε μείζονας ἐκστάσεις καὶ παραφροσύνας· ἀλλʼ ὥσπερ τὴν Σοφοκλέους πόλιν ἰδεῖν ἔστιν ἀνδρὸς ἐρωτικοῦ ψυχὴν ὁμοῦ μὲν θυμιαμάτων γέμουσαν, ὁμοῦ δὲ παιάνων τε καὶ στεναγμάτων.οὐδὲν οὖν ἄτοπον οὐδὲ θαυμαστόν, εἰ πάσας, ὅσαι μουσικῆς εἰσιν ἀρχαί, περιέχων ὁ ἔρως ἐν αὑτῷ καὶ συνειληφώς, λύπην ἡδονὴν ἐνθουσιασμόν, τὰ τʼ ἄλλα φιλόφωνός ἐστι καὶ λάλος εἴς τε ποίησιν μελῶν καὶ μέτρων, ὡς οὐδὲν ἄλλο πάθος, ἐπίφορος καὶ κατάντης.

1.6.16. Bölüm: İskender'in çok içmesi üzerine

Kral İskender üzerine konuşuluyordu: çok içmezmiş de içip dostlarıyla sohbet ederek uzun zaman geçirirmiş. Philinos, kraliyet günlüklerinden bu sözün saçma olduğunu gösterdi. Günlüklerde pek sık ve defalarca, kralın "içki yüzünden bugün uyuduğu", kimi zaman ertesi gün de uyuduğu yazılıdır. Bu yüzden cinsel münasebette de pek gevşekti; ama keskin ve hiddetliydi ki bunlar bedendeki ısının özelliğidir. Teninden de pek hoş bir koku yayıldığı, gömleklerini baharat gibi güzel kokuyla doldurduğu söylenir; bu da ısıdan geliyor gibidir. Nitekim dünyanın en kuru ve en sıcak yerleri tarçını ve günlüğü yetiştirir; Theophrastos'a göre güzel koku, sıvıların bir tür pişmesiyle, zararlı nem ısı tarafından giderilince oluşur. Kallisthenes'in de, içki yüzünden kralın sofrasında yemek yemeye katlanamadığı için kralın gözünden düştüğü anlaşılıyor; hatta "İskender'in kadehi" denen büyük kadeh önüne gelince onu geri itip "İskender'den içip Asklepios'a muhtaç olmak istemem" demiştir. İskender'in çok içmesi hakkında bu kadar yeter.

1.6.1

λόγος ἦν περὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως, ὡς οὐ πολὺ πίνοντος ἀλλὰ πολὺν χρόνον ἐν τῷ πίνειν καὶ διαλέγεσθαι τοῖς φίλοις ἕλκοντος. ἀπεδείκνυε δʼ αὐτοὺς φλυαροῦντας Φιλῖνος ἐκ τῶν βασιλικῶν ἐφημερίδων, ἐν αἷς συνεχέστατα γέγραπται καὶ πλειστάκις ὅτι τήνδε τὴν ἡμέραν ἐκ τοῦ πότου καθεύδων ἔστι δʼ ὅτε καὶ τὴν ἐφεξῆς· διὸ καὶ πρὸς τὰς συνουσίας ἀργότερος ἦν ὀξὺς δὲ καὶ θυμοειδὴς ἅπερ ἐστὶ σωματικῆς θερμότητος. λέγεται δὲ καὶ τοῦ χρωτὸς ἣδιστον ἀποπνεῖν, ὥστε καταπιμπλάναι τοὺς χιτωνίσκους εὐωδίας ἀρωματιζούσης. ὃ δοκεῖ καὶ αὐτὸ θερμότητος εἶναι· διὸ καὶ τῆς οἰκουμένης οἱ ξηρότατοι καὶ θερμότατοι τόποι τὴν τε κασίαν καὶ τὸν λιβανωτὸν ἐκφέρουσι· πέψει γάρ τινι τῶν ὑγρῶν ὁ Θεόφραστός; φησιν ἐπιγίγνεσθαι τὴν εὐωδίαν, ὅταν ἐξαιρεθῇ τὸ βλαβερὸν ὑγρὸν ὑπὸ θερμότητος. δοκεῖ δὲ καὶ Καλλισθένης ἐν διαβολῇ γενέσθαι πρὸς αὐτόν, ὡς δυσχεραίνων δειπνεῖν διὰ τὸν πότον· ἐπεὶ καὶ κύλικα λεγομένην Ἀλεξάνδρου μεγάλην, ἐλθοῦσαν ἐπʼ αὐτὸν, ἀπεώσατο φήσας οὐκ ἐθέλειν Ἀλεξάνδρου πιὼν Ἀσκληπιοῦ δεῖσθαι. ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῆς Ἀλεξάνδρου πολυποσίας.

1.6.2Romalılarla savaşan Mithridates'in, düzenlediği yarışmalarda çok yemek ve çok içmek için de ödüller koyduğunu, ikisini de kendisinin kazandığını, zamanının insanları içinde en çok içen kişi olduğunu, bu yüzden de "Dionysos" lakabını aldığını söylerler. Biz, bu lakabın sebebiyle ilgili sözün boş yere inanılan şeylerden biri olduğunu söyledik. Mithridates bebekken bir yıldırım kundağını yakmış, bedenine ise dokunmamış, yalnız alnında ateşten bir iz kalmış ve çocukluğu boyunca saçı altında gizli durmuştu. Yetişkinken bir kez daha, yattığı odaya yıldırım düştü; kendisi uyurken yanına indi, asılı duran sadağın içinden geçip okları yaktı. Kâhinler onun en çok okçulardan ve hafif birliklerden güç kazanacağını söylediler; halk ise başına gelenin benzerliğinden, yıldırımlar yüzünden ona Dionysos adını verdi.

1.6.2

Μιθριδάτην δὲ τὸν πολεμήσαντα Ῥωμαίοις ἐν τοῖς ἀγῶσιν, οὓς ἐπετέλει, καὶ πολυφαγίας ἆθλα θεῖναι καὶ πολυποσίας φασί· νικῆσαι δʼ αὐτὸν ἀμφότερα, καὶ ὅλως πιεῖν πλεῖστον τῶν καθʼ αὑτὸν ἀνθρώπων, διὸ καὶ Διόνυσον ἐπικληθῆναι. τοῦθʼ ἡμεῖς εἴπομεν ἕν τι τῶν εἰκῆ πεπιστευμένων εἶναι, τὸ περὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἐπικλήσεως· νηπίου γὰρ ὄντος αὐτοῦ κεραυνὸς ἐπέφλεξε τὰ σπάργανα, τοῦ δὲ σώματος οὐχ ἥψατο, πλὴν ὅσον ἴχνος τι τοῦ πυρὸς ἐν τῷ μετώπῳ κρατουμένῳ ὑπὸ τῆς κόμης μένειν αὐτῷ παιδί· καὶ ἀνδρὸς ἤδη πάλιν ἐπὶ τὸ δωμάτιον ἐμπεσὼν κεραυνὸς αὐτοῦ μὲν κατέπεσε καθεύδοντος, τῆς δὲ φαρέτρας ὑποκρεμαμένης διεξῆλθε τὰ βέλη πυρακτώσας. οἱ μὲν οὖν μάντεις ἀπεφήναντο πλεῖστον αὐτὸν ἰσχύσειν ἀπὸ τῆς τοξικῆς καὶ κούφης στρατιᾶς, οἱ δὲ πολλοὶ Διόνυσον αὐτὸν ἀπὸ τῶν κεραυνοβολιῶν ὁμοιότητι τοῦ πάθους προσηγόρευσαν.

1.6.3Sonra çok içenlerden söz edildi. Bunların arasına, babalarımız zamanında yaşamış olan, İskenderiyelilerin sevgiyle Heraklus dedikleri boksör Herakleides'i de katıyorlardı. Yanında kalacak içki arkadaşı bulamayınca kimini sabah içkisine, kimini öğle yemeğine, kimini akşam yemeğine, en son kalanları da gece âlemine çağırırdı. İlkler ayrılınca ikinciler gelir, ardından üçüncüler ve dördüncüler sırayla katılırdı; o ise hiç ara vermeden hepsine yetişir, dört içki sofrasını da birden götürürdü.

1.6.3

ἐκ τούτου περὶ τῶν πολὺ πιόντων ἦν λόγος· ἐν οἷς καὶ τὸν πύκτην Ἡρακλείδην ἐτίθεσαν, ὃν Ἡρακλοῦν Ἀλεξανδρεῖς ὑπεκορίζοντο, κατὰ τοὺς πατέρας ἡμῶν γενόμενον. οὗτος ἀπορῶν συμπότου παραμένοντος, ἐκάλει τοὺς μὲν ἐπὶ πρόπωμα τοὺς δʼ ἐπʼ ἄριστον ἄλλους δʼ ἐπὶ δεῖπνον, ἐσχάτους δέ τινας ἐπὶ κῶμον· ἀπαλλαττομένων δὲ τῶν πρώτων, δεύτεροι συνῆπτον εἶτʼ ἐφεξῆς οἱ τρίτοι καὶ τέταρτοι· κἀκεῖνος οὐθὲν διάλειμμα ποιῶν ἅπασιν ἐξήρκει καὶ τοὺς τέσσαρας πότους συνδιέφερε.

1.6.4Tiberius Caesar'ın oğlu Drusus'la birlikte yaşayanlar arasında, içmede herkesi geride bırakan bir hekimin her seferinde önceden beş altı acı badem yediği, sarhoş olmamak için bunu yaptığı ortaya çıktı. Engellenip gözetlenince hiç dayanamadı. Bazıları bademlerin yakıcı ve eti temizleyici bir özelliği olduğunu, bu yüzden yüzdeki çilleri bile sildiğini düşünüyordu: önceden yenince acılıklarıyla gözenekleri tırmalar, bir yakıcılık yaratır ve bununla buharlaşan sıvıyı baştan aşağı çekerlermiş.

Biz ise acılığın kuvvetinin daha çok kurutucu ve sıvı tüketici olduğunu düşünüyorduk. Acı tat bu yüzden damağa en nahoş tattır: Platon'un dediği gibi, dilin yumuşak ve nemli damarlarını kuruluk gücü, sıvılar eridikçe, tabiata aykırı biçimde büzer. Yaraları da acı ilaçlarla kurutup küçültürler. Şairin dediği gibi:

acı bir kök koydu üstüne, elleriyle ovup acı dindiren, ki bütün acıları dindirdi: yara kurudu, kan durdu.

Şair tadı acı olanı, kuvvetçe kurutucu olanı doğru adlandırmıştır. Güreşçilerin teri çekmek için serpindikleri tozlar da tadı acı ve büzücü görünür, buruklukları acılık kadar şiddetlidir. "Durum böyle olunca," dedim, "bademlerin acılığının saf şaraba karşı işe yaraması doğaldır: bedenin içini kurutur ve damarların dolmasına izin vermez; sarhoşluğun, damarların gerilip çalkalanmasından doğduğunu söylerler." Bu sözün büyük bir kanıtı tilkilerde görülür: acı badem yiyip üstüne su içmezlerse, sıvıları bir anda tükendiği için ölürler.

1.6.4

τῶν δὲ Δρούσῳ τῷ Τιβερίου Καίσαρος υἱῷ συμβιούντων ὁ πάντας ἐν τῷ πίνειν προτρεπόμενος ἰατρὸς ἑάλω τῶν πικρῶν ἀμυγδαλῶν πέντʼ ἢ ἓξ ἑκάστοτε προλαμβάνων ἕνεκα τοῦ μὴ μεθύσκεσθαι· κωλυθεὶς δὲ καὶ παραφυλαχθεὶς οὐδʼ ἐπὶ μικρὸν ἀντέσχεν. ἔνιοι μὲν οὖν ᾤοντο τὰς ἀμυγδαλίδας δηκτικόν τι καὶ ῥυπτικὸν ἔχειν τῆς σαρκός, ὥστε καὶ τῶν προσώπων τὰς ἐφηλίδας ἐξαιρεῖν· ὅταν οὖν προληφθῶσι, τῇ πικρότητι τοὺς πόρους ἀμύσσειν καὶ δηγμὸν ἐμποιεῖν, ὑφʼ οὗ τὸ ὑγρὸν κατασπῶσιν ἀπὸ τῆς κεφαλῆς διατμιζόμενον. ἡμῖν δὲ μᾶλλον ἡ τῆς πικρότητος ἐδόκει δύναμις ἀναξηραντικὴ καὶ δάπανος ὑγρῶν εἶναι· διὸ τῇ γεύσει πάντων ἐστὶ τῶν χυλῶν ὁ πικρὸς ἀηδέστατος· τὰ γὰρ φλέβια τῆς γλώττης, ὡς ὁ Πλάτων φησί, μαλακὰ καὶ νοτερὰ ὄντα, συντείνει παρὰ φύσιν ἡ τῆς ξηρότητος δύναμις, ἐκτηκομένων τῶν ὑγρῶν. καὶ τὰ ἕλκη τοῖς πικροῖς ἀπισχναίνουσι φαρμάκοις, ὡς ὁ ποιητής φησιν ἐπὶ δὲ ῥίζαν βάλε πικρὴν χερσὶ διατρίψας ὀδυνήφατον, ἣ οἱ ἁπάσας ἔσχʼ ὀδύνας· τὸ μὲν ἕλκος ἐτέρσετο, παύσατο δʼ αἷμα. τὸ γὰρ τῇ γεύσει πικρὸν τῇ δυνάμει ξηραντικὸν ὀρθῶς προσηγόρευσε. φαίνεται δὲ καὶ τὰ διαπάσματα τῶν γυμνικῶν, οἷς ἀναρπάζουσι τοὺς ἱδρῶτας, πικρὰ τῇ γύσει καὶ στυπτικὰ ὄντα σφοδρότητι τοῦ στρυφνοῦ τὸ πικρόν. οὕτως οὖν ἔφην τούτων ἐχόντων, εἰκότως ἡ τῶν ἀμυγδαλῶν πικρότης βοηθεῖ πρὸς τὸν ἄκρατον, ἀναξηραίνουσα τοῦ σώματος τὰ ἐντὸς καὶ οὐκ ἐῶσα πίμπλασθαι τὰς φλέβας, ὧν διατάσει φασὶ καὶ ταραχῇ συμβαίνει τὸ μεθύειν. τεκμήριον δὲ τοῦ λόγου μέγα τὸ συμβαῖνον περὶ τὰς ἀλώπεκας· ἂν γὰρ ἀμυγδάλας πικρὰς φαγοῦσαι μὴ ἐπιπίωσιν, ἀποθνήσκουσι τῶν ὑγρῶν ἀθρόως ἐκλειπόντων.

1.7.17. Bölüm: Yaşlılar neden daha saf şaraptan hoşlanır?

Yaşlıların neden daha saf içkiden hoşlandığı araştırıldı. Bazıları, bünyelerinin soğumuş olduğunu, zor ısındığını, bu yüzden karışımın şiddetine uyum sağladıklarını düşünüyordu; ama bu, herkesçe bilinen, kolay bir şey gibi görünse de sebebi anlatmaya yetmiyor ve doğru da değildi. Çünkü aynı şey öteki hislerde de görülür: yaşlılar keyfiyetleri algılamakta, bunlar kendilerine doyurucu ve şiddetli bir biçimde gelmedikçe zor uyarılır, zor değişirler. Sebep bünyenin gevşemesidir: çözülüp gücünü yitiren bünye güçlü darbeler ister. Bu yüzden tatta en çok yakıcı tatları sever; kokuda da burunları aynı durumdadır, saf ve şiddetli kokularla daha hoşnut olur. Dokunma duyusu da yaralara karşı zor etkilenir; bazen yara alır da pek acı duymazlar. Kulak da tamamen böyledir: yaşlanan müzikçiler daha tiz ve daha sert akort ederler, gergin sesin darbesiyle sanki his organını uyandırırlar. Demirde çeliğin keskinliğe yaptığını, bedende pneuma hisse yapar; o gevşeyip salıverince his organı tembel ve topraksı kalır, saf şarap gibi şiddetli bir dürtüye muhtaç olur.

1.7.1

ἐζητεῖτο περὶ τῶν γερόντων, διὰ τί μᾶλλον ἀκρατοτέρῳ τῷ ποτῷ χαίρουσιν. οἱ μὲν οὖν κατεψυγμένην τὴν ἕξιν αὐτῶν καὶ δυσεκθέρμαντον οὖσαν οἰόμενοι διὰ τοῦτο τῇ σφοδρότητι τῆς κράσεως ἐναρμόττειν, ἐφαίνοντο κοινόν τι καὶ πρόχειρον οὐχ ἱκανὸν δὲ πρὸς τὴν αἰτίαν οὐδʼ ἀληθὲς λέγοντες. καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων ταὐτὸ συμβέβηκε. δυσκίνητοι γάρ εἰσι καὶ δυσμετάβλητοι πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τῶν ποιοτήτων, ἂν μὴ κατάκοροι καὶ σφοδραὶ προσπέσωσιν αἰτία δʼ ἡ τῆς ἕξεως ἄνεσις· ἐκλυομένη γὰρ καὶ ἀτονοῦσα πλήττεσθαι φιλεῖ. διὸ τῇ τε γεύσει μάλιστα τοὺς δηκτικοὺς προσίενται χυμούς, ἣ τʼ ὄσφρησις αὐτῶν ὅμοια πέπονθε πρὸς τὰς ὀσμάς· κινεῖται γὰρ ὑπὸ τῶν ἀκράτων καὶ σφοδρῶν ἥδιον. ἡ δʼ ἁφὴ πρὸς τὰ ἕλκη δυσπαθής· τραύματα γὰρ ἐνίοτε λαμβάνοντες οὐ μάλα πονοῦσιν. ὁμοιότατον δὲ γίγνεται τὸ τῆς ἀκοῆς· οἱ γὰρ μουσικοὶ γηρῶντες ὀξύτερον ἁρμόζονται καὶ σκληρότερον, οἷον ὑπὸ πληγῆς τῆς συντόνου φωνῆς ἐγείροντες τὸ αἰσθητήριον. ὅ τι γὰρ σιδήρῳ πρὸς ἀκμὴν στόμωμα, τοῦτο σώματι πνεῦμα παρέχει πρὸς αἴσθησιν· ἐνδόντος δὲ τούτου καὶ χαλάσαντος, ἀργὸν ἀπολείπεται καὶ γεῶδες τὸ αἰσθητήριον καὶ σφοδροῦ τοῦ νύττοντος, οἷον ὁ ἄκρατός ἐστι, δεόμενον.

1.8.18. Bölüm: Yaşlılar yazıyı neden uzaktan daha iyi okur?

Biz konu üzerine böyle söz bulup dururken, görme olgusu buna ters düşüyor gibi göründü. Çünkü yaşlılar yazıyı gözlerinden uzaklaştırarak okurlar, yakından okuyamazlar. Aiskhylos da bunu ima ederek şöyle der:

[…] uzaktan onu; yakından değil çünkü.

Sophokles yaşlılar için aynı şeyi daha açık söyler:

ağır bir saldırıdır sözlerde, güçlükle geçer delik kulaktan, uzağı görür, yakında ise büsbütün kördür.

Yaşlıların his organları gerginliğe ve şiddete daha çok karşılık veriyorsa, okurken yakından gelen ışık çarpmasına neden dayanamıyorlar, neden kitabı daha uzağa götürüp, şarabı suyla seyreltir gibi, parıltıyı havayla gevşetiyorlar?

1.8.1

ταῦτα δʼ ἡμῶν εἰς τὸ προκείμενον εὑρησιλογούντων, ἐδόκει τὸ τῆς ὄψεως ς ἀντιπίπτειν. οἱ γὰρ πρεσβύτεροι πόρρω τὰ γράμματα τῶν ὀμμάτων ἀπάγοντες ἀναγιγνώσκουσιν, ἐγγύθεν δʼ οὐ δύνανται· καὶ τοῦτο παραδηλῶν ὁ Αἰσχύλος φησὶν οὐδὲ ἀπὸ […] αὐτόν· οὐ γὰρ ἐγγύθεν ἐνδηλότερον δὲ Σοφοκλῆς ταὐτὸ περὶ τῶν γερόντων· βαρεῖα μὲν γὰρ ἐν λόγοισι προσβολὴ μόλις διʼ ὠτὸς ἔρχεται τρυπωμένου, πόρρω δὲ λεύσσων, ἐγγύθεν δὲ πᾶς τυφλός. εἴπερ οὖν πρὸς τὴν ἐπίτασιν καὶ σφοδρότητα μᾶλλον ὑπακούει τὰ τῶν γερόντων αἰσθητήρια, πῶς ἐν τῷ ἀναγιγνώσκειν τὸν ἐγγύθεν ἀντιφωτισμὸν οὐ φέρουσιν, ἀλλὰ παράγοντες ἀπωτέρω τὸ βιβλίον ιο ἐκλύουσι τὴν λαμπρότητα τῷ ἀέρι καθάπερ οἶνον ὕδατι κατακεραννυμένην;

1.8.2Buna kimileri şu karşılığı verdi: yaşlılar kitabı gözlerinden uzaklaştırırken ışığı yumuşatmazlar; tersine, sanki daha çok parıltıyı avuçlayıp kuşatırlar, gözlerle yazı arasındaki alanı aydınlık havayla doldururlar. Başkaları ışınların birleştiğini söyleyen görüşe katıldı. Her iki gözden bir koni uzanır; tepesi gözde, tabanı da görülen şeyi kuşatan kısımdadır. Konilerin belli bir mesafeye kadar ayrı ayrı gitmesi, sonra uzaklaşınca birbirine kavuşup tek bir ışık oluşturması doğaldır. Bu yüzden görülen her şey, iki gözle birden görülmesine rağmen iki değil tek görünür: sebep, konilerin aynı noktada buluşması ve ikisinden tek bir görüşün parlayıp oluşmasıdır. Durum böyle olunca, yazıyı yakına getiren yaşlılar, ışınlar henüz birleşmeden her birine ayrı ayrı dokunduklarından daha zayıf kavrarlar; uzağa koyanlar ise ışık artık karışıp çoğaldığı için daha iyi seçerler, tıpkı tek elle tutamadıkları şeyi iki eliyle birden tutanlar gibi.

1.8.2

ἦσαν μὲν οὖν οἳ πρὸς τοῦτʼ ἔλεγον, ὡς ἀπάγουσι τῶν ὄψεων τὸ βιβλίον, οὐ μαλακώτερον τὸ φῶς ποιοῦντες, ἀλλʼ οἷον ἐπιδραττόμενοι καὶ περιλαμβάνοντες αὐγὴν πλείονα καὶ πληροῦντες ἀέρος λαμπροῦ τὴν μεταξὺ τῶν ὀμμάτων καὶ τῶν γραμμάτων χώραν. ἕτεροι δὲ τοῖς συμβάλλουσι τὰς αὐγὰς μετεῖχον ἐπεὶ γὰρ ἀποτείνεται τῶν ὀφθαλμῶν ἑκατέρου κῶνος, πρὸς τῷ ὄμματι τὴν κορυφὴν ἔχων, ἕδραν δὲ καὶ βάσιν ἣ περιλαμβάνει τὸ ὁρώμενον, ἄχρι μέν τινος εἰκός ἐστιν ἰδίᾳ τῶν κώνων ἑκάτερον φέρεσθαι· γενόμενοι δʼ ἀπωτέρω καὶ συμπεσόντες ἀλλήλοις ἓν τὸ φῶς ποιοῦσι· διὸ καὶ τῶν ὁρωμένων ἕκαστον ἓν οὐ δύο φαίνεται, καίπερ ἀμφοτέροις ἅμα τοῖς ὄμμασι καταφαινόμενον· αἰτία γὰρ ἡ τῶν κώνων σύναψις εἰς ταὐτὸ καὶ σύλλαμψις ἐκ δυεῖν μίαν ὄψιν ἀπειργασμένη. τούτων δʼ οὕτως ἐχόντων, οἱ μὲν ἐγγὺς προσάγοντες τὰ γράμματα πρεσβῦται, μηδέπω τῶν αὐγῶν συγκεχυμένων, ἀλλʼ ἑκατέρᾳ χωρὶς ἐπιθιγγάνοντες ἀσθενέστερον ἐπιλαμβάνονται· οἱ δʼ ἀπωτέρω προθέμενοι, μεμιγμένου τοῦ φωτὸς ἤδη καὶ πολλοῦ γεγονότος, μᾶλλον ἐξακριβοῦσιν ὥσπερ οἱ ταῖς δυσὶν ὁμοῦ χερσὶ κατέχοντες, ὃ τῇ ἑτέρᾳ μὴ δύνανται.

1.8.3Kardeşim Lamprias, Hieronymos'un görüşünü okumamış olsa da, doğuştan gelen zekâsıyla aynı açıklamaya vardı: Görme, görülen şeylerden gelip göze çarpan görüntülerle olur. Bunlar önce büyük ve kaba taneli olarak çıkar; bu yüzden görmeleri yavaş ve sert olan yaşlıları yakından rahatsız eder. Havaya yükselip mesafe aldıkça topraksı kısımları kırılıp düşer, ince olanlar da göze yaklaşıp gözeneklere rahatça ve düzgünce oturur; böylece yaşlılar daha az rahatsız olup daha iyi görürler. Nitekim çiçeklerin kokusu da uzaktan daha hoş gelir; çok yaklaştırırsan o kadar temiz ve saf kokmaz. Çünkü kokuyla birlikte topraksı ve bulanık birçok parça da taşınır ve yakından alınınca güzelliği bozar; uzaktan alınırsa bulanık ve topraksı kısımlar dökülüp çöker, saf ve sıcak kısım ise inceliği sayesinde hisse kadar korunur.

1.8.3

Λαμπρίας δʼ ὁ ἀδελφὸς τὴν Ἱερωνύμου […] οὐκ ἀνέγνωκεν […] εὐφυΐαν ἐμπεσὼν, ὅτι τοῖς προσπίπτουσιν ἀπὸ τῶν ὁρατῶν εἴδεσι πρὸς τὴν ὄψιν ὁρῶμεν, ἃ πρῶτον μὲν ἀπέρχεται μεγάλα καὶ παχυμερῆ· διὸ τοὺς γέροντας ἐγγύθεν ἐπιταράττει βραδυπόρον καὶ σκληρὰν ἔχοντας τὴν ὅρασιν ἀνενεχθέντων δʼ εἰς τὸν ἀέρα καὶ λαβόντων διαστήματα, τὰ μὲν γεώδη περιθραύεται καὶ ἀποπίπτει, τὰ δὲ λεπτὰ προσπελάζοντα ταῖς ὄψεσιν ἀλύπως καὶ ὁμαλῶς ἐναρμόττει τοῖς πόροις, ὥσθʼ ἧττον ταραττομένους μᾶλλον ἀντιλαμβάνεσθαι. καὶ γὰρ αἱ τῶν ἀνθέων ὀσμαὶ πόρρωθεν εὐωδέστεραι προσπίπτουσιν· ἂν δʼ ἐγγύθεν ἄγαν προσάγῃς, οὐχ οὕτω καθαρὸν οὐδʼ ἄκρατον ὀδώδασιν. αἴτιον δʼ ὅτι πολλὰ τῶν γεωδῶν καὶ θολερῶν συναποφέρεται τῇ ὀσμῇ καὶ διαφθείρει τὴν εὐωδίαν ἐγγύθεν λαμβανομένην· ἂν δʼ ἄπωθεν, τὰ μὲν θολερὰ καὶ γεώδη περιρρεῖ καὶ ὑποπίπτει, τὸ δʼ εἰλικρινὲς καὶ θερμὸν αὐτοῦ ὑπὸ λεπτότητος διασῴζεται πρὸς τὴν αἴσθησιν.

1.8.4Biz ise Platon'un ilkesini koruyarak şunu söyledik: Gözlerden fışkıran ışık tabiatındaki pneuma, cisimlerin çevresindeki ışığa karışır ve onunla birleşip katılaşır; böylece ikisinden, baştan başa duyarlı tek bir cisim oluşur. Bunlar ölçü ve kemiyet oranına göre birbiriyle karışır; biri ötekini yenip ortadan kaldırmamalı, ikisinden uyum ve ortaklıkla bir ortada toplanarak tek bir kuvve meydana gelmelidir. Yaşını başını almışlarda gözbebeğinden geçen şey ister akış, ister ışıklı pneuma, ister ışın denilsin, zayıf ve güçsüzdür; bu yüzden yazıyı gözlerden uzaklaştırıp ışığın aşırı parlaklığını gevşetmedikçe, dışarıdaki ışıkla karışım değil, yok olma ve büzüşme olur. Gevşetirlerse ışık çok ve saf değil, göze benzer ve ölçülü olarak gelir. Gece dolaşan hayvanlardaki hâlin sebebi de budur: onların güçsüz görmesi gündüz ışığı altında boğulur ve yenilir, çünkü zayıf ve küçük bir başlangıçtan çok ve güçlü olana karışamaz. Yıldız ışığı gibi loş ve ince olana ise yeterli ve ölçülü bir ışın gönderir; böylece onunla ortaklık kurup hissi birlikte oluşturur.

1.8.4

ἡμεῖς δὲ τὴν Πλατωνικὴν φυλάττοντες ἀρχὴν ἐλέγομεν ὅτι πνεῦμα τῶν ὀμμάτων αὐγοειδὲς ἐκπίπτον ἀνακίρναται τῷ περὶ τὰ σώματα φωτὶ καὶ λαμβάνει σύμπηξιν, ὥσθʼ ἓν ἐξ ἀμφοῖν σῶμα διʼ ὅλου συμπαθὲς γενέσθαι. κεράννυται δʼ ἕτερον ἑτέρῳ συμμετρίας τε λόγῳ καὶ ποσότητος· οὐ γὰρ ἀναιρεθῆναι δεῖ θάτερον ὑπὸ θατέρου κρατηθέν, ἀλλʼ ἀπʼ ἀμφοῖν ἔς τι μέσον ἁρμονίᾳ καὶ κοινωνίᾳ συναχθέντων μίαν δύναμιν ἀποτελεσθῆναι. ὄντος οὖν τοῦ τῶν παρηλίκων, εἴτε ῥεῦμα χρὴ προσαγορεύειν τὸ διὰ τῆς κόρης φερόμενον εἴτε πνεῦμα φωτοειδὲς εἴτʼ αὐγήν, ἀσθενοῦς καὶ ἀδρανοῦς, οὐ γίγνεται κρᾶσις πρὸς αὐτὸ τῷ ἐκτὸς οὐδὲ μῖξις ἀλλὰ φθορὰ καὶ σύγκρισις, ἂν μὴ μακρὰν τὰ γράμματα τῶν ὀμμάτων ἀπάγοντες ἐκλύωσι τὴν ἄγαν λαμπρότητα τοῦ φωτός, ὥστε μὴ πολλὴν μηδʼ ἄκρατον ἀλλʼ ὁμοιοπαθῆ καὶ σύμμετρον ἀπαντῆσαι πρὸς τὴν ὄψιν. ὃ δὴ καὶ τοῦ περὶ τὰ νυκτίνομα τῶν ζῴων παθήματος αἴτιόν ἐστιν ἡ γὰρ ὄψις αὐτῶν ὑπὸ τοῦ μεθημερινοῦ φωτὸς ἀδρανὴς οὖσα κατακλύζεται καὶ κρατεῖται, μὴ δυναμένη πρὸς πολὺ καὶ ἰσχυρὸν ἀπʼ ἀσθενοῦς καὶ ὀλίγης ἀρχῆς κεράννυσθαι· πρὸς δὲ τὸ ἀμαυρὸν καὶ λεπτὸν οἷον ἀστέρος φῶς αὐγὴν διαρκῆ καὶ σύμμετρον ἐξίησιν, ὥστε κοινωνεῖν καὶ συνεργεῖσθαι τὴν αἴσθησιν.

1.9.19. Bölüm: Giysiler neden deniz suyundan çok tatlı suyla yıkanır?

Mestrius Florus'un sofrasındayken dilbilimci Theon, Stoacı Themistokles'e bir güçlüğünü açtı: Khrysippos, akla aykırı ve tuhaf birçok şeyden söz ederken, sözgelimi tuzlu balığın salamuraya batırılınca tatlılaşmasından, yün yumaklarının zorla parçalayanlara usulca çözenlerden daha az boyun eğmesinden, aç kalmış insanların önceden bir şeyler atıştırmış olanlardan daha yavaş yemesinden bahsederken, neden bunların hiçbirinin sebebini söylememişti? Themistokles, Khrysippos'un bunları yalnız örnek olarak ortaya koyduğunu söyledi: makul görünen şeye kolayca ve düşünmeden kapılıyor, makul görünmeyene de yine öyle inanmıyoruzdur. Sonra Theon'a dönüp ekledi: "Ama bunlar seni neden güçlüğe düşürsün, azizim? Madem sebep araştırmaya ve incelemeye kalktın, kendi alanından bu kadar uzağa çadır kurma; bize söyle bakalım, Homeros neden Nausikaa'yı, yakında deniz varken, üstelik deniz muhtemelen daha sıcak, daha berrak ve daha temizleyici iken, denizde değil de ırmakta çamaşır yıkarken gösterir?"

1.9.1

Θέων ὁ γραμματικός, ἑστιωμένων ἡμῶν παρὰ Μεστρίῳ Φλώρῳ, πρὸς Θεμιστοκλέα τὸν Στωικὸν διηπόρησε, τί δήποτε Χρύσιππος ἐν πολλοῖς τῶν παραλόγων καὶ ἀτόπων ἐπιμνησθείς, οἷόν ἐστι τὸ τάριχος, ἂν ἅλμῃ βρέχηται, γλυκύτερον γίγνεσθαι καὶ τὸ τῶν ἐρίων τοὺς πόκους ἧττον ὑπακούειν τοῖς βίᾳ διασπῶσιν ἢ τοῖς ἀτρέμα διαλύουσι καὶ τὸ νηστεύσαντας ἀργότερον ἐσθίειν ἢ προφαγόντας· οὐδενὸς αὐτῶν αἰτίαν ἀπέδωκεν. ὁ δὲ Θεμιστοκλῆς εἰπὼν, ὅτι ταῦτα Χρύσιππος ἄλλως ἐν παραδείγματος λόγῳ προύθετο, ῥᾳδίως ἡμῶν καὶ ἀλόγως ὑπὸ τοῦ εἰκότος ἁλισκομένων καὶ πάλιν ἀπιστούντων τῷ παρὰ τὸ εἰκός, ἐπιστρέφων σοὶ δʼ ἔφη βέλτιστε, τί πρᾶγμα περὶ τούτων διαπορεῖν; εἰ γὰρ ἡμῖν αἰτίων ζητητικὸς καὶ θεωρητικὸς γέγονας, μὴ μακρὰν οὕτως ἀποσκήνου τῶν ἰδίων, ἀλλʼ εἰπὲ διʼ ἣν αἰτίαν Ὅμηρος ἐν τῷ ποταμῷ πλύνουσαν οὐκ ἐν τῇ θαλάττῃ, καίπερ ἐγγὺς οὔσῃ, τὴν Ναυσικάαν πεποίηκε, καίτοι θερμοτέραν γε καὶ διαφανεστέραν εἰκὸς καὶ ῥυπτικωτέραν εἶναι.

1.9.2Theon: "Ortaya attığın bu sorunu Aristoteles çoktan çözmüştür," dedi. "Denizin içine kaba ve topraksı bir madde serpilmiştir; tuzluluğu yapan da bu karışımdır. Yüzenleri daha iyi taşıması, ağırlıkları kaldırması da bu yüzdendir; tatlı su ise hafifliği ve zayıflığı yüzünden boyun eğer. Tatlı su karışımsız ve temizdir; bu sayede inceliğiyle içeri sızar, her yerden geçer ve lekeleri deniz suyundan daha iyi eritir. Aristoteles'in bu sözü sana inandırıcı gelmiyor mu?"

1.9.2

καὶ ὁ Θέων ἀλλὰ τοῦτὸ γʼ εἶπε τῶν γεωδῶν Ἀριστοτέλης πάλαι διαλέλυκεν, ὃ προβέβληκας ἡμῖν. καὶ γὰρ τῇ θαλάττῃ τὸ ραχὺ καὶ γεῶδες ἐνδιέσπαρται καὶ τοῦτο ποιεῖ τὴν ἁλυκότητα μεμιγμένον· ᾗ καὶ μᾶλλον ἡ θάλαττα τούς τε νηχομένους ἐξαναφέρει καὶ στέγει τὰ βάρη, τοῦ γλυκέος ἐνδιδόντος διὰ κουφότητα καὶ ἀσθένειαν ἔστι γὰρ ἄμικτον καὶ καθαρόν· ὅθεν ἐνδύεται διὰ λεπτότητα καὶ διεξιὸν τοῦ θαλαττίου μᾶλλον ἐκτήκει τὰς κηλῖδας. ἢ οὐ δοκεῖ σοι τοῦτο πιθανῶς λέγειν Ἀριστοτέλης;

1.9.3"İnandırıcı," dedim ben, "ama doğru değil. Çünkü insanların sık sık suyu külle, taşla, bunlar yoksa tozla kattığını görüyorum; demek ki topraksı maddeler kalınlıklarıyla kiri daha iyi akıtabiliyor, suyun kendisi ise inceliği ve zayıflığı yüzünden aynı işi yapamıyor. Demek ki denizin kalınlığı temizlemeye engel olamaz; keskinliği de [engel değildir], çünkü keskinlik gözenekleri açıp genişleterek kiri sürükler. Ama yağlı olan her şey zor yıkanır ve leke yapar; deniz de yağlıdır. Denizin iyi yıkamamasının asıl sebebi bu olabilir. Yağlı olduğunu Aristoteles de söylemiştir: tuzun yağı vardır ve kandilleri daha iyi yakar; deniz suyu da alevlere serpilince onlarla parlar ve bütün sular içinde en iyi yanan deniz suyudur. Bence en sıcak su olması da bundandır.

Başka bir açıdan da bakılabilir. Yıkamanın gayesi kurumaktır; en kuru olan da en temiz görünür. Yıkayan sıvının, tıpkı hastalıkla birlikte çıkan helleboros gibi, kirle birlikte çabucak çıkması gerekir. Tatlı suyu güneş hafifliği yüzünden kolayca buharlaştırır; tuzlu su ise pürüzlülüğü yüzünden gözeneklere takılır, zor kurur."

1.9.3

πιθανῶς ἔφην ἐγὼ οὐ μὴν ἀληθῶς· ὁρῶ γὰρ ὅτι καὶ τέφρᾳ καὶ λίθοις, κἂν μὴ παρῇ δὲ ταῦτα, κονιορτῷ πολλάκις παχύνουσι τὸ ὕδωρ, ὡς μᾶλλον τῶν γεωδῶν τῇ παχύτητι καταπλύνειν δυναμένων τὸν ῥύπον, αὐτοῦ δὲ τοῦ ὕδατος διὰ λεπτότητα καὶ ἀσθένειαν οὐχ ὁμοίως τοῦτο δρῶντος. τὸ μὲν οὖν παχυμερὲς τῆς […] θαλάττης οὐ πετουτόποτε […] πρὸς τήν κα […] δὲ τὴν δριμύτητα· καὶ γὰρ αὕτη τοὺς πόρους ἀναστομοῦσα καὶ ἀνοίγουσα κατασύρει τὸν ῥύπον. ἐπεὶ δὲ πᾶν τὸ λιπαρὸν δυσέκπλυτὸν ἐστι καὶ κηλῖδα ποιεῖ, λιπαρὰ δʼ ἡ θάλασσα, τοῦτʼ ἂν αἴτιον εἴη μάλιστα τοῦ μὴ καλῶς πλύνειν. ὅτι δʼ ἐστὶ λιπαρά, καὶ αὐτὸς εἴρηκεν Ἀριστοτέλης· οἵ τε γὰρ ἅλες λίπος ἔχουσι καὶ τοὺς λύχνους βέλτιον παρέχουσι καομένους· αὐτή θʼ ἡ θάλαττα προσραινομένη ταῖς φλοξὶ συνεκλάμπει, καὶ κάεται μάλιστα τῶν ὑδάτων τὸ θαλάττιον· ὡς δʼ ἐγᾦμαι, διὰ τοῦτο καὶ θερμότατόν ἐστιν. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ κατʼ ἄλλον τρόπον ἐπεὶ τῆς πλύσεως τέλος ἡ ψῦξίς ἐστι καὶ μάλιστα φαίνεται καθαρὸν τὸ μάλιστα ξηρὸν γιγνόμενον· δεῖ δὴ τὸ πλῦνον ὑγρὸν τῷ ῥύπῳ ταχέως συνεξελθεῖν, ὥσπερ τῷ νοσήματι τὸν ἐλλέβορον. τὸ μὲν οὖν γλυκὺ ῥᾳδίως ὁ ἥλιος ἐξάγει διὰ κουφότητα, τὸ δʼ ἁλμυρὸν ἐνισχόμενον τοῖς πόροις διὰ τραχύτητα δυσξήραντόν ἐστι.

1.9.4Theon araya girdi: "Boş konuşuyorsun; Aristoteles aynı kitapta, denizde yıkananların, güneşte durdukları takdirde tatlı suda yıkananlardan daha çabuk kuruduğunu söyler." "Söyler," dedim, "ama aksini söyleyen Homeros'a daha çok inanırsın sanıyordum. Odysseus kazadan sonra Nausikaa'nın karşısına tuzdan harap olmuş, korkunç görünüşle çıkar ve hizmetçilere şöyle der:

Kızlar, şöyle uzakta durun ki ben kendim yıkayayım omuzlarımdan tuzu.

Sonra ırmağa inip başından tuz köpüğünü ovar. Şair olanı pek güzel gözlemlemiştir: İnsanlar denizden çıkıp güneşte durunca, sıcaklık nemin en ince ve en hafif kısmını dağıtır; geriye kalan tuzlu ve pürüzlü kısım ise bedende yerleşir, içilebilir tatlı suyla yıkanana kadar tuzlu bir kabuk olarak kalır."

1.9.4

καὶ ὁ Θέων ὑπολαβών οὐδέν ἔφη λέγεις· Ἀριστοτέλης γὰρ ἐν ταὐτῷ βιβλίῳ φησὶ τοὺς ἐν θαλάττῃ λουσαμένους τάχιον ἀποξηραίνεσθαι τῶν γλυκέσι χρησαμένων, ἂν ἐν ἡλίῳ στῶσι.λέγει γάρεἶπον· ἀλλʼ ᾤμην σε μᾶλλον Ὁμήρῳ τἀναντία λέγοντι πιστεύσειν. ὁ γὰρ Ὀδυσσεὺς μετὰ τὸ ναυάγιον ἐντυγχάνει τῇ Ναυσικάᾳ σμερδαλέος ὀφθῆναι, κεκακωμένος ἅλμῃ, καὶ πρὸς τὰς θεραπαινίδας φησὶν ἀμφίπολοι, στῆθʼ οὕτω ἀπόπροθεν, ὄφρʼ ἂν ἐγὼ αὐτὸς ἅλμην ὤμοιιν ἀπολούσομαι. καταβὰς δʼ εἰς τὸν ποταμὸν ἐκ κεφαλῆς ἔσμηχεν ἁλὸς χνόον, ὑπερφυῶς τοῦ ποιητοῦ τὸ γιγνόμενον συνεωρακότος. ὅταν γὰρ ἐκ τῆς θαλάττης ἀναδύντες ἐν τῷ ἡλίῳ στῶσι, τὸ λεπτότατον καὶ κουφότατον τῆς ὑγρασίας ἡ θερμότης διεφόρησε· τὸ δʼ ἁλμυρὸν αὐτὸ καὶ τραχὺ καταλειφθὲν ἐφίσταται καὶ παραμένει τοῖς σώμασιν ἁλώδης ἐπίπαγος, μέχρι ἂν αὐτὸ ποτίμῳ καὶ γλυκεῖ κατακλύσωσιν.

1.10.110. Bölüm: Atina'da Aias kabilesinin korosu neden hiç sonuncu sayılmazdı?

Sarapion'un zafer ziyafetinde, Leontis kabilesi için koro düzenleyip kazandığı gün, biz de halka sonradan alınmış kabiledaşları olarak sofradaydık ve konuşmalar elimizdeki rekabete uygun gidiyordu. Yarışma pek çetin olmuştu; yarışmayı şanlı ve görkemli biçimde yöneten Kral Philopappos bütün kabilelerin koro masrafını tek başına karşılıyordu. Kral da sofrada bizimle birlikteydi; bilgi merakından olduğu kadar insan sevgisinden de eski meselelerin kimini anlatıyor, kimini dinliyordu.

1.10.1

ἐν δὲ τοῖς Σαραπίωνος ἐπινικίοις, ὅτε τῇ Λεοντίδι φυλῇ τὸν χορὸν διατάξας ἐνίκησεν, ἑστιωμένοις ἡμῖν ἅτε δὴ καὶ φυλέταις οὖσι δημοποιήτοις, οἰκεῖοι λόγοι τῆς ἐν χειρὶ φιλοτιμίας παρῆσαν . ἔσχε γὰρ ὁ ἀγὼν ἐντονωτάτην ἅμιλλαν, ἀγωνοθετοῦντος ἐνδόξως καὶ μεγαλοπρεπῶς Φιλοπάππου τοῦ βασιλέως ταῖς φυλαῖς ὁμοῦ πάσαις χορηγοῦντος. ἐτύγχανε δὲ συνεστιώμενος ἡμῖν καὶ τῶν παλαιῶν τὰ μὲν λέγων τὰ δʼ ἀκούων διὰ φιλανθρωπίαν οὐχ ἧττον ἢ φιλομάθειαν.

1.10.2Dilbilimci Marcus şöyle bir soru attı ortaya: Kyzikoslu Neanthes, şehir efsaneleri kitabında Aias kabilesinin, korosunun sonuncu sayılmaması gibi bir ayrıcalığı olduğunu yazıyordu. "Tarihî bir kanıt olarak okur bunu kabul etsin ya da etmesin," dedi, "eğer bu bilgi sahte değilse, sebebini hep birlikte araştıralım." Dostumuz Milon, "Peki ya söylenen yalansa?" deyince, Philopappos: "Bunda korkulacak bir şey yok," dedi, "bilgelik sahibi Demokritos'un öğrenme sevgisi yüzünden başına geleni biz de yaşasak ne çıkar. Rivayete göre Demokritos hıyar yerken tadının bal gibi olduğunu görmüş, hizmetçisine nereden aldığını sormuş. Kadın bir bahçeyi tarif edince kalkıp ona öncülük etmesini ve yeri göstermesini istemiş. Kadın şaşırıp ne istediğini sorunca, 'Bu tatlılığın sebebini bulmalıyım,' demiş, 'yeri görünce de bulacağım.' Kadın gülümseyerek, 'Otur yerine,' demiş, 'ben hıyarı farkında olmadan ballı bir kaba koymuştum.' O da sanki sinirlenmiş gibi, 'Canımı sıktın,' demiş, 'ama yine de sözüme devam edecek, sebebi araştıracağım; sanki tatlılık hıyara özgü ve yaraşırmış gibi.' O hâlde biz de Neanthes'in bazı konulardaki gevşekliğini kaçmak için bahane etmeyelim; hiçbir yararı olmasa bile bu söz bize idman sağlar."

1.10.2

Προεβλήθη δέ τι τοιοῦτον ὑπὸ Μάρκου τοῦ γραμματικοῦ. Νεάνθη τὸν Κυζικηνὸν ἔφη λέγειν ἐν τοῖς κατὰ πόλιν μυθικοῖς, ὅτι τῇ Αἰαντίδι φυλῇ γέρας ὑπῆρχε τὸ μὴ κρίνεσθαι τὸν αὐτῆς χορὸν ἔσχατον· εἰ μὲν οὖν ἔφη πρὸς ἀπόδειξιν ἱστορίας ὁ ἀνα εἰ δὲ τοῦτὸ γʼ οὐ νοθεύει, προκείσθω τῆς αἰτίας ἐν κοινῷ πᾶσιν ἡ ζήτησις εἰπόντος δὲ τοῦ ἑταίρου Μίλωνος ἂν οὖν ψεῦδος ᾖ τὸ λεγόμενον;οὐδέν ἔφη δεινόν ὁ Φιλόπαππος εἰ ταὐτὸ πεισόμεθα Δημοκρίτῳ τῷ σοφῷ διὰ φιλολογίαν. καὶ γὰρ ἐκεῖνος ὡς ἔοικε τρώγων σίκυον, ὡς ἐφάνη μελιτώδης ὁ χυμός, ἠρώτησε τὴν διακονοῦσαν, ὁπόθεν πρίαιτο· τῆς δὲ κῆπόν τινα φραζούσης, ἐκέλευσεν ἐξαναστὰς ἡγεῖσθαι καὶ δεικνύναι τὸν τόπον· θαυμάζοντος δὲ τοῦ γυναίου καὶ πυνθανομένου τί βούλεται, τὴν αἰτίαν ἔφη δεῖ με τῆς γλυκύτητος εὑρεῖν, εὑρήσω δὲ τοῦ χωρίου γενόμενος θεατής·κατάκεισο δή τὸ γύναιον εἶπε μειδιῶν, ἐγὼ γὰρ ἀγνοήσασα τὸ σίκυον εἰς ἀγγεῖον ἐθέμην μεμελιτωμένον· ὁ δʼ ὥσπερ ἀχθεσθεὶς ἀπέκναισας εἶπε καὶ οὐδὲν ἧττον ἐπιθήσομαι τῷ λόγῳ καὶ ζητήσω τὴν αἰτίαν, ὡς ἂν οἰκείου καὶ συγγενοῦς οὔσης τῷ σικύῳ τῆς γλυκύτητος. οὐκοῦν μηδʼ ἡμεῖς τὴν Νεάνθους ἐν ἐνίοις εὐχέρειαν ἀποδράσεως ποιησώμεθα πρόφασιν ἐγγυμνάσασθαι γάρ, εἰ μηδὲν ἄλλο χρήσιμον, ὁ λόγος παρέξει.

1.10.3Bunun üzerine herkes hep birlikte kabileyi övmeye koyuldu, ona şan katacak ne varsa toplamaya başladı. Marathon da ortaya sürüldü, çünkü o kabilenin bucağıydı; Harmodios ve çevresinin de Aphidna bucağından geldiği, yani Aias kabilesinden olduğu gösterildi. Hatip Glaukias, Marathon savaş düzeninde sağ kanadın Aias kabilesine verildiğini ileri sürdü, bunu da o savaşta şanla dövüşmüş olan Aiskhylos'un elegeialarıyla doğruladı. Ayrıca kendini en iyi adam olarak gösteren ve Miltiades'le aynı yönde oy vererek savaşın, Miltiades'ten sonra, en büyük sorumlusu olan polemarkhos Kallimakhos'un da o kabileden olduğunu gösterdi.

Ben Glaukias'a şunu ekledim: Atinalıları dışarı çıkaran kararname, başkanlık sırası Aias kabilesindeyken yazılmıştı; Plataia savaşında da en çok şan kazanan bu kabileydi. Bu yüzden Aias kabilesi, zaferin ve Pythia'nın buyurduğu kurbanı Kithairon'a, Sphragitis Nymphalarına götürürdü; kurbanlığı ve öteki şeyleri onlara şehir sağlardı. "Ama görüyorsunuz," dedim, "öteki kabilelerin de birçok üstünlüğü var; başta benimkinin, Leontis'in, hiçbir kabileden şan bakımından geri kalmadığını bilirsiniz. Bakın, bu uygulamanın kabilenin adını aldığı kahramanı teselli edip gönlünü almak için olduğu daha inandırıcı olmaz mı? Telamonoğlu yenilgiye kolay katlanacak biri değildi; öfkeden ve hırstan her şeyi gözden çıkaracak bir adamdı. Sert davranmasın, tesellisiz kalmasın diye, yenilginin en katlanılmaz yanını kaldırmak uygun görülmüş, kabilesi hiçbir zaman son yere indirilmemiştir."

1.10.3

πάντες οὖν ὁμαλῶς ἐρρύησαν πρὸς τὸ τὴν φυλὴν ἐγκωμιάζειν, εἴ τι καλὸν πρὸς δόξαν αὐτῇ ὑπῆρχεν ἀναλεγόμενοι. καὶ γὰρ ὁ Μαραθὼν εἰς, μέσον εἵλκετο, δῆμος ὢν ἐκείνης τῆς φυλῆς· καὶ τοὺς περὶ Ἁρμόδιον Αἰαντίδας ἀπέφαινον, Ἀφιδναίους γε δὴ τῶν δήμων γεγονότας. Γλαυκίας δʼ ὁ ῥήτωρ καὶ τὸ δεξιὸν κέρας Αἰαντίδαις τῆς ἐν Μαραθῶνι παρατάξεως ἀποδοθῆναι, ταῖς Αἰσχύλου εἰς τὴν μεθορίαν ἐλεγείαις πιστούμενος, ἠγωνισμένου τὴν μάχην ἐκείνην ἐπιφανῶς· ἔτι δὲ καὶ Καλλίμαχον ἀπεδείκνυε τὸν πολέμαρχον ἐξ ἐκείνης ὄντα τῆς φυλῆς, ὃς αὑτόν τε παρέσχεν ἄριστον ἄνδρα καὶ τῆς μάχης μετά γε Μιλτιάδην αἰτιώτατος κατέστη, σύμψηφος ἐκείνῳ γενόμενος. ἐγὼ δὲ τῷ Γλαυκίᾳ προσετίθην, ὅτι καὶ τὸ ψήφισμα, καθʼ ὃ τοὺς Ἀθηναίους ἐξήγαγε, τῆς Αἰαντίδος φυλῆς πρυτανευούσης γραφείη, καὶ ὅτι περὶ τὴν ἐν Πλαταιαῖς μάχην εὐδοκιμήσειεν ἡ φυλὴ μάλιστα· διὸ καὶ ταῖς Σφραγίτισι Νύμφαις τὴν ἐπινίκιον καὶ πυθόχρηστον ἀπῆγον Αἰαντίδαι θυσίαν εἰς Κιθαιρῶνα, τῆς πόλεως τὸ ἱερεῖον καὶ τἄλλα παρεχούσης αὐτοῖς. ἀλλʼ ὁρᾷς ἔφην ὅτι πολλὰ καὶ ταῖς ἄλλαις φυλαῖς ὑπάρχει, καὶ πρώτην γε τὴν ἐμὴν ἴστε δὴ τὴν Λεοντίδα μηδεμιᾷ δόξης ὑφιεμένην. σκοπεῖτε δὲ δή, μὴ πιθανώτερον λέγεται τὸ παραμύθιον τοῦ ἐπωνύμου τῆς φυλῆς καὶ παραίτησιν εἶναι τὸ γιγνόμενον· οὐ γὰρ εὔκολος ἐνεγκεῖν ἧτταν ὁ Τελαμώνιος, ἀλλʼ οἷος ἀφειδεῖν πάντων ὑπʼ ὀργῆς καὶ φιλονεικίας· ἵνʼ οὖν μὴ χαλεπὸς μηδʼ ἀπαραμύθητος, ἔδοξε τῆς ἥττης ἀφελεῖν τὸ δυσχερέστατον, εἰς τὴν ἐσχάτην χώραν μηδέποτε τὴν φυλὴν αὐτοῦ καταβαλόντας.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…