İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Filozofların Görüşleri

Περὶ τῶν ἀρεσκόντων τοῖς φιλοσόφοις

1.0I. Kitap

Tabiat öğretisini aktarmaya girişirken, felsefenin konusunu en baştan bölümlere ayırmayı gerekli görüyoruz; böylece felsefenin ne olduğunu ve tabiat incelemesinin onun hangi bölümü sayıldığını bilelim. Stoacılar bilgeliğin tanrısal ve insanî şeylerin epistēmē'si, felsefenin ise gerekli sanatın alıştırması olduğunu söylediler. Gerekli olan da tek ve en yüksek olan aretē'dir; en genel aretēler üçtür: tabiata, ahlâka ve mantığa dair olanlar. Bu sebeple felsefe de üç kısımlıdır: tabiat, ahlâk ve mantık. Kozmosu ve kozmostaki şeyleri araştırdığımızda tabiat kısmıyla, insan hayatıyla uğraştığımızda ahlâk kısmıyla, logos üzerine düşündüğümüzde de mantık kısmıyla, yani diyalektik dedikleri kısımla meşgul oluruz.

Aristoteles, Theophrastos ve hemen hemen bütün Peripatetikler ise felsefeyi şöyle böldüler: Olgun insan hem var olanları temaşa etmeli hem de gereken şeyleri yapmalıdır. Bunu şu örneklerden de görmek mümkündür: Güneş, göründüğüne göre, canlı mıdır, değil midir diye araştırılır; bunu araştıran kişi temaşa ile uğraşır, çünkü burada var olandan başka bir şey incelenmez. Aynı şekilde kozmosun sonsuz olup olmadığı ve kozmosun dışında bir şey bulunup bulunmadığı araştırılır; bunların hepsi temaşa konusudur. Öte yandan nasıl yaşamak, çocuklara nasıl bakmak, nasıl yönetmek ve nasıl kanun koymak gerektiği de araştırılır; bütün bunlar yapmak için araştırılır ve böyle bir insan eylem insanıdır.

1.0

μέλλοντες τὸν φυσικὸν παραδώσειν λόγον ἀναγκαῖον ἡγούμεθα εὐθὺς ἐν ἀρχαῖς διελέσθαι τὴν τῆς φιλοσοφίας πραγματείαν, ἵνʼ εἰδῶμεν τί ἐστι καὶ πόστον μέρος αὐτῆς ἡ φυσικὴ διέξοδος. οἱ μὲν οὖν Στωικοὶ ἔφασαν τὴν μὲν σοφίαν εἶναι θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων ἐπιστήμην, τὴν δὲ φιλοσοφίαν ἄσκησιν ἐπιτηδείου τέχνης, ἐπιτήδειον δʼ εἶναι μίαν καὶ ἀνωτάτω τὴν ἀρετήν, ἀρετὰς δὲ τὰς γενικωτάτας τρεῖς, φυσικὴν ἠθικὴν λογικήν· διʼ ἣν αἰτίαν καὶ τριμερής ἐστιν ἡ φιλοσοφία, ἧς τὸ μὲν φυσικὸν τὸ δʼ ἠθικὸν τὸ δὲ λογικόν· καὶ φυσικὸν μὲν ὅταν περὶ κόσμου ζητῶμεν καὶ τῶν ἐν κόσμῳ, ἠθικὸν δὲ τὸ κατησχολημένον περὶ τὸν ἀνθρώπινον βίον, λογικὸν δὲ τὸ περὶ τὸν λόγον, ὃ καὶ διαλεκτικὸν καλοῦσιν. Ἀριστοτέλης δὲ καὶ Θεόφραστος καὶ σχεδὸν πάντες οἱ Περιπατητικοὶ διείλοντο τὴν φιλοσοφίαν οὕτως· ἀναγκαῖον τὸν τέλειον ἄνδρα καὶ θεωρητικὸν εἶναι τῶν ὄντων καὶ πρακτικὸν τῶν δεόντων· τοῦτο δʼ ἔξεστι καὶ ἐκ τούτων συνιδεῖν, οἷον ζητεῖται εἰ ζῷον ἢ μὴ ζῷον ὁ ἣλιος, εἴπερ ὁρᾶται· ὁ τοῦτο δὲ ζητῶν θεωρητικός ἐστιν· οὐδὲ γάρ τι πλέον θεωρεῖται ἢ τὸ ὄν. ζητεῖται ὁμοίως εἰ ἄπειρος ὁ κόσμος ἐστὶ καὶ εἰ ἔξω τι τοῦ κόσμου ἔστι· ταῦτα γὰρ πάντα θεωρητικά. ζητεῖται πάλιν πῶς βιοτεύειν καὶ πῶς προΐστασθαι τέκνων προσήκει καὶ πῶς ἄρχειν καὶ πῶς νομοθετεῖν · ταῦτα γὰρ πάντα ἕνεκα τοῦ πρᾶξαι ζητεῖται καὶ ἔστιν ὁ τοιοῦτος πρακτικὸς ἀνήρ.

1.11. Tabiat Nedir?

Tabiat konularını incelemeyi önümüze koyduğumuza göre, tabiatın ne olduğunu açıklamayı gerekli görüyorum; çünkü tabiat üzerine konuşmaya kalkıp da tabiatın ne gibi bir kuvveti olduğunu bilmemek abes olurdu. Aristoteles'e göre tabiat, içinde araz olarak değil, doğrudan doğruya bulunduğu şeyin hareketinin ve durağanlığının ilkesidir. Gözle görülen şeylerden tesadüfle ya da zorunlulukla olmayan, tanrısal de olmayan ve böyle bir sebebe sahip olmayan her şey tabiî şey diye adlandırılır ve kendine ait bir tabiatı vardır: toprak, ateş, su, hava, bitkiler, hayvanlar gibi. Ayrıca yağmurlar, dolu, yıldırımlar, kasırgalar ve rüzgârlar gibi meydana gelen olaylar da böyledir; çünkü bunların bir başlangıcı vardır. Bunların hiçbiri ezelden beri yoktur, her biri bir başlangıçtan itibaren meydana gelir. Hayvanlar ve bitkiler gibi şeylerin de bir oluş başlangıcı vardır. İşte bu şeylerde tabiat ilk ilkedir, üstelik yalnız hareketin değil durağanlığın da ilkesidir; zira hareket başlangıcı almış olan her şey bir son da alabilir. Bu yüzden tabiat, hareketin ve durağanlığın ilkesidir.

1.1

Τί ἐστι φύσις. ἐπειδὴ πρόκειται ἡμῖν τὰ φυσικὰ θεωρῆσαι, ἀναγκαῖον ἡγοῦμαι δηλῶσαι, τί ποτʼ ἐστὶν ἡ φύσις ἄτοπον γὰρ πειρᾶσθαι μὲν φυσιολογεῖν, ἀγνοεῖν δʼ αὐτὸ τοῦτο, τὴν τῆς φύσεως δύναμιν. ἔστιν οὖν, κατὰ τὸν Ἀριστοτέλην, φύσις ἀρχὴ κινήσεως καὶ ἠρεμίας, ἐν ᾧ πρώτως ἐστὶ καὶ οὐ κατὰ συμβεβηκός· πάντα γὰρ τὰ ὁρώμενα, ὅσα μήτε ὑπὸ τύχης μήτε ὑπʼ ἀνάγκης μήτʼ ἐστὶ θεῖα μήτε· τοιαύτην αἰτίαν ἔχει, φυσικὰ λέγεται καὶ φύσιν ἰδίαν ἔχει οἷον γῆ πῦρ ὕδωρ ἀὴρ φυτὰ ζῷα· ἔτι δὲ ταῦτα τὰ γινόμενα, ὄμβροι χάλαζαι κεραυνοὶ πρηστῆρες ἄνεμοι ταῦτα γὰρ ἀρχὴν ἔχει τινα· οὐ γὰρ ἐξ αἰῶνος ἕκαστον τούτων ἐστὶν ἀλλʼ ἀπό τινος ἀρχῆς γίνεται· καὶ ταῦτα μέντοι, οἷον ζῷα φυτά, ἀρχὴν γενέσεως ἔχει· ἐν δὴ τούτοις ἡ φύσις ἀρχὴ τὸ πρῶτόν ἐστι καὶ οὐ μόνον κινήσεως ἀλλὰ καὶ ἠρεμίας ὅσα γὰρ ἀρχὴν κινήσεως ἔλαβε, ταῦτα δύναται λαβεῖν καὶ τελευτήν. διὰ τοῦτο οὖν ἡ φύσις ἀρχὴ κινήσεώς ἐστι καὶ ἠρεμίας

1.22. İlke ile Unsurların Farkı Nedir?

Aristoteles ile Platon'un takipçileri ilkenin unsurlardan farklı olduğunu düşünür; Miletli Thales ise ilke ile unsuru aynı sayar. Oysa aralarındaki fark çok büyüktür. Unsurlar bileşiktir; ilkeler ise, söylediğimize göre, ne bileşiktir ne de bir şeyin sonucudur. Toprağa, suya, havaya ve ateşe unsur deriz. İlke demenin sebebi ise ilkenin kendisinden doğacağı daha önce gelen bir şeyin bulunmamasıdır; aksi hâlde ilke o olmaz, doğduğu şey olurdu. Oysa toprakla sudan önce gelen ve onların kendilerinden meydana geldiği şeyler vardır: biçimsiz ve şekilsiz olan madde, entelekheia dediğimiz eidos ve yoksunluk. Demek ki Thales suya hem unsur hem ilke demekle yanılıyor.

1.2

Τίνι διαφέρει ἀρχὴ καὶ στοιχεῖα. οἱ μὲν· οὖν περὶ Ἀριστοτέλην καὶ Πλάτωνα διαφέρειν ἡγοῦνται ἀρχὴν καὶ στοιχεῖα, Θαλῆς δʼ ὁ Μιλήσιος ταὐτὸν νομίζει ἀρχὴν καὶ στοιχεῖα. πλεῖστον δʼ ὅσον διαφέρει ἀλλήλων τὰ μὲν γὰρ στοιχεῖά ἐστι σύνθετα, τὰς δʼ ἀρχάς φαμεν εἶναι οὔτε συνθέτους οὔτʼ ἀποτελέσματα οἷον στοιχεῖα μὲν καλοῦμεν γῆν ὕδωρ ἀέρα πῦρ· ἀρχὰς δὲ λὲγομεν διὰ τοῦτο, ὅτι οὐκ ἔχει τι πρότερον ἐξ οὗ γεννᾶται, ἐπεὶ οὐκ ἔσται ἀρχὴ τοῦτο, ἀλλʼ ἐκεῖνο ἐξ οὗ γεγέννηται. τῆς δὲ γῆς καὶ τοῦ ὕδατος ἔστι τινὰ πρότερα ἐξ ὧν γέγονεν, ἡ ὕλη ἄμορφος οὖσα καὶ ἀειδής, καὶ τὸ εἶδος ὃ καλοῦμεν ἐντελέχειαν, καὶ ἡ στέρησις. ἁμαρτάνει οὖν ὁ Θαλῆς στοιχεῖον καὶ ἀρχὴν λέγων τὸ ὕδωρ,

1.3-13. İlkeler Nelerdir?

Miletli Thales var olanların ilkesinin su olduğunu ileri sürdü. Felsefeyi başlatan kişi bu adam olarak kabul edilir; İonya okulu adını ondan almıştır. Felsefe tarihinde birçok ardıl zinciri olmuştur. Thales Mısır'da felsefe yaptıktan sonra yaşlanmış olarak Milet'e dönmüş. Her şeyin sudan olduğunu ve her şeyin suya çözüldüğünü söyler. Bunu önce şundan çıkarır: Bütün canlıların ilkesi menidir, meni de sıvıdır; o hâlde her şeyin ilkesinin de sıvı olması makuldür. İkincisi, bütün bitkiler sıvıyla beslenir ve meyve verir, ondan yoksun kalınca kurur. Üçüncüsü, güneşin ve yıldızların ateşi bile, hatta kozmosun kendisi bile suların buharlarıyla beslenir. Homeros da su hakkında bu görüşü benimseyerek şöyle der:

Okeanos, ki her şeyin doğduğu kaynaktır.

Miletli Anaximandros var olanların ilkesinin sonsuz olduğunu söyler. Her şey ondan meydana gelir, her şey ona dönerek yok olur. Bu yüzden sonsuz sayıda kozmos doğar ve doğdukları şeye dönerek yeniden yok olur. Sonsuz olmasının sebebini de var olan oluşun hiç eksilmemesi diye açıklar. Ancak sonsuzun ne olduğunu, hava mı, su mu, toprak mı, yoksa başka bir cisim mi olduğunu söylemeyerek yanılıyor. Maddeyi ortaya koyup yapıcı sebebi ortadan kaldırmakla da yanılıyor. Çünkü sonsuz maddeden başka bir şey değildir; madde ise yapıcı sebep bulunmadıkça fiilen var olamaz.

Miletli Anaximenes var olanların ilkesinin hava olduğunu ileri sürdü. Her şey ondan meydana gelir ve yeniden ona çözülür. Nitekim der, hava olan ruhumuz bizi bir arada tutar; bütün kozmosu da nefes ve hava kuşatır. Hava ile nefes burada aynı anlamda kullanılır. Canlıların yalın ve tek biçimli hava ve nefesten oluştuğunu düşünmekle bu da yanılıyor. Çünkü her şeyin kendisinden meydana geldiği tek ilkenin madde olması imkânsızdır; yapıcı sebebi de varsaymak gerekir. Örneğin gümüş, kadeh olması için yetmez; yapan da gerekir, yani gümüş ustası. Aynı şey tunç, ağaç ve başka maddeler için de geçerlidir.

Klazomenaili Anaxagoras var olanların ilkelerinin homoiomereiai, yani benzer parçalar olduğunu ileri sürdü. Bir şeyin yokluktan nasıl meydana gelebileceği, yahut yokluğa dönüşerek nasıl yok olabileceği ona son derece çıkmaz bir soru gibi geliyordu. Biz Demeter'in ekmeği gibi yalın ve tek biçimli yiyecekler alıyor, su içiyoruz; ve bu besinle saç, damar, atardamar, sinirler, kemikler ve öteki organlar besleniyor. Bu böyle olduğuna göre, kabul etmek gerekir ki aldığımız besinde var olan her şey bulunur ve her şey var olanlardan büyür. O besinde kanı, sinirleri, kemikleri ve ötekileri meydana getiren parçacıklar vardır; bunlar ancak akılla görülebilen parçalardır. Çünkü her şeyi hisse indirgemek gerekmez; bunları ekmekle su meydana getiriyorsa, onlarda akılla görülebilen parçalar var demektir. Besindeki parçalar doğan şeylere benzediği için onlara homoiomereiai dedi ve var olanların ilkeleri olarak ileri sürdü. Benzer parçaları madde, her şeyi düzene koyan nous'u ise yapıcı sebep saydı. Kitabına şöyle başlar: "Bütün nesneler bir aradaydı; nous onları ayırıp düzene koydu." Nesneler derken şeyleri kastediyor. Maddeye bir usta eklediği için takdir edilmelidir.

1.3-1

Περὶ τῶν ἀρχῶν τί εἰσιν. Θαλῆς ὁ Μιλήσιος ἀρχὴν τῶν ὄντων ἀπεφὴνατο τὸ ὕδωρ· δοκεῖ δʼ ὁ ἀνὴρ οὗτος ἄρξαι τῆς φιλοσοφίας καὶ ἀπʼ αὐτοῦ Ἰωνικὴ αἵρεσις προσηγορεύθη· ἐγένοντο γὰρ πλεῖσται διαδοχαὶ φιλοσοφίας. φιλοσοφήσας δʼ ἐν Αἰγύπτῳ πρεσβύτσρος ἦλθεν εἰς Μίλητον. ἐξ ὕδατος δέ φησι πάντα εἶναι καὶ εἰς ὕδωρ πάντα ἀναλύεσθαι στοχάζεται δʼ ἐκ τούτου πρῶτον, ὅτι πάντων τῶν ζῴων ἡ γονὴ ἀρχή ἐστιν, ὑγρὰ οὖσα· οὕτως εἰκὸς καὶ τὰ πάντα ἐξ ὑγροῦ τὴν ἀρχὴν ἔχειν. δεύτερον, ὅτι πάντα τὰ φυτὰ ὑγρῷ τρέφεται καὶ καρποφορεῖ, ἀμοιροῦντα δὲ ξηραίνεται τρίτον, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ πῦρ τὸ τοῦ ἡλίου καὶ τὸ τῶν ἄστρων ταῖς τῶν ὑδάτων ἀναθυμιάσεσι τρέφεται καὶ αὐτὸς ὁ κόσμος· διὰ τοῦτο καὶ Ὅμηρος ταύτην τὴν γνώμην ὑποτίθεται περὶ τοῦ ὕδατος Ὠκεανός, ὅσπερ γένεσις πάντεσσι τέτυκται. Ἀναξίμανδρος δʼ ὁ Μιλήσιός φησι τῶν ὄντων τὴν ἀρχὴν εἶναι τὸ ἄπειρον ἐκ γὰρ τούτου πάντα γίνεσθαι καὶ εἰς τοῦτο πάντα φθείρεσθαι διὸ καὶ γεννᾶσθαι ἀπείρους κόσμους, καὶ πάλιν φθείρεσθαι εἰς τὸ ἐξ οὗ γίνονται. λέγει γοῦν διότι ἄπειρόν ἐστιν, ἵνα μηδὲν ἐλλείπῃ ἡ γένεσις ἡ ὑφισταμένη. ἁμαρτάνει δʼ οὗτος, μὴ λέγων τί ἐστι τὸ ἄπειρον, πότερον ἀήρ ἐστιν ἢ ὕδωρ ἢ γῆ ἢ ἄλλα τινὰ σώματα. ἁμαρτάνει οὖν, τὴν μὲν ὕλην ἀποφαινὸ μενος τὸ δὲ ποιοῦν αἴτιον ἀναιρῶν· τὸ γὰρ ἄπειρον οὐδὲν ἄλλο ἢ ὕλη ἐστίν οὐ δύναται δʼ ἡ ὕλη εἶναι ἐνεργείᾳ, ἂν μὴ τὸ ποιοῦν ὑποκέηται. Ἀναξιμένης δʼ ὁ Μιλήσιος ἀρχὴν τῶν ὄντων ἀέρα ἀπεφήνατο · ἐκ γὰρ τούτου τὰ πάντα γίνεσθαι καὶ εἰς αὐτὸν πάλιν ἀναλύεσθαι, οἷον ἡ ψυχή φησὶν ἡ ἡμετέρα ἀὴρ οὖσα συγκρατεῖ ἡμᾶς καὶ ὅλον τὸν κόσμον πνεῦμα καὶ ἀὴρ περιέχει· λέγεται δὲ συνωνύμως ἀὴρ καὶ πνεῦμα. ἁμαρτάνει δὲ καὶ οὗτος, ἐξ ἁπλοῦ καὶ μονοειδοῦς ἀέρος καὶ πνεύματος δοκῶν συνεστάναι τὰ ζῷα· ἀδύνατον γὰρ ἀρχὴν μίαν τὴν ὕλην τῶν ὄντων, ἐξ ἧς τὰ πάντα, ὑποστῆναι· ἀλλὰ καὶ τὸ ποιοῦν αἴτιον χρὴ ὑποτιθέναι οἷον ἄργυρος οὐκ ἀρκεῖ πρὸς τὸ ἔκπωμα γενέσθαι, ἂν μὴ καὶ τὸ ποιοῦν ᾖ, τουτέστιν ὁ ἀργυροκόπος ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ χαλκοῦ καὶ τοῦ ξύλου καὶ τῆς ἄλλης ὕλης. Ἀναξαγόρας ὁ Κλαζομένιος ἀρχὰς τῶν ὄντων τὰς ὁμοιομερείας ἀπεφήνατο· ἐδόκει γὰρ αὐτῷ ἀπορώτατον εἶναι, πῶς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος δύναταί γίνεσθαι ἢ φθείρεσθαι εἰς τὸ μὴ ὄν· τροφὴν γοῦν προσφερόμεθα ἁπλῆν καὶ μονοειδῆ, οἷον τὸν Δημήτριον ἄρτον, τὸ ὕδωρ πίνοντες· καὶ ἐκ ταύτης τῆς τροφῆς τρέφεται θρὶξ φλὲψ ἀρτηρία νεῦρα ὀστᾶ καὶ τὰ λοιπὰ μόρια. τούτων οὖν γινομένων, ὁμολογητέον ἐστὶν ὅτι ἐν τῇ τροφῇ τῇ προσφερομένῃ πάντα ἐστὶ τὰ ὄντα καὶ ἐκ τῶν ὄντων πάντα αὔξεται καὶ ἐν ἐκείνῃ ἐστὶ τῇ τροφῇ μόρια αἵματος γεννητικὰ καὶ νεύρων καὶ ὀστέων καὶ τῶν ἄλλων ἃ ἦν λόγῳ θεωρητὰ μόρια. οὐ γὰρ δεῖ πάντα ἐπὶ τὴν αἴσθησιν ἀνάγειν, ὅτι ἄρτος καὶ τὸ ὕδωρ ταῦτα κατασκευάζει, ἀλλʼ ἐν τούτοις ἔστι λόγῳ θεωρητὰ μόρια. ἀπὸ τοῦ οὖν ὅμοια τὰ μέρη εἶναι ἐν τῇ τροφῇ τοῖς γεννωμένοις ὁμοιομερείας αὐτὰ ἐκάλεσε καὶ ἀρχὰς τῶν ὄντων ἀπεφήνατο καὶ τὰς μὲν ὁμοιομερείας ὕλην, τὸ δὲ ποιοῦν αἴτιον τὸν νοῦν τὸν τὰ πάντα διαταξάμενον. ἄρχεται δʼ οὕτως ὁμοῦ πάντα χρήματα ἦν, νοῦς δʼ αὐτὰ διῄρε καὶ διεκόσμησε χρήματα λέγων τὰ πράγματα. ἀποδεκτέος οὖν ἐστιν, ὅτι τῇ ὕλῃ τὸν τεχνίτην προσέζευξεν.

1.3-2Apollodoros oğlu Atinalı Arkhelaos ilkelerin sonsuz hava ile onun etrafındaki yoğunlaşma ve seyrelme olduğunu söyler; bunlardan seyrelme ateş, yoğunlaşma sudur.

Birbirlerinin ardılı olan bu kişiler, Thales'ten başlayan ve yukarıda sözü edilen İonya felsefesini tamamlarlar.

Başka bir başlangıçtan ise Mnesarkhos oğlu Samoslu Pythagoras gelir. Felsefeye bu adı ilk veren odur. İlkelerin sayılar ve sayılardaki orantılar olduğunu söyler; bunlara uyum da der. İkisinden bileşen şeyleri unsur sayar ve geometrik unsurlar diye adlandırır. Öte yandan ilkeler arasına birliği ve belirsiz ikiliği de koyar. Ona göre bu ilkelerden biri yapıcı ve eidos veren sebebe yönelir ki bu, nous'tur, yani tanrı; öteki edilgen ve maddî sebebe yönelir ki bu da görünen kozmostur. Sayının tabiatı onluktur. Çünkü Yunanlılar da barbarlar da ona kadar sayar, ona varınca yeniden bire döner. Ondan da kuvvet dörttedir, der, yani dörtlüdedir. Sebebi şudur: Birden başlayarak dörde kadar sayıları toplarsak on sayısını tamamlarız; dördü aşarsak onu da aşarız. Şöyle ki biri alır, ona ikiyi, üçü ve dördü eklersek on sayısına ulaşırız. Böylece sayı, birimleri bakımından onda, kuvve bakımından dörttedir. Bu yüzden Pythagorasçılar dörtlüyü en büyük yemin sayarak şöyle derlerdi:

Hayır, ruhumuza tetraktys'i bağışlayan hakkı için, ki ebedî tabiatın pınarıdır, kökleri ondadır.

Ruhumuz da dörtlüden meydana gelir, der. Bunlar nous, epistēmē, kanaat ve histir; bütün tekhnē ve epistēmē bunlardan doğar, logos sahibi olmamız da bu sayededir. Nous birliktir, çünkü nous birlik olarak görür. Örneğin birçok insan vardır; tek tek insanlar hissedilemez, kuşatılamaz ve sonsuz sayıdadır. Ama biz, hiç kimsenin tıpatıp benzemediği o tek insanı düşünürüz; tek tek atlar sonsuz sayıda iken yalnız tek bir at düşünürüz. Çünkü bütün bu türler ve cinsler birlikler olarak vardır. Bu yüzden onların her biri için tarif verirken "akıllı canlı" ya da "kişneyen canlı" deriz. İşte bu sebeple, bunları düşünmemizi sağlayan nous birliktir. Belirsiz ikilik ise haklı olarak epistēmē'dir. Çünkü her ispat, epistēmē'ye dair her kanıt ve her kıyas, üzerinde anlaşılmış şeylerden tartışmalı olanı çıkarır ve kolaylıkla başka bir şeyi ispat eder. Epistēmē bunları kavramaktır; bundan ötürü ikilik olsa gerektir. Kanaat ise kavramadan gelen üçlüktür; bu da makuldür, çünkü kanaat çok şeye dairdir, üçlük de çokluktur; "üç kere mutlu Danaoslar" sözünde olduğu gibi. Pythagoras üçlüğü bu yüzden kabul eder [...]. Bunların okuluna, Pythagoras İtalya'da ders verdiği için İtalya okulu denmiştir; çünkü Polykrates'in tiranlığından hoşnut olmayınca vatanı Samos'tan oraya göç etmiştir.

Herakleitos ile Metapontionlu Hippasos her şeyin ilkesinin ateş olduğunu söyler. Her şey ateşten meydana gelir, her şey ateşle son bulur. Ateş sönerken her şey kozmos hâline gelir. Önce ateşin en kaba kısmı kendi içine büzülerek toprak olur; sonra toprak ateşle gevşeyince tabiatça su meydana gelir; su buharlaşınca da hava olur. Daha sonra kozmos ve bütün cisimler, ateş olma sırasında ateş tarafından yeniden tüketilir. Demek ki ateş ilkedir, çünkü her şey ondan gelir; son da odur, çünkü her şey ona çözülür.

1.3-2

Ἀρχέλαος Ἀπολλοδώρου Ἀθηναῖος ἀέρα ἄπειρον καὶ τὴν περὶ αὐτὸν πυκνότητα καὶ μάνωσιν· τούτων δὲ τὸ μὲν εἶναι πῦρ τὸ δʼ ὕδωρ. οὗτοι μὲν οὖν ἐφεξῆς; ἀλλήλοις ταῖς διαδοχαῖς γενόμενοι τὴν λεχθεῖσαν Ἰωνικὴν συμπληροῦσι φιλοσοφίαν ἀπὸ Θάλητος. πάλιν δʼ ἀπʼ ἄλλης ἀρχῆς Πυθαγόρας Μνησάρχου Σάμιος, ὁ πρῶτος φιλοσοφίαν τούτῳ τῷ ῥήματι προσαγορεύσας, ἀρχὰς τοὺς ἀριθμοὺς καὶ τὰς συμμετρίας τὰς ἐν τούτοις, ἃς καὶ ἁρμονίας καλεῖ τὰ δʼ ἐξ ἀμφοτέρων σύνθετα στοιχεῖα, καλούμενα δὲ γεωμετρικά· πάλιν δὲ τὴν μονάδα καὶ τὴν ἀόριστον δυάδα ἐν ταῖς ἀρχαῖς. σπεύδει δʼ αὐτῷ τῶν ἀρχῶν ἡ μὲν ἐπὶ τὸ ποιητικὸν αἴτιον καὶ εἰδικόν, ὅπερ ἐστὶ νοῦς,· ὁ θεός, ἡ δʼ ἐπὶ τὸ παθητικὸν τε καὶ ὑλικόν, ὅπερ ἐστὶν ὁ ὁρατὸς κόσμος·. εἶναι δὲ τὴν φύσιν τοῦ ἀριθμοῦ δεκάδα· μέχρι γὰρ τῶν δέκα πάντες Ἕλληνες, πάντες βάρβαροι ἀριθμοῦσιν, ἐφʼ ἃ ἐλθόντες πάλιν ἀναποδοῦσιν ἐπὶ τὴν μονάδα· καὶ τῶν δέκα πάλιν, φησίν, ἡ δύναμίς ἐστιν ἐν τοῖς τέσσαρσι καὶ τῇ τετράδι τὸ δʼ αἴτιον, εἴ τις ἀπὸ τῆς μονάδος ἀναποδῶν κατὰ πρόσθεσιν τιθείη τοὺς ἀριθμοὺς ἄχρι τῶν τεσσάρων προελθὼν ἐκπληρώσει τὸν δέκα ἀριθμόν ἐὰν δὲ ὑπερβάληται τὸν τῆς τετράδος, καὶ τῶν δέκα ὑπερεκπεσεῖται οἷον εἴ τις θείη ἓν καὶ δύο προσθείη καὶ τρία καὶ τούτοις τέσσαρα, τὸν τῶν δέκα πληρώσει ἀριθμόν· ὥστε ὁ ἀριθμὸς κατὰ μὲν μονάδα ἐν τοῖς δέκα κατὰ δὲ δύναμιν ἐν τοῖς τέσσαρσι διὸ καὶ ἐφθέγγοντο οἱ Πυθαγόρειοι, ὡς μεγίστου ὅρκου ὄντος τῆς τετράδος, οὐ μὰ τὸν ἁμετέρᾳ ψυχᾷ παραδόντα τετρακτύν, παγὰν ἀενάου φύσεος ῥίζωμὰ τʼ ἔχουσαν. καὶ ἡ ἡμετέρα ψυχή φησὶν ἐκ τετράδος σύγκειται εἶναι γὰρ νοῦν ἐπιστήμην δόξαν αἴσθησιν, ἐξ ὧν πᾶσα τέχνη καὶ ἐπιστήμη καὶ αὐτοὶ λογικοὶ ἐσμεν. νοῦς μὲν οὖν ἡ μονάς ἐστιν· ὁ γὰρ νοῦς κατὰ μονάδα θεωρεῖται, οἷον πολλῶν ὄντων ἀνθρώπων οἱ μὲν ἐπὶ μέρους εἰσὶν ἀναίσθητοι ἀπερίληπτοι καὶ ἄπειροι, ἀλλʼ αὐτὸ τοῦτο ἄνθρωπον ἕνα μόνον νοοῦμεν, ᾧ οὐδεὶς ἔτυχεν ὅμοιος· καὶ ἵππον ἕνα μόνον νοοῦμεν, οἱ δʼ ἐπὶ μέρους εἰσὶν ἄπειροι. τὰ γὰρ εἴδη ταῦτα πάντα καὶ γένη κατὰ μονάδας εἰσί· διὸ καὶ ἐπὶ· ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν τοῦτον τὸν ὅρον ἀποδιδόντες λέγουσι ζῷον λογικὸν ἢ ζῷον χρεμετιστικὸν ῥητέον. διὰ τοῦτο οὖν νοῦς ἡ μονάς, ᾧ ταῦτα νοοῦμεν, καὶ ἡ δυὰς δʼ ἡ ἀόριστος ἐπιστήμη, εἰκότως· πᾶσα γὰρ ἀπόδειξις καὶ πᾶσα πίστις ἐπιστήμης, πρὸς δὲ καὶ πᾶς συλλογισμὸς ἔκ τινων ὁμολογουμένων τὸ ἀμφισβητούμενον συνάγει καὶ ῥᾳδίως ἀποδείκνυται ἕτερον· ὧν ἡ ἐπιστήμη κατάληψίς ἐστι, διὸ εἴη ἂν δυάς. ἡ δὲ δόξα τριὰς ἐκ καταλήψεώς ἐστιν, εὐλόγως, ὅτι πολλῶν ἐστιν ἡ δόξα ἡ δὲ τριὰς πλῆθος, ὡς τρισμάκαρες Δαναοὶ διὰ τοῦτο οὖν ἐγκρίνει τὴν τριάδα […] ἡ δὲ τούτων αἵρεσις Ἰταλικὴ προσηγορεύθη διὰ τὸ τὸν Πυθαγόραν ἐν Ἰταλίᾳ σχολάσαι μετέστη γὰρ ἀπὸ Σάμου τῆς πατρίδος, τῇ Πολυκράτους τυραννίδι δυσαρεστήσας. Ἡράκλειτος καὶ Ἵππασος ὁ Μεταποντῖνος ἀρχὴν τῶν ὅλων τὸ πῦρ· ἐκ πυρὸς γὰρ τὰ πάντα γίνεσθαι καὶ εἰς πῦρ πάντα τελευτᾶν λέγουσι· τούτου δὲ κατασβεννυμένου, κοσμοποιεῖσθαι τὰ πάντα. πρῶτον μὲν γὰρ τὸ παχυμερέστατον αὐτοῦ εἰς αὑτὸ συστελλόμενον γῆν γίνεσθαι, ἔπειτʼ ἀναχαλωμένην τὴν γῆν ὑπὸ τοῦ πυρὸς φύσει ὕδωρ ἀποτελεῖσθαι, ἀναθυμιώμενον δʼ ἀέρα γίνεσθαι πάλιν δὲ τὸν κόσμον καὶ πάντα τὰ σώματα ὑπὸ πυρὸς ἀναλοῦσθαι ἐν τῇ ἐκπυρώσει. ἀρχὴ οὖν τὸ πῦρ, ὅτι ἐκ τούτου τὰ πάντα· τέλος δέ, ὅτι καὶ εἰς τοῦτο ἀναλύεται τὰ πάντα.

1.3-3Neokles oğlu Atinalı Epikuros, Demokritos'un yolunda felsefe yaparak var olanların ilkelerinin akılla görülebilen cisimler olduğunu söyledi. Bunlar boşluktan payı olmayan, doğmamış, ezelî, yok olmaz cisimlerdir; ne parçalanabilir, ne parçalarından yeni bir biçim alabilir, ne de başkalaşabilirler. Bu cisimler boşlukta ve boşluğun içinden hareket eder. Boşluğun kendisi de sonsuzdur, cisimler de sonsuz sayıdadır. Cisimlerde şu üç nitelik bulunur: şekil, büyüklük, ağırlık. Demokritos ikisini söylüyordu, büyüklük ve şekil; Epikuros bunlara üçüncü olarak ağırlığı ekledi. Çünkü der, cisimlerin ağırlığın itkisiyle hareket etmesi zorunludur; yoksa hareket etmezlerdi. Atomların şekilleri sonsuz değil, kuşatılamayacak kadar çoktur. Kanca, üç dişli mızrak ya da halka biçiminde olamazlar; çünkü bu şekiller kolay kırılır, atomlar ise etkilenmez ve kırılmaz. Akılla görülebilen kendilerine özgü şekilleri vardır. Atom denmesi en küçük olduğu için değil, boşluktan payı olmadığı ve etkilenmediği için bölünemediğinden dolayıdır. Demek ki atom dendiğinde kırılmaz, etkilenmez ve boşluktan payı olmayan şey anlatılır. Atomun varlığı açıktır; zira daima var olan unsurlar, boş canlılar ve birlik vardır.

Meton oğlu Akragaslı Empedokles dört unsurdan söz eder: ateş, hava, su ve toprak; bir de iki ilkesel kuvvetten: sevgi ile nefret. Bunlardan biri birleştirir, öteki ayırır. Şöyle der:

Önce dinle, her şeyin dört kökünü: parlak Zeus, hayat veren Hera ve Aidoneus, ve gözyaşlarıyla ölümlü pınarını ıslatan Nestis.

Zeus derken kaynamayı ve aitheri, hayat veren Hera derken havayı, Aidoneus derken toprağı, Nestis ve ölümlü pınarı derken de tohumu ve suyu kastediyor.

Sophroniskos oğlu Atinalı Sokrates ile Ariston oğlu Atinalı Platon, ki her konuda görüşleri aynıdır, üç ilke kabul eder: tanrı, madde ve idea. Tanrı kozmosun nous'udur; madde, oluş ve yok oluşun ilk dayanağıdır; idea ise tanrının düşüncelerinde ve tasavvurlarında bulunan cisimsiz ousia'dır.

Nikomakhos oğlu Stageiralı Aristoteles ilkelerin entelekheia, yani eidos, madde ve yoksunluk olduğunu; unsurların ise dört olduğunu, bir de beşinci, değişmez, aithere ait bir cisim bulunduğunu söyler.

Mnaseas oğlu Kitionlu Zenon ilkelerin tanrı ve madde olduğunu söyler; biri yapmanın, öteki edilgin olmanın sebebidir. Unsurlar ise dörttür.

1.3-3

Ἐπίκουρος Νεοκλέους Ἀθηναῖος κατὰ Δημόκριτον φιλοσοφήσας ἔφη τὰς ἀρχὰς τῶν ὄντων σώματα λόγῳ θεωρητά, ἀμέτοχα κενοῦ, ἀγένητα, ἀίδια, ἄφθαρτα, οὔτε θραυσθῆναι δυνάμενα οὔτε διάπλασιν ἐκ τῶν μερῶν λαβεῖν οὔτʼ ἀλλοιωθῆναι εἶναι δʼ αὐτὰ λόγῳ θεωρητά ταῦτα μέντοι κινεῖσθαι ἐν τῷ κενῷ καὶ διὰ τοῦ κενοῦ· εἶναι δὲ καὶ αὐτὸ τὸ κενὸν ἄπειρον καὶ τὰ σώματα ἄπειρα. συμβεβηκέναι δὲ τοῖς σώμασι τρία ταῦτα, σχῆμα μέγεθος βάρος. Δημόκριτος μὲν γὰρ ἔλεγε δύο, μέγεθὸς τε καὶ σχῆμα, ὁ δʼ Ἐπίκουρος τούτοις καὶ τρίτον, τὸ βάρος, προσέθηκεν · ἀνάγκη γάρ φησὶ κινεῖσθαι τὰ σώματα τῇ τοῦ βάρους πληγῇ ·, ἐπεὶ οὐ κινηθήσεται εἶναι δὲ τὰ σχήματα τῶν ἀτόμων ἀπερίληπτα οὐκ ἄπειρα μὴ γὰρ εἶναι μήτʼ ἀγκιστροειδεῖς μήτε τριαινοειδεῖς μήτε κρικοειδεῖς · ταῦτα γὰρ τὰ σχήματα εὔθραυστά ἐστιν · αἱ δʼ ἄτομοι ἀπαθεῖς ἄθραυστοι, ἴδια δʼ ἔχειν σχήματα λόγῳ θεωρητά. καὶ εἴρηται ἄτομος, οὐχ ὅτι ἐστὶν ἐλαχίστη ἀλλʼ ὅτι οὐ δύναται τμηθῆναι, ἀπαθὴς οὖσα καὶ ἀμέτοχος κενοῦ· ὥστε, ἐὰν εἴπῃ ἄτομον, ἄθραυστον λέγει καὶ ἀπαθῆ , ἀμέτοχον κενοῦ. ὅτι δὲ ἔστιν ἄτομος, σαφές· καὶ γὰρ ἔστι στοιχεῖα ἀεὶ ὄντα καὶ ζῷα κενὰ καὶ ἡ μονάς. Ἐμπεδοκλῆς Μέτωνος Ἀκραγαντῖνος τέτταρα μὲν λέγει στοιχεῖα, πῦρ ἀέρα ὕδωρ γῆν· δύο δʼ ἀρχικὰς δυνάμεις, φιλίαν τε καὶ νεῖκος· ὧν ἡ μέν ἐστιν ἑνωτικὴ τὸ δὲ διαιρετικόν. φησὶ δʼ οὕτως τέσσαρα τῶν πάντων ῥιζώματα πρῶτον ἄκουε. Ζεὺς ἀργὴς Ἥρη· τε φερέσβιος ἠδʼ Ἀιδωνεύς, νῆστὶς θʼ, ἣ δακρύοις τέγγει κρούνωμα βρότειον. Δία μὲν γὰρ λέγει τὴν ζέσιν καὶ τὸν αἰθέρα, Ἥρην δὲ φερέσβιον τὸν ἀέρα, τὴν δὲ γῆν τὸν Ἀιδωνέα, Νῆστιν δὲ καὶ κρούνωμα βρότειον οἱονεὶ τὸ σπέρμα καὶ τὸ ὕδωρ. Σωκράτης Σωφρονίσκου Ἀθηναῖος καὶ Πλάτων Ἀρίστωνος Ἀθηναῖος ʽαἱ γὰρ αὐταὶ περὶ παντὸς ἑκατέρου δόξαἰ τρεῖς ἀρχάς, τὸν θεὸν τὴν ὕλην τὴν ἰδέαν. ὁ δὲ θεὸς νοῦς ἐστι τοῦ κόσμου, ὕλη δὲ τὸ ὑποκείμενον πρῶτον γενέσει καὶ φθορᾷ, ἰδέα δʼ οὐσία ἀσώματος ἐν τοῖς νοήμασι καὶ ταῖς φαντασίαις τοῦ θεοῦ. Ἀριστοτέλης δὲ Νικομάχου Σταγειρίτης ἀρχὰς μὲν ἐντελέχειαν, ἤτοι εἶδος ὕλην στέρησιν· στοιχεῖα δὲ τέτταρα, πέμπτον δέ τι σῶμα αἰθέριον ἀμετάβλητον. Ζήνων Μνασέου Κιτιεὺς ἀρχὰς μὲν τὸν θεὸν καὶ τὴν ὕλην, ὧν ὁ μέν ἐστι τοῦ ποιεῖν αἴτιος ἡ δὲ τοῦ πάσχειν, στοιχεῖα δὲ τέτταρα.

1.44. Kozmos Nasıl Oluştu?

Kozmos, kıvrılan bir şekil alarak şöyle oluştu: Atom cisimlerinin hareketi önceden düşünülmüş değil, tesadüfîdir; bunlar kesintisiz ve çok hızlı bir şekilde aynı yere doğru hareket edince pek çok cisim bir araya toplandı ve bu sebeple şekil ve büyüklükçe çeşitlilik gösterdi. Bunlar aynı yerde toplanınca, daha büyük ve daha ağır olanlar hep aşağıya çöktü; küçük, yuvarlak, düz ve kaygan olanlar ise cisimlerin toplanması sırasında sıkıştırılıp dışarı atıldı ve yükseğe taşındı. Yukarı kaldıran itici kuvvet tükenince, itki onları artık yükseğe götürmez olunca ve aşağı inmeleri de engellenince, onları alabilecek yerlere doğru sıkıştırıldılar. Bu yerler çevredeki yerlerdi; cisimlerin kalabalığı buralara doğru kıvrıldı, kıvrılırken birbirine dolanıp göğü meydana getirdi. Aynı tabiatı taşıyan atomlar, dediğimiz gibi çeşitli olduklarından, yukarı itilince yıldızların tabiatını oluşturdu. Yükselen cisimlerin kalabalığı havaya çarpıp onu sıkıştırdı; hava da hareket ederek rüzgâr hâline geldi, yıldızları sarıp onlarla birlikte döndü ve bugünkü devirlerini yükseklerde korudu. Sonra aşağı çökenlerden toprak, yükselenlerden gök, ateş ve hava doğdu. Toprağın içinde hâlâ çok madde bulunuyordu; bu madde rüzgârların darbeleriyle ve yıldızlardan gelen esintilerle yoğunlaşınca, ince parçacıklı bütün yapısı sıkışıp sıvı tabiatı doğurdu. Akışkan bir hâlde olan bu sıvı, onu alıp tutabilecek çukur yerlere aktı; yahut su, kendi başına yerleşerek altındaki yerleri oydu. Kozmosun en önemli kısımları işte böyle meydana geldi.

1.4

Πῶς συνέστηκεν ὁ κόσμος. ὁ τοίνυν κόσμος συνέστη περικεκλασμένῳ σχήματι ἐσχηματισμένος τὸν τρόπον τοῦτον. τῶν ἀτόμων σωμάτων ἀπρονόητον καὶ τυχαίαν ἐχόντων τὴν κίνησιν συνεχῶς τε καὶ τάχιστα κινουμένων εἰς τὸ αὐτό, πολλὰ σώματα συνηθροίσθη, καὶ διὰ τοῦτο ποικιλίαν ἔχοντα καὶ σχημάτων καὶ μεγεθῶν. ἀθροιζομένων δʼ ἐν ταὐτῷ τούτων, τὰ μέν, ὅσα μείζονα ἦν καὶ βαρύτερα, πάντως ὑπεκάθιζεν ὅσα δὲ μικρὰ καὶ περιφερῆ καὶ λεῖα καὶ εὐόλισθα, ταῦτα καὶ ἐξεθλίβετο κατὰ τὴν σύνοδον τῶν σωμάτων εἴς τε τὸ μετέωρον ἀνεφέρετο. ὡς δ’ οὖν ἐξέλιπε μὲν ἡ πληκτικὴ δύναμις μετεωρίζουσα, οὐκέτι δʼ ἦγεν ἡ πληγὴ πρὸς τὸ μετέωρον, ἐκωλύετο δὲ ταῦτα κάτω φέρεσθαι, ἐπιέζετο πρὸς τοὺς τόπους τοὺς δυναμένους δέξασθαι· οὗτοι δʼ ἦσαν οἱ πέριξ, καὶ πρὸς τούτοις τὸ πλῆθος τῶν σωμάτων περιεκλᾶτο, περιπλεκόμενα δʼ ἀλλήλοις κατὰ τὴν περίκλασιν τὸν οὐρανὸν ἐγέννησεν· τῆς δʼ αὐτῆς ἐχόμεναι φύσεως αἱ ἄτομοι, ποικίλαι οὖσαι, καθὼς εἴρηται, πρὸς τὸ μετέωρον ἐξωθούμεναι, τὴν τῶν ἀστέρων φύσιν ἀπετέλουν · τὸ δὲ πλῆθος τῶν ἀναθυμιωμένων σωμάτων ἐπέπληττε τὸν ἀέρα καὶ τοῦτον ἐξέθλιβε· πνευματούμενος δʼ οὗτος κατὰ τὴν κίνησιν καὶ συμπεριλαμβάνων τὰ ἄστρα συμπεριῆγε ταῦτα καὶ τὴν νῦν περιφορὰν αὐτῶν μετέωρον ἐφύλαττε. κἄπειτα ἐκ μὲν τῶν ὑποκαθιζόντων ἐγεννήθη ἡ γῆ, ἐκ δὲ τῶν μετεωριζομένων οὐρανὸς πῦρ ἀήρ. πολλῆς δʼ ὕλης ἔτι περιειλημμένης ἐν τῇ γῇ πυκνουμένης τε ταύτης κατὰ τὰς ἀπὸ τῶν πνευμάτων πληγὰς καὶ τὰς ἀπὸ τῶν ἀστέρων αὔρας, προσεθλίβετο πᾶς ὁ μικρομερὴς σχηματισμὸς ταύτης; καὶ τὴν ὑγρὰν φύσιν ἐγέννα · ῥευστικῶς δʼ αὕτη διακειμένη κατεφέρετο πρὸς τοὺς κοίλους τόπους καὶ δυναμένους χωρῆσαὶ τε καὶ στέξαι, ἢ καθʼ αὑτὸ τὸ ὕδωρ ὑποστὰν ἐκοίλαινε τοὺς ὑποκειμένους τόπους. τὰ μὲν οὖν κυριώτατα μέρη τοῦ κόσμου τὸν τρόπον τοῦτον ἐγενήθη.

1.55. Evren Bir midir?

Stoa okulundan olanlar tek bir kozmos olduğunu ileri sürdüler ve onun aynı zamanda evren ve cisimsel olan şey olduğunu söylediler.

Empedokles kozmosun bir olduğunu, ancak kozmosun evrenin tamamı olmadığını, evrenin küçük bir parçası olduğunu, geri kalanının ise işlenmemiş madde olduğunu söyler.

Platon, kozmosun tek ve evrenin bir olduğu yolundaki görüşünü üç şeyle kanıtlar: Her şeyi kapsamasaydı tam olmazdı; tek olmasaydı örneğine benzemezdi; dışında bir şey olsaydı yok olmaz olmazdı. Platon'a şöyle karşılık vermek gerekir: Kozmos tam değildir, çünkü her şeyi kapsamaz [...]. Nitekim insan da tamdır, ama her şeyi kapsamaz. Üstelik birçok örnek vardır; heykellerde, evlerde ve resimlerde olduğu gibi. Ayrıca dışında bir şey dönüp durabiliyorsa nasıl tam olabilir? Yok olmaz da değildir, olamaz da; çünkü doğmuştur.

Metrodoros ise geniş bir ovada tek bir başak yetişmesinin, sonsuzlukta da tek bir kozmos doğmasının abes olduğunu söyler. Kozmosların sayıca sonsuz olduğu, sebeplerin sonsuz olmasından bellidir. Çünkü bu kozmos sınırlı ise ama onu meydana getiren sebeplerin hepsi sonsuzsa, kozmosların da sonsuz olması zorunludur. Sebeplerin hepsinin bulunduğu yerde sonuçlar da bulunur. Sebepler ise ya atomlardır ya da unsurlar.

1.5

Εἰ ἓν τὸ πᾶν. οἱ μὲν ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἕνα κόσμον ἀπεφήναντο, ὃν δὴ καὶ τὸ πᾶν ἔφασαν εἶναι καὶ τὸ σωματικόν. Ἐμπεδοκλῆς δὲ κόσμον μὲν ἕνα , οὐ μέντοι τὸ πᾶν εἶναι τὸν κόσμον ἀλλʼ ὀλίγον τι τοῦ παντὸς μέρος, τὸ δὲ λοιπὸν ἀργὴν ὕλην. Πλάτων δὲ τεκμαίρεται τὸ δοκοῦν, ὅτι εἷς ὁ κόσμος καὶ ἓν τὸ πᾶν, ἐκ τριῶν· ἐκ τοῦ μὴ εἶναι τέλειον, ἐὰν μὴ πάντα περιέχῃ · ἐκ τοῦ μὴ ἔσεσθαι ὅμοιον τῷ παραδείγματι, ἐὰν μὴ μονογενὴς ἐκ τοῦ μὴ ἔσεσθαι αὐτὸν ἄφθαρτον, ἐὰν ᾖ τι ἐξωτέρω αὐτοῦ. πρὸς δὴ τὸν Πλάτωνα ῥητέον, ὅτι οὐ τέλειος ὁ κόσμος· οὐδὲ γὰρ πάντα περιέχει […] καὶ γὰρ ὁ ἄνθρωπός ἐστι τέλειος, ἀλλʼ οὐ πάντα περιέχει καὶ πολλὰ παραδείγματα ἔστιν, ὥσπερ ἐπʼ ἀνδριάντων καὶ οἰκιῶν καὶ ζῳγραφιῶν. πῶς δὲ τέλειος, εἴπερ ἔξωθέν τι αὐτοῦ περιδινεῖσθαι δύναται; ἄφθαρτος δʼ οὐκ ἔστιν οὐδὲ δύναται εἶναι , γενητὸς ὤν. Μητρόδωρος δέ φησιν ἄτοπον εἶναι ἐν μεγάλῳ πεδίῳ ἕνα στάχυν γενηθῆναι καὶ ἕνα κόσμον ἐν τῷ ἀπείρῳ. ὅτι δʼ ἄπειρος κατὰ τὸ πλῆθος, δῆλον ἐκ τοῦ ἄπειρα τὰ αἴτια εἶναι· εἰ γὰρ ὁ μὲν κόσμος πεπερασμένος, ὅτι δʼ αἴτια πάντα ἄπειρα, ἐξ ὧν ὅδε ὁ κόσμος γέγονεν, ἀνάγκη ἀπείρους εἶναι. ὅπου γὰρ τὰ πάντα αἴτια, ἐκεῖ καὶ τὰ ἀποτελέσματα αἴτια δʼ ἤτοι αἱ ἄτομοι ἢ τὰ στοιχεῖα.

1.66. İnsanlar Tanrı Kavramını Nereden Edindiler?

Stoacılar tanrının ousia'sını şöyle tarif ederler: Akıllı ve ateş gibi bir pneuma; şekli yoktur, istediği şeye dönüşür ve her şeye benzeyebilir. İnsanlar bu kavramı önce görünen şeylerin güzelliğinden edindiler. Çünkü güzel şeylerin hiçbiri gelişigüzel ve rastlantıyla olmaz, yapıcı bir sanatla olur. Kozmos ise güzeldir; bu, şeklinden, renginden, büyüklüğünden ve kozmosun çevresindeki yıldızların çeşitliliğinden bellidir. Kozmos küre biçimindedir ki bu, bütün şekillerin birincisidir; çünkü yalnız bu şekil kendi parçalarına benzer ve yuvarlak olduğundan parçaları da yuvarlaktır. Bu sebepledir ki Platon'a göre en kutsal şey olan nous başta bulunur. Rengi de güzeldir: Lacivert renktedir; bu renk mordan daha koyu olmakla birlikte parlaktır. Bundan dolayı renginin yoğunluğu sayesinde o kadar havayı yarıp bunca uzaktan görünür. Büyüklüğü bakımından da güzeldir; çünkü aynı cinsten her şeyde kuşatan olan güzeldir, canlıda ve ağaçta olduğu gibi. Şu görünen şeyler de kozmosun güzelliğini tamamlar: Gökteki eğik çember çeşitli suretlerle süslenmiştir:

Burada Yengeç, ona bitişik Aslan, ondan sonra Başak, ardından Kıskaçlar ve Akrep'in kendisi, Yay ile Oğlak, Oğlak'ın ardından Kova; onun ardından yıldızlı iki Balık; onlardan sonra Koç, onun ardından Boğa ve İkizler.

Kozmosun benzer dönemeçlerinde sayısız başka suretler yapmıştır. Euripides de bu yüzden şöyle der:

göğün yıldız gözlü parıltısı, Zamanın güzel işlemesi, bilge bir ustanın eseri.

Tanrı kavramını bir de şundan edindik: Güneş, ay ve öteki yıldızlar yerin altından geçtikten sonra hep aynı renkte, aynı büyüklükte, aynı yerlerde ve aynı zamanlarda doğarlar. Bu yüzden tanrılara saygıyı bize aktaranlar onu üç türde ortaya koydular: birincisi tabiata dayanan, ikincisi efsaneye dayanan, üçüncüsü tanıklığını kanunlardan alan. Tabiata dayanan tür filozoflarca, efsaneye dayanan tür şairlerce öğretilir; kanuna dayanan tür ise her şehirde ayrı oluşur. Bütün bu öğreti yedi türe ayrılır. Birincisi, görünen ve gökte olan şeylerden çıkarılan türdür. İnsanlar tanrı kavramını görünen yıldızlardan edindiler; çünkü yıldızların büyük bir uyumun, düzenli doğuş ve batışların, gündüz ve gecenin, kış ve yazın, toprağın doğurduğu canlıların ve yetiştirdiği ürünlerin sebebi olduğunu görüyorlardı. Bu yüzden gök onlara baba, toprak ise ana gibi geldi. Gök baba sayıldı, çünkü dökülen sular tohum yerini tutar; toprak ana sayıldı, çünkü bunları kabul edip doğurur. Yıldızların durmadan koştuğunu (theontas) ve güneşi ve ayı görmemizi sağladığını gören insanlar onlara tanrı (theos) adını verdiler. İkinci ve üçüncü olarak tanrıları zarar verenler ve yarar sağlayanlar diye ayırdılar: Yarar sağlayanlar Zeus, Hera, Hermes ve Demeter; zarar verenler ise Poinelar, Erinysler ve Ares'tir; bunlar sert ve şiddetli oldukları için kurbanlarla savuşturulurlar. Dördüncü ve beşinci olarak işlere ve duygulara ait tanrıları eklediler. Duygulara ait olanlar Eros, Aphrodite ve Pothos; işlere ait olanlar Elpis, Dike ve Eunomia'dır. Altıncı olarak şairlerin yarattıkları eklendi. Hesiodos doğmuş tanrılara babalar vermek isteyerek onlar için şu ataları ortaya koydu:

Koios, Kreios, Hyperion ve İapetos.

Bu yüzden bu türe efsanevî denmiştir. Yedinci ve en son tür, topluluk hayatına yaptığı iyiliklerle yüceltilmiş, ama insan olarak doğmuş olanlardır: Herakles, Dioskurlar ve Dionysos gibi. Tanrıların insan biçiminde olduğunu söylediler, çünkü her şeyden üstün olan tanrısal olandır, canlılar içinde en güzeli ise insandır; nous'un yapısına göre aretē ile çeşitli biçimlerde süslenmiş olan insan en üstündür. Bu yüzden, en üstün olanların da en iyi olan gibi güzel olması gerektiğini düşündüler.

1.6

Πόθεν ἔννοιαν ἔσχον θεοῦ ἄνθρωποι. ὁρίζονται δὲ τὴν τοῦ θεοῦ οὐσίαν οἱ Στωικοὶ οὕτω· πνεῦμα νοερὸν καὶ πυρῶδες οὐκ ἔχον μὲν μορφήν, μεταβάλλον δʼ εἰς ὃ βούλεται καὶ συνεξομοιούμενον πᾶσιν. ἔσχον δʼ ἔννοιαν τούτου πρῶτον μὲν ἀπὸ τοῦ κάλλους τῶν ἐμφαινομένων προσλαμβάνοντες· οὐδὲν γὰρ τῶν καλῶν εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε γίνεται, ἀλλὰ μετά τινος τέχνης δημιουργούσης. καλὸς δʼ ὁ κόσμος· δῆλον δʼ ἐκ τοῦ σχήματος καὶ τοῦ χρώματος καὶ τοῦ μεγέθους καὶ τῆς περὶ τὸν κόσμον τῶν ἀστέρων ποικιλίας. σφαιροειδὴς δʼ ὁ κόσμος ὃ πάντων τῶν σχημάτων πρωτεύει · μόνον γὰρ τοῦτο τοῖς ἑαυτοῦ μέρεσιν ὁμοιοῦται· περιφερὴς δʼ ὢν ἔχει τὰ μέρη περιφερῆ διὰ τοῦτο γὰρ κατὰ τὸν Πλάτωνα ἐν τῇ κεφαλῇ τὸ ἱερώτατον συνέστηκε νοῦς. καὶ τὸ χρῶμα δὲ καλόν· κυανώσει γὰρ κέχρωσται, ὃ πορφύρας μέν ἐστι μελάντερον στίλβουσαν δʼ ἔχει τὴν ποιότητα· καὶ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν τῷ τῆς χροιᾶς συντόνῳ διακόπτων τηλικαύτην ἀέρος ἀκόστασιν ἐκ τοσούτων διαστημάτων θεωρεῖται. καὶ ἐκ τοῦ μεγέθους καλός· πάντων γὰρ τῶν ὁμογενῶν τὸ περιέχον καλὸν ὡς ζῷον καὶ δένδρον. ἐπιτελεῖ τὸ κάλλος τοῦ κόσμου καὶ ταῦτα τὰ φαινόμενα· ὁ μὲν γὰρ λοξὸς κύκλος ἐν οὐρανῷ διαφόροις εἰδώλοις πεποίκιλται· τῷ δ’ ἔνι καρκίνος ἐστί, λέων δ’ ἐπὶ τῷ, μετὰ δʼ αὐτὸν παρθένος, ἠδʼ ἐπί οἱ χηλαὶ καὶ σκορπίος αὐτὸς τοξευτής τε καὶ αἰγόκερως, ἐπὶ δʼ αἰγοκέρωτι ὑδροχόος· δύο δʼ αὐτὸν ἐπʼ ἰχθύες ἀστερόεντες· τοὺς δὲ μέτα κριός, ταῦρος δʼ ἐπὶ τῷ δίδυμοί τε. μυρία δʼ ἄλλα καθʼ ὁμοίας τοῦ κόσμου περικλάσεις πεποίηκεν· ὅθεν καὶ Εὐριπίδης φησὶ τὸ τʼ ἀστερωπὸν οὐρανοῦ σέλας, χρόνου καλὸν ποίκιλμα, τέκτονος σοφοῦ. ἐλάβομεν δʼ ἐκ τούτου ἔννοιαν θεοῦ· ἀεί τε γὰρ ἥλιος καὶ σελήνη καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἄστρων τὴν ὑπόγειον φορὰν ἐνεχθέντα ὅμοια μὲν ἀνατέλλει τοῖς χρώμασιν, ἴσα δὲ τοῖς μεγέθεσι καὶ κατὰ τόπους καὶ κατὰ χρόνους τοὺς αὐτούς. διόπερ οἱ τὸν περὶ τῶν θεῶν παραδόντες σεβασμὸν διὰ τριῶν ἐξέθηκαν ἡμῖν εἰδῶν, πρῶτον μὲν τοῦ φυσικοῦ, δεύτερον δὲ τοῦ μυθικοῦ, τρίτον δὲ τοῦ τὴν μαρτυρίαν ἐκ τῶν νόμων εἰληφότος, διοικεῖσθαι διδάσκεται δὲ τὸ μὲν φυσικὸν ὑπὸ τῶν φιλοσόφων, τὸ δὲ μυθικὸν ὑπὸ τῶν ποιητῶν, τὸ δὲ νομικὸν ὑφʼ ἑκάστης ἀεὶ πόλεως συνίσταται. διαιρεῖται δʼ ἡ πᾶσα διδαχὴ εἰς εἴδη ἑπτά· καὶ πρῶτον μὲν τὸ ἐκ τῶν φαινομένων καὶ μετεώρων· θεοῦ γὰρ ἔννοιαν ἔσχον ἀπὸ τῶν φαινομένων ἀστέρων, ὁρῶντες τούτους μεγάλης συμφωνίας ὄντας αἰτίους καὶ τεταγμένας ἀνατολάς τε καὶ δυσμάς, ἡμέρας τε καὶ νύκτας χειμῶνά τε καὶ θέρος, καὶ τὰ ὑπὸ τῆς γῆς ζῳογονούμενα καὶ καρπογονούμενα. διὸ· πατὴρ μὲν ἔδοξεν αὐτοῖς οὐρανὸς ὑπάρχειν, μήτηρ δὲ γῆ· τούτων δʼ ὁ μὲν πατὴρ διὰ τὸ τὰς τῶν ὑδάτων ἐκχύσεις σπερμάτων ἔχειν τάξιν· ἡ δὲ γῆ μήτηρ διὰ τὸ δέχεσθαι ταῦτα καὶ τίκτειν· βλέποντες δὲ τοὺς ἀστέρας ἀεὶ θέοντας αἰτίους τε τοῦ θεωρεῖν ἡμᾶς ἥλιον καὶ σελήνην, θεοὺς προσηγόρευσαν. εἰς δεύτερον δὲ καὶ τρίτον τόπον τοὺς θεοὺς διεῖλον, εἴς τε τὸ βλάπτον καὶ τὸ ὠφελοῦν· καὶ τοὺς μὲν ὠφελοῦντας Δία Ἥραν Ἑρμῆν Δήμητραν τοὺς δὲ βλάπτοντας Ποινὰς Ἐρινύας Ἄρην, τούτους ἀφοσιούμενοι χαλεποὺς ὄντας καὶ βιαίους. τέταρτον καὶ πέμπτον προστεθείκασι τοῖς πράγμασι καὶ τοῖς πάθεσι, καθάπερ ἔρωτα Ἀφροδίτην Πόθον· πραγμάτων δʼ Ἐλπίδα Δίκην Εὐνομίαν. ἕκτον δὲ τόπον προσέλαβε τὸ ὑπὸ τῶν ποιητῶν πεπλασμένον · Ἡσίοδος γὰρ βουλόμενος τοῖς γενητοῖς θεοὺς πατέρας συστῆσαι εἰσήγαγε τοιούτους αὐτοῖς γεννήτορας κοῖόν τε Κρεῖὸν θʼ Ὑπερίονά τʼ Ἰαπετόν τε· διὰ τοῦτο καὶ μυθικὸν κέκληται. ἕβδομον δὲ καὶ ἐπὶ πᾶσι τὸ διὰ τὰς εἰς τὸν κοινὸν βίον εὐεργεσίας ἐκτετιμημένον ἀνθρώπινον δὲ γεννηθέν, ὡς Ἡρακλέα ὡς Διοσκόρους ὡς Διόνυσον. ἀνθρωποειδεῖς δʼ αὐτοὺς ἔφασαν εἶναι, διότι τῶν μὲν ἁπάντων τὸ θεῖον κυριώτατον, τῶν δὲ ζῴων ἄνθρωπος κάλλιστον καί, κεκοσμημένον ἀρετῇ διαφόρως κατὰ τὴν τοῦ νοῦ σύστασιν, τὸ κράτιστον. τοῖς οὖν ἀριστεύουσι τὸ κράτιστον ὁμοίως καὶ καλῶς ἔχειν διενοήθησαν.

1.77. Tanrı Kimdir?

Melos'lu Diagoras, Kyreneli Theodoros ve Tegealı Euhemeros gibi bazı filozoflar tanrıların hiç var olmadığını söyler. Kyreneli Kallimakhos da İamboslar'ında Euhemeros'u ima ederek şöyle yazar:

Surların önündeki tapınağa hep birlikte gelin; orada eski tunç Zeus'u yontmuş olan yalancı ihtiyar haksız kitaplar karalıyor.

Bu kitaplar tanrıların var olmadığına dair olanlardır. Tragedya şairi Euripides ise Areopagos'tan korktuğu için bunu açık etmek istemedi, ama şu şekilde dile getirdi: Sisyphos'u bu görüşün savunucusu olarak sahneye çıkardı ve onun bu fikrini destekledi. Çünkü der,

bir zaman vardı ki insanların hayatı düzensizdi, vahşiydi ve kuvvetin kölesiydi.

Sonra der, kanunsuzluk kanunların konmasıyla son buldu. Fakat kanun yalnız açıkta işlenen haksızlıkları engelleyebildiği, birçok kişi ise gizlice haksızlık ettiği için, bilge bir adam, yalan bir sözle gerçeğin üzerini örtmek ve insanları şuna inandırmak gerektiğini düşündü:

Solmaz bir hayatla yaşayan bir daimōn vardır; bunları duyar, görür ve son derece iyi anlar.

Şu şiirsel saçma söz de ortadan kalksın, der; Kallimakhos şöyle diyor:

Eğer tanrıyı biliyorsan, bil ki daimōn her şeyi yapabilir.

Çünkü tanrı da her şeyi yapamaz; eğer tanrıysa, karı kara, ateşi soğuk, oturanı ayakta yapsın ve bunun tersini. Nitekim yüksek sesli Platon "Tanrı kozmosu kendi örneğine göre biçimlendirdi" derken, eski komedya şairlerinin deyişiyle, ay öncesinden kalma bir saçmalık kokmaktadır. Kendisine bakarak nasıl biçimlendirmiş? Hem insandan aşağı olan tanrı nasıl küre biçiminde olabilir? Anaxagoras başlangıçta cisimlerin durduğunu, tanrının nous'unun onları düzene koyduğunu ve her şeyin oluşunu sağladığını söyler. Platon ise ilk cisimlerin durduğunu değil, düzensiz hareket ettiğini varsayar; bu yüzden tanrı, der, düzenin düzensizlikten daha iyi olduğunu düşünerek onları düzene koydu. İkisi de ortak bir hatayı yapıyor: Tanrıyı insanî işlerle ilgilenen ya da kozmosu bunun için kuran bir varlık yapıyorlar. Mutlu ve yok olmaz canlı, bütün iyiliklerle dolu olduğundan ve hiçbir kötülüğü kabul etmediğinden, tamamen kendi saadetini ve yok olmazlığını korumakla meşguldür; insanî işlerle ilgilenmez. Bir işçi ya da usta gibi yük taşısa ve kozmosun kuruluşu için kaygılansaydı mutsuz olurdu. Dahası, söyledikleri tanrı ya önceki zamanda, cisimler hareketsizken veya düzensiz hareket ederken, yoktu, ya da uyuyordu, ya uyanıktı, ya da bunlardan hiçbiri değildi. Birincisi kabul edilemez, çünkü tanrı ezelîdir. İkincisi de kabul edilemez, çünkü tanrı ezelden beri uyuyor idiyse ölüydü; ezelî uyku ölümdür. Üstelik tanrı uyku kabul etmez; çünkü tanrının ölümsüzlüğü ile ölüme yakınlık birbirinden çok uzaktır. Tanrı uyanık idiyse, ya saadetten yoksundu ya da mutluluğu tamdı. Birinci hâlde mutlu değildir, çünkü saadette eksik olan mutlu değildir. İkinci hâlde de, hiçbir eksiği olmadığına göre boş işlere girişmiş olurdu. Hem tanrı varsa ve insanların işleri onun gözetimiyle yürüyorsa, nasıl olur da sahteler başarılı olur, değerliler ise bunun tersine uğrar? Çünkü

hem iyi bir kral hem güçlü bir mızrakçı

olan Agamemnon, zina eden bir erkek ve kadın tarafından yenilip hile ile öldürüldü; akrabası Herakles de insan hayatını bozan birçok şeyi temizledikten sonra, Deianeira'nın zehriyle hile ile öldürüldü.

Thales tanrının kozmosun nous'u olduğunu söyler.

Anaximandros sonsuz sayıda göğün tanrı olduğunu söyler.

Demokritos tanrının küre biçimli ateşteki nous olduğunu söyler.

Diogenes, Kleanthes ve Oinopides tanrının kozmosun ruhu olduğunu söyler.

Pythagoras, ilkelerden birliğin tanrı ve iyi olduğunu söyler; bu, birin tabiatıdır, yani nous'un kendisidir. Belirsiz ikilik ise daimōn ve kötüdür; maddî çokluk onun çevresinde bulunur, görünen kozmos da budur.

Sokrates ile Platon tanrının bir olduğunu, tek tabiatlı, kendi kendinden var olan, tekil ve gerçekten iyi olduğunu söyler. Bütün bu adlar nous'a gider. Demek ki tanrı nous'tur, ayrı bir eidos'tur, yani hiçbir maddeyle karışmamış ve hiçbir edilgin şeye karışmamış olan.

Aristoteles en yüksek tanrının ayrı bir eidos olduğunu, evrenin küresinin üzerinde bulunduğunu söyler. Bu küre, onun beşinci dediği aither cismidir. Bu cisim, tabiatça bitişik ama logos bakımından ayrı kürelere bölünmüştür; o da her kürenin cisim ve ruhtan oluşan bir canlı olduğunu düşünür. Cisim dairesel hareket eden aither, ruh ise hareketin fiil hâlindeki hareketsiz sebebi olan logos'tur.

Stoacılar tanrının akıllı olduğunu, kozmosun oluşuna yol alan sanatkâr ateş olduğunu ve her şeyin kadere göre onlara uygun olarak meydana geldiği bütün tohumsal logosları içine aldığını ileri sürerler. Tanrı bütün kozmosu baştan başa dolaşan pneuma'dır ve geçtiği maddenin farklılıklarına göre farklı adlar alır. Kozmosa, yıldızlara ve toprağa da tanrı derler; her şeyin üstündeki nous'un ise aither'de olduğunu söylerler.

Epikuros bütün tanrıların insan biçiminde olduğunu, ama suretlerin tabiatının inceliğinden dolayı hepsinin ancak akılla görülebildiğini söyler. Aynı kişi başka bir yerde cinsleri bakımından yok olmaz dört tabiat sayar: atomlar, boşluk, sonsuz ve benzerlikler. Bunlara homoiomereiai ve unsurlar denir.

1.7

Τίς Τίς ὁ θεός. ἔνιοι τῶν φιλοσόφων, καθάπερ Διαγόρας ὁ Μήλιος καὶ Θεόδωρος ὁ Κυρηναῖος καὶ Εὐήμερος ὁ Τεγεάτης, καθόλου φασὶ μὴ εἶναι θεούς· τὸν δʼ Εὐήμερον καὶ Καλλίμαχος ὁ Κυρηναῖος αἰνίττεται ἐν τοῖς Ἰάμβοις γράφων εἰς τὸ πρὸ τείχευς ἱερὸν ἁλέες δεῦτε, οὗ τὸν πάλαι χάγκεον ὁ πλάσας Ζᾶνα γέρων ἀλαζὼν ἄδικα βιβλία ψήχει ταῦτʼ ἔστι τὰ περὶ τοῦ μὴ εἶναι θεούς. καὶ Εὐριπίδης δʼ ὁ τραγῳδοποιὸς ἀποκαλύψασθαι μὲν οὐκ ἠθέλησε, δεδοικὼς τὸν Ἄρειον πάγον· ἐνέφηνε δὲ τοῦτον τὸν τρόπον τὸν γὰρ Σίσυφον εἰσήγαγε προστάτην ταύτης τῆς δόξης καὶ συνηγόρησεν αὐτοῦ ταύτῃ τῇ γνώμῃ ἦν γάρ χρόνος φησὶν ὅτʼ ἦν ἄτακτος ἀνθρώπων βίος καὶ θηριώδης ἰσχύος θʼ ὑπηρέτης· ἔπειτα φησὶ τὴν ἀνομίαν λυθῆναι νόμων εἰσαγωγῇ· ἐπεὶ γὰρ ὁ νόμος τὰ φανερὰ τῶν ἀδικημάτων εἴργειν ἐδύνατο κρύφα δʼ ἠδίκουν πολλοί, τότε τις σοφὸς ἀνὴρ ἐπέστησεν, ὡς δεῖ ψευδεῖ λόγῳ τυφλῶσαι τὴν ἀλήθειαν καὶ πεῖσαι τοὺς ἀνθρώπους ὡς ἔστι δαίμων ἀφθίτῳ θάλλων βίῳ, ὃς ταῦτʼ ἀκούει καὶ βλέπει φρονεῖ τʼ ἄγαν. ἀναιρείσθω γάρ, φησίν, ὁ ποιητικὸς λῆρος σὺν Καλλιμάχῳ τῷ λέγοντι εἰ θεὸν οἶσθα, ἴσθʼ ὅτι καὶ ῥέξαι δαίμονι πᾶν δυνατόν οὐδὲ γὰρ ὁ θεὸς δύναται πᾶν ποιεῖν· ἐπεί τοί γε, εἰ θεὸς ἔστι, ποιείτω τὴν χιόνα μέλαιναν τὸ δὲ πῦρ ψυχρὸν τὸ δὲ καθήμενον ὀρθὸν καὶ τὸ ἐναντίον. καὶ γὰρ Πλάτων ὁ μεγαλόφωνος εἰπών ὁ θεὸς ἔπλασε τὸν κόσμον πρὸς ἑαυτὸν ὑπόδειγμα ὄζει λήρου βεκκεσελήνου, κατά γε τοὺς τῆς ἀρχαίας κωμῳδίας ποιητάς πῶς γὰρ αὑτῷ ἀτενίζων ἔπλασεν; ἢ πῶς σφαιροειδῆ τὸν θεόν, ὄντα ταπεινότερον ἀνθρώπου; ὁ δʼ Ἀναξαγόρας φησὶν ὡς εἱστήκει κατʼ ἀρχὰς τὰ σώματα, νοῦς δʼ αὐτὰ διεκόσμησε θεοῦ καὶ τὰς γενέσεις τῶν ὅλων ἐποίησεν. ὁ δὲ Πλάτων οὐχ ἑστηκότα ὑπέθετο τὰ πρῶτα σώματα ἀτάκτως δὲ κινούμενα διὸ καὶ ὁ θεός, φησίν, ἐπιστήσας ὡς τάξις ἀταξίας ἐστὶ βελτίων, διεκόσμησε ταῦτα. κοινῶς οὖν ἁμαρτάνουσιν ἀμφότεροι, ὅτι τὸν θεὸν ἐποίησαν ἐπιστρεφόμενον τῶν ἀνθρωπίνων ἢ καὶ τούτου χάριν τὸν κόσμον κατασκευάζοντα τὸ γὰρ μακάριον καὶ ἄφθαρτον ζῷον συμπεπληρωμένον τε πᾶσι τοῖς ἀγαθοῖς καὶ κακοῦ παντὸς ἄδεκτον, ὅλον ὂν περὶ τὴν συνοχὴν τῆς ἰδίας εὐδαιμονίας τε καὶ ἀφθαρσίας, ἀνεπιστρεφές ἐστι τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων· κακοδαίμων δʼ ἂν εἴη, ἐργάτου δίκην καὶ τέκτονος ἀχθοφορῶν καὶ μεριμνῶν εἰς τὴν τοῦ κόσμου κατασκευήν. καὶ πάλιν ὁ θεὸς ὃν λέγουσιν ἤτοι τὸν ἔμπροσθεν αἰῶνα οὐκ ἦν, ὅτʼ ἦν ἀκίνητα τὰ σώματα, ἢ ἀτάκτως ἐκινεῖτο ἢ ἐκοιμᾶτο ἢ ἐγρηγόρει ἢ οὐδέτερον τούτων. καὶ οὔτε τὸ πρῶτον ἔστι δἐξασθαι, ὁ γὰρ θεὸς αἰώνιος· οὔτε τὸ δεύτερον, εἰ γὰρ ἐκοιμᾶτο ἐξ αἰῶνος ὁ θεός, ἐτεθνήκει αἰώνιος γὰρ ὕπνος ὁ θάνατός ἐστιν · ἀλλʼ οὐδὲ δεκτικὸς ὕπνου θεός, τὸ γὰρ ἀθάνατον τοῦ θεοῦ καὶ τὸ ἐγγὺς θανάτου πολὺ κεχώρισται. εἰ δʼ ἦν ὁ θεὸς ἐγρηγορώς, ἤτοι ἐνέλειπεν εἰς εὐδαιμονίαν ἢ ἐπεπλήρωτο ἐν μακαριότητι· καὶ οὔτε κατὰ τὸ πρῶτον μακάριός ἐστιν ὁ θεός, τὸ γὰρ ἐλλεῖπον εἰς εὐδαιμονίαν οὐ μακάριον· οὔτε κατὰ τὸ δεύτερον, μηδὲν γὰρ ἐλλείπων κεναῖς ἔμελλεν ἐπιχειρεῖν πράξεσι. πῶς δέ, εἴπερ ὁ θεὸς ἔστι καὶ τῇ τούτου φροντίδι τὰ κατʼ ἄνθρωπον οἰκονομεῖται, τὸ μὲν κίβδηλον εὐτυχεῖ τὸ δʼ ἀστεῖον τἀναντία πάσχει; Ἀγαμέμνων τε γάρ ἀμφότερον βασιλεὺς τʼ ἀγαθὸς κρατερὸς τʼ αἰχμητής. ὑπὸ μοιχοῦ καὶ μοιχάδος ἡττηθεὶς ἐδολοφονήθη καὶ ὁ τούτου δὲ συγγενὴς Ἡρακλῆς πολλὰ τῶν ἐπιλυμαινομένων τὸν ἀνθρώπινον βίον καθάρας ὑπὸ Δηιανείρας φαρμακευθεὶς ἐδολοφονήθη. Θαλῆς νοῦν τοῦ κόσμου θεόν. Ἀναξίμανδρος τοὺς ἀπείρους οὐρανοὺς θεούς. Δημόκριτος νοῦν τὸν θεὸν ἑν πυρὶ σφαιροειδεῖ. Διογένης καὶ Κλεάνθης καὶ Οἰνοπίδης τὴν τοῦ κόσμου ψυχήν. Πυθαγόρας τῶν ἀρχῶν τὴν μὲν μονάδα θεὸν καὶ τἀγαθόν, ἥτις ἐστὶν ἡ τοῦ ἑνὸς φύσις, αὐτὸς ὁ νοῦς· τὴν δʼ ἀόριστον δυάδα δαίμονα καὶ τὸ κακόν, περὶ ἥν ἐστι τὸ ὑλικὸν πλῆθος, ἔστι δὲ καὶ ὁ ὁρατὸς κόσμος. Σωκράτης καὶ Πλάτων τὸ ἕν, τὸ μονοφυὲς καὶ αὐτοφυὲς τὸ μοναδικόν, τὸ ὄντως ἀγαθὸν πάντα δὲ τὰ τοιαῦτα τῶν ὀνομάτων εἰς τὸν νοῦν σπεύδει νοῦς οὖν ὁ θεός, χωριστὸν εἶδος, τουτέστι τὸ ἀμιγὲς πάσης ὕλης καὶ μηδενὶ παθητῷ συμπεπλεγμένον. Ἀριστοτέλης τὸν μὲν ἀνωτάτω θεὸν εἶδος χω ριστὸν ἐπιβεβηκότα τῇ σφαίρᾳ τοῦ παντός, ἣτις ἐστὶν αἰθέριον σῶμα, τὸ πέμπτον ὑπʼ αὐτοῦ καλούμενον διῃρημένου δὲ τούτου κατὰ σφαίρας, τῇ μὲν φύσει συναφεῖς τῷ λόγῳ δὲ κεχωρισμένας, ἑκάστην οἴεται τῶν σφαιρῶν ζῷον εἶναι σύνθετον ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς, ὧν τὸ μὲν σῶμά ἐστιν αἰθέριον κινούμενον κυκλοφορικῶς, ἡ ψυχὴ δὲ λόγος ἀκίνητος αἴτιος τῆς κινήσεως κατʼ ἐνέργειαν. οἱ Στωικοὶ νοερὸν θεὸν ἀποφαίνονται πῦρ τεχνικὸν ὁδῷ βαδίζον ἐπὶ γένεσιν κόσμου ἐμπεριειληφὸς πάντας τοὺς σπερματικοὺς λόγους, καθʼ οὓς ἕκαστα καθʼ εἱμαρμένην γίνεται · καὶ πνεῦμα μὲν διῆκον διʼ ὅλου τοῦ κόσμου, τὰς δὲ προσηγορίας μεταλαμβάνον διὰ τὰς τῆς ὕλης, διʼ ἧς κεχώρηκε, παραλλάξεις· θεὸν δʼ καὶ τὸν κόσμον καὶ τοὺς ἀστέρας καὶ τὴν γῆν· τὸν δʼ ἀνωτάτω πάντων νοῦν ἐν αἰθέρι. Ἐπίκουρος ἀνθρωποειδεῖς μὲν πάντας τοὺς θεούς, λόγῳ δὲ πάντας τούτους θεωρητοὺς διὰ τὴν λεπτομέρειαν τῆς τῶν εἰδώλων φύσεως· ὁ δʼ αὐτὸς ἄλλως τέσσαρας φύσεις κατὰ γένος ἀφθάρτους τάσδε, τὰ ἄτομα τὸ κενὸν τὸ ἄπειρον τὰς ὁμοιότητας· αὗται δὲ λέγονται ὁμοιομέρειαι καὶ στοιχεῖα.

1.88. Daimōnlar ve Kahramanlar Üzerine

Tanrılar konusunun hemen yanında daimōnlar ve kahramanlar konusunu da ele almak gerekir.

Thales, Pythagoras, Platon ve Stoacılar daimōnların ruhanî ousialar olduğunu, kahramanların ise bedenlerinden ayrılmış ruhlar olduğunu söylerler; iyi ruhlar iyi, kötü ruhlar kötü kahramanlardır.

Epikuros bunların hiçbirini kabul etmez.

1.8

Περὶ δαιμόνων καὶ ἡρώων. παρακειμένως δὲ τῷ περὶ θεῶν λόγῳ τὸν περὶ δαιμόνων καὶ ἡρώων ἱστορητέον. Θαλῆς Πυθαγόρας Πλάτων οἱ Στωικοὶ δαίμονας ὑπάρχειν οὐσίας ψυχικάς· εἶναι δὲ καὶ ἥρωας τὰς κεχωρισμένας ψυχὰς τῶν σωμάτων, καὶ ἀγαθοὺς μὲν τὰς ἀγαθὰς κακοὺς δὲ τὰς φαύλας. Ἐπίκουρος δʼ οὐδὲν τούτων ἐγκρίνει.

1.99. Madde Üzerine

Madde, oluşun, yok oluşun ve öteki değişimlerin ilk dayanağıdır.

Thales ve Pythagoras'tan gelenler ile Stoacılar maddenin baştan başa dönüşebilir, başkalaşabilir, değişebilir ve akışkan olduğunu söyler.

Demokritos'tan gelenler ilk şeylerin, yani atomun, boşluğun ve cisimsiz olanın etkilenmez olduğunu söyler.

Aristoteles ile Platon maddenin cisim gibi, şekilsiz, eidos'suz, biçimsiz ve kendi tabiatı bakımından niteliksiz olduğunu, eidosları alan bir kap, sütanne, kalıp ve ana gibi olduğunu söyler. Maddeye su, toprak, ateş ya da hava diyenler ise artık onun şekilsiz olduğunu söylemiş olmaz, cisim olduğunu söylemiş olur; parçasızları ve atomları kabul edenler ise şekilsiz derler.

1.9

Περὶ ὕλης ὕλη ἐστὶ τὸ ὑποκείμενον πρῶτον γενέσει καὶ φθορᾷ καὶ ταῖς ἄλλαις μεταβολαῖς. οἱ ἀπὸ Θάλεω καὶ Πυθαγόρου καὶ οἱ Στωικοὶ τρεπτὴν καὶ ἀλλοιωτὴν καὶ μεταβλητὴν καὶ ῥευστὴν ὅλην διʼ ὅλης τὴν ὕλην. οἱ ἀπὸ Δημοκρίτου ἀπαθῆ τὰ πρῶτα, τὴν ἄτομον καὶ τὸ κενὸν καὶ τὸ ἀσώματον. Ἀριστοτέλης καὶ Πλάτων τὴν ὕλην σωματοειδῆ ἄμορφον ἀνείδεον ἀσχημάτιστον ἄποιον μὲν ὅσον ἐπὶ τῇ ἰδίᾳ φύσει , δεξαμενὴν δὲ τῶν εἰδῶν οἷον τιθήνην καὶ ἐκμαγεῖον καὶ μητέρα γενέσθαι. οἱ δʼ ὕδωρ λέγοντες ἢ γῆν ἢ πῦρ ἢ ἀέρα τὴν ὕλην οὐκέτι ἄμορφον αὐτὴν λέγουσιν ἀλλὰ σῶμα· οἱ δὲ τὰ ἀμερῆ καὶ τὰς ἀτόμους ἄμορφον.

1.1010. İdea Üzerine

İdea cisimsiz bir ousia'dır; kendi başına var olmaz, ama şekilsiz maddelere suret verir ve onların görünmesinin sebebi olur.

Sokrates ile Platon ideaların maddeden ayrı ousialar olduğunu, tanrının, yani nous'un düşüncelerinde ve tasavvurlarında var olduklarını düşünür.

Aristoteles eidosları ve ideaları kabul etti, ama onları maddeden ayrı saymadı; tanrının yaptığı şeyin onlardan meydana geldiğini söyledi.

Zenon'dan gelen Stoacılar ideaların bizim kavramlarımız olduğunu söylediler.

1.10

Περὶ ἰδέας. ἰδέα ἐστὶν οὐσία ἀσώματος, αὐτὴ μὲν μὴ ὑφεστῶσα καθʼ αὑτήν, εἰκονίζουσα δὲ τὰς ἀμόρφους; ὔλας καὶ αἰτία γινομένη τῆς τούτων δείξεως. Σωκράτης καὶ Πλάτων χωριστὰς τῆς ὕλης οὐσίας τὰς ἰδέας ὑπολαμβάνει, ἐν τοῖς νοήμασι καὶ ταῖς· φαντασίαις τοῦ θεοῦ, τουτέστι τοῦ νοῦ, ὑφεστώσας. Ἀριστοτέλης δʼ εἴδη μὲν ἀπέλιπε καὶ ἰδέας, οὐ μὴν κεχωρισμένας τῆς ὕλης, ὃ ἐξ ὧν γεγονὸς τὸ ὑπὸ τοῦ θεοῦ. οἱ ἀπὸ Ζήνωνος Στωικοὶ ἐννοήματα ἡμέτερα τὰς ἰδέας ἔφασαν.

1.1111. Sebepler Üzerine

Sebep, sonucun ya da bir şeyin meydana gelmesinin kendisi dolayısıyla olduğu şeydir.

Platon sebebin üç türlü olduğunu söyler: yapan, kendisinden yapılan ve kendisi için yapılan. En önemlisi yapan sebeptir; bu da nous'tur.

Pythagoras ile Aristoteles ilk sebeplerin cisimsiz olduğunu, ötekilerin ise katılım yoluyla ya da araz olarak cisimsel varlığa ait olduğunu söyler; öyle ki kozmos cisimdir.

Stoacılar bütün sebeplerin cisimsel olduğunu söyler, çünkü pneumalardır.

1.11

Περὶ αἰτίων. αἴτιόν ἐστι διʼ ὃ τὸ ἀποτέλεσμα ἢ διʼ ὃ συμβαίνει τι. Πλάτων τριχῶς τὸ αἴτιον· φησὶ γὰρ ὑφʼ οὗ ἐξ. οὗ πρὸς ὅ· κυριώτερον δʼ ἡγεῖται τὸ ὑφʼ οὗ· τοῦτο δʼ ἦν τὸ ποιοῦν, ὅ ἐστι νοῦς. Πυθαγόρας καὶ Ἀριστοτέλης τὰ μὲν πρῶτα αἴτια ἀσώματα, τὰ δὲ κατὰ μετοχὴν ἢ κατὰ συμβεβηκὸς τῆς σωματικῆς ὑποστάσεως· ὥστʼ εἶναι τὸν κόσμον σῶμα. οἱ Στωικοὶ πάντα τὰ αἴτια σωματικά· πνεύματα γάρ.

1.1212. Cisimler Üzerine

Cisim, enine, derinliğine ve boyuna üç yönde uzanan şeydir; ya da kendi başına direnç gösteren bir kütledir; ya da yer kaplayan şeydir.

Platon, cismin kendi yerinde bulunurken tabiatça ne ağır ne hafif olduğunu, ama başka bir yerde bulununca eğilim kazandığını, eğilimden de ya ağırlığa ya da hafifliğe doğru bir meyil doğduğunu söyler.

Aristoteles toprağın mutlak olarak en ağır, ateşin ise en hafif olduğunu, hava ile suyun ise duruma göre değiştiğini söyler.

Stoacılar dört unsurdan ikisinin, ateşle havanın hafif, ikisinin, su ile toprağın ağır olduğunu söyler. Tabiatça hafif olan, kendi merkezinden uzağa eğilen şeydir; ağır olan da merkeze doğru eğilendir. Ama merkez ağır değildir.

Epikuros cisimlerin kuşatılamayacak kadar çok, ilk cisimlerin yalın olduğunu; onlardan oluşan bileşiklerin hepsinin ağırlığı bulunduğunu söyler. Atomlar kimi zaman dikey olarak, kimi zaman sapma ile hareket eder; yukarı doğru hareket edenler ise darbe ile ve titreşimle hareket eder.

1.12

Περὶ σωμάτων. σῶμά ἐστι τὸ τριχῇ διαστατόν, πλάτει βάθει μήκει ἢ ὄγκος· ἀντίτυπος ὅσον ἐφʼ ἑαυτῷ · ἢ τὸ κατέχον τόπον. Πλάτων μήτε βαρὺ εἶναι μήτε κοῦφον τῇ φύσει ἔν γε τῷ οἰκείῳ τόπῳ ὑπάρχον ἐν δέ γε τῷ ἀλλοτρίῳ γενόμενον τότε νεῦσιν ἴσχειν · ἐκ δὲ τῆς νεύσεως ῥοπὴν ἤτοι πρὸς βαρύτητα ἢ κουφότητα. Ἀριστοτέλης βαρύτατον μὲν εἶναι τὴν γῆν ἁπλῶς, κουφότατον δὲ τὸ πῦρ· ἀέρα δὲ καὶ ὕδωρ ἄλλοτʼ ἄλλως. οἱ Στωικοὶ δύο μὲν ἐκ τῶν τεσσάρων στοιχείων κοῦφα, πῦρ καὶ ἀέρα· δύο δὲ βαρέα, ὕδωρ καὶ γῆν· κοῦφον γὰρ ὑπάρχει φύσει, ὃ νεύει ἀπὸ τοῦ ἰδίου μέσου· βαρὺ δὲ τὸ εἰς μέσον· βαρὺ δʼ οὐκ ἔστι τὸ μέσον. Ἐπίκουρος δʼ ἀπερίληπτα εἶναι τὰ σώματα καὶ τὰ πρῶτα δʼ ἁπλᾶ, τὰ δʼ ἐξ ἐκείνων συγκρίματα πάντα βάρος ἔχειν · κινεῖσθαι δὲ τὰ ἄτομα ποτὲ μὲν κατὰ στάθμην ποτὲ δὲ κατὰ παρέγκλισιν, τὰ δʼ ἄνω κινούμενα κατὰ πληγήν, κατὰ παλμόν.

1.1313. En Küçükler Üzerine

Empedokles dört unsurdan önce en küçük kırıntılar olduğunu söyler; bunlar unsurlardan önceki unsurlar gibidir, benzer parçalıdır, yani yuvarlaktır.

Herakleitos en küçük ve parçasız birtakım zerrecikler ortaya koyar.

1.13

Περὶ ἐλαχίστων. Ἐμπεδοκλῆς πρὸ τῶν τεσσάρων στοιχείων θραύσματα ἐλάχιστα, οἱονεὶ στοιχεῖα πρὶν στοιχείων, ὁμοιομερῆ, ὅ ἐστι στρογγύλα. Ἡράκλειτος ψηγμάτιά τινα ἐλάχιστα καὶ ἀμερῆ εἰσάγει.

1.1414. Şekiller Üzerine

Şekil, cismin yüzeyi, çevresi ve sınırıdır.

Pythagoras'tan gelenler dört unsurun şekillerinin küresel olduğunu, yalnız en üstteki ateşin koni biçiminde olduğunu söyler.

1.14

Περὶ σχημάτων. σχῆμά ἐστιν ἐπιφάνεια καὶ περιγραφὴ καὶ πέρας σώματος. οἱ ἀπὸ Πυθαγόρου σφαιρικὰ τὰ σχήματα τῶν τεττάρων στοιχείων, μόνον δὲ τὸ ἀνώτατον πῦρ κωνοειδές.

1.1515. Renkler Üzerine

Renk, cismin görülebilir niteliğidir.

Pythagorasçılar cismin yüzeyine renk derlerdi.

Empedokles rengi görme kanallarına uyan şey olarak tanımlar.

Platon rengin cisimlerden çıkan, parçaları göze uygun bir alev olduğunu söyler.

Stoacı Zenon renklerin maddenin ilk şekillenmeleri olduğunu söyler.

Pythagoras'tan gelenler renklerin cinslerinin beyaz, siyah, kırmızı ve sarı olduğunu söyler. Renklerin farkları unsurların belirli karışımlarından, canlıların renk farkları ise besinlerin ve havaların çeşitliliğinden gelir.

1.15

Περὶ χρωμάτων. χρῶμά ἐστι ποιότης σώματος ὁρατή. οἱ Πυθαγορικοὶ χροιὰν ἐκάλουν τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ σώματος. Ἐμπεδοκλῆς τὸ τοῖς πόροις τῆς ὄψεως ἐναρμόττον. Πλάτων. φλόγα ἀπὸ τῶν σωμάτων σύμμετρα μόρια ἔχουσαν πρὸς τὴν ὄψιν. Ζήνων ὁ Στωικὸς τὰ χρώματα πρώτους εἶναι σχηματισμοὺς τῆς ὕλης. οἱ ἀπὸ Πυθαγόρου τὰ γένη τῶν χρωμάτων λευκόν τε καὶ μέλαν, ἐρυθρόν, ὠχρόν· τὰς δὲ διαφορὰς τῶν χρωμάτων παρὰ τὰς ποιὰς μίξεις τῶν στοιχείων τὰς δὲ τῶν ζῴων καὶ παρὰ τὰς ποικιλίας τῶν τροφῶν καὶ τῶν ἀέρων·

1.1616. Cisimlerin Bölünmesi Üzerine

Thales ve Pythagoras'tan gelenler cisimlerin etkilenebilir ve sonsuza kadar bölünebilir olduğunu söyler.

Atomları kabul edenler bölünmenin parçasızlarda durduğunu ve sonsuza gitmediğini söyler.

Aristoteles kuvve hâlinde sonsuza gittiğini, ama fiil hâlinde asla gitmediğini söyler.

1.16

Περὶ τομῆς σωμάτων. οἱ ἀπὸ Θάλεω καὶ Πυθαγόρου παθητὰ τὰ σώματα καὶ τμητὰ εἰς ἄπειρον. οἱ τὰς ἀτόμους περὶ τὰ ἀμερῆ ἵστασθαι καὶ μὴ εἰς ἄπειρον εἶναι τὴν τομήν. Ἀριστοτέλης δυνάμει μὲν εἰς ἄπειρον ἐντελεχείᾳ δ’ οὐδαμῶς.

1.1717. Karışma ve Kaynaşma Üzerine

Eskiler unsurların karışımının başkalaşma yoluyla olduğunu söylerler.

Anaxagoras ile Demokritos'un çevresindekiler yan yana gelmeyle olduğunu söylerler.

Empedokles unsurları daha küçük kütlelerden birleştirir; bunlar en küçük şeylerdir, unsurların unsurları gibidir.

Platon ateş, hava ve su olmak üzere üç cismin birbirine dönüşebildiğini söyler; bunlara gerçek anlamda unsur demek ya da bu adla anmak istemez. Toprağın ise bunlardan hiçbirine dönüşmediğini söyler.

1.17

Περὶ μίξεως καὶ κράσεως. οἱ μὲν ἀρχαῖοι τὰς τῶν στοιχείων μίξεις κατʼ ἀλλοίωσιν. οἱ δὲ περὶ Ἀναξαγόραν καὶ Δημόκριτον κατὰ παράθεσιν. Ἐμπεδοκλῆς δʼ ἐκ μικροτέρων ὄγκων τὰ στοιχεῖα συγκρίνει, ἅπερ ἐστὶν ἐλάχιστα καὶ οἱονεὶ στοιχεῖα στοιχείων. Πλάτων τὰ μὲν τρία σώματα ʽοὐ γὰρ θέλει κυρίως αὐτὰ εἶναι στοιχεῖα ἢ προσονομάζεινʼ τρεπτὰ εἰς ἄλληλα, πῦρ ἀέρα ὕδωρ· τὴν δὲ γῆν εἴς τι τούτων ἀμετάβλητον.

1.1818. Boşluk Üzerine

Thales'ten Platon'a kadar bütün tabiat filozofları boşluğu reddettiler.

Empedokles: "Evrende boş olan hiçbir şey yoktur, fazla olan da."

Leukippos, Demokritos, Demetrios, Metrodoros ve Epikuros atomların sayıca, boşluğun ise büyüklükçe sonsuz olduğunu söyler.

Stoacılar kozmosun içinde hiç boşluk olmadığını, dışında ise sonsuz boşluk olduğunu söyler.

Aristoteles kozmosun dışındaki boşluğun, göğün nefes alabileceği kadar olduğunu söyler; çünkü gök ateştendir.

1.18

Περὶ κενοῦ. οἱ ἀπὸ Θάλεω φυσικοὶ πάντες μέχρι Πλάτωνος τὸ κενὸν ἀπέγνωσαν. Ἐμπεδοκλῆς οὐδέ τι τοῦ παντὸς κενεὸν πέλει οὐδὲ περισσόν. Λεύκιππος Δημόκριτος; Δημήτριος Μητρόδωρος Ἐπίκουρος τὰ μὲν ἄτομα ἄπειρα τῷ πλήθει, τὸ δὲ κενὸν ἄπειρον τῷ μεγέθει. οἱ Στωικοὶ ἐντὸς μὲν τοῦ κόσμου οὐδὲν εἶναι κενὸν ἔξωθεν δʼ αὐτοῦ ἄπειρον. Ἀριστοτέλης τοσοῦτον εἶναι τὸ κενὸν ἐκτὸς τοῦ κόσμου, ὥστʼ ἀναπνεῖν τὸν οὐρανόν· εἶναι γὰρ αὐτὸν πύρινον.

1.1919. Yer Üzerine

Platon yerin eidosları alan şey olduğunu söyler; bunu mecazî olarak madde diye, bir tür sütanne ve kap diye adlandırmıştır.

Aristoteles yerin, kuşatan şeyin kuşatılana değen son sınırı olduğunu söyler.

1.19

Περὶ τόπου. Πλάτων τόπον εἶναι τὸ μεταληπτικὸν τῶν εἰδῶν, ὅπερ εἴρηκε μεταφορικῶς τὴν ὕλην, καθάπερ τινὰ τιθήνην καὶ δεξαμενήν. Ἀριστοτέλης τὸ ἔσχατον τοῦ περιέχοντος συνάπτον τῷ περιεχομένῳ.

1.2020. Alan Üzerine

Stoacılar ile Epikuros boşluğun, yerin ve alanın farklı olduğunu söyler. Boşluk cisimden yoksunluk, yer cismin kapladığı şey, alan ise kısmen kaplanmış şeydir; şarap küpünde olduğu gibi.

1.20

Περὶ χώρας. οἱ Στωικοὶ καὶ Ἐπίκουρος διαφέρειν κενὸν τόπον χώραν καὶ τὸ μὲν κενὸν εἶναι ἐρημίαν σώματος, τὸν δὲ τόπον τὸ ἐχόμενον ὑπὸ σώματος τὴν δὲ χώραν τὸ ἐκ μέρους ἐχόμενον, ὥσπερ ἐπὶ τῆς τοῦ οἴνου πιθάκνης;.

1.2121. Zaman Üzerine

Pythagoras zamanın kuşatan şeyin küresi olduğunu söyler.

Platon zamanın sonsuzluğun hareketli sureti ya da kozmosun hareketinin aralığı olduğunu söyler.

Eratosthenes zamanın güneşin yürüyüşü olduğunu söyler.

1.21

Περὶ χρόνου. Πυθαγόρας τὸν χρόνον τὴν σφαῖραν τοῦ περιέχοντος εἶναι. Πλάτων αἰῶνος εἰκόνα κινητὴν ἢ διάστημα τῆς τοῦ κόσμου κινήσεως. Ἐρατοσθένης τὴν τοῦ ἡλίου πορείαν.

1.2222. Zamanın Ousia'sı Üzerine

Platon zamanın ousia'sının göğün hareketi olduğunu söyler.

Stoacıların çoğu zamanın hareketin kendisi olduğunu söyler. Filozofların çoğu zamanın doğmamış olduğunu söyler; Platon ise onun düşüncede doğmuş olduğunu söyler.

1.22

Περὶ οὐσίας χρόνου. Πλάτων οὐσίαν χρόνου τὴν τοῦ οὐρανοῦ κίνησιν. οἱ πλείους τῶν Στωικῶν αὐτὴν τὴν κίνησιν. καὶ οἱ μὲν πλείους ἀγένητον τὸν χρόνον, Πλάτων δὲ γενητὸν κατʼ ἐπίνοιαν.

1.2323. Hareket Üzerine

Pythagoras ve Platon hareketin maddede bir ayrım ya da başkalık olduğunu söyler.

Aristoteles hareketin, hareket edebilen şeyin entelekheia'sı olduğunu söyler.

Demokritos hareketin tek cinsi olduğunu, bunun da titreşim olduğunu söyler.

Epikuros hareketin iki eidos'u olduğunu söyler: dikey hareket ve sapma ile hareket.

Herophilos hareketin bir kısmının akılla görülebilir, bir kısmının da hissedilebilir olduğunu söyler.

Herakleitos durağanlığı ve hareketsizliği evrenden kaldırıyordu, çünkü bunlar ölülere aittir. Ezelî şeylerde ezelî, yok olucu şeylerde yok olucu bir hareket olduğunu söyler.

1.23

Περὶ κινήσεως. Πυθαγόρας Πλάτων κίνησίς ἐστι διαφορά τις ἢ ἑτερότης ἐν ὕλῃ. Ἀριστοτέλης, ἐντελέχεια κινητοῦ. Δημόκριτος, ἓν γένος τῆς κινήσεως τὸ κατὰ παλμόν. Ἐπίκουρος, δύο εἴδη τῆς κινήσεως, τὸ κατὰ στάθμην καὶ τὸ κατὰ παρέγκλισιν. Ἡρόφιλος κινήσεως τὴν μὲν λόγῳ θεωρητὴν τὴν δʼ αἰσθητήν. Ἡράκλειτος ἠρεμίαν μὲν καὶ στάσιν ἐκ τῶν ὅλων ἀνῄρει ἔστι γὰρ τοῦτο τῶν νεκρῶν· κίνησιν δʼ ἀίδιον μὲν τοῖς ἀιδίοις φθαρτὴν δὲ τοῖς φθαρτοῖς.

1.2424. Oluş ve Yok Oluş Üzerine

Parmenides, Melissos ve Zenon, evrenin hareketsiz olduğunu düşündükleri için oluşu ve yok oluşu kaldırıyorlardı.

Empedokles, Epikuros ve kozmosu ince parçalı cisimlerin bir araya gelmesiyle kuranların hepsi birleşme ve ayrışmadan söz ederler, ama gerçek anlamda oluştan ve yok oluştan söz etmezler; çünkü bunlar keyfiyet bakımından başkalaşmayla değil, kemiyet bakımından bir araya gelmeyle olur.

Pythagoras ve maddenin etkilenebilir olduğunu varsayanların hepsi, gerçek anlamda oluşun ve yok oluşun olduğunu söyler; çünkü bunlar unsurların başkalaşması, dönüşmesi ve çözülmesiyle olur.

1.24

Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς. Παρμενίδης Μέλισσος Ζήνων ἀνῄρουν γένεσιν καὶ φθορὰν διὰ τὸ νομίζειν τὸ πᾶν ἀκίνητον. Ἐμπεδοκλῆς δὲ καὶ Ἐπίκουρος καὶ πάντες, ὅσοι κατὰ συναθροισμὸν τῶν λεπτομερῶν σωμάτων κοσμοποιοῦσι, συγκρίσεις μὲν καὶ διακρίσεις εἰσάγουσι, γενέσεις δὲ καὶ φθορὰς οὐ κυρίως· οὐ γὰρ κατὰ τὸ ποιὸν ἐξ ἀλλοιώσεως, κατὰ δὲ τὸ ποσὸν ἐκ συναθροισμοῦ ταύτας γίνεσθαι. Πυθαγόρας καὶ πάντες, ὅσοι παθητὴν τὴν ὕλην ὑποτίθενται, κυρίως γένεσιν καὶ φθορὰν γίνεσθαι ἐκ γὰρ ἀλλοιώσεως στοιχείων καὶ τροπῆς καὶ ἀναλύσεως ταῦτα γίνεσθαι.

1.2525. Zorunluluk Üzerine

Thales: "En güçlü olan zorunluluktur, çünkü evrene hükmeder."

Pythagoras zorunluluğun kozmosu sardığını söyledi.

Parmenides ve Demokritos her şeyin zorunlulukla olduğunu söyler; bu zorunluluk kader, adalet, inayet ve kozmosu kuran şeyle aynıdır.

1.25

Περὶ ἀνάγκης. Θαλῆς· ἰσχυρότατον ἀνάγκη, κρατεῖ γὰρ τοῦ παντός. Πυθαγόρας ἀνάγκην ἔφη περικεῖσθαι τῷ κόσμῳ. Παρμενίδης καὶ Δημόκριτος πάντα κατʼ ἀνάγκην τὴν αὐτὴν δʼ εἶναι εἱμαρμένην καὶ δίκην καὶ πρόνοιαν καὶ κοσμοποιόν.

1.2626. Zorunluluğun Ousia'sı Üzerine

Platon bazı şeyleri inayete, bazılarını zorunluluğa bağlar.

Empedokles zorunluluğun ousia'sının ilkeleri ve unsurları kullanan sebep olduğunu söyler.

Demokritos zorunluluğun maddenin direnci, akışı ve darbesi olduğunu söyler.

Platon zorunluluğu kimi zaman madde, kimi zaman da yapanın maddeyle ilişkisi olarak görür.

1.26

Περὶ οὐσίας ἀνάγκης. Πλάτων τὰ μὲν εἰς πρόνοιαν ἀνάγει τὰ δʼ εἰς ἀνάγκην. Ἐμπεδοκλῆς οὐσίαν ἀνάγκης αἰτίαν χρηστικὴν τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν στοιχείων. Δημόκριτος τὴν ἀντιτυπίαν καὶ φορὰν καὶ πληγὴν τῆς ὕλης· Πλάτων ὁτὲ μὲν τὴν ὕλην ὁτὲ δὲ τὴν τοῦ ποιοῦντος πρὸς τὴν ὕλην σχέσιν.

1.2727. Kader Üzerine

Herakleitos her şeyin kaderle olduğunu, kaderin zorunlulukla aynı olduğunu söyler.

Platon insan ruhları ve hayatları için kaderi kabul eder, ama buna bizden kaynaklanan sebebi de ekler.

Stoacılar Platon'a benzer şekilde, zorunluluğun yenilmez ve zorlayıcı bir sebep, kaderin ise sebeplerin düzenli bir örgüsü olduğunu söylerler; bu örgüde bizden kaynaklanan da vardır, öyle ki bazı şeyler kaderle belirlenmiş, bazıları belirlenmemiştir.

1.27

Περὶ εἱμαρμένης Ἡράκλειτος πάντα καθʼ εἱμαρμένην, τὴν δʼ αὐτὴν ὑπάρχειν καὶ ἀνάγκην. Πλάτων ἐγκρίνει μὲν τὴν εἱμαρμένην ἐπὶ τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν καὶ βίων, συνεισάγει δὲ καὶ τὴν παρʼ ἡμᾶς αἰτίαν. οἱ Στωικοὶ Πλάτωνι ἐμφερῶς, καὶ τὴν μὲν ἀνάγκην ἀνίκητόν φασιν αἰτίαν καὶ βιαστικήν, τὴν δʼ εἱμαρμένην συμπλοκὴν αἰτιῶν τεταγμένην, ἐν συμπλοκῇ καὶ τὸ παρʼ ἡμᾶς, ὥστε τὰ μὲν εἱμάρθαι τὰ δʼ ἀνειμάρθαι.

1.2828. Kaderin Ousia'sı Üzerine

Herakleitos kaderin ousia'sının, evrenin ousia'sını baştan başa dolaşan logos olduğunu söyler. Bu ousia aither cismidir, evrenin oluşunun tohumudur.

Platon kaderin evrenin tabiatının ezelî logos'u ve ezelî kanunu olduğunu söyler.

Khrysippos kaderin evreni düzenle yöneten pneuma kuvveti olduğunu söyler. Tarifler'de de şöyle der: Kader, kozmosun logos'udur, ya da kozmosta inayetle yönetilen şeylerin kanunudur, ya da olmuş şeylerin kendisine göre olduğu, olanların olduğu ve olacakların olacağı logos'tur.

Stoacılar kaderin sebepler zinciri, yani bozulmaz bir düzen ve bağlantı olduğunu söyler.

Poseidonios kaderin Zeus'tan sonra üçüncü sırada olduğunu söyler: Önce Zeus gelir, ikinci tabiat, üçüncü de kader.

1.28

Περὶ οὐσίας εἱμαρμένης. Ἡράκλειτος οὐσίαν εἱμαρμένης λόγον τὸν διὰ τῆς οὐσίας τοῦ παντὸς διήκοντα· αὕτη δʼ ἐστὶ τὸ αἰθέριον σῶμα, σπέρμα τῆς τοῦ παντὸς γενέσεως. Πλάτων λόγον ἀίδιον καὶ νόμον ἀίδιον τῆς τοῦ παντὸς φύσεως. Χρύσιππος δύναμιν πνευματικὴν τάξει τοῦ παντὸς διοικητικήν καὶ πάλιν ἐν τοῖς Ὅροις εἱμαρμένη ἐστὶν ὁ τοῦ κόσμου λόγος ἢ νόμος τῶν ὄντων ἐν τῷ κόσμῳ προνοίᾳ διοικουμένων ἢ λόγος, καθʼ ὃν τὰ μὲν γεγονότα γέγονε τὰ δὲ γινόμενα γίνεται τὰ δὲ γενησόμενα γενήσεται. οἱ Στωικοὶ εἱρμὸν αἰτιῶν, τουτέστι τάξιν καὶ ἐπισύνδεσιν ἀπαράβατον. Ποσειδώνιος τρίτην ἀπὸ Διός· πρῶτον μὲν γὰρ εἶναι τὸν Δία, δεύτερον δὲ τὴν φύσιν, τρίτον δὲ τὴν εἱμαρμένην.

1.2929. Tesadüf Üzerine

Platon tesadüfün, prohairesis ile yapılan şeylerde araz olan ve onlara eşlik eden bir sebep olduğunu söyler.

Aristoteles, belli bir gaye için ve bir dürtü ile yapılan şeylerde araz olan, belirsiz ve kararsız bir sebep olduğunu söyler. Kendiliğinden olan ile tesadüfün farklı olduğunu da söyler: Tesadüfen olan her şey, yapılacak işlerde kendiliğinden de olur; ama kendiliğinden olan her zaman tesadüfen olmaz, çünkü eylem dışındaki şeylerde bulunur. Tesadüf akıllı varlıklara aittir; kendiliğinden olan ise akıllı ve akılsız canlılara ve cansız cisimlere de aittir.

Epikuros tesadüfün kişilere, zamanlara ve yerlere göre kararsız bir sebep olduğunu söyler.

Anaxagoras ve Stoacılar tesadüfün insan aklının göremediği bir sebep olduğunu söyler. Çünkü bazı şeyler zorunlulukla, bazıları kaderle, bazıları prohairesis ile, bazıları tesadüfle, bazıları da kendiliğinden olur.

1.29

Περὶ τύχης Πλάτων αἰτίαν ἐν προαιρετικοῖς κατὰ συμβεβηκὸς καὶ παρακολούθημα. Ἀριστοτέλης αἰτίαν κατὰ συμβεβηκὸς ἐν τοῖς καθʼ ὁρμὴν ἕνεκά τινος γινομένοις, ἄδηλον καὶ ἄστατον. διαφέρειν δὲ τῆς τύχης τὸ αὐτόματον· τὸ μὲν γὰρ ἀπὸ τύχης καὶ ταὐτομάτου εἶναι ἐν τοῖς πρακτέοις πάντως τὸ δʼ αὐτόματον οὐκ ἀπὸ τύχης, ἐν γὰρ τοῖς ἔξω πράξεως· καὶ τὴν μὲν τύχην τῶν λογικῶν, τὸ δʼ αὐτόματον καὶ τῶν λογικῶν καὶ τῶν ἀλόγων ζῴων καὶ τῶν ἀψύχων σωμάτων. Ἐπίκουρος ἄστατον αἰτίαν προσώποις χρόνοις τόποις. Ἀναξαγόρας καὶ οἱ Στωικοὶ ἄδηλον αἰτίαν ἀνθρωπίνῳ λογισμῷ· ἃ μὲν γὰρ εἶναι κατʼ ἀνάγκην, ἃ δὲ καθʼ εἱμαρμένην ἃ δὲ κατὰ προαίρεσιν, ἃ δὲ κατὰ τύχην, ἃ δὲ κατὰ τὸ αὐτόματον.

1.3030. Tabiat Üzerine

Empedokles hiçbir şeyin tabiatının olmadığını, yalnızca unsurların karışması ve ayrılması olduğunu söyler. Tabiat Üzerine'nin birinci kitabında şöyle yazar:

Sana başka bir şey daha söyleyeyim: Ölümlülerin hiçbirinin tabiatı yoktur, uğursuz ölümün de sonu yoktur; yalnızca karışma ve karışanların değiş tokuşu vardır, insanlar ise buna tabiat der.

Anaxagoras da aynı şekilde tabiatın birleşme ve ayrışma, yani oluş ve yok oluş olduğunu söyler.

1.30

Περὶ φύσεως. Ἐμπεδοκλῆς φύσιν μηδενὸς εἶναι, μῖξιν δὲ τῶν στοιχείων καὶ διάστασιν. γράφει γὰρ οὕτως ἐν τῷ πρώτῳ Φυσικῶν ἄλλο δέ τοι ἐρέω φύσις οὐδενός ἐστιν ἁπάντων θνητῶν, οὐδέ τις οὐλομένου θανάτοιο τελευτή, ἀλλὰ μόνον μῖξίς τε διάλλαξίς τε μιγέντων ἐστί, φύσις δὲ βροτοῖς ὀνομάζεται ἀνθρώποισιν. Ἀναξαγόρας· ὁμοίως τὴν φύσιν σύγκρισιν καὶ διάκρισιν, τουτέστι γένεσιν καὶ φθοράν. # Kitap 2

2.introII. Kitap

İlkeler, unsurlar ve onlara eşlik eden konuları tamamladığıma göre, şimdi onların sonuçlarına geçeceğim; işe her şeyi en çok kuşatan şeyden başlayacağım.

2.intro

τετελεκὼς τοίνυν τὸν περὶ ἀρχῶν καὶ στοιχείων καὶ τῶν συνεδρευόντων αὐτοῖς λόγον τρέψομαι πρὸς τὸν περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, ἀπὸ τοῦ περιεκτικωτάτου πάντων ἐνστησάμενος.

2.11. Kozmos Üzerine

Pythagoras her şeyi kapsayan bütüne, içindeki düzenden dolayı ilk olarak kozmos adını verdi.

Thales ve ondan gelenler kozmosun bir olduğunu söyler.

Demokritos, Epikuros ve onun hocası Metrodoros sonsuzlukta, her yönde sonsuz sayıda kozmos olduğunu söyler.

Empedokles güneşin yörüngesinin kozmosun sınırını çizdiğini söyler.

Seleukos kozmosun sonsuz olduğunu söyler.

Diogenes evrenin sonsuz, kozmosun ise sınırlı olduğunu söyler.

Stoacılar evren ile bütünün farklı olduğunu söyler. Evren sonsuz boşlukla birlikte olandır, bütün ise boşluk olmaksızın olan, yani kozmostur. Demek ki bütün ile evren aynı şey değildir.

2.1

Περὶ κόσμου. Πυθαγόρας πρῶτος ὠνόμασε τὴν τῶν ὅλων περιοχὴν κόσμον ἐκ τῆς ἐν αὐτῷ τάξεως. Θαλῆς καὶ οἱ ἀπʼ αὐτοῦ ἕνα τὸν κόσμον. Δημόκριτος καὶ Ἐπίκουρος καὶ ὁ τούτου καθηγητὴς Μητρόδωρος ἀπείρους κόσμους ἐν τῷ ἀπείρῳ κατὰ πᾶσαν περίστασιν. Ἐμπεδοκλῆς τὸν τοῦ ἡλίου περίδρομον εἶναι περιγραφὴν τοῦ πέρατος τοῦ κόσμου. Σέλευκος ἄπειρον τὸν κόσμον. Διογένης τὸ μὲν πᾶν ἄπειρον, τὸν δὲ κόσμον πεπεράνθαι. οἱ Στωικοὶ διαφέρειν τὸ πᾶν καὶ τὸ ὅλον· πᾶν μὲν γὰρ εἶναι τὸ σὺν τῷ κενῷ τῷ ἀπείρῳ, ὅλον δὲ χωρὶς τοῦ κενοῦ τὸν κόσμον· ὥστε οὐ τὸ αὐτὸ εἶναι τὸ ὅλον καὶ τὸν κόσμον.

2.22. Kozmosun Şekli Üzerine

Stoacılar kozmosun küre biçiminde olduğunu, başkaları koni biçiminde, bazıları da yumurta biçiminde olduğunu söyler.

Epikuros kozmosların küre biçiminde olabileceğini, ama başka şekillerde de olabileceğini söyler.

2.2

Περὶ σχήματος κόσμου. οἱ μὲν Στωικοὶ σφαιροειδῆ τὸν κόσμον, ἄλλοι δὲ κωνοειδῆ, οἱ δʼ ᾠοειδῆ. Ἐπίκουρος δʼ ἐνδέχεσθαι μὲν εἶναι σφαιροειδεῖς τοὺς κόσμους, ἐνδέχεσθαι δὲ καὶ ἑτέροις σχήμασι κεχρῆσθαι.

2.33. Kozmos Canlı mıdır ve İnayetle mi Yönetilir?

Ötekilerin hepsi kozmosun canlı olduğunu ve inayetle yönetildiğini söyler.

Demokritos, Epikuros ve atomları ve boşluğu ileri sürenler onun ne canlı olduğunu ne de inayetle yönetildiğini, akılsız bir tabiatla yönetildiğini söyler.

Aristoteles kozmosun baştan başa ruhlu olmadığını, ne hissedebildiğini, ne akıllı, ne nous sahibi olduğunu, ne de inayetle yönetildiğini söyler. Gök cisimleri bunların hepsine sahiptir, çünkü ruhlu ve canlı küreler içerirler; yerdeki şeylerin ise bunlardan hiçbiri yoktur ve düzene yalnız araz olarak, doğrudan olmaksızın katılırlar.

2.3

Εἰ ἔμψυχος ὁ κόσμος καὶ προνοίᾳ διοικούμενος. οἱ μὲν ἄλλοι πάντες ἔμψυχον τὸν κόσμον καὶ προνοίᾳ διοικούμενον. Δημόκριτος δὲ καὶ Ἐπίκουρος καὶ ὅσοι τὰ ἄτομα εἰσηγοῦνται καὶ τὸ κενὸν οὔτʼ ἔμψυχον οὔτε προνοίᾳ διοικεῖσθαι, φύσει δέ τινι ἀλόγῳ. Ἀριστοτέλης οὔτʼ ἔμψυχον ὅλον διʼ ὅλων, οὔτε μὴν αἰσθητικὸν οὔτε λογικὸν οὔτε νοερὸν οὔτε προνοίᾳ διοικούμενον τὰ μὲν γὰρ οὐράνια τούτων ἁπάντων κοινωνεῖν, σφαίρας γὰρ περιέχειν ἐμψύχους καὶ ζωτικάς· τὰ δὲ περίγεια μηδενὸς αὐτῶν, τῆς δʼ εὐταξίας κατὰ συμβεβηκὸς οὐ προηγουμένως μετέχειν.

2.44. Kozmos Yok Olmaz mı?

Pythagoras, Platon ve Stoacılar kozmosun tanrı tarafından yaratıldığını söylerler. Tabiatı bakımından yok olabilir, çünkü hissedilebilirdir ve bu yüzden cisimseldir; ama tanrının inayeti ve bir arada tutması sayesinde yok olmayacaktır.

Epikuros kozmosun yok olacağını söyler, çünkü bir canlı ve bir bitki gibi doğmuştur.

Ksenophanes kozmosun doğmamış, ezelî ve yok olmaz olduğunu söyler.

Aristoteles kozmosun ay altındaki kısmının etkilenebilir olduğunu, yeryüzündeki şeylerin de orada bozulduğunu söyler.

2.4

Εἰ ἄφθαρτος ὁ κόσμος. Πυθαγόρας καὶ Πλάτων καὶ οἱ Στωικοὶ γενητὸν ὑπὸ θεοῦ τὸν κόσμον· καὶ φθαρτὸν μὲν ὅσον ἐπὶ τῇ φύσει, αἰσθητὸν γὰρ εἶναι διότι καὶ σωματικὸν οὐ μὴν φθαρησόμενόν γε προνοίᾳ καὶ συνοχῇ θεοῦ. Ἐπίκουρος φθαρτόν, ὅτι καὶ γενητόν, ὡς ζῷον ὡς φυτόν. Ξενοφάνης ἀγένητον καὶ ἀίδιον καὶ ἄφθαρτον τὸν κόσμον. Ἀριστοτέλης τὸ ὑπὸ τὴν σελήνην τοῦ κόσμου μέρος παθητόν, ἐν ᾧ καὶ τὰ περίγεια κηραίνεται.

2.55. Kozmos Neyle Beslenir?

Aristoteles: Kozmos beslenseydi yok da olurdu; ama hiçbir besine ihtiyacı yoktur; bu yüzden ezelîdir.

Platon, kozmosun yok olan şeyden değişim yoluyla kendi besinini kendisinin sağladığını söyler.

Philolaos yok oluşun iki türlü olduğunu söyler: Biri gökten akan ateşle, öteki havanın dönüşüyle dökülen ay suyuyla olur; kozmosun besini de bunların buharlarıdır.

2.5

Πόθεν τρέφεται ὁ κόσμος. Ἀριστοτέλης· εἰ τρέφεται ὁ κόσμος, καὶ φθαρήσεται· ἀλλὰ μὴν οὐδεμιᾶς τινος ἐπιδεῖται τροφῆς· διὰ τοῦτο καὶ ἀίδιος. Πλάτων αὐτὸν αὑτῷ τὸν κόσμον ἐκ τοῦ φθίνοντος κατὰ μεταβολὴν τὸ τρέφον παρέχεσθαι. Φιλόλαος διττὴν εἶναι τὴν φθοράν, τὸ μὲν ἐξ οὐρανοῦ πυρὸς ῥυέντος, τὸ δʼ ἐξ ὕδατος σεληνιακοῦ περιστροφῇ τοῦ ἀέρος ἀποχυθέντος· καὶ τούτων εἶναι τὰς ἀναθυμιάσεις τροφὰς τοῦ κόσμου.

2.66. Tanrı Kozmosu Hangi İlk Unsurdan Yapmaya Başladı?

Tabiat filozofları kozmosun oluşunun topraktan, sanki merkezden başladığını söyler; çünkü kürenin başlangıcı merkezdir.

Pythagoras ateşten ve beşinci unsurdan başladığını söyler.

Empedokles önce aitherin, sonra ateşin, ardından toprağın ayrıldığını söyler. Toprak, dönüşün hızıyla çok sıkıştığında ondan su fışkırdı; sudan da hava buharlaştı. Gök aitherden, güneş ateşten, yeryüzündeki şeyler de ötekilerden sıkışarak oluştu.

Platon, görünen kozmosun akılla kavranan kozmosun örneğine göre yapıldığını söyler. Görünen kozmostan önce ruh gelir, ondan sonra cismanî olan: önce ateş ve toprak, ikinci olarak su ve hava.

Pythagoras, matematik şekiller de denen beş katı şekil olduğunu ve toprağın küpten, ateşin piramitten, havanın sekizyüzlüden, suyun yirmiyüzlüden, evrenin küresinin ise onikiyüzlüden meydana geldiğini söyler.

Platon burada da Pythagoras'ı izler.

2.6

Ἀπὸ ποίου πρώτου στοιχείου ἤρξατο κοσμοποιεῖν ὁ θεός. οἱ φυσικοὶ ἀπὸ γῆς ἄρξασθαί φασι τὴν γένεσιν τοῦ κόσμου καθάπερ ἀπὸ κέντρου· ἀρχὴ δὲ σφαίρας τὸ κέντρον. Πυθαγόρας ἀπὸ πυρὸς καὶ τοῦ πέμπτου στοιχείου. Ἐμπεδοκλῆς τὸν μὲν αἰθέρα πρῶτον διακριθῆναι, δεύτερον δὲ τὸ πῦρ, ἐφʼ ᾧ τὴν γῆν, ἐξ ἧς ἄγαν περισφιγγομένης τῇ ῥύμῃ τῆς περιφορᾶς ἀναβλύσαι τὸ ὕδωρ ἐξ οὗ ἀναθυμιαθῆναι τὸν ἀέρα καὶ γενέσθαι τὸν μὲν οὐρανὸν ἐκ τοῦ αἰθέρος τὸν δʼ ἥλιον ἐκ τοῦ πυρός, πιληθῆναι δʼ ἐκ τῶν ἄλλων τὰ περίγεια. Πλάτων ὁρατὸν τὸν κόσμον γεγονέναι πρὸς παράδειγμα τοῦ νοητοῦ κόσμου· τοῦ δʼ ὁρατοῦ κόσμου προτέραν μὲν εἶναι τὴν ψυχήν, μετὰ δὲ ταύτην τὸ σωματοειδὲς τὸ ἐκ πυρὸς μὲν καὶ γῆς πρῶτον ὕδατος δὲ καὶ ἀέρος δεύτερον. Πυθαγόρας, πέντε σχημάτων ὄντων στερεῶν, ἅπερ καλεῖται καὶ μαθηματικά, ἐκ μὲν τοῦ κύβου φησὶ γεγονέναι τὴν γῆν, ἐκ δὲ τῆς πυραμίδος τὸ πῦρ , ἐκ δὲ τοῦ ὀκταέδρου τὸν ἀέρα, ἐκ δὲ τοῦ εἰκοσαέδρου τὸ ὕδωρ, ἐκ δὲ τοῦ δωδεκαέδρου τὴν τοῦ παντὸς σφαῖραν. Πλάτων δὲ καὶ ἐν τούτοις πυθαγορίζει.

2.77. Kozmosun Düzeni Üzerine

Parmenides iç içe geçmiş halkalar olduğunu söyler: biri seyrek, biri yoğun maddeden; bunların arasında ışık ve karanlıktan karışık başka halkalar vardır. Hepsini kuşatan şey ise bir duvar gibi katıdır.

Leukippos ile Demokritos kozmosun çevresine bir gömlek ve zar gererler.

Epikuros bazı kozmosların sınırının seyrek, bazılarının yoğun olduğunu, bunların bir kısmının hareket ettiğini, bir kısmının hareketsiz olduğunu söyler.

Platon önce ateşin, sonra aitherin, ardından havanın, sonra suyun, en son da toprağın geldiğini söyler; bazen aitheri ateşe katar.

Aristoteles önce etkilenmez olan aitherin, yani beşinci bir cismin geldiğini, ondan sonra etkilenebilir olan ateşin, havanın ve suyun, en son da toprağın geldiğini söyler. Gök cisimlerine dairesel hareket verilmiştir; onların altındakilerden hafif olanlara yukarı, ağır olanlara aşağı hareket verilmiştir.

Empedokles unsurların yerlerinin her zaman sabit ve belirli olmadığını, her yerde birbirinin yerini aldığını söyler.

2.7

Περὶ τάξεως τοῦ κόσμου. Παρμενίδης στεφάνας εἶναι περιπεπλεγμένας ἐπαλλήλους, τὴν μὲν ἐκ τοῦ ἀραιοῦ τὴν δʼ ἐκ τοῦ πυκνοῦ· μικτὰς δʼ ἄλλας ἐκ φωτὸς καὶ σκότους μεταξὺ τούτων· καὶ τὸ περιέχον δὲ πάσας τείχους δίκην στερεὸν ὑπάρχειν. Λεύκιππος καὶ Δημόκριτος χιτῶνα κύκλῳ καὶ ὑμένα περιτείνουσι τῷ κόσμῳ· Ἐπίκουρος ἐνίων μὲν κόσμων ἀραιὸν τὸ πέρας ἐνίων δὲ πυκνόν, καὶ τούτων τὰ μέν τινα κινούμενα τὰ δʼ ἀκίνητα. Πλάτων πῦρ πρῶτον εἶτʼ αἰθέρα μεθʼ ὃν ἀέρα ἐφʼ ᾧ ὕδωρ, τελευταίαν δὲ γῆν· ἐνίοτε δὲ τὸν αἰθέρα τῷ πυρὶ συνάπτει. Ἀριστοτέλης πρῶτον μὲν αἰθέρα ἀπαθῆ, πέμπτον δή τι σῶμα· μεθʼ ὃν παθητὰ πῦρ ἀέρα ὕδωρ τελευταίαν δὲ γῆν. τούτων δὲ τοῖς μὲν οὐρανίοις ἀποδεδόσθαι τὴν κυκλικὴν κίνησιν , τῶν δʼ ὑπʼ ἐκεῖνα τεταγμένων τοῖς μὲν κούφοις τὴν ἄνω τοῖς. δὲ βαρέσι τὴν κάτω. Ἐμπεδοκλῆς μὴ διὰ παντὸς ἑστῶτας εἶναι μηδʼ ὡρισμένους τοὺς τόπους τῶν στοιχείων, ἀλλὰ πανταχῶς ἀλλήλων μεταλαμβάνειν.

2.88. Kozmosun Eğilmesinin Sebebi Nedir?

Diogenes ve Anaxagoras kozmos oluşup canlılar topraktan çıktıktan sonra, kozmosun kendiliğinden güney kısmına doğru bir şekilde eğildiğini söyler; belki de bu, inayetle olmuştur, öyle ki kozmosun bazı kısımları soğuk, kavurucu sıcak ve ılımlılık bakımından oturulamaz, bazı kısımları oturulur olsun.

Empedokles hava güneşin itkisine yenik düştüğü için Ayıların eğildiğini, kuzey kısımlarının yükselip güney kısımlarının alçaldığını, bütün kozmosun da buna uyduğunu söyler.

2.8

Τίς ἡ αἰτία τοῦ τὸν κόσμον ἐγκλιθῆναι. Διογένης καὶ Ἀναξαγόρας μετὰ τὸ συστῆναι τὸν κόσμον καὶ ζῷα ἐκ τῆς γῆς ἐξαγαγεῖν; ἐγκλιθῆναί πως τὸν κόσμον ἐκ τοῦ αὐτομάτου εἰς τὸ μεσημβρινὸν αὑτοῦ μέρος, ἴσως ὑπὸ, προνοίας, ἵνʼ ἃ μὲν ἀοίκητα γένηται ἃ δʼ οἰκητὰ μέρη τοῦ κόσμου, κατὰ ψῦξιν καὶ ἐκπύρωσιν καὶ εὐκρασίαν. Ἐμπεδοκλῆς, τοῦ ἀέρος εἴξαντος τῇ τοῦ ἡλίου ὁρμῇ, ἐγκλιθῆναι τὰς ἄρκτους, καὶ τὰ μὲν βόρεια ὑψωθῆναι τὰ δὲ νότια ταπεινωθῆναι, καθʼ ὃ καὶ τὸν ὅλον κόσμον.

2.99. Kozmosun Dışı Üzerine: Boşluk Var mıdır?

Pythagoras'tan gelenler kozmosun dışında boşluk olduğunu, kozmosun ona nefes verip ondan nefes aldığını söyler.

Stoacılar ateş olma sırasında sonsuzun çözüldüğü bir boşluk olduğunu söyler.

Poseidonios, Boşluk Üzerine'nin birinci kitabında, onun sonsuz olmadığını, çözülme için yeterli olduğu kadar olduğunu söyler.

Aristoteles hiç boşluk olmadığını söyler.

Platon kozmosun ne dışında ne içinde hiç boşluk olmadığını söyler.

2.9

Περὶ τοῦ ἐκτὸς τοῦ κόσμου, εἰ ἔστι κενόν. οἱ μὲν· ἀπὸ Πυθαγόρου ἐκτὸς εἶναι τοῦ κόσμου κενόν, εἰς ὃ ἀναπνεῖ ὁ κόσμος καὶ ἐξ οὗ. οἱ δὲ Στωικοί, εἰς ὃ κατὰ τὴν ἐκπύρωσιν ἀναλύεται τὸ ἄπειρον. Ποσειδώνιος οὐκ ἄπειρον, ἀλλʼ ὅσον αὔταρκες εἰς τὴν διάλυσιν, ἐν τῷ πρώτῳ Περὶ κενοῦ. Ἀριστοτέλης μηδὲν εἶναι κενόν. Πλάτων μήτʼ ἐκτὸς τοῦ κόσμου μήτʼ ἐντὸς μηδὲν εἶναι κενόν.

2.1010. Kozmosun Sağı Solu Neresidir?

Pythagoras, Platon ve Aristoteles kozmosun sağının, hareketin başladığı doğu kısmı, solunun da batı kısmı olduğunu söyler.

Empedokles sağın yaz dönencesi tarafı, solun kış dönencesi tarafı olduğunu söyler.

2.10

Τίνα δεξιὰ τοῦ κόσμου καὶ τίνα ἀριστερά. Πυθαγόρας Πλάτων Ἀριστοτέλης δεξιὰ τοῦ κόσμου τὰ ἀνατολικὰ μέρη, ἀφʼ ὧν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως, ἀριστερὰ δὲ τὰ δυτικά. Ἐμπεδοκλῆς δεξιὰ μὲν τὰ κατὰ τὸν θερινὸν τροπικόν, ἀριστερὰ δὲ τὰ κατὰ τὸν χειμερινόν.

2.1111. Gök Üzerine: Ousia'sı Nedir?

Anaximenes göğün dıştaki devrinin toprak olduğunu söyler.

Empedokles göğün ateşle kristal gibi donmuş havadan oluşan katı bir cisim olduğunu, her iki yarıkürede de ateşli ve havalı olanı içerdiğini söyler.

Aristoteles göğün beşinci cisimden, ateşten, ya da sıcak ile soğuğun karışımından olduğunu söyler.

2.11

Περὶ οὐρανοῦ, τίς ἡ τούτου οὐσία. Ἀναξιμένης τὴν περιφορὰν τὴν ἐξωτάτω γῆς εἶναι. Ἐμπεδοκλῆς στερέμνιον εἶναι τὸν οὐρανὸν ἐξ ἀέρος συμπαγέντος ὑπὸ πυρὸς κρυσταλλοειδῶς, τὸ πυρῶδες καὶ τὸ ἀερῶδες ἐν ἑκατέρῳ τῶν ἡμισφαιρίων περιέχοντα. Ἀριστοτέλης ἐκ πέμπτου σώματος, πυρὸς, ἢ ἐκ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ μίγματος.

2.1212. Göğün Bölümlenmesi Üzerine: Kaç Çembere Ayrılır?

Thales, Pythagoras ve ondan gelenler bütün gök küresinin zon dedikleri beş çembere bölündüğünü söyler. Bunlardan biri her zaman görünen arktik çember, biri yaz dönencesi, biri ekvator, biri kış dönencesi, biri de hiç görünmeyen antarktik çemberdir. Zodyak denen çember ise ortadaki üçünün altına eğik olarak yerleştirilmiş olup onlara değer. Hepsini de meridyen, Ayılardan karşı kutba dik açıyla keser.

Zodyak çemberinin eğikliğini ilk olarak Pythagoras'ın fark ettiği söylenir; Sakızlı Oinopides bunu kendi buluşu olarak sahiplenir.

2.12

Περὶ διαιρέσεως οὐρανοῦ, εἰς πόσους κύκλους διαιρεῖται. Θαλῆς Πυθαγόρας οἱ ἀπʼ αὐτοῦ μεμερίσθαι τὴν τοῦ παντὸς οὐρανοῦ σφαῖραν εἰς κύκλους πέντε, οὕστινας προσαγορεύουσι ζώνας· καλεῖται δʼ αὐτῶν ὁ μὲν ἀρκτικός τε καὶ ἀειφανής, ὁ δὲ θερινὸς τροπικός, ὁ δʼ ἰσημερινός, ὁ δὲ χειμερινὸς τροπικός, ὁ δʼ ἀνταρκτικός τε καὶ ἀφανής· λοξὸς δὲ τοῖς τρισὶ μέσοις ὁ καλούμενος ζῳδιακὸς ὑποβέβληται, παρεπιψαύων τῶν μέσων τριῶν· πάντας αὐτοὺς ὁ μεσημβρινὸς πρὸς ὀρθὰς ἀπὸ τῶν ἄρκτων ἐπὶ τὸ ἀντίξουν τέμνει. Πυθαγόρας πρῶτος ἐπινενοηκέναι λέγεται τὴν λόξωσιν τοῦ ζῳδιακοῦ κύκλου, ἥντινα Οἰνοπίδης ὁ Χῖος ὡς ἰδίαν ἐπίνοιαν σφετερίζεται.

2.1313. Yıldızların, Gezegenlerin ve Sabit Yıldızların Ousia'sı Nedir?

Thales yıldızların toprak gibi, ama ateş hâlinde olduğunu söyler.

Empedokles yıldızların ateşten olduğunu, havanın içinde bulundurduğu ateşli maddeyi ilk ayrışma sırasında dışarı sıkmasıyla oluştuğunu söyler.

Anaxagoras çevredeki aitherin ousia bakımından ateşten olduğunu, dönüşünün gücüyle topraktan kayalar kapıp onları tutuşturarak yıldız hâline getirdiğini söyler.

Diogenes yıldızların süngertaşı gibi olduğunu ve onları kozmosun nefes delikleri saydığını söyler. Aynı kişi, görünmez taşlar olduğunu, bunların sık sık yere düşüp söndüğünü de söyler; Aigospotamoi'da ateş gibi inen taş yıldız böyledir.

Empedokles sabit yıldızların kristale bağlı, gezegenlerin ise serbest olduğunu söyler. Platon yıldızların çoğunlukla ateşten olduğunu, ama diğer unsurlardan da tutkal gibi pay aldıklarını söyler.

Ksenophanes yıldızların tutuşmuş bulutlardan olduğunu, her gün sönüp geceleri kömür gibi yeniden tutuştuklarını söyler; doğuşlar ve batışlar tutuşmalar ve sönmelerdir.

Herakleides ve Pythagorasçılar her yıldızın sonsuz aither içinde bulunan, toprak, hava ve aither içeren bir kozmos olduğunu söyler. Bu öğretiler Orphik metinlerde de geçer; çünkü onlar da her yıldızı bir kozmos yaparlar.

Epikuros bunların hiçbirini reddetmez, mümkün olana bağlı kalır.

2.13

Τίς ἡ οὐσία τῶν ἄστρων, πλανητῶν καὶ ἀπλανῶν. Θαλῆς γεώδη μὲν ἔμπυρα δὲ τὰ ἄστρα. Ἐμπεδοκλῆς πύρινα ἐκ τοῦ πυρώδους, ὅπερ ὁ ἀὴρ ἐν ἑαυτῷ περιέχων ἐξανέθλιψε κατὰ τὴν πρώτην διάκρισιν. Ἀναξαγόρας τὸν περικείμενον αἰθέρα πύρινον μὲν εἶναι κατὰ τὴν οὐσίαν, τῇ δʼ εὐτονίᾳ τῆς περιδινήσεως ἀναρπάσαντα πέτρους ἐκ τῆς γῆς καὶ καταφλέξαντα τούτους ἠστερικέναι. Διογένης κισηρώδη τὰ ἄστρα, διαπνοὰς δʼ αὐτὰ νομίζει τοῦ κόσμου· πάλιν δʼ ὁ αὐτὸς ἀφανεῖς μὲν λίθους, πίπτοντας δὲ πολλάκις ἐπὶ τὴν γῆν σβέννυσθαι, καθάπερ τὸν ἐν Αἰγὸς ποταμοῖς πυροειδῶς κατενεχθέντα ἀστέρα πέτρινον. Ἐμπεδοκλῆς τοὺς μὲν ἀπλανεῖς ἀστέρας συνδεδέσθαι τῷ κρυστάλλῳ, τοὺς δὲ πλανήτας ἀνεῖσθαι. Πλάτων ἐκ μὲν τοῦ πλείστου μέρους πυρίνους, μετέχοντας δὲ καὶ τῶν ἄλλων στοιχείων κόλλης δίκην. Ξενοφάνης ἐκ νεφῶν μὲν πεπυρωμένων, σβεννυμένους δὲ καθʼ ἑκάστην ἡμέραν ἀναζωπυρεῖν νύκτωρ, καθάπερ τοὺς ἄνθρακας· τὰς γὰρ ἀνατολὰς καὶ τὰς δύσεις ἐξάψεις εἶναι καὶ σβέσεις. Ἡρακλείδης καὶ οἱ Πυθαγόρειοι ἕκαστον τῶν ἀστέρων κόσμον ὑπάρχειν, γῆν περιέχοντα ἀέρα τε καὶ αἰθέρα ἐν τῷ ἀπείρῳ αἰθέρι ταῦτα δὲ τὰ δόγματα ἐν τοῖς Ὀρφικοῖς φέρεται κοσμοποιοῦσι γὰρ ἕκαστον τῶν ἀστέρων. Ἐπίκουρος οὐδὲν ἀπογινώσκει τούτων, ἐχόμενος τοῦ ἐνδεχομένου.

2.1414. Yıldızların Şekilleri Üzerine

Stoacılar yıldızların, kozmos, güneş ve ay gibi küresel olduğunu söyler.

Kleanthes koni biçiminde olduklarını söyler.

Anaximenes kristal gibi bir yüzeye çiviler gibi çakılı olduklarını söyler.

Bazıları ise resimler gibi ateşten yapraklar olduklarını söyler.

2.14

Περὶ σχημάτων ἀστέρων. οἱ Στωικοὶ σφαιρικοὺς τοὺς ἀστέρας, καθάπερ τὸν κόσμον καὶ ἣλιον καὶ σελήνην. Κλεάνθης κωνοειδεῖς. Ἀναξιμένης ἥλων δίκην καταπεπηγέναι τῷ κρυσταλλοειδεῖ. ἔνιοι δὲ πέταλα εἶναι πύρινα, ὥσπερ ζῳγραφήματα .

2.1515. Yıldızların Düzeni Üzerine

Ksenokrates yıldızların tek bir yüzey üzerinde hareket ettiğini düşünür.

Öteki Stoacılar bazılarının yükseklik ve derinlikte bazılarından önce geldiğini söyler.

Demokritos önce sabit yıldızların, sonra gezegenlerin, onların ardından güneşin, Sabah Yıldızı'nın ve ayın geldiğini söyler.

Platon sabit yıldızların yerinden sonra önce Görünen denilen Kronos yıldızının, ikinci olarak Parlak denilen Zeus yıldızının, üçüncü olarak Ateşli denilen Ares yıldızının, dördüncü olarak Şafak Getiren denilen Aphrodite yıldızının, beşinci olarak Parıldayan denilen Hermes yıldızının, altıncı olarak güneşin, yedinci olarak ayın geldiğini söyler.

Matematikçilerin bazıları Platon gibi düşünür, bazıları güneşi hepsinin ortasına koyar.

Anaximandros, Sakızlı Metrodoros ve Krates güneşin hepsinin en üstünde, ardından ayın, onların altında da sabit yıldızların ve gezegenlerin yer aldığını söyler.

2.15

Περὶ τάξεως ἀστέρων. Ξενοκράτης κατὰ μιᾶς ἐπιφανείας οἴεται κινεῖσθαι τοὺς ἀστέρας. οἱ δʼ ἄλλοι Στωικοὶ πρὸ τῶν ἑτέρων τοὺς ἑτέρους ἐν ὕψει καὶ βάθει. Δημόκριτος τὰ μὲν ἀπλανῆ πρῶτον, μετὰ δὲ ταῦτα τοὺς πλανήτας, ἐφʼ οἷς ἣλιον φωσφόρον σελήνην. Πλάτων μετὰ τὴν τῶν ἀπλανῶν θέσιν πρῶτον φαίνοντα λεγόμενον τὸν τοῦ Κρόνου δεύτερον φαέθοντα τὸν τοῦ Διός, τρίτον πυρόεντα τὸν τοῦ Ἄρεος, τέταρτον ἑωσφόρον τὸν τῆς Ἀφροδίτης, πέμπτον στίλβοντα τὸν τοῦ Ἑρμοῦ, ἕκτον ἣλιον, ἕβδομον σελήνην. τῶν μαθηματικῶν τινὲς μὲν ὡς Πλάτων, τινὲς δὲ μέσον πάντων τὸν ἣλιον. Ἀναξίμανδρος καὶ Μητρόδωρος ὁ Χῖος καὶ Κράτης ἀνωτάτω μὲν πάντων τὸν ἥλιον τετάχθαι, μετʼ αὐτὸν δὲ τὴν σελήνην, ὑπὸ δʼ αὐτοὺς τὰ ἀπλανῆ τῶν ἄστρων καὶ τοὺς πλανήτας.

2.1616. Yıldızların Akışı ve Hareketi Üzerine

Anaxagoras, Demokritos ve Kleanthes bütün yıldızların doğudan batıya gittiğini söyler.

Alkmaion ve matematikçiler gezegenlerin sabit yıldızlara zıt olduğunu, batıdan doğuya karşı yönde gittiğini söyler.

Anaximandros yıldızların üzerinde durdukları çemberler ve küreler tarafından taşındığını söyler.

Anaximenes yıldızların yerin altından değil, onun çevresinde döndüğünü söyler.

Platon ve matematikçiler güneşin, Şafak Getiren'in ve Parıldayan'ın eşit hızda gittiğini söyler.

2.16

Περὶ τῆς τῶν ἀστέρων φορᾶς καὶ κινήσεως. Ἀναξαγόρας Δημόκριτος Κλεάνθης ἀπʼ ἀνατολῶν ἐπὶ δυσμὰς φέρεσθαι πάντας τοὺς ἀστέρας. Ἀλκμαίων καὶ οἱ μαθηματικοὶ τοὺς πλανήτας τοῖς ἀπλανέσιν ἐναντίους ἀπὸ γὰρ δυσμῶν ἐπʼ ἀνατολὰς ἀντιφέρεσθαι. Ἀναξίμανδρος ὑπὸ τῶν κύκλων καὶ τῶν σφαιρῶν, ἐφʼ ὧν ἕκαστος βέβηκε, φέρεσθαι. Ἀναξιμένης οὐχ ὑπὸ τὴν γῆν περὶ αὐτὴν δὲ στρέφεσθαι τοὺς ἀστέρας. Πλάτων καὶ οἱ μαθηματικοὶ ἰσοδρόμους εἶναι τὸν ἥλιον τὸν ἑωσφόρον τὸν στίλβοντα.

2.1717. Yıldızlar Işığını Nereden Alır?

Metrodoros bütün sabit yıldızların güneşten ışık aldığını söyler.

Herakleitos ve Stoacılar yıldızların yeryüzünden yükselen buharla beslendiğini söyler.

Aristoteles gök cisimlerinin besine ihtiyacı olmadığını söyler, çünkü yok olucu değil ezelîdirler.

Platon ve Stoacılar, bütün kozmos gibi yıldızların da kendi kendilerini beslediğini söyler.

2.17

Πόθεν φωτίζονται οἱ ἀστέρες. Μητρόδωρος ἅπαντας τοὺς ἀπλανεῖς ἀστέρας ὑπὸ τοῦ ἡλίου προσλάμπεσθαι. Ἡράκλειτος καὶ οἱ Στωικοὶ τρέφεσθαι τοὺς ἀστέρας ἐκ τῆς ἐπιγείου ἀναθυμιάσεως. Ἀριστοτέλης μὴ δεῖσθαι τὰ οὐράνια τροφῆς· οὐ γὰρ φθαρτὰ ἀλλʼ ἀίδια. Πλάτων καὶ οἱ Στωικοί, ὡς ὅλον τὸν κόσμον, καὶ τὰ ἄστρα ἐξ αὑτῶν τρέφεσθαι.

2.1818. Dioskur Denilen Yıldızlar Üzerine

Ksenophanes gemilerin üzerinde yıldız gibi görünen şeylerin, belirli bir hareketle parıldayan küçük bulutlar olduğunu söyler.

Metrodoros bunların, korku ve şaşkınlıkla bakan gözlerin parıltıları olduğunu söyler.

2.18

Περὶ τῶν ἄστρων τῶν καλουμένων Διοσκούρων. Ξενοφάνης τοὺς ἐπὶ τῶν πλοίων φαινομένους οἷον ἀστέρας νεφέλια εἶναι κατὰ τὴν ποιὰν κίνησιν παραλάμποντα. Μητρόδωρος τῶν ὁρώντων ὀφθαλμῶν μετὰ δέους καὶ καταπλήξεως εἶναι στιλβηδόνας.

2.1919. Yıldızların İşaretleri Üzerine ve Kışın ve Yazın Nasıl Olduğu

Platon yaz ve kış işaretlerinin güneş, ay ve diğer gezegen ve sabit yıldızların doğuş ve batışlarıyla olduğunu söyler.

Anaximenes bunların hiçbirinin yıldızlar yüzünden değil, yalnızca güneş yüzünden olduğunu söyler.

Eudoksos ve Aratos bunların bütün yıldızlarla olduğunu söylerler. Aratos şöyle der:

Çünkü bu işaretleri göğe o yerleştirdi, yıldızları ayırdı; yıl boyunca olacakları en iyi gösterecek yıldızları düşünüp seçti.

2.19

Περὶ ἐπισημασίας ἀστέρων καὶ πῶς γίνεται χειμὼν καὶ θέρος. Πλάτων τὰς ἐπισημασίας τάς τε θερινὰς καὶ τὰς χειμερινὰς κατὰ τὰς τῶν ἀστέρων ἐπιτολάς τε καὶ δυσμὰς γίνεσθαι, ἡλίου τε καὶ σελήνης καὶ τῶν ἄλλων πλανητῶν καὶ ἀπλανῶν. Ἀναξιμένης δὲ διὰ μὲν ταῦτα μηδὲν τούτων, διὰ δὲ τὸν ἥλιον μόνον. Εὔδοξος Ἄρατος κοινῶς διὰ πάντας τοὺς ἀστέρας, ἐν οἷς φησιν αὐτὸς γὰρ τάδε σήματʼ ἐν οὐρανῷ ἐστήριξεν, ἄστρα διακρίνας· ἐσκέψατο δʼ εἰς ἐνιαυτὸν ἀστέρας, οἵ κε μάλιστα τετυγμένα σημαίνοιεν.

2.2020. Güneşin Ousia'sı Üzerine

Anaximandros güneşin toprağın yirmi sekiz katı büyüklüğünde bir çember olduğunu söyler. Bu çember bir araba tekerleğine benzer; jantı oyuktur ve ateşle doludur. Bir yerinde bir ağız vardır, oradan körük borusundan çıkar gibi ateş çıkar. İşte güneş budur.

Ksenophanes güneşin, sıvı buharından toplanıp bir araya gelen küçük ateşlerden oluştuğunu, ya da tutuşmuş bir bulut olduğunu söyler.

Stoacılar güneşin denizden tutuşmuş akıllı bir kütle olduğunu söyler.

Platon güneşin çoğunlukla ateşten olduğunu söyler.

Anaxagoras, Demokritos ve Metrodoros güneşin kızgın bir metal kütlesi ya da taş olduğunu söyler.

Aristoteles güneşin beşinci cisimden bir küre olduğunu söyler.

Pythagorasçı Philolaos güneşin cam gibi olduğunu, kozmostaki ateşin yansımasını alıp ışığı bize süzdüğünü söyler. Öyle ki güneşe benzeyen şey, gökteki ateşli şeydir; bundan gelen ve ayna gibi olan ikinci şeydir; üçüncüsü ise aynadan yansıyarak bize saçılan parıltıdır. Biz buna da güneş deriz; suretin sureti gibi.

Empedokles iki güneş olduğunu söyler: Biri asıl güneştir; kozmosun bir yarıküresini dolduran ateştir ve daima kendi yansımasının karşısında bulunur. Öteki görünen güneştir; sıcakla karışık havayla dolu olan öteki yarıküredeki yansımadır; yuvarlak parıltının kristal gibi güneşe yansımasıyla oluşur ve ateşli olanın hareketiyle birlikte sürüklenir. Kısaca söylemek gerekirse güneş, toprağın çevresindeki ateşin yansımasıdır.

Epikuros güneşin süngertaşı ve sünger gibi delikli, ateşle tutuşmuş bir toprak yoğunlaşması olduğunu söyler.

2.20

Περὶ οὐσίας ἡλίου. Ἀναξίμανδρος κύκλον εἶναι ὀκτωκαιεικοσαπλασίονα τῆς γῆς, ἁρματείῳ τροχῷ παραπλήσιον, τὴν ἁψῖδα ἔχοντα κοίλην, πλήρη πυρός, κατά τι μέρος ἐκφαίνουσαν διὰ στομίου τὸ πῦρ ὥσπερ διὰ πρηστῆρος αὐλοῦ· καὶ τοῦτʼ εἶναι τὸν ἥλιον. Ξενοφάνης ἐκ πυριδίων τῶν συναθροιζομένων μὲν ἐκ τῆς ὑγρᾶς ἀναθυμιάσεως συναθροιζόντων δὲ τὸν ἥλιον· ἢ νέφος πεπυρωμένον. οἱ Στωικοὶ ἄναμμα νοερὸν ἐκ θαλάττης Πλάτων ἐκ πλείστου πυρός. Ἀναξαγόρας Δημόκριτος Μητρόδωρος μύδρον ἢ πέτρον διάπυρον. Ἀριστοτέλης σφαῖραν ἐκ τοῦ πέμπτου σώματος Φιλόλαος ὁ Πυθαγόρειος ὑαλοειδῆ, δεχόμενον μὲν τοῦ ἐν τῷ κόσμῳ πυρὸς τὴν ἀνταύγειαν, διηθοῦντα δὲ πρὸς ἡμᾶς τὸ φῶς, ὥστε προσεοικέναι ἡλίῳ τὸ ἐν τῷ οὐρανῷ πυρῶδες τό τε δὴ ἀπʼ αὐτοῦ καὶ ἐσοπτροειδές· καὶ τρίτον τὴν ἀπὸ τοῦ ἐσόπτρου κατʼ ἀνάκλασιν διασπειρομένην πρὸς ἡμᾶς αὐγήν· καὶ γὰρ ταύτην προσονομάζομεν ἥλιον, οἱονεὶ εἴδωλον εἰδώλου. Ἐμπεδοκλῆς δύο ἡλίους, τὸν μὲν ἀρχέτυπον, πῦρ ὂν ἐν τῷ ἑτέρῳ ἡμισφαιρίῳ τοῦ κόσμου πεπληρωκὸς τὸ ἡμισφαίριον, ἀεὶ καταντικρὺ τῇ ἀνταυγείᾳ ἑαυτοῦ τεταγμένον τὸν δὲ φαινόμενον ἀνταύγειαν ἐν τῷ ἑτέρῳ ἡμισφαιρίῳ τῷ τοῦ ἀέρος τοῦ θερμομιγοῦς πεπληρωμένῳ, ἀπὸ κυκλοτεροῦς τῆς αὐγῆς κατʼ ἀνάκλασιν γιγνομένην εἰς τὸν ἥλιον τὸν κρυσταλλοειδῆ, συμπεριελκομένην δὲ τῇ κινήσει τοῦ πυρίνου· ὡς δὲ βραχέως εἰρῆσθαι συντεμόντι, ἀνταύγειαν εἶναι τοῦ περὶ τὴν γῆν πυρὸς τὸν ἣλιον. Ἐπίκουρος γήινον πύκνωμα κισηροειδῶς καὶ σπογγοειδῶς ταῖς κατατρήσεσιν ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἀνημμένον.

2.2121. Güneşin Büyüklüğü Üzerine

Anaximandros güneşin toprakla eşit olduğunu, ama çıktığı yer olan ve onu taşıyan çemberin toprağın yirmi yedi katı olduğunu söyler.

Anaxagoras güneşin Peloponnesos'tan kat kat büyük olduğunu söyler.

Herakleitos insan ayağı genişliğinde olduğunu söyler.

Epikuros göründüğü kadar, ya da biraz daha büyük veya küçük olduğunu söyler.

2.21

Περὶ μεγέθους ἡλίου. Ἀναξίμανδρος τὸν μὲν ἣλιον ἴσον τῇ γῇ εἶναι, τὸν δὲ κύκλον, ἀφʼ οὗ τὴν ἐκπνοὴν ἔχει καὶ ὑφʼ οὗ φέρεται, ἑπτακαιεικοσαπλασίονα τῆς γῆς. Ἀναξαγόρας πολλαπλασίονα Πελοποννήσου. Ἡράκλειτος εὖρος ποδὸς ἀνθρωπείου. Ἐπίκουρος τηλικοῦτον ἡλίκος φαίνεται, ἢ μικρῷ μείζω ἢ ἐλάττω.

2.2222. Güneşin Şekli Üzerine

Anaximenes güneşin yaprak gibi yassı olduğunu söyler.

Herakleitos tekne biçiminde, hafifçe kavisli olduğunu söyler.

Stoacılar kozmos ve yıldızlar gibi küre biçiminde olduğunu söyler.

Epikuros önceden söylenenlerin hepsinin mümkün olduğunu söyler.

2.22

Περὶ σχήματος ἡλίου. Ἀναξιμένης πλατὺν ὡς πέταλον τὸν ἣλιον. Ἡράκλειτος σκαφοειδῆ, ὑπόκυρτον. οἱ Στωικοὶ σφαιροειδῆ, ὡς τὸν κόσμον καὶ τὰ ἄστρα. Ἐπίκουρος ἐνδέχεσθαι τὰ προειρημένα πάντα.

2.2323. Güneşin Dönümleri Üzerine

Anaximenes yıldızların yoğunlaşmış ve dirençli hava tarafından itildiğini söyler.

Anaxagoras, güneşin Ayılar yönündeki havayı sıkıştırıp yoğunlaştırarak güçlendirdiğini ve bu havanın onu geri ittiğini söyler.

Empedokles güneşin kendisini saran küre ve dönence çemberleri tarafından sonuna kadar düz gitmekten alıkonduğunu söyler.

Diogenes güneşin sıcaklığa karşı duran soğukla söndüğünü söyler.

Stoacılar güneşin altındaki besinin aralığı boyunca ilerlediğini söyler; bu besin Okeanos ya da topraktır, güneş onun buharıyla beslenir.

Platon, Pythagoras ve Aristoteles bunun, güneşin içinden eğik olarak geçtiği zodyak çemberinin eğikliğinden ve dönence çemberlerinin eşliğinden olduğunu söyler. Bütün bunları gök küresi de gösterir.

2.23

Περὶ τροπῶν ἡλίου. Ἀναξιμένης ὑπὸ πεπυκνωμένου ἀέρος καὶ ἀντιτύπου ἐξωθεῖσθαι τὰ ἄστρα. Ἀναξαγόρας ἀνταπώσει τοῦ πρὸς ταῖς ἄρκτοις ἀέρος, ὃν αὐτὸς συνωθῶν ἐκ τῆς πυκνώσεως ἰσχυροποιεῖ. Ἐμπεδοκλῆς ὑπὸ τῆς περιεχούσης αὐτὸν σφαίρας κωλυόμενον ἄχρι παντὸς εὐθυπορεῖν καὶ ὑπὸ τῶν τροπικῶν κύκλων. Διογένης ὑπὸ τοῦ ἀντιπίπτοντος τῇ θερμότητι ψύχους σβέννυσθαι τὸν ἥλιον. οἱ Στωικοὶ κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὑποκειμένης τροφῆς διέρχεσθαι τὸν ἣλιον· ὠκεανὸς δʼ ἐστὶν ἢ γῆ, ἧς τὴν ἀναθυμίασιν ἐπινέμεται. Πλάτων Πυθαγόρας Ἀριστοτέλης παρὰ τὴν λόξωσιν τοῦ ζῳδιακοῦ κύκλου, διʼ οὗ φέρεται λοξοπορῶν ὁ ἥλιος, καὶ κατὰ δορυφορίαν τῶν τροπικῶν κύκλων ταῦτα δὲ πάντα καὶ ἡ σφαῖρα δείκνυσιν.

2.2424. Güneş Tutulması Üzerine

Güneşin, tabiatı toprak gibi olan ayın onun altından dik olarak geçmesiyle tutulduğunu ilk Thales söyledi. Bu, altına konan bir diskte ayna gibi görülür.

Anaximandros tutulmanın ateşin çıktığı ağzın kapanmasıyla olduğunu söyler.

Herakleitos tutulmanın tekne biçimli şeyin dönüp oyuk tarafının yukarı, kavisli tarafının aşağıya, bizim bakışımıza gelmesiyle olduğunu söyler.

Ksenophanes tutulmanın sönmeyle olduğunu ve doğuda yeniden başka bir güneşin doğduğunu söyler. Bir ay boyunca süren bir güneş tutulmasını ve gündüzü geceye çeviren tam bir tutulmayı da kaydeder.

Bazıları tutulmanın görünmeden diskin önüne gelen bulutların yoğunlaşması olduğunu söyler.

Aristarkhos güneşi sabit yıldızlarla birlikte durdurur, toprağı güneş çemberinin çevresinde hareket ettirir ve diskin toprağın eğimleriyle gölgelendiğini söyler.

Ksenophanes toprağın iklimlerine, kesimlerine ve kuşaklarına göre birçok güneş ve ay olduğunu söyler. Belirli bir zamanda disk toprağın bizim oturmadığımız bir kesimine düşer ve böylece boşluğa basar gibi tutulmaya uğrar. Aynı kişi güneşin sonsuza gittiğini, ama uzaklık yüzünden dairesel döner gibi göründüğünü söyler.

2.24

Περὶ ἐκλείψεως ἡλίου. Θαλῆς πρῶτος ἔφη ἐκλείπειν τὸν ἥλιον, τῆς σελήνης αὐτὸν ὑποτρεχούσης κατὰ κάθετον, οὔσης φύσει γεώδους· βλέπεσθαι δὲ τοῦτο κατοπτρικῶς ὑποτιθεμένῳ τῷ δίσκῳ. Ἀναξίμανδρος τοῦ στομίου τῆς τοῦ πυρὸς διεκπνοῆς ἀποκλειομένου. Ἡράκλειτος κατὰ τὴν τοῦ σκαφοειδοῦς στροφήν, ὥστε τὸ μὲν κοῖλον ἄνω γίνεσθαι τὸ δὲ κυρτὸν κάτω πρὸς τὴν ἡμετέραν ὄψιν. Ξενοφάνης κατὰ σβέσιν· ἕτερον δὲ πάλιν πρὸς ταῖς ἀνατολαῖς γίνεσθαι παριστόρηκε δὲ καὶ ἔκλειψιν ἡλίου ἐφʼ ὅλον μῆνα καὶ πάλιν ἔκλειψιν ἐντελῆ, ὥστε τὴν ἡμέραν νύκτα φανῆναι. ἔνιοι πύκνωμα τῶν ἀοράτως ἐπερχομένων τῷ δίσκῳ νεφῶν. Ἀρίσταρχος τὸν ἥλιον ἵστησι μετὰ τῶν ἀπλανῶν, τὴν δὲ γῆν κινεῖ περὶ τὸν ἡλιακὸν κύκλον καὶ κατὰ τὰς ταύτης ἐγκλίσεις σκιάζεσθαι τὸν δίσκον. Ξενοφάνης πολλοὺς εἶναι ἡλίους καὶ σελήνας κατὰ τὰ κλίματα τῆς γῆς καὶ ἀποτομὰς καὶ ζώνας· κατά τινα δὲ καιρὸν ἐμπίπτειν τὸν δίσκον εἴς τινα ἀποτομὴν τῆς γῆς οὐκ οἰκουμένην ὑφʼ ἡμῶν, καὶ οὕτως ὥσπερ κενεμβατοῦντα ἔκλειψιν ὑπομένειν. ὁ δʼ αὐτὸς τὸν ἥλιον εἰς ἄπειρον μὲν προϊέναι, δοκεῖν δὲ κυκλεῖσθαι διὰ τὴν ἀπόστασιν.

2.2525. Ayın Ousia'sı Üzerine

Anaximandros ayın toprağın on dokuz katı büyüklüğünde bir çember olduğunu, güneşinki gibi ateşle dolu olduğunu söyler. Tekerleğin dönmesiyle tutulur; çünkü jantı oyuk, ateşle dolu ve tek bir çıkış deliği olan bir araba tekerleğine benzer.

Ksenophanes ayın sıkışmış bir bulut olduğunu söyler.

Stoacılar ayın ateş ve havadan karışık olduğunu söyler.

Platon ayda ateşli maddenin daha çok olduğunu söyler.

Anaxagoras ve Demokritos ayın, içinde ovalar, dağlar ve vadiler bulunan kızgın katı bir kütle olduğunu söyler.

Herakleitos ayın sisle sarılmış bir toprak olduğunu söyler.

Pythagoras ayın ayna gibi bir cisim olduğunu söyler.

2.25

Περὶ οὐσίας σελήνης. Ἀναξίμανδρος κύκλον εἶναι ἐννεακαιδεκαπλασίονα τῆς γῆς, ὥσπερ τὸν τοῦ ἡλίου πλήρη πυρός ἐκλείπειν δὲ κατὰ τὰς ἐπιστροφὰς τοῦ τροχοῦ· ὅμοιον γὰρ εἶναι ἁρματείῳ τροχῷ κοίλην ἔχοντι τὴν ἁψῖδα καὶ πλήρη πυρός, ἔχοντι μίαν ἐκπνοήν. Ξενοφάνης νέφος εἶναι πεπιλημένον. οἱ Στωικοὶ μικτὴν ἐκ πυρὸς καὶ ἀέρος Πλάτων ἐκ πλείονος τοῦ πυρώδους. Ἀναξαγόρας Δημόκριτος στερέωμα διάπυρον, ἔχον ἐν ἑαυτῷ πεδία καὶ ὄρη καὶ φάραγγας. Ἡράκλειτος γῆν ὁμίχλῃ περιειλημμένην. Πυθαγόρας κατοπτροειδὲς σῶμα.

2.2626. Ayın Büyüklüğü Üzerine

Stoacılar ayın, güneş gibi topraktan büyük olduğunu ileri sürer.

Parmenides ayın güneşe eşit olduğunu ve ışığını ondan aldığını söyler.

2.26

Περὶ μεγέθους σελήνης. οἱ Στωικοὶ μείζονα τῆς γῆς ἀποφαίνονται ὡς καὶ τὸν ἥλιον. Παρμενίδης ἴσην τῷ ἡλίῳ, καὶ ἀπʼ αὐτοῦ φωτίζεσθαι.

2.2727. Ayın Şekli Üzerine

Stoacılar ayın güneş gibi küre biçiminde olduğunu söyler.

Empedokles disk biçiminde olduğunu söyler.

Herakleitos tekne biçiminde olduğunu söyler.

Başkaları silindir biçiminde olduğunu söyler.

2.27

Περὶ σχήματος σελήνης. οἱ Στωικοὶ σφαιροειδῆ εἶναι ὡς τὸν ἣλιον. Ἐμπεδοκλῆς δισκοειδῆ. Ἡράκλειτος σκαφοειδῆ. ἄλλοι κυλινδροειδῆ.

2.2828. Ayın Işığı Üzerine

Anaximandros ayın kendi ışığı olduğunu, ama bu ışığın bir şekilde daha seyrek olduğunu söyler.

Antiphon ayın kendi ışığıyla parladığını, üzerinde gizlenen kısmın ise güneşin vurmasıyla karardığını söyler; çünkü daha güçlü ateş tabiatı gereği daha zayıf olanı karartır. Bu, başka yıldızlarda da olur.

Thales ve ondan gelenler ayın ışığını güneşten aldığını söyler.

Herakleitos güneşle ayın aynı durumda olduğunu söyler. Bu iki yıldız tekne biçiminde olduğundan, sıvı buharından gelen parıltıları alarak görünüşte aydınlanır. Güneş daha temiz bir havada gittiği için daha parlaktır; ay ise daha bulanık bir havada gittiğinden daha sönük görünür.

2.28

Περὶ φωτισμῶν σελήνης. Ἀναξίμανδρος ἴδιον αὐτὴν ἔχειν φῶς, ἀραιότερον δέ πως. Ἀντιφῶν ἰδίῳ φέγγει λάμπειν τὴν σελήνην, τὸ δʼ ἀποκρυπτόμενον περὶ αὐτὴν ὑπὸ τῆς προσβολῆς τοῦ ἡλίου ἀμαυροῦσθαι, πεφυκότος τοῦ ἰσχυροτέρου πυρὸς τὸ ἀσθενέστερον ἀμαυροῦν· ὁ δὴ συμβαίνειν καὶ περὶ τὰ ἄλλα ἄστρα. Θαλῆς καὶ οἱ ἀπʼ αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ ἡλίου φωτίζεσθαι τὴν σελήνην. Ἡράκλειτος τὸ αὐτὸ πεπονθέναι τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην σκαφοειδεῖς γὰρ ὄντας τοῖς σχήμασι τοὺς ἀστέρας δεχομένους τὰς ἀπὸ τῆς ὑγρᾶς ἀναθυμιάσεως αὐγὰς φωτίζεσθαι πρὸς τὴν φαντασίαν, λαμπρότερον μὲν τὸν ἥλιον, ἐν καθαρωτέρῳ γὰρ ἀέρι φέρεσθαι, τὴν δὲ σελήνην ἐν θολωτέρῳ, διὰ τοῦτο καὶ ἀμαυροτέραν φαίνεσθαι.

2.2929. Ay Tutulması Üzerine

Anaximandros ay tutulmasının tekerlekteki ağzın kapanmasıyla olduğunu söyler.

Berossos ateşsiz kısmın bize doğru dönmesiyle olduğunu söyler.

Herakleitos tekne biçimli şeyin dönmesiyle olduğunu söyler.

Pythagorasçıların bazıları tutulmanın toprağın ya da karşı toprağın yansımasıyla ve araya girmesiyle olduğunu söyler. Daha yeni olanlar ise alevin yavaş yavaş düzenli olarak yayılıp tutuşmasıyla tam dolunayı oluşturduğunu, sonra aynı oranda azalıp ayın güneşle buluştuğu zamana kadar küçüldüğünü ve bu buluşmada tamamen söndüğünü söyler.

Platon, Aristoteles, Stoacılar ve matematikçiler hep birlikte, ayın aylık kaybolmalarının güneşle birlikte gitmesi ve onun tarafından çevresel olarak aydınlatılmasıyla, tutulmalarının ise toprağın gölgesine girmesiyle olduğunu söyler. Toprak iki yıldızın arasına girer, daha doğrusu ayın önünü keser.

2.29

Περὶ ἐκλείψεως σελήνης. Ἀναξίμανδρος τοῦ στομίου τοῦ περὶ τὸν τροχὸν ἐπιφραττομένου. Βήρωσος κατὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ἐπιστροφὴν τοῦ ἀπυρώτου μέρους Ἡράκλειτος κατὰ τὴν τοῦ σκαφοειδοῦς συστροφήν. τῶν Πυθαγορείων τινὲς ἀνταυγείᾳ καὶ ἐπιφράξει τὸ μὲν τῆς γῆς τὸ δὲ τῆς ἀντίχθονος· οἱ δὲ νεώτεροι κατʼ ἐπινέμησιν φλογὸς κατὰ μικρὸν ἐξαπτομένης τεταγμένως, ἕως ἂν τὴν τελείαν πανσέληνον ἀποδῷ, καὶ πάλιν ἀναλόγως μειουμένης μέχρι τῆς συνόδου, καθʼ ἣν τελείως σβέννυται. Πλάτων Ἀριστοτέλης οἱ Στωικοὶ καὶ οἱ μαθηματικοὶ συμφώνως τὰς μὲν μηνιαίας ἀποκρύψεις συνοδεύουσαν αὐτὴν τῷ ἡλίῳ καὶ περιλαμπομένην ποιεῖσθαι, τὰς δʼ ἐκλείψεις εἰς τὸ σκίασμα τῆς γῆς ἐμπίπτουσαν, μεταξὺ μὲν ἀμφοτέρων τῶν ἀστέρων γινομένης, μᾶλλον δὲ τῆς σελήνης ἀντιφραττομένης

2.3030. Ayın Görünüşü Üzerine: Neden Toprak Gibi Görünür?

Pythagorasçılar ayın toprak gibi göründüğünü, çünkü bizim toprağımız gibi çevresinde daha büyük canlılar ve daha güzel bitkiler bulunduğunu söyler. Oradaki canlılar kuvvet bakımından on beş kat üstündür ve hiç dışkı çıkarmazlar; gün de o kadar uzundur.

Anaxagoras bunun, ayın yapısının düzensizliğinden olduğunu, çünkü aynı anda soğukla ve toprakla karışık olduğunu söyler; ateş gibi olana karanlık karışmıştır. Bu yüzden ona sahte ışıklı yıldız denir.

Stoacılar ayın ousia'sının farklı türden olması yüzünden yapısının saf olmadığını söyler.

2.30

Περὶ ἐμφάσεως αὐτῆς, διὰ τί γεώδης φαίνεται. οἱ Πυθαγόρειοι γεώδη φαίνεσθαι τὴν σελήνην, διὰ τὸ περιοικεῖσθαι αὐτὴν καθάπερ τὴν παρʼ ἡμῖν γῆν μείζοσι ζῴοις καὶ φυτοῖς καλλίοσιν· εἶναι γὰρ πεντεκαιδεκαπλάσια τὰ ἐπʼ αὐτῆς ζῷα τῇ δυνάμει μηδὲν περιττωματικὸν ἀποκρίνοντα, καὶ τὴν ἡμέραν τοσαύτην τῷ μήκει. Ἀναξαγόρας ἀνωμαλότητα τοῦ συγκρίματος διὰ τὸ ψυχρομιγὲς ἅμα καὶ γεῶδες· παραμεμῖχθαι γὰρ τῷ πυροειδεῖ τὸ ζοφῶδες ὅθεν ψευδοφανῆ λέγεσθαι τὸν ἀστέρα. οἱ Στωικοὶ διὰ τὸ ἑτεροειδὲς τῆς οὐσίας μὴ εἶναι αὐτῆς ἀκήρατον τὸ σύγκριμα.

2.3131. Ayın Uzaklıkları Üzerine

Empedokles ayın güneşten, topraktan olduğunun iki katı uzakta olduğunu söyler.

Matematikçiler bunun on sekiz katı olduğunu söyler.

Eratosthenes güneşin topraktan dört milyon seksen bin stadion, ayın ise topraktan yedi yüz seksen bin stadion uzak olduğunu söyler.

2.31

Περὶ τῶν ἀποστημάτων αὐτῆς. Ἐμπεδοκλῆς διπλάσιον ἀπέχειν τὴν σελήνην ἀπὸ τοῦ ἡλίου ἤπερ ἀπὸ τῆς γῆς, οἱ ἀπὸ τῶν μαθηματικῶν ὀκτωκαιδεκαπλάσιον. Ἐρατοσθένης τὸν ἣλιον ἀπέχειν ἀπὸ τῆς γῆς σταδίων μυριάδας τετρακοσίας καὶ ὀκτακισμυρίας, τὴν δὲ σελήνην ἀπέχειν τῆς γῆς μυριάδας ἑβδομήκοντα ὀκτώ σταδίων.

2.3232. Yıl Üzerine: Her Gezegenin Süresi Nedir ve Büyük Yıl Hangisidir?

Kronos'un yılı otuz yıllık bir devirdir, Zeus'unki on iki, Ares'inki iki yıldır. Güneşinki on iki aydır; Hermes ile Aphrodite'ninki de aynıdır, çünkü eşit hızda giderler. Ayınki otuz gündür; çünkü görünüşten kavuşuma kadar tam ay budur.

Büyük yılı kimileri sekiz yılda, kimileri on dokuz yılda, kimileri elli dokuz yılda toplar. Herakleitos on sekiz bin güneş yılından oluştuğunu söyler. Diogenes ise, Herakleitos'un yılı kadar yıllardan üç yüz altmış beş yıl olduğunu söyler. Başkaları yedi bin yedi yüz yetmiş yedi yıl olduğunu söyler.

2.32

Περὶ ἐνιαυτοῦ, πόσος ἑκάστου τῶν πλανητῶν χρόνος, καὶ τίς ὁ μέγας ἐνιαυτός. ἐνιαυτός ἐστι Κρόνου μὲν, ἐνιαυτῶν περίοδος λʼ, Διὸς δὲ ιβʼ. Ἄρεος δυεῖν· ἡλίου ιβʼ μῆνες· οἱ δʼ αὐτοὶ Ἑρμοῦ καὶ Ἀφροδίτης, ἰσόδρομοι γάρ σελήνης ἡμέραι λʼ· οὗτος γὰρ ὁ τέλειος μὴν ἀπὸ φάσεως εἰς σύνοδον. τὸν δὲ μέγαν ἐνιαυτὸν οἱ μὲν ἐν τῇ ὀκταετηρίδι τίθενται οἱ δʼ ἐν τῇ ἐννεακαιδεκαετηρίδι οἱ δʼ ἐν τοῖς ἑξήκοντα ἑνὸς δέουσιν· Ἡράκλειτος ἐκ μυρίων ὀκτακισχιλίων ἡλιακῶν ἡλιακῶν Διογένης ἐκ πέντε καὶ ἑξήκοντα καὶ τριακοσίων ἐνιαυτῶν τοσούτων ὅσων ὁ κατὰ Ἡράκλειτον ἐνιαυτός. ἄλλοι δὲ διʼ ἑπτακισχιλίων ψοζʼ. # Kitap 3

3.introIII. Kitap

Önceki kitaplarda gök cisimleri hakkındaki konuyu özetle ele aldım; onların sınırı aydır. Üçüncü kitapta göksel olaylara geçeceğim. Bunlar, ayın çemberinden toprağın durduğu yere kadar uzanan olaylardır; toprağın bu kürenin çevresinde merkez konumunda olduğu kabul edilmiştir. Buradan başlayayım.

3.intro

Περιωδευκὼς ἐν τοῖς προτέροις ἐν ἐπιτομῇ τὸν περὶ τῶν οὐρανίων λόγον, σελήνη δʼ αὐτῶν τὸ μεθόριον, τρέψομαι ἐν τῷ τρίτῳ πρὸς τὰ μετάρσια ταῦτα δʼ ἐστὶ τὰ ἀπὸ τοῦ κύκλου τῆς σελήνης καθήκοντα μέχρι πρὸς τὴν θέσιν τῆς γῆς, ἥντινα κέντρου τάξιν ἐπέχειν τῇ περιοχῇ τῆς σφαίρας νενομίκασιν. ἄρξομαι δʼ ἐντεῦθεν.

3.11. Süt Çemberi Üzerine

Havada her zaman görünen bulut gibi bir çember vardır; beyazlığından dolayı Süt Çemberi diye adlandırılır.

Pythagorasçıların bazıları bunun, kendi yerinden düşen bir yıldızın yanması olduğunu söyler; yıldız Phaethon yangını sırasında çevresinde dolandığı bölgeyi yakmıştır. Bazıları başlangıçta güneşin yolunun burası olduğunu söyler. Bazıları ise bunun, güneşin parıltılarını göğe yansıtmasıyla oluşan ayna gibi bir görüntü olduğunu söyler; bu gökkuşağında ve bulutlarda da olur.

Metrodoros bunun güneşin geçişi yüzünden olduğunu söyler; çünkü bu, güneşin çemberidir.

Parmenides yoğun ile seyreğin karışımının süt gibi bir renk meydana getirdiğini söyler.

Anaxagoras, güneş toprağın altına girip her yeri aydınlatmadığında toprağın gölgesinin göğün bu kısmında durduğunu söyler.

Demokritos bunun birbirine yakın, küçük ve bitişik birçok yıldızın yoğunlukları sayesinde birbirini aydınlatmasıyla oluşan ortak parıltı olduğunu söyler.

Aristoteles bunun, bol ve kesintisiz kuru buharın tutuşması olduğunu, böylece aitherin altında, gezegenlerin aşağısında bir ateş saçağı meydana geldiğini söyler.

Poseidonios bunun yıldızdan daha seyrek, parıltıdan daha yoğun bir ateş yapısı olduğunu söyler.

3.1

Περὶ τοῦ γαλαξίου κύκλου. κύκλος ἐστὶ νεφελοειδὴς ἐν μὲν τῷ ἀέρι διὰ παντὸς φαινόμενος, διὰ δὲ τὴν λευκόχροιαν γαλαξίας ὀνομαζόμενος. τῶν Πυθαγορείων οἱ μὲν ἔφασαν ἀστέρος εἶναι διάκαυσιν, ἐκπεσόντος μὲν ἀπὸ τῆς ἰδίας ἕδρας, διʼ οὗ δὲ περιέδραμε χωρίου κυκλοτερῶς αὐτὸ καταφλέξαντος ἐπὶ τοῦ κατὰ Φαέθοντα ἐμπρησμοῦ οἱ δὲ τὸν ἡλιακὸν ταύτῃ φασὶ κατʼ ἀρχὰς γεγονέναι δρόμον. τινὲς δὲ κατοπτρικὴν εἶναι φαντασίαν τοῦ ἡλίου τὰς αὐγὰς πρὸς τὸν οὐρανὸν ἀνακλῶντος, ὅπερ καὶ ἐπὶ τῆς ἴριδος καὶ ἐπὶ τῶν νεφῶν συμβαίνει Μητρόδωρος διὰ τὴν πάροδον τοῦ ἡλίου· τοῦτον γὰρ εἶναι τὸν ἡλιακὸν κύκλον. Παρμενίδης τὸ τοῦ πυκνοῦ καὶ ἀραιοῦ μῖγμα γαλακτοειδὲς ἀποτελέσαι χρῶμα. Ἀναξαγόρας τὴν σκιὰν τῆς γῆς κατὰ τοῦτο τὸ μέρος ἵστασθαι τοῦ οὐρανοῦ, ὅταν ὑπὸ τὴν γῆν ὁ ἥλιος γινόμενος μὴ πάντα φωτίζῃ. Δημόκριτος πολλῶν καὶ μικρῶν καὶ συνεχῶν ἀστέρων συμφωτιζομένων ἀλλήλοις συναυγασμὸν διὰ τὴν πύκνωσιν. Ἀριστοτέλης ἀναθυμιάσεως ξηρᾶς ἔξαψιν πολλῆς τε καὶ συνεχοῦς καὶ οὕτω κόμην πυρὸς ὑπὸ τὸν αἰθέρα κατωτέρω τῶν πλανητῶν. Ποσειδώνιος πυρὸς σύστασιν ἄστρου μὲν μανοτέραν αὐγῆς δὲ πυκνοτέραν.

3.22. Kuyruklu Yıldızlar, Kayan Yıldızlar ve Kirişler Üzerine

Pythagoras'tan gelenlerden bazıları kuyruklu yıldızın, her zaman görünmeyen ama belirli bir süre sonunda periyodik olarak doğan yıldızlardan olduğunu söyler. Başkaları bakışımızın güneşe yansıması olduğunu, ayna görüntülerine benzediğini söyler.

Anaxagoras ve Demokritos bunun iki ya da daha çok yıldızın ortak parıltı ile birleşmesi olduğunu söyler.

Aristoteles bunun topraktan çıkan kuru buharın kızgın bir yapısı olduğunu söyler.

Straton bunun yoğun bir bulutla sarılmış yıldız ışığı olduğunu söyler; fenerlerde olduğu gibi.

Pontoslu Herakleides bunun göksel bir ışıkla aydınlatılmış göksel bir bulut olduğunu söyler. Aynı şekilde sakallı yıldızı, haleyi, kirişi, sütunu ve bunlara benzeyen şeyleri, bütün Peripatetikler gibi bulutun aldığı şekillerle açıklar.

Epigenes bunun toprakla karışık tutuşmuş rüzgârın yükselmesi olduğunu söyler.

Boethos bunun tutuşmuş havanın bir görüntüsü olduğunu söyler.

Diogenes kuyruklu yıldızların yıldız olduğunu söyler.

Anaxagoras kayan yıldız denilenlerin aitherden kıvılcım gibi indiğini, bu yüzden hemen söndüğünü söyler.

Metrodoros güneşin bulutlara zorla çarpmasının kıvılcım çıkardığını söyler.

Ksenophanes bütün bunların tutuşmuş bulutların birikmesi ya da hareketi olduğunu söyler.

3.2

Περὶ κομητῶν καὶ διᾳττόντων καὶ δοκίδων. τῶν ἀπὸ Πυθαγόρου τινὲς μὲν ἀστέρα φασὶν εἶναι τὸν κομήτην τῶν οὐκ ἀεὶ φαινομένων, διά τινος δʼ ὡρισμένου χρόνου περιοδικῶς ἀνατελλόντων· ἄλλοι δʼ ἀνάκλασιν τῆς ἡμετέρας ὄψεως πρὸς τὸν ἥλιον, παραπλησίαν ταῖς κατοπτρικαῖς ἐμφάσεσιν. Ἀναξαγόρας Δημόκριτος σύνοδον ἀστέρων δυεῖν ἢ καὶ πλειόνων κατὰ συναυγασμόν. Ἀριστοτέλης τῆς ξηρᾶς ἐκ γῆς ἀναθυμιάσεως διάπυρον σύστασιν. Στράτων ἄστρου φῶς περιληφθὲν νέφει πυκνῷ, καθάπερ ἐπὶ τῶν λαμπτήρων γίνεται. Ἡρακλείδης ὁ Ποντικὸς νέφος μετάρσιον ὑπὸ μεταρσίου φωτὸς καταυγαζόμενον. ὁμοίως δʼ, αἰτιολογεῖ πωγωνίαν ἅλω δοκίδα κίονα καὶ τὰ συγγενῆ τούτοις, καθάπερ ἀμέλει πάντες οἱ Περιπατητικοί, παρὰ τοὺς τοῦ νέφους ταυτὶ γίνεσθαι σχηματισμούς. Ἐπιγένης πνεύματος ἀναφορὰν γεωμιγοῦς πεπυρωμένου. Βόηθος ἀέρος ἀνημμένου φαντασίαν. Διογένης ἀστέρας εἶναι τοὺς κομήτας, Ἀναξαγόρας τοὺς καλουμένους διᾴττοντας ἀπὸ τοῦ αἰθέρος σπινθήρων δίκην καταφέρεσθαι διὸ καὶ παραυτίκα σβέννυσθαι. Μητρόδωρος τὴν εἰς τὰ νέφη τοῦ ἡλίου βιαίαν ἔμπτωσιν σπινθηρίζειν· Ξενοφάνης πάντα τὰ τοιαῦτα νεφῶν πεπυρωμένων συστήματα ἢ κινήματα.

3.33. Gök Gürültüsü, Şimşek, Yıldırım, Kasırga ve Tayfun

Anaximandros bütün bunların rüzgârdan olduğunu söyler. Rüzgâr kalın bir bulutla sarılıp inceliği ve hafifliğiyle zorlanınca, bulutun yırtılması sesi, yarılması da bulutun karanlığı önünde parıltıyı meydana getirir.

Metrodoros, rüzgâr yoğunluktan donmuş bir buluta çarptığında, kırılmasıyla gürültüyü meydana getirdiğini, darbe ve yarılmayla parladığını, hareketin hızıyla güneşten ısı alarak yıldırım attığını, yıldırımın zayıflığının ise kasırgaya dönüştüğünü söyler.

Anaxagoras, sıcak soğuğa, yani aither parçası hava parçasına çarptığında, sesiyle gök gürültüsünü, bulutun karanlığı önündeki rengiyle şimşeği, ışığının bolluğu ve büyüklüğüyle yıldırımı, daha cisimli ateşiyle tayfunu, bulutla karışık olanıyla da kasırgayı meydana getirdiğini söyler.

Stoacılar gök gürültüsünün bulutların çarpışması, şimşeğin sürtünmeden tutuşma, yıldırımın daha şiddetli parlama, kasırganın ise daha ağır parlama olduğunu söyler.

Aristoteles bunların da kuru buhardan olduğunu söyler. Bu buhar soğuğa rastlayıp çıkışı zorladığında, sürtünme ve yırtılmayla gök gürültüsü sesi, kuruluğun tutuşmasıyla şimşek meydana gelir. Kasırgalar ve tayfunlar ise her birinin sürüklediği maddenin bolluğundandır; kasırga daha sıcak, tayfun daha kalın madde sürükler.

3.3

βροντῶν ἀστραπῶν κεραυνῶν πρηστήρων τε καὶ τυφώνων. Ἀναξίμανδρος ἐκ τοῦ πνεύματος ταυτὶ πάντα συμβαίνειν ὅταν περιληφθὲν νέφει παχεῖ βιασάμενον τῇ λεπτομερείᾳ καὶ κουφότητι, τότε ἡ μὲν ῥῆξις τὸν ψόφον ἡ δὲ διαστολὴ παρὰ τὴν μελανίαν τοῦ νέφους τὸν διαυγασμὸν ἀποτελεῖ. Μητρόδωρος, ὅταν εἰς νέφος πεπηγὸς ὑπὸ πυκνότητος ἐμπέσῃ πνεῦμα, τῇ μὲν θραύσει τὸν κτύπον ἀποτελεῖ τῇ πληγῇ καὶ τῷ σχισμῷ διαυγάζει, τῇ δʼ ὀξύτητι τῆς φορᾶς προσλαμβάνον τὴν ἀπὸ τοῦ ἡλίου θερμότητα κεραυνοβολεῖ, τοῦ κεραυνοῦ τὴν ἀσθένειαν εἰς πρηστῆρα περιίστησιν. Ἀναξαγόρας, ὅταν τὸ θερμὸν εἰς τὸ ψυχρὸν ἐμπέσῃ, τοῦτο δʼ ἐστὶν αἰθέριον μέρος εἰς ἀερῶδες, τῷ μὲν ψόφῳ τὴν βροντὴν ἀποτελεῖ τῷ δὲ παρὰ τὴν μελανίαν τοῦ νεφώδους χρώματι τὴν ἀστραπήν, τῷ πλήθει καὶ μεγέθει τοῦ φωτὸς τὸν κεραυνόν, τῷ δὲ πολυσωματωτέρῳ πυρὶ τὸν τυφῶνα, τῷ δὲ νεφελομιγεῖ τὸν πρηστῆρα. οἱ Στωικοὶ βροντὴν μὲν συγκρουσμὸν νεφῶν, ἀστραπὴν δʼ ἔξαψιν ἐκ παρατρίψεως, κεραυνὸν δὲ σφοδροτέραν ἔκλαμψιν, πρηστῆρα δὲ· νωχελεστέραν Ἀριστοτέλης ἐξ ἀναθυμιάσεως καὶ τὰ τοιαῦτα γίνεσθαι τῆς ξηρᾶς ὅταν οὖν ἐντύχῃ μὲν τῇ παραβιάζηται τὴν ἔξοδον, τῇ μὲν παρατρίψει καὶ τῇ ῥήξει τὸν ψόφον τῆς βροντῆς γίνεσθαι, τῇ δʼ ἐξάψει τῆς ξηρότητος τὴν ἀστραπὴν πρηστῆρας δὲ καὶ τυφῶνας τῷ πλεονασμῷ τῆς ὕλης, ἣν ἑκάτερος αὐτῶν συνεφέλκεται, θερμοτέραν μὲν ὁ πρηστὴρ παχυτέραν δʼ ὁ τυφών.

3.44. Bulutlar, Yağmurlar, Kar ve Dolu Üzerine

Anaximenes havanın iyice koyulaşmasıyla bulutların oluştuğunu, daha da toplanınca yağmurların sıkılıp çıktığını söyler. İnen su donunca kar, sıvının içinde biraz hava da yakalanınca dolu olur.

Metrodoros bulutların yükselen sudan oluştuğunu söyler.

Epikuros bulutların atomlardan oluştuğunu söyler. Dolu ve yağmur uzun inişleri sırasında yuvarlaklaşır.

3.4

Περὶ νεφῶν ὑετῶν χιόνων χαλαζῶν. Ἀναξιμένης νέφη μὲν γίνεσθαι παχυνθέντος ὅτι πλεῖστον τοῦ ἀέρος, μᾶλλον δʼ ἐπισυναχθέντος ἐκθλίβεσθαι τοὺς ὄμβρους· χιόνα δʼ ἐπειδὰν τὸ καταφερόμενον ὕδωρ παγῇ, χάλαζαν δʼ ὅταν συμπεριληφθῇ τῷ ὑγρῷ πνεῦμά τι. Μητρόδωρος ἀπὸ τῆς ὑδατώδους ἀναφορᾶς συνίστασθαι τὰ νέφη. ὁ δʼ Ἐπίκουρος ἀπὸ τῶν ἀτόμων· στρογγυλαίνεσθαι δὲ τὴν χάλαζαν καὶ τὸν ὑετὸν ἀπὸ τῆς μακρᾶς καταφορᾶς ὑποπεπλασμένον.

3.55. Gökkuşağı Üzerine

Göksel olaylardan bazıları gerçek varlık olarak meydana gelir, yağmur ve dolu gibi; bazıları ise kendine ait varlığı olmayan görüntülerdir. Örneğin biz denizde giderken kara hareket ediyor gibi görünür. Gökkuşağı işte böyle bir görüntüdür.

Platon insanların gökkuşağının soyunu Thaumas'a bağladığını, çünkü ona hayran kaldıklarını söyler. Homeros der ki:

Tıpkı ölümlülere mor bir gökkuşağı gererken olduğu gibi.

Bu yüzden bazıları onun boğa başlı olduğunu ve nehirleri içine çektiğini anlatan bir efsane uydurmuşlardır.

O hâlde gökkuşağı nasıl oluşur? Biz çizgiler boyunca görürüz: düz çizgilerle, eğri çizgilerle ya da kırılan çizgilerle. Bunlar görünmeyen, akılla görülebilen, cisimsiz çizgilerdir. Düz çizgilerle havadaki şeyleri ve saydam taşlardan ve boynuzdan görünen şeyleri görürüz; çünkü bunların hepsi ince parçalıdır. Eğri çizgilerin suda oluştuğunu görürüz; çünkü bakış, suyun daha yoğun maddesi yüzünden zorla eğilir. Bu yüzden denizdeki küreği uzaktan eğri görürüz. Üçüncü görme biçimi ayna görüntüleri gibi kırılan şeylerdir; gökkuşağı olayı işte böyledir. Şöyle düşünmek gerekir: Sıvı buharı buluta dönüşür, ardından bulut yavaş yavaş küçük damlacıklara ayrılır. Güneş batıya gelince, gökkuşağının güneşin tam karşısında görünmesi zorunludur; bakış damlalara çarpıp kırılır ve gökkuşağı oluşur. Damlalar şekil biçimi değil, renk biçimi taşır. İlki kırmızı, ikincisi erguvan ve mor, üçüncüsü lacivert ve yeşildir. Belki kırmızı şundan olur: Güneşin parlaklığı vurur ve katıksız parıltı kırılarak rengi kızıl yapar. İkinci kısım, damlalar yüzünden parıltının daha çok bulanıp zayıflamasıyla erguvan olur; çünkü bu, kırmızının gevşemesidir. Daha da bulanınca nemli olan yeşile döner. Bunu deneyle de sınamak mümkündür: Biri güneş ışınlarının karşısında su alıp ağzından püskürtürse ve damlalar güneşe doğru kırılırsa, gökkuşağının oluştuğunu görür. Göz hastalığı çekenler de kandile baktıklarında bunu yaşarlar.

Anaximenes gökkuşağının, güneşin yoğun, kalın ve siyah buluta parlamasıyla, ışınlar onu delip öteye geçemediği için buluta yığılmasından oluştuğunu söyler.

Anaxagoras gökkuşağının yoğun buluttan yansıyan güneş parıltısı olduğunu, onu yansıtan yıldızın daima karşısında durduğunu söyler. Pontos'ta oluşan ve yalancı güneş denilen olayları da benzer şekilde açıklar.

Metrodoros, güneş bulutlardan parlayınca bulutun laciverde, parıltının ise kırmızıya döndüğünü söyler.

3.5

Περὶ ἴριδος. τῶν μεταρσίων παθῶν τὰ μὲν καθʼ ὑπόστασιν γίνεται οἷον ὄμβρος χάλαζα, τὰ δὲ κατʼ ἔμφασιν ἰδίαν οὐκ ἔχοντα ὑπόστασιν· αὐτίκα γοῦν πλεόντων ἡμῶν ἡ ἤπειρος κινεῖσθαι δοκεῖ ἔστιν οὖν κατʼ ἔμφασιν ἡ ἶρις. Πλάτων φησὶ Θαύμαντος αὐτὴν γενεαλογῆσαι τοὺς ἀνθρώπους διὰ τὸ θαυμάσαι ταύτην. Ὅμηρος ἠύτε πορφυρέην ἶριν θνητοῖσι τανύσσει. διὸ καὶ ἐμυθεύσαντό τινες αὐτὴν ταύρου κεφαλὴν ἔχουσαν ἀναρροφεῖν τοὺς ποταμούς. πῶς οὖν γίνεται ἶρις; ὁρῶμεν δὴ κατὰ γραμμὰς ἢ κατʼ εὐθείας ἢ κατὰ καμπύλας ἢ κατʼ ἀνακλωμένας, γραμμὰς ἀδήλους λόγῳ θεωρητὰς καὶ ἀσωμάτους. κατὰ μὲν οὖν εὐθείας ὁρῶμεν τὰ ἐν ἀέρι καὶ τὰ, διὰ τῶν λίθων τῶν διαυγῶν καὶ κεράτων· λεπτομερῆ γὰρ ταῦτα πάντα. καμπύλας δὲ γραμμὰς καθʼ ὕδατος βλέπομεν γινομένας· κάμπτεται γὰρ ἡ ὄψις βίᾳ διὰ τὴν πυκνοτέραν τοῦ .· ὕδατος· ὕλην· διὸ καὶ τὴν κώπην ἐν τῇ θαλάσσῃ μακρόθεν καμπτομένην ὁρῶμεν. τρίτος τρόπος τοῦ βλέπειν τὰ ἀνακλώμενα ὡς τὰ κατοπτρικά· ἔστιν οὖν τὸ τῆς ἴριδος πάθος τοιοῦτον. δεῖ γὰρ ἐπινοῆσαι τὴν ὑγρὰν ἀναθυμίασιν εἰς νέφος μεταβάλλουσαν εἶτʼ ἐκ τούτου κατὰ βραχὺ εἰς μικρὰς ῥανίδας νοτιζούσας· ὅταν οὖν ὁ ἥλιος γένηται εἰς δυσμάς, ἀνάγκη πᾶσα ἶριν ἄντικρυς ἡλίου φαίνεσθαι, ὅτε ἡ ὄψις προσπεσοῦσα ταῖς ῥανίσιν ἀνακλᾶται, ὥστε γίνεσθαι τὴν ἶριν. εἰσὶ δʼ αἱ ῥανίδες οὐ σχήματος μορφαὶ ἀλλὰ χρώματος· καὶ ἔχει τὸ μὲν πρῶτον φοινικοῦν, τὸ δὲ δεύτερον ἁλουργὲς καὶ πορφυροῦν, τὸ δὲ τρίτον κυανοῦν καὶ πράσινον. μήποτʼ οὖν τὸ μὲν φοινικοῦν, ὅτι ἡ λαμπρότης τοῦ ἡλίου προσπεσοῦσα καὶ ἡ ἀκραιφνὴς λαμπηδὼν ἀνακλωμένη ἐρυθρὸν ποιεί καὶ φοινικοῦν τὸ χρῶμα· τὸ δὲ δεύτερον μέρος ἐπιθολούμενον καὶ ἐκλυόμενον μᾶλλον τῆς λαμπηδόνος διὰ τὰς ῥανίδας ἁλουργές· ἄνεσις γὰρ τοῦ ἐρυθροῦ τοῦτο. ἔτι δὲ μᾶλλον ἐπιθολούμενον τὸ δροσίζον εἰς τὸ πράσινον μεταβάλλει. ἔστιν οὖν τοῦτο δοκιμάσαι διʼ ἔργων· εἰ γάρ τις ἄντικρυς τῶν ἡλίου ἀκτίνων λάβῃ ὕδωρ καὶ πυτίσῃ αἱ δὲ ῥανίδες ἀνάκλασιν πρὸς τὸν ἣλιον λάβωσιν, εὑρήσει γινομένην ἶριν· καὶ οἱ ὀφθαλμιῶντες δὲ τοῦτο πάσχουσιν, ὅταν εἰς τὸν λύχνον ἀποβλέψωσιν. Ἀναξιμένης ἶριν γίνεσθαι κατʼ αὐγασμὸν ἡλίου πρὸς νέφει πυκνῷ καὶ παχεῖ καὶ μέλανι παρὰ τὸ μὴ δύνασθαι τὰς ἀκτῖνας εἰς τὸ πέραν διακόπτειν ἐπισυνισταμένας αὐτῷ. Ἀναξαγόρας ἀνάκλασιν ἀπὸ νέφους πυκνοῦ τῆς ἡλιακῆς περιφεγγείας, καταντικρὺ δὲ τοῦ κατοπτρίζοντος αὐτὴν ἀστέρος διὰ παντὸς ἵστασθαι. παραπλησίως δʼ αἰτιολογεῖται τὰ καλούμενα παρήλια, γινόμενα δὲ κατὰ τὸν Πόντον. Μητρόδωρος, ὅταν διὰ νεφῶν ἥλιος διαλάμψῃ, τὸ μὲν νέφος κυανίζειν τὴν δʼ αὐγὴν ἐρυθραίνεσθαι.

3.66. Işık Çizgileri Üzerine

Işık çizgileri ve karşı güneşler gerçek varlık ile görüntünün karışımıdır. Bulutlar görülür, ama kendi renkleriyle değil, görüntüde beliren başka bir renkle görülür. Bütün bunlarda tabiî olaylar ile sonradan edinilenler benzer şekilde gerçekleşir.

3.6

Περὶ ῥάβδων. τὰ κατὰ τὰς ῥάβδους καὶ ἀνθηλίους συμβαίνοντα μίξει τῆς ὑποστάσεως καὶ ἐμφάσεως ὑπάρχει, τῶν μὲν νεφῶν ὁρωμένων, οὐ κατʼ οἰκεῖον δὲ χρῶμα, ἀλλʼ ἕτερον ὅπερ κατʼ ἔμφασιν φαίνεται. ἐν δὲ τούτοις πᾶσι τά τε κατὰ φύσιν καὶ τὰ ἐπίκτητα ὅμοια συμβαίνει πάθη.

3.77. Rüzgârlar Üzerine

Anaximandros rüzgârın havanın akışı olduğunu, içindeki en ince ve en nemli kısımların güneşle hareket etmesi ya da erimesiyle oluştuğunu söyler.

Stoacılar her rüzgârın havanın akışı olduğunu, yerlerin farklılığına göre farklı adlar aldığını söyler: karanlıktan ve batıdan esene Zephyros, doğudan ve güneşten esene Apeliotes, Ayılardan esene Boreas, güneyden esene Lips.

Metrodoros rüzgârın, güneş ısısının yaktığı su buharından doğan bir pneuma itkisi olduğunu söyler. Etesyen rüzgârları ise, Ayılar yönünde koyulaşan hava, yaz dönümünde geri çekilen güneşin ardından akıp gelince eser.

3.7

Περὶ ἀνέμων. Ἀναξίμανδρος ἄνεμον εἶναι ῥύσιν ἀέρος, τῶν λεπτοτάτων ἐν αὐτῷ καὶ ὑγροτάτων ὑπὸ τοῦ ἡλίου κινουμένων ἢ τηκομένων. οἱ Στωικοὶ πᾶν πνεῦμα ἀέρος εἶναι ῥύσιν, ταῖς τῶν τόπων δὲ παραλλαγαῖς τὰς· ἐπωνυμίας παραλλάττουσαν· οἷον τὸν ἀπὸ τοῦ ζόφου καὶ τῆς δύσεως ζέφυρον, τὸν δʼ ἀπὸ τῆς ἀνατολῆς καὶ τοῦ ἡλίου ἀπηλιώτην, τὸν δʼ ἀπὸ τῶν ἄρκτων βορέαν, τὸν δʼ ἀπὸ τῶν νοτίων λίβα. Μητρόδωρος ὑδατώδους ἀναθυμιάσεως διὰ τὴν ἡλιακὴν ἔκκαυσιν γίνεσθαι ὁρμὴν πνευμάτων θείων τοὺς δʼ ἐτησίας πνεῖν, τοῦ πρὸς ταῖς ἄρκτοις παχυνθέντος ἀέρος, ὑποχωροῦντι τῷ ἡλίῳ κατὰ τὴν θερινὴν τροπὴν ἐπισυρρέοντος.

3.88. Kış ve Yaz Üzerine

Empedokles ve Stoacılar, havanın yoğunlaşmasıyla üstün gelip yukarıya zorlandığında kışın, ateş aşağıya zorlandığında da yazın olduğunu söyler.

Göksel olayları anlattığıma göre, şimdi yeryüzündekileri de ele alacağım.

3.8

Περὶ χειμῶνος καὶ θέρους. Ἐμπεδοκλῆς καὶ οἱ Στωικοὶ χειμῶνα μὲν γίνεσθαι τοῦ ἀέρος ἐπικρατοῦντος τῇ πυκνώσει καὶ εἰς τὸ ἀνωτέρω βιαζομένου, θερείαν δὲ τοῦ πυρός, ὅταν εἰς τὸ κατωτέρω βιάζηται Περιγεγραμμένων δέ μοι τῶν μεταρσίων, ἐφοδευθήσεται καὶ τὰ πρόσγεια.

3.99. Toprak Üzerine: Ousia'sı Nedir ve Kaç Tanedir?

Thales ve ondan gelenler bir tek toprak olduğunu söyler.

Pythagorasçı Hiketas iki toprak olduğunu, bunun ve karşı toprağın bulunduğunu söyler.

Stoacılar toprağın bir ve sınırlı olduğunu söyler.

Ksenophanes toprağın alt kısmından sonsuza kök saldığını, havadan ve ateşten yoğunlaştığını söyler.

Metrodoros toprağın suyun tortusu ve çökeltisi olduğunu, güneşin de havanınki olduğunu söyler.

3.9

Περὶ γῆς καὶ τίς ἡ ταύτης οὐσία καὶ πόσαι. Θαλῆς καὶ οἱ ἀπʼ αὐτοῦ μίαν εἶναι τὴν γῆν. ἱκέτης ὁ Πυθαγόρειος δύο, ταύτην καὶ τὴν ἀντίχθονα. οἱ Στωικοὶ τὴν γῆν μίαν καὶ πεπερασμένην. Ξενοφάνης ἐκ τοῦ κατωτέρω μέρους εἰς ἄπειρον ἐρριζῶσθαι, ἐξ ἀέρος δὲ καὶ πυρὸς συμπαγῆναι. Μητρόδωρος τὴν μὲν γῆν ὑπόστασιν εἶναι καὶ τρύγα τοῦ ὕδατος, τὸν δʼ ἥλιον τοῦ ἀέρος.

3.1010. Toprağın Şekli Üzerine

Thales, Stoacılar ve onlardan gelenler toprağın küre biçiminde olduğunu söyler.

Anaximandros toprağın, yüzeyi düz taş sütuna benzediğini söyler.

Anaximenes masa biçiminde olduğunu söyler.

Leukippos davul biçiminde olduğunu söyler.

Demokritos genişliğine disk biçiminde, ortasından çukur olduğunu söyler.

3.10

Περὶ σχήματος γῆς. Θαλῆς καὶ οἱ Στωικοὶ καὶ οἱ ἀπʼ αὐτῶν σφαιροειδῆ τὴν γῆν. Ἀναξίμανδρος λίθῳ κίονι τὴν γῆν προσφερῆ τῶν ἐπιπέδων. Ἀναξιμένης τραπεζοειδῆ. Λεύκιππος τυμπανοειδῆ. Δημόκριτος δισκοειδῆ μὲν τῷ πλάτει κοίλην δὲ τῷ μέσῳ.

3.1111. Toprağın Konumu Üzerine

Thales'ten gelenler toprağın ortada olduğunu söyler.

Ksenophanes toprağın en altta olduğunu söyler, çünkü sonsuza kök salmıştır.

Pythagorasçı Philolaos ateşin ortada olduğunu, çünkü onun evrenin ocağı olduğunu söyler; ikinci sırada karşı toprak, üçüncü sırada bizim oturduğumuz toprak gelir. Bu toprak karşı toprağın zıt yönünde durur ve onunla birlikte döner; bu yüzden oradakiler buradakilerce görülmez.

Parmenides toprağın oturulan yerlerini ilk olarak iki dönence kuşağıyla sınırladı.

3.11

Περὶ θέσεως γῆς. οἱ ἀπὸ Θάλεω τὴν γῆν μέσην. Ξενοφάνης πρώτην, εἰς ἄπειρον γὰρ ἐρριζῶσθαι. Φιλόλαος ὁ Πυθαγόρειος τὸ μὲν πῦρ μέσον, τοῦτο γὰρ εἶναι τοῦ παντὸς ἑστίαν· δευτέραν δὲ τὴν ἀντίχθονα , τρίτην ἣν οἰκοῦμεν γῆν ἐξ ἐναντίας κειμένην τε καὶ περιφερομένην τῇ ἀντίχθονα παρʼ ὃ καὶ μὴ ὁρᾶσθαι ὑπὸ τῶν ἐν τῇδε τοὺς ἐν ἐκείνῃ. Παρμενίδης πρῶτος; ἀφώρισε τῆς γῆς τοὺς οἰκουμένους τόπους ὑπὸ ταῖς δυσὶ ζώναις ταῖς τροπικαῖς;.

3.1212. Toprağın Eğimi Üzerine

Leukippos toprağın güney kısımlarına doğru kaydığını söyler; çünkü güney kısımları seyrektir, kuzey kısımları ise soğukla donmuştur, karşı kısımlar da kavrulmuştur.

Demokritos çevredeki havanın güney kısmı daha zayıf olduğundan, büyüyen toprağın bu tarafa eğildiğini söyler. Kuzey yanı ılımsızdır, güney yanı ılımlıdır; ürünler ve büyüme bakımından fazla olan bu kısım bu yüzden ağırlaşmıştır.

3.12

Περὶ ἐγκλίσεως γῆς. Λεύκιππος παρεκπεσεῖν τὴν γῆν εἰς τὰ μεσημβρινὰ μέρη διὰ τὴν ἐν τοῖς μεσημβρινοῖς ἀραιότητα, ἅτε δὴ πεπηγότων τῶν βορείων διὰ τὸ κατεψῦχθαι τοῖς κρυμοῖς, τῶν δʼ ἀντιθέτων πεπυρωμένων. Δημόκριτος διὰ τὸ. ἀσθενέστερον εἶναι τὸ μεσημβρινὸν τοῦ περιέχοντος αὐξομένην τὴν γῆν κατὰ τοῦτο ἐγκλιθῆναι τὰ γὰρ βόρεια ἄκρατα τὰ δὲ μεσημβρινὰ κέκραται ὅθεν κατὰ τοῦτο βεβάρηται, ὅπου περισσή ἐστι τοῖς καρποῖς καὶ τῇ αὔξῃ.

3.1313. Toprağın Hareketi Üzerine

Ötekilerin hepsi toprağın durduğunu söyler.

Pythagorasçı Philolaos ise toprağın, güneş ve ay gibi, eğik bir çember boyunca ateşin çevresinde döndüğünü söyler.

Pontoslu Herakleides ve Pythagorasçı Ekphantos da toprağı hareket ettirir, ama yer değiştirme ile değil, dönme ile: Bir mile geçirilmiş tekerlek gibi kendi merkezi çevresinde batıdan doğuya döner.

Demokritos toprağın başlangıçta küçüklüğü ve hafifliği yüzünden gezindiğini, ama zamanla yoğunlaşıp ağırlaşarak durduğunu söyler.

3.13

Περὶ κινήσεως γῆς. οἱ μὲν ἄλλοι μένειν τὴν γῆν. Φιλόλαος δʼ ὁ Πυθαγόρειος κύκλῳ περιφέρεσθαι περὶ τὸ πῦρ κατὰ κύκλου λοξοῦ ὁμοιοτρόπως ἡλίῳ καὶ σελήνῃ. Ἡρακλείδης ὁ Ποντικὸς καὶ Ἔκφαντος ὁ Πυθαγόρειος κινοῦσι μὲν τὴν γῆν, οὐ μήν γε μεταβατικῶς ἀλλὰ τρεπτικῶς; τροχοῦ δίκην ἐνηξονισμένην, ἀπὸ δυσμῶν ἐπʼ ἀνατολὰς · περὶ τὸ ἴδιον αὐτῆς κέντρον. Δημόκριτος Κατʼ ἀρχὰς μὲν πλάζεσθαι τὴν γῆν διά τε μικρότητα καὶ κουφότητα, πυκνωθεῖσαν δὲ τῷ χρόνῳ καὶ βαρυνθεῖσαν καταστῆναι.

3.1414. Toprağın Bölünmesi Üzerine

Pythagoras toprağın, evrenin küresine uygun olarak beş kuşağa bölündüğünü söyler: arktik, antarktik, yaz, kış ve ekvator kuşağı. Bunların ortada olanı toprağın ortasını belirler ve bu yüzden yanık kuşak diye anılır. Oturulabilir olan ise yaz ile kış kuşakları arasındaki kısımdır; bu kısım ılımlıdır.

3.14

Περὶ διαιρέσεως γῆς. Πυθαγόρας τὴν γῆν ἀναλόγως τῇ τοῦ παντὸς σφαίρᾳ διῃρῆσθαι εἰς πέντε ζώνας, ἀρκτικὴν ἀνταρκτικὴν θερινὴν χειμερινὴν ἰσημερινήν, ὧν ἡ μέση τὸ μέσον τῆς γῆς ὁρίζει, παρʼ αὐτὸ τοῦτο διακεκαυμένη καλουμένη ἡ δʼ οἰκητή ἐστιν ἡ μέση τῆς θερινῆς καὶ χειμερινῆς, εὔκρατός τις οὖσα.

3.1515. Depremler Üzerine

Thales ve Demokritos depremlerin sebebini suya bağlar.

Stoacılar depremin, topraktaki sıvının havaya ayrışıp dışarı çıkması olduğunu söyler.

Anaximenes depremlerin sebebinin toprağın kuruluğu ve yaşlılığı olduğunu söyler; bunların ilkini kuraklık, ikincisini yağmurlar doğurur.

Anaxagoras depremin, toprağın altına giren havanın yüzeyin yoğunluğuna çarpması ve çıkış bulamadığı için çevresini titreyerek sarsmasıyla olduğunu söyler.

Aristoteles bunun, soğuğun her yandan, alttan ve üstten sarıp sıkıştırmasından olduğunu söyler. Çünkü sıcak hafif olduğundan yukarı çıkmak ister. Bu yüzden kuru buhar sıkışınca, kama gibi saplanarak ve dönüp karşı karşıya kıvrılarak toprağı altüst eder.

Metrodoros kendi yerinde duran hiçbir cismin, biri itmedikçe ya da fiilen çekmedikçe hareket etmediğini söyler. Bu yüzden toprak da tabiatça yerinde durduğundan hareket etmez, ama bazı yerleri sarsıntılarla yerinden oynar.

Parmenides ve Demokritos, toprağın her yandan eşit uzaklıkta olduğu için dengede durduğunu, buraya ya da oraya meyletmesini sağlayacak bir sebebi olmadığını söyler; bu yüzden yalnız titrer, hareket etmez.

Anaximenes toprağın yassılığı sayesinde havada durduğunu söyler.

Başkaları suda durduğunu söyler; yassı şeylerin ve tahtaların su üstünde durması gibi. Bu yüzden hareket eder.

Platon her hareketin altı yönü olduğunu söyler: yukarı ve aşağı, sağa ve sola, öne ve arkaya. Toprak bunların hiçbirine göre hareket edemez, çünkü her taraftan en aşağıda durur. Bu yüzden hareketsiz kalır ve bir yana meyletmesi için ayrıcalıklı bir sebep yoktur; ama seyrek olan bazı yerleri sarsılır.

Epikuros toprağın, altındaki sulu havanın kalınlığı tarafından itilerek ve adeta alttan vurularak hareket edebileceğini söyler. Alt kısımları oyuklu olduğu için, mağara gibi çukurlara giren dağınık rüzgârla sarsılması da mümkündür.

3.15

Περὶ σεισμῶν γῆς. Θαλῆς μὲν καὶ Δημόκριτος ὕδατι τὴν αἰτίαν τῶν σεισμῶν προσάπτουσιν. οἱ δὲ Στωικοί φασι σεισμός ἐστι τὸ ἐν τῇ γῇ ὑγρὸν εἰς ἀέρα διακρινόμενον καὶ ἐκπῖπτον Ἀναξιμένης ξηρότητα καὶ ὑγρότητα τῆς γῆς αἰτίαν τῶν σεισμῶν, ὧν τὴν μὲν αὐχμοὶ γεννῶσι τὴν δʼ ἐπομβρίαι. Ἀναξαγόρας; ἀέρος ὑποδύσει τῇ μὲν πυκνότητι τῆς ἐπιφανείας προσπίπτοντος τῷ δʼ ἔκκρισιν λαβεῖν μὴ δύνασθαι τρόμῳ τὸ περιέχον κραδαίνοντος. Ἀριστοτέλης διὰ τὴν τοῦ ψυχροῦ πανταχόθεν ἀντιπερίστασιν, κάτωθεν καὶ ἄνωθεν αὐτῇ περιστάντος· τὸ γὰρ θερμὸν ἀνωτέρω γενέσθαι σπεύδει ἅτε δὴ κοῦφον ὄν· διὰ τοῦτο, ἐν ἀπολήψει γινομένης τῆς ξηρᾶς ἀναθυμιάσεως, τῇ σφηνώσει καὶ τοῖς ἀντελιγμοῖς διαταράττεσθαι. Μητρόδωρος μηδὲν ἐν τῷ οἰκείῳ τόπῳ σῶμα κινεῖσθαι, εἰ μή τις προώσειεν ἢ καθελκύσειε κατʼ ἐνέργειαν διὸ μηδὲ τὴν γῆν, ἅτε δὴ κειμένην φυσικῶς, κινεῖσθαι, τόπους δέ τινας αὐτῆς νοστεῖν τοῖς σάλοις. Παρμενίδης Δημόκριτος διὰ τὸ πανταχόθεν ἴσον ἀφεστῶσαν μένειν ἐπὶ τῆς ἰσορροπίας, οὐκ ἔχουσαν αἰτίαν διʼ ἣν δεῦρο μᾶλλον ἢ ἐκεῖσε ῥέψειεν ἄν· διὰ τοῦτο μόνον μὲν κραδαίνεσθαι μὴ κινεῖσθαι δέ. Ἀναξιμένης διὰ τὸ πλάτος ἐποχεῖσθαι τῷ ἀέρι. οἱ δέ φασιν ἐφʼ ὕδατος, καθάπερ τὰ πλαταμώδη καὶ σανιδώδη ἐπὶ τῶν ὑδάτων· διὰ τοῦτο κινεῖσθαι. Πλάτων πάσης μὲν κινήσεως ἓξ εἶναι περιστάσεις, ἄνω καὶ κάτω, ἐπὶ τὰ δεξιὰ καὶ θάτερα, ἔμπροσθεν καὶ ὄπισθεν· κατʼ οὐδεμίαν δὲ τούτων ἐνδέχεσθαι τὴν γῆν κινεῖσθαι, ἐν τῷ πανταχόθεν κατωτάτην κειμένην· μένειν μὲν οὖν ἀκίνητον, μηδὲν ἔχουσαν ἐξαίρετον εἰς τὸ ῥέψαι μᾶλλον, τόπους δʼ αὐτῆς κατʼ ἀραιότητα σαλεύεσθαι. Ἐπίκουρος ἐνδέχεσθαι μὲν ὑπὸ πάχους ἀέρος τοῦ ὑποκειμένου ὑδατώδους ὄντος ἀνακρουομένην αὐτὴν καὶ οἷον ὑποτυπτομένην κινεῖσθαι, ἐνδέχεσθαι δὲ καὶ σηραγγώδη τοῖς κατωτέρω μέρεσι καθεστῶσαν ὑπὸ τοῦ διασπειρομένου πνεύματος εἰς τὰς ἀντροειδεῖς κοιλότητας ἐμπίπτοντος σαλεύεσθαι.

3.1616. Deniz Üzerine: Nasıl Oluştu ve Nasıl Tuzlu Oldu?

Anaximandros denizin ilk nemin kalıntısı olduğunu söyler. Nemin büyük kısmını ateş kurutmuş, kalan kısmı ise yanma sebebiyle değişmiştir.

Anaxagoras, başlangıçta göl gibi duran sıvının güneşin dönüşüyle kavrulduğunu ve yağlı kısmının buharlaşınca geri kalanın tuzluluğa ve acılığa çöktüğünü söyler.

Empedokles denizin, güneşin yaktığı toprağın teri olduğunu, toprağın daha çok sıkışmasıyla oluştuğunu söyler.

Antiphon denizin sıcağın teri olduğunu söyler. Sıcağın içerdiği sıvı dışarı çıkmış ve kaynayarak tuzlanmıştır; her terde olduğu gibi.

Metrodoros denizin topraktan süzülürken onun kalınlığından pay aldığını söyler; külden süzülen şeyler gibi.

Platon'dan gelenler unsur olan sudan havanın soğumasıyla oluşan kısmın tatlı olduğunu, topraktan yanma ve kavrulma ile buharlaşan kısmın ise tuzlu olduğunu söyler.

3.16

Περὶ θαλάσσης πῶς συνέστη καὶ πῶς ἐστι πικρά. Ἀναξίμανδρος τὴν θάλασσάν φησιν εἶναι τῆς πρώτης ὑγρασίας λείψανον, ἧς τὸ μὲν πλεῖον μέρος ἀνεξήρανε τὸ πῦρ τὸ δʼ ὑπολειφθὲν διὰ τὴν ἔκκαυσιν μετέβαλεν. Ἀναξαγόρας, τοῦ κατʼ ἀρχὴν λιμνάζοντος ὑγροῦ περικαέντος ὑπὸ τῆς ἡλιακῆς περιφορᾶς καὶ τοῦ λιπαροῦ ἐξατμισθέντος, εἰς ἁλυκίδα καὶ πικρίαν τὸ λοιπὸν ὑποστῆναι. Ἐμπεδοκλῆς ἱδρῶτα τῆς γῆς ἐκκαιομένης ὑπὸ τοῦ ἡλίου διὰ τὴν ἐπὶ τὸ πλεῖον πίλησιν. Ἀντιφῶν ἱδρῶτα θερμοῦ, ἐξ οὗ τὸ περιληφθὲν ὑγρὸν ἀπεκρίθη, τῷ καθεψηθῆναι παραλυκίσαν, ὅπερ ἐπὶ παντὸς ἱδρῶτος συμβαίνει. Μητρόδωρος διὰ τὸ διηθεῖσθαι διὰ τῆς γῆς μετειληφέναι τοῦ περὶ αὐτὴν πάχους, καθάπερ τὰ διὰ τῆς τέφρας ὑλιζόμενα. οἱ ἀπὸ Πλάτωνος τοῦ στοιχειώδους ὕδατος τὸ μὲν ἐξ ἀέρος κατὰ περίψυξιν συνιστάμενον γλυκὺ γίνεσθαι, τὸ δʼ ἀπὸ γῆς κατὰ περίκαυσιν καὶ ἐκπύρωσιν ἀναθυμιώμενον ἁλμυρόν.

3.1717. Med ve Cezir Nasıl Olur?

Aristoteles ve Herakleides medin ve cezirin güneşten kaynaklandığını söyler: Güneş rüzgârların çoğunu hareket ettirip birlikte döndürür. Bu rüzgârlar estiğinde Atlas denizi itilip kabarır ve med olur; rüzgârlar dinince deniz geri çekilip alçalır ki bu da cezirdir.

Massalialı Pytheas medlerin ayın dolmasıyla, cezirlerin ise ayın küçülmesiyle olduğunu söyler.

Platon bunu suların salınımına bağlar. Bir ağızdan ve delikten akıntıyı dolaştıran bir salınım vardır; denizler bununla dalgalanır.

Timaios sebebin, Kelt dağlarından Atlas denizine dökülen nehirler olduğunu söyler: Akıp geldiklerinde denizi iterek med yaparlar, duraklarken denizi çekerek cezir oluştururlar.

Matematikçi Seleukos da toprağı hareket ettirir ve ayın dönüşünün, toprağın dönmesine ve hareketine karşı koyduğunu söyler. İki cisim arasında geri itilen hava Atlas denizine düşünce, buna orantılı olarak deniz çalkalanır.

3.17

Πῶς ἀμπώτιδες γίνονται καὶ πλήμμυραι. Ἀριστοτέλης Ἡρακλείδης ὑπὸ τοῦ ἡλίου τὰ πλεῖστα τῶν πνευμάτων κινοῦντος καὶ συμπεριφέροντος· ὑφʼ ὧν ἐμβαλλόντων μὲν προωθουμένην ἀνοιδεῖν τὴν Ἀτλαντικὴν θάλασσαν, καὶ πατασκευάζειν τὴν πλήμμυραν, καταληγόντων δʼ ἀντιπερισπωμένην ὑποβαίνειν, ὅπερ εἶναι τὴν ἄμπωτιν. Πυθέας ὁ Μασσαλιώτης τῇ πληρώσει τῆς σελήνης τὰς πλημμύρας γίνεσθαι τῇ δὲ μειώσει τὰς ἀμπώτιδας. Πλάτων ἐπὶ τὴν αἰώραν φέρεται τῶν ὑδάτων εἶναι γάρ τινα αἰώραν διά τινος στομίου τρήματος περιφέρουσαν τὴν παλίρροιαν, ὑφʼ ἧς ἀντικυμαίνεσθαι τὰ πελάγη. Τίμαιος τοὺς ἐμβάλλοντας ποταμοὺς εἰς τὴν Ἀτλαντικὴν διὰ τῆς Κελτικῆς ὀρεινῆς αἰτιᾶται, προωθοῦντας μὲν ταῖς ἐφόδοις καὶ πλήμμυραν ποιοῦντας ὑφέλκοντας δὲ ταῖς ἀναπαύλαις καὶ ἀμπώτιδας κατασκευάζοντας. Σέλευκος ὁ μαθηματικὸς κινῶν καὶ οὗτος τὴν γῆν ἀντικόπτειν αὐτῆς τῇ δίνῃ φησὶ καὶ τῇ κινήσει τὴν περιστροφὴν τῆς σελήνης· τοῦ δὲ μεταξὺ ἀμφοτέρων τῶν σωμάτων ἀντιπερισπωμένου πνεύματος καὶ ἐμπίπτοντος εἰς τὸ Ἀτλαντικὸν πέλαγος, κατὰ λόγον αὐτῷ, συγκυκᾶσθαι τὴν θάλασσαν.

3.1818. Hale Üzerine

Hale şöyle meydana gelir: Ay ya da başka bir yıldız ile bakışımız arasında kalın ve sisli bir hava durur. Bakış bu havada kırılıp genişleyince, yıldızın çemberine dış çevresinden çarpar ve yıldızın çevresinde bir çember görünür. Görünen bu çembere hale denir, çünkü harman yerine benzer; görüntü, görme olayının gerçekleştiği yerde oluşuyor gibi gelir.

3.18

Περὶ ἅλω. ἡ δʼ ἅλως οὑτωσὶν ἀποτελεῖται · μεταξὺ τῆς σελήνης ἤ τινος ἄλλου ἄστρου καὶ τῆς ὄψεως ἀὴρ παχὺς καὶ ὁμιχλώδης ἵσταται εἶτʼ ἐν τούτῳ τῆς ὄψεως κατακλωμένης καὶ εὐρυνομένης κᾆθʼ οὕτω τῷ κύκλῳ τοῦ ἄστρου προσπιπτούσης κατὰ, τὴν ἔξω περιφέρειαν, κύκλος δοκεῖ περὶ τὸ ἄστρον φαίνεσθαι ὃς κύκλος φαινόμενος ἅλως καλεῖται, ὅτι ἐστὶν ἅλῳ προσεοικώς, ἐκεῖ δοκοῦντος τοῦ φάσματος γίνεσθαι, ἔνθα συνέπεσε τὸ πάθος τῆς ὄψεως. # Kitap 4

4.introIV. Kitap

Kozmosun bölümlerini ele aldıktan sonra, tek tek şeylere geçeceğim.

4.intro

περιωδευμένων δὲ τῶν τοῦ, κόσμου μερῶν, διαβήσομαι πρὸς τὰ, πατὰ μέρος.

4.11. Nil'in Taşması Üzerine

Thales, Mısır'ın karşısından esen Etesyen rüzgârlarının Nil'in su kütlesini yükselttiğini düşünür; çünkü nehrin döküldüğü yerler karşı denizin kabarmasıyla tıkanır.

Massalialı Euthymenes nehrin Okeanos'tan ve dış denizden dolduğunu düşünür; ona göre bu deniz tatlıdır.

Anaxagoras taşmanın Etiyopya'daki kardan olduğunu söyler; kar yazın erir, kışın donar.

Demokritos, yaz dönümünde kuzey kısımlarındaki karın eriyip dağıldığını, buharlardan bulutlar oluştuğunu söyler. Bu bulutlar Etesyen rüzgârlarıyla güneye, Mısır'a doğru sürülünce şiddetli yağmurlar yağar; bu yağmurlar gölleri ve Nil nehrini doldurur.

Tarihçi Herodotos nehrin kışın da yazın da kaynaklarından eşit miktarda geldiğini, ama kışın daha az göründüğünü söyler; çünkü bu mevsimde Mısır'a yaklaşan güneş suları buharlaştırır.

Tarihçi Ephoros yazın bütün Mısır'ın gevşediğini ve adeta bol su terlediğini söyler. Arabistan ve Libya da seyrek ve kumlu olduklarından buna katkıda bulunur.

Eudoksos rahiplerin, yağmur sularının mevsimlerin karşıtlığından geldiğini söylediklerini aktarır. Yaz dönencesinin altında oturan bizde yaz iken, kış dönencesinin altında oturan karşı yerlilerde kıştır; taşan su onlardan boşanır.

4.1

Περὶ Νείλου ἀναβάσεως. Θαλῆς τοὺς ἐτησίας ἀνέμους οἴεται πνέοντας τῇ Αἰγύπτῳ ἀντιπροσώπους ἐπαίρειν τοῦ Νείλου τὸν ὄγκον διὰ τὸ τὰς ἐκροὰς αὐτοῦ τῇ παροιδήσει τοῦ ἀντιπαρήκοντος πελάγους ἀνακόπτεσθαι. Εὐθυμένης ὁ Μασσαλιώτης ἐκ τοῦ Ὠκεανοῦ καὶ τῆς ἔξω θαλάσσης γλυκείας κατʼ αὐτὸν οὔσης νομίζει πληροῦσθαι τὸν ποταμόν. Ἀναξαγόρας ἐκ τῆς. χιόνος τῆς ἐν τῇ Αἰθιοπίᾳ, τηκομένης μὲν τῷ θέρει ψυχομένης δὲ τῷ χειμῶνι. Δημόκριτος, τῆς χιόνος τῆς ἐν τοῖς πρὸς ἄρκτον μέρεσιν ὑπὸ θερινὰς τροπὰς ἀναλυομένης τε καὶ διαχεομένης, νέφη μὲν ἐκ τῶν ἀτμῶν πιλοῦσθαι τούτων δʼ ἀπελαυνομένων πρὸς μεσημβρίαν καὶ τὴν Αἴγυπτον· ὑπὸ τῶν ἐτησίων ἀνέμων, ἀποτελεῖσθαι ῥαγδαίους ὄμβρους, ὑφʼ ὧν ἀναπίμπλασθαι τάς τε λίμνας καὶ τὸν Νεῖλον ποταμόν. Ἡρόδοτος ὁ συγγραφεὺς ἴσον μὲν ἐκ τῶν πηγῶν φέρεσθαι χειμῶνος καὶ θέρους, φαίνεσθαι δʼ ἐλάττονα τοῦ χειμῶνος διὰ τὸ ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ πλησίον ἰόντα τὸν ἥλιον τῆς Αἰγύπτου ἐξατμίζειν τὰ νάματα. Ἔφορος ὁ ἱστοριογράφος κατὰ θέρος φησὶν ἀναχαλᾶσθαι τὴν ὅλην Αἴγυπτον καὶ οἱονεὶ ἐξιδροῦν τὸ πολὺ νᾶμα συνδίδωσι δʼ αὐτῇ καὶ ἡ Ἀραβία καὶ ἡ Λιβύη παρὰ τὸ ἀραιὸν καὶ ὑπόψαμμον. Εὔδοξος τοὺς ἱερεῖς φησι λέγειν τὰ ὄμβρια τῶν ὑδάτων κατὰ τὴν ἀντιπερίστασιν τῶν ὡρῶν ὅταν γὰρ ἡμῖν θέρος τοῖς ὑπὸ τὸν θερινὸν τροπικὸν οἰκοῦσιν, τότε τοῖς ὑπὸ τὸν χειμερινὸν τροπικὸν ἀντοίκοις χειμών ἐστιν, ἐξ ὧν τὸ πλημμῦρον ὕδωρ καταρρήγνυται.

4.22. Ruh Üzerine

Thales ilk olarak ruhun daima hareket eden ya da kendi kendini hareket ettiren bir tabiat olduğunu ileri sürdü.

Pythagoras ruhun kendi kendini hareket ettiren bir sayı olduğunu söyler; sayıyı nous yerine alır.

Platon ruhun akılla kavranan, kendi kendini hareket ettiren ve uyumlu sayıya göre hareket eden bir ousia olduğunu söyler.

Aristoteles ruhun, kuvve hâlinde hayata sahip, organlara sahip tabiî bir cismin ilk entelekheia'sı olduğunu söyler; entelekheia fiil diye anlaşılmalıdır.

Dikaiarkhos ruhun dört unsurun uyumu olduğunu söyler.

Hekim Asklepiades ruhun duyuların ortak çalışması olduğunu söyler.

4.2

Περὶ ψυχῆς. Θαλῆς ἀπεφήνατο πρῶτος τὴν ψυχὴν φύσιν ἀεικίνητον ἢ αὐτοκίνητον. Πυθαγόρας ἀριθμὸν ἑαυτὸν κινοῦντα, τὸν δʼ ἀριθμὸν ἀντὶ τοῦ νοῦ παραλαμβάνει. Πλάτων οὐσίαν νοητήν, ἐξ ἑαυτῆς κινητὴν, κατʼ ἀριθμὸν ἐναρμόνιον κινουμένην. Ἀριστοτέλης ἐντελέχειαν πρώτην σώματος φυσικοῦ, ὀργανικοῦ, δυνάμει ζωὴν ἔχοντος· τὴν δʼ ἐντελέχειαν ἀκουστέον ἀντὶ τῆς ἐνεργείας. Δικαίαρχος; ἁρμονίαν τῶν τεσσάρων στοιχείων. Ἀσκληπιάδης ὁ ἰατρὸς συγγυμνασίαν τῶν αἰσθήσεων.

4.33. Ruh Cisim midir ve Ousia'sı Nedir?

Yukarıda sayılanların hepsi ruhun cisimsiz olduğunu varsayar; onun kendi kendini hareket ettiren bir tabiat, akılla kavranan bir ousia ve hayata sahip organlı tabiî cismin entelekheia'sı olduğunu söylerler.

Anaxagoras'tan gelenler ruhun hava gibi ve cisim olduğunu söylüyorlardı.

Stoacılar ruhun sıcak bir pneuma olduğunu söyler.

Demokritos ruhun ateş gibi bir bileşik olduğunu söyler: Akılla görülebilen, küre biçimli ve ateş kuvvetine sahip şeylerden oluşur; yani cisimdir.

Epikuros ruhun dört şeyin karışımı olduğunu söyler: ateş gibi bir şey, hava gibi bir şey, pneuma gibi bir şey ve adı konulmamış dördüncü bir şey; onun için his bu dördüncüden gelir.

Herakleitos kozmosun ruhunun içindeki sıvılardan çıkan buhar olduğunu, canlılardaki ruhun ise dıştaki ve kendi içlerindeki buhardan geldiğini, cinsçe aynı olduğunu söyler.

4.3

Εἰ σῶμα ἡ ψυχὴ καὶ τίς ἡ οὐσία αὐτῆς. οὗτοι πάντες οἱ προτεταγμένοι ἀσώματον τὴν ψυχὴν ὑποτίθενται, φύσιν λέγοντες αὐτοκίνητον καὶ οὐσίαν νοητὴν καὶ τοῦ φυσικοῦ ὀργανικοῦ ζωὴν ἔχοντος ἐντελέχειαν. οἱ δʼ ἀπʼ Ἀναξαγόρου ἀεροειδῆ ἔλεγόν τε καὶ σῶμα. οἱ Στωικοὶ πνεῦμα θερμόν. Δημόκριτος πυρῶδες σύγκριμα ἐκ τῶν λόγῳ θεωρητῶν, σφαιρικὰς μὲν ἐχόντων τὰς ἰδέας πυρίνην δὲ τὴν δύναμιν, ὅπερ· σῶμα εἶναι. Ἐπίκουρος κρᾶμα ἐκ τεσσάρων, ἐκ ποιοῦ πυρώδους, ἐκ ποιοῦ ἀερώδους, ἐκ ποιοῦ πνευματικοῦ· ἐκ τετάρτου τινὸς ἀκατονομάστου, ὃ ἦν αὐτῷ αἰσθητικόν. Ἡράκλειτος τὴν μὲν τοῦ κόσμου ψυχὴν ἀναθυμίασιν ἐκ τῶν ἐν αὐτῷ ὑγρῶν, τὴν δʼ ἐν τοῖς ζῴοις ἀπὸ τῆς ἐκτὸς καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς ἀναθυμιάσεως; ὁμογενῆ.

4.44. Ruhun Kısımları Üzerine

Pythagoras ve Platon, en yüksek açıklamaya göre ruhun iki kısımlı olduğunu söyler; bir kısmı akıllı, bir kısmı akılsızdır. Daha yakın ve daha kesin açıklamaya göre ise üç kısımlıdır; çünkü akılsız kısmı thymos kısmı ile arzu kısmına ayırırlar.

Stoacılar ruhun sekiz kısımdan oluştuğunu söyler: Beşi hisse dairdir: görme, duyma, koklama, tatma, dokunma. Altıncısı ses kısmı, yedincisi tohum kısmı, sekizincisi de hepsini yöneten hegemonikon'un kendisidir. Bunların hepsi ahtapotun kolları gibi kendi organları aracılığıyla ondan uzanır.

Demokritos ve Epikuros ruhun iki kısımlı olduğunu söyler: akıllı kısım göğüste yerleşmiştir, akılsız kısım ise cismin bütün yapısına dağılmıştır.

Demokritos her şeyin, cisimlerin ölüleri de dahil, bir tür ruhtan pay aldığını söyler; çünkü onlar hep açıkça sıcak ve hisseden bir şeyden pay alırlar, bunun büyük kısmı nefesle uçup gitse de.

4.4

Περὶ μερῶν ψυχῆς. Πυθαγόρας Πλάτων κατὰ μὲν τὸν ἀνωτάτω λόγον διμερῆ τὴν ψυχήν, τὸ μὲν γὰρ ἔχει λογικὸν τὸ δʼ ἄλογον κατὰ δὲ τὸ προσεχὲς καὶ ἀκριβὲς τριμερῆ, τὸ γὰρ ἄλογον διαιροῦσιν εἴς τε τὸ θυμικὸν καὶ τὸ ἐπιθυμητικόν. οἱ Στωικοὶ ἐξ ὀκτὼ μερῶν φασι συνεστάναι, πέντε μὲν τῶν αἰσθητικῶν, ὁρατικοῦ ἀκουστικοῦ ὀσφρητικοῦ γευστικοῦ ἁπτικοῦ, ἕκτου δὲ φωνητικοῦ, ἑβδόμου δὲ σπερματικοῦ, ὀγδόου δʼ αὐτοῦ τοῦ ἡγεμονικοῦ, ἀφʼ οὗ ταῦτα πάντα ἐπιτέταται διὰ τῶν οἰκείων ὀργάνων προσφερῶς ταῖς τοῦ πολύποδος πλεκτάναις. Δημόκριτος Ἐπίκουρος διμερῆ τὴν ψυχήν, τὸ μὲν λογικὸν ἔχουσαν ἐν τῷ θώρακι καθιδρυμένον, τὸ δʼ ἄλογον καθʼ ὅλην τὴν σύγκρισιν τοῦ σώματος διεσπαρμένον. ὁ δὲ Δημόκριτος πάντα μετέχειν φησὶ ψυχῆς ποιᾶς, καὶ τὰ νεκρὰ τῶν σωμάτων· διότι ἀεὶ διαφανῶς τινος θερμοῦ καὶ αἰσθητικοῦ μετέχει, τοῦ πλείονος διαπνεομένου.

4.55. Ruhun Hegemonikon'u Nedir ve Nerededir?

Platon ve Demokritos hegemonikon'un bütün başta olduğunu söyler.

Straton kaşların arasında olduğunu söyler.

Erasistratos beynin zarının, yani epikranis dediği kısmın çevresinde olduğunu söyler.

Herophilos beyin karıncığında, yani kaidesinde olduğunu söyler.

Parmenides ve Epikuros bütün göğüste olduğunu söyler.

Bütün Stoacılar bütün kalpte ya da kalbin çevresindeki pneumada olduğunu söyler.

Diogenes kalbin atardamar boşluğunda, yani pneuma boşluğunda olduğunu söyler.

Empedokles kanın yapısında olduğunu söyler.

Bazıları kalbin boynunda, bazıları kalp zarında, bazıları diyaframda olduğunu söyler. Daha yeni olanlardan bazıları baştan diyaframa kadar uzandığını söyler.

Pythagoras hayat kısmının kalbin çevresinde, akıllı ve nous sahibi kısmın başın çevresinde olduğunu söyler.

4.5

Τί τὸ τῆς ψυχῆς ἡγεμονικὸν καὶ ἐν τίνι ἐστίν. Πλάτων Δημόκριτος ἐν ὅλῃ τῇ κεφαλῇ. Στράτων ἐν μεσοφρύῳ. Ἐρασίστρατος περὶ τὴν μήνιγγα τοῦ ἐγκεφάλου, ἣν ἐπικρανίδα λέγει. Ἡρόφιλος ἐν τῇ τοῦ ἐγκεφάλου κοιλίᾳ, ἥτις ἐστὶ καὶ βάσις. Παρμενίδης ἐν ὅλῳ τῷ· θώρακι καὶ Ἐπίκουρος οἱ Στωικοὶ πάντες ἐν ὅλῃ τῇ καρδίᾳ ἢ τῷ περὶ τὴν καρδίαν πνεύματι. Διογένης ἐν τῇ ἀρτηριακῇ κοιλίᾳ τῆς καρδίας, ἥτις ἐστὶ καὶ πνευματική. Ἐμπεδοκλῆς ἐν τῇ τοῦ αἵματος συστάσει. οἱ δʼ ἐν τῷ τραχήλῳ τῆς καρδίας, οἱ δʼ ἐν τῷ περικαρδίῳ ὑμένι, οἱ δʼ ἐν τῷ διαφράγματι. τῶν νεωτέρων τινὲς διήκειν ἀπὸ κεφαλῆς μέχρι τοῦ διαφράγματος. Πυθαγόρας τὸ μὲν ζωτικὸν περὶ τὴν καρδίαν, τὸ δὲ λογικὸν καὶ νοερὸν περὶ τὴν κεφαλήν.

4.66. Ruhun Hareketi Üzerine

Platon ruhun daima hareket ettiğini, nous'un ise yer değiştirme hareketi bakımından hareketsiz olduğunu söyler.

Aristoteles ruhun bütün hareketlerden önce gelen, hareketsiz bir şey olduğunu, araz olarak harekete katıldığını söyler; cisimlerin eidosları gibi.

4.6

Περὶ κινήσεως ψυχῆς. Πλάτων ἀεικίνητον μὲν τὴν ψυχήν, τὸν δὲ νοῦν ἀκίνητον τῆς μεταβατικῆς· κινήσεως. Ἀριστοτέλης ἀκίνητον τὴν ψυχὴν πάσης κινήσεως προηγουμένην, τῆς δὲ κατὰ συμβεβηκὸς μετέχειν καθάπερ τὰ εἴδη τῶν σωμάτων.

4.77. Ruhun Yok Olmazlığı Üzerine

Pythagoras ve Platon ruhun yok olmaz olduğunu söyler.

[...] Çünkü ruh çıkınca evrenin ruhuna, cinsçe kendisiyle aynı olana döner.

Stoacılar ruhun cisimlerden çıkınca aşağıya indiğini söyler [...]; zayıf ruh bileşiklerle birlikte yok olur, bu da terbiye görmemiş olanların ruhudur; güçlü ruh ise, bilgelerdeki ruh gibi, büyük yangına kadar kalır.

Demokritos ve Epikuros ruhun yok olucu olduğunu, cisimle birlikte yok olduğunu söyler.

Pythagoras ve Platon ruhun akıllı kısmının yok olmaz olduğunu söyler; çünkü ruh tanrı değil, ezelî tanrının eseridir. Akılsız kısmı ise yok olucudur.

4.7

Περὶ ἀφθαρσίας ψυχῆς. Πυθαγόρας Πλάτων ἄφθαρτον εἶναι τὴν ψυχήν. […] ἐξιοῦσαν γὰρ εἰς τὴν τοῦ παντὸς ψυχὴν ἀναχωρεῖν πρὸς τὸ ὁμογενὲς οἱ Στωικοὶ ἐξιοῦσαν ἐκ τῶν σωμάτων ὑποφέρεσθαι […] τὴν μὲν ἀσθενεστέραν ἅμα τοῖς συγκρίμασι γίνεσθαι, ταύτην δʼ εἶναι τῶν ἀπαιδεύτων τὴν δʼ ἰσχυροτέραν, οἵα ἐστὶ περὶ τοὺς σοφούς, καὶ μέχρι τῆς ἐκπυρώσεως Δημόκριτος Ἐπίκουρος φθαρτὴν τῷ σώματι συνδιαφθειρομένην, Πυθαγόρας Πλάτων τὸ μὲν λογικὸν ἄφθαρτον καὶ γὰρ τὴν ψυχὴν οὐ θεὸν ἀλλʼ ἔργον τοῦ ἀιδίου θεοῦ ὑπάρχειν· τὸ δʼ ἄλογον φθαρτόν.

4.88. Hisler ve Hissedilir Şeyler Üzerine

Stoacılar hissi şöyle tarif eder: His, duyu organı aracılığıyla algılama ya da kavramadır. His birçok anlamda söylenir: meleke, yeti, fiil, duyu organı aracılığıyla kavrayıcı tasavvur ve bunların kendisinden oluştuğu hegemonikon. Ayrıca duyu organları, hegemonikon'dan organlara uzanan akıllı pneumalar diye de anılır.

Epikuros'a göre his, yeti olan organdır; duyumsama ise fiil olandır. Böylece ona göre his iki türlü söylenir: yeti olan his, fiil olan duyumsama.

Platon hissi, ruh ile cismin dış şeylerle ortaklığı olarak ileri sürer; yeti ruha, organ cisme aittir; ikisi birlikte tasavvur aracılığıyla dıştaki şeyleri algılar.

Leukippos ve Demokritos his ile düşüncenin dışarıdan gelen suretlerle olduğunu söyler; bir suret çarpmadan ikisi de hiçbir şeye yönelmez.

4.8

Περὶ αἰσθήσεων καὶ αἰσθητῶν. οἱ Στωικοὶ ὁρίζονται οὕτως τὴν αἴσθησιν αἴσθησίς ἐστιν ἀντίληψις διʼ αἰσθητηρίου ἢ κατάληψις. πολλαχῶς δὲ λέγεται ἡ αἴσθησις τε γὰρ ἕξις καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ ἐνέργεια καὶ ἡ φαντασία ἡ καταληπτικὴ διʼ αἰσθητηρίου γίνονται, καὶ · αὐτὸ τὸ ἡγεμονικόν, ἀφʼ οὗ συνίσταται. πάλιν δʼ αἰσθητήρια λέγεται πνεύματα νοερὰ ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ ἐπὶ τὰ ὄργανα τεταμένα. Ἐπίκουρος· τὸ μόριόν ἐστιν ἡ αἴσθησις ἥτις ἐστὶν ἡ δύναμις, καὶ τὸ ἐπαίσθημα ὅπερ ἐστὶ τὸ ἐνέργημα ὥστε διχῶς παρʼ αὐτῷ λέγεσθαι αἴσθησιν μὲν τὴν δύναμιν αἰσθητὸν δὲ τὸ ἐνέργημα. Πλάτων τὴν αἴσθησιν ἀποφαίνεται ψυχῆς καὶ σώματος κοινωνίαν πρὸς τὰ ἐκτός,· ἡ μὲν γὰρ δύναμις ψυχῆς τὸ δʼ ὄργανον σώματος ἄμφω δὲ· διὰ φαντασίας ἀντιληπτικὰ τῶν ἔξωθεν γίνεται. Λεύκιππος Δημόκριτος τὴν αἴσθησιν καὶ τὴν νόησιν γίνεσθαι, εἰδώλων ἔξωθεν προσιόντων· μηδενὶ γὰρ ἐπιβάλλειν μηδετέραν χωρὶς τοῦ προσπίπτοντος εἰδώλου.

4.99. Hisler ve Tasavvurlar Doğru mudur?

Stoacılar hislerin doğru olduğunu, tasavvurların ise kimisinin doğru, kimisinin yanlış olduğunu söyler.

Epikuros her hissin ve her tasavvurun doğru olduğunu, kanaatlerin ise kimisinin doğru, kimisinin yanlış olduğunu söyler. His yalnız bir şekilde, akılla kavranan şeylerde yanıltır; tasavvur ise iki şekilde yanıltır, çünkü hem hissedilir hem akılla kavranan şeylerin tasavvuru vardır.

Empedokles ve Herakleides tek tek hislerin kanalların uyumuna göre olduğunu, her hisse kendine uygun hissedilir şeyin yerleştiğini söyler.

4.9

Εἰ ἀληθεῖς αἱ αἰσθήσεις καὶ αἱ φαντασίαι. οἱ Στωικοὶ τὰς μὲν αἰσθήσεις ἀληθεῖς, τῶν δὲ φαντασιῶν τὰς μὲν ἀληθεῖς τὰς δὲ ψευδεῖς. Ἐπίκουρος πᾶσαν αἴσθησιν καὶ πᾶσαν φαντασίαν ἀληθῆ, τῶν δὲ δοξῶν τὰς μὲν ἀληθεῖς τὰς δὲ ψευδεῖς· καὶ ἡ μὲν αἴσθησις μοναχῶς ψευδοποιεῖται κατὰ,τὰ νοητά, ἡ δὲ φαντασία διχῶς καὶ γὰρ αἰσθητῶν ἔστι φαντασία καὶ νοητῶν. Ἐμπεδοκλῆς Ἡρακλείδης παρὰ τὰς συμμετρίας τῶν πόρων τὰς κατὰ μέρος αἰσθήσεις γίνεσθαι, τοῦ οἰκείου τῶν αἰσθητῶν ἑκάστῃ ἁρμόζοντος.

4.1010. Kaç His Vardır?

Stoacılar beş özel his olduğunu söyler: görme, duyma, koklama, tatma, dokunma.

Aristoteles altıncı bir his söylemez, ama ortak his diye bir şeyden söz eder; bu, bileşik eidosları ayırt eder. Yalın hislerin hepsi kendi tasavvurlarını ona katar. Ondan birinden ötekine geçiş, şekilden harekete gibi, gösterilir.

Demokritos akılsız hayvanlarda, bilgelerde ve tanrılarda daha çok his olduğunu söyler.

4.10

Πόσαι εἰσὶν αἱ αἰσθήσεις. οἱ Στωικοὶ πέντε τὰς εἰδικὰς αἰσθήσεις, ὅρασιν ἀκοὴν ὄσφρησιν γεῦσιν ἁφήν. Ἀριστοτέλης ἕκτην μὲν οὐ λέγει, κοινὴν δʼ αἴσθησιν τὴν τῶν συνθέτων εἰδῶν κριτικήν, εἰς ἣν πᾶσαι συμβάλλουσιν αἱ ἁπλαῖ τὰς ἰδίας ἑκάστη φαντασίας· ἐν ᾗ τὸ μεταβατικὸν ἀφʼ ἑτέρου πρὸς ἕτερον, οἱονεὶ σχήματος καὶ κινήσεως, δείκνυται. Δημόκριτος πλείους εἶναι αἰσθήσεις, περὶ τὰ ἄλογα ζῷα καὶ περὶ τοὺς σοφοὺς καὶ περὶ τοὺς θεούς.

4.1111. His, Kavram ve İçsel Logos Nasıl Oluşur?

Stoacılar şöyle der: İnsan doğduğunda ruhunun hegemonikon kısmı üzerine yazmaya hazır bir kâğıt gibidir. Her bir kavram buraya yazılır. Yazmanın ilk yolu hisler aracılığıyladır. Çünkü beyaz gibi bir şeyi hissedenler, o şey gidince onun hatırasını taşırlar. Aynı türden birçok hatıra biriktiğinde tecrübeye sahip oluruz; çünkü tecrübe, aynı türden hatıraların çokluğudur. Kavramların bir kısmı söz konusu yollarla tabiî olarak ve yapaylık olmaksızın oluşur, bir kısmı ise öğretim ve çabamızla oluşur. Bunlara sadece kavram, ötekilere ise prolēpsis de denir. Akıllı denmemizi sağlayan logos'un da prolēpsis'lerden ilk yedi yıl içinde tamamlandığı söylenir. Kavram, akıllı canlının zihninin hayalidir. Hayal akıllı bir ruha geldiğinde kavram (ennoēma) adını alır; adını nous'tan alır. Bu yüzden akılsız hayvanlara gelen hayaller kavram olmaz. Tanrılara ve bize gelenler bu bakımdan yalnız hayaldir; bize gelenler ise hem cins bakımından hayal, hem tür bakımından kavramdır. Tıpkı dinar ve stater gibi: Bunlar kendi başlarına dinar ve staterdir, ama gemi kirası olarak verilirse o zaman dinar olmakla beraber navlun da denir.

4.11

Πῶς γίνεται ἡ αἴσθησις καὶ ἡ ἔννοια καὶ ὁ κατὰ ἐνδιάθεσιν λόγος. οἱ Στωικοί φασιν · ὅταν γεννηθῇ ὁ ἄνθρωπος, ἔχει τὸ ἡγεμονικὸν μέρος τῆς ψυχῆς ὥσπερ χάρτην εὐεργὸν εἰς ἀπογραφήν. εἰς τοῦτο μίαν ἑκάστην τῶν ἐννοιῶν ἐναπογράφεται. πρῶτος δʼ ὁ τῆς ἀναγραφῆς τρόπος ὁ διὰ τῶν αἰσθήσεων αἰσθανόμενοι γάρ τινος οἷον λευκοῦ, ἀπελθόντος αὐτοῦ μνήμην ἔχουσιν· ὅταν δʼ ὁμοειδεῖς πολλαὶ μνῆμαι γένωνται, τότε φαμὲν ἔχειν ἐμπειρίαν ἐμπειρία γάρ ἐστι τὸ τῶν ὁμοειδῶν πλῆθος. τῶν δʼ ἐννοιῶν αἱ μὲν φυσικῶς γίνονται κατὰ τοὺς εἰρημένους τρόπους καὶ ἀνεπιτεχνήτως, αἱ δʼ ἢδη διʼ ἡμετέρας διδασκαλίας καὶ ἐπιμελείας αὗται μὲν οὖν ἔννοιαι καλοῦνται μόνον, ἐκεῖναι δὲ καὶ προλήψεις. ὁ δὲ· λόγος, καθʼ ὃν προσαγορευόμεθα λογικοί, ἐκ τῶν προλήψεων συμπληροῦσθαι λέγεται κατὰ τὴν πρώτην ἑβδομάδα. ἔστι δʼ ἐννόημα φάντασμα διανοίας λογικοῦ ζῴου τὸ γὰρ φάντασμα, ἐπειδὰν λογικῇ προσπίπτῃ ψυχῇ, τότε ἐννόημα καλεῖται, εἰληφὸς τοὔνομα παρὰ τοῦ νοῦ. διόπερ τοῖς ἀλόγοις ζῴοις οὐ προσπίπτει φαντάσματα· ὅσα δὲ καὶ τοῖς θεοῖς καὶ ἡμῖν γε ταῦτα φαντάσματα μόνον ἐστίν ὅσα δʼ ἡμῖν, ταῦτα καὶ φαντάσματα κατὰ γένος καὶ ἐννοήματα κατʼ εἶδος· ὥσπερ τὰ δηνάρια καὶ οἱ στατῆρες, αὐτὰ μὲν καθʼ αὑτὰ ὑπάρχει δηνάρια καὶ στατῆρες· ἐὰν δ’ εἰς πλοίων δοθῇ μίσθωσιν, τηνικαῦτα πρὸς τῷ δηνάρια εἶναι καὶ ναῦλα λέγεται.

4.1212. Tasavvur, Tasavvur Edilen, Hayalî Olan ve Hayal Arasındaki Fark Nedir?

Khrysippos bu dördünün birbirinden farklı olduğunu söyler. Tasavvur (phantasia), ruhta meydana gelen ve kendinde onu meydana getireni de gösteren bir hâldir. Örneğin gözle beyazı gördüğümüzde, görme yoluyla ruhta meydana gelen bir hâl vardır; bu hâle dayanarak bizi hareket ettiren beyaz bir şey bulunduğunu söyleyebiliriz. Dokunma ve koklamada da aynı şey olur. Tasavvur adı ışıktan (phōs) gelir; çünkü ışık kendini ve içindeki başka şeyleri gösterdiği gibi, tasavvur da kendini ve onu meydana getireni gösterir. Tasavvur edilen (phantaston), tasavvuru meydana getiren şeydir: beyaz, soğuk ve ruhu hareket ettirebilen her şey. Hayalî olan (phantastikon) ise boş bir çekilmedir, ruhta hiçbir tasavvur edilen olmaksızın meydana gelen bir hâldir; gölgeyle dövüşen, boşluğa elini uzatan kişide olduğu gibi. Çünkü tasavvurun altında bir tasavvur edilen vardır, hayalî olanın altında ise hiçbir şey yoktur. Hayal (phantasma) ise bu boş hayalî çekilme sırasında kendisine çekildiğimiz şeydir. Bunlar melankoliklerde ve delilerde görülür. Tragedyadaki Orestes şöyle dediğinde:

Anacığım, yalvarırım, üzerime salma kan çanağı gözlü, yılan saçlı kızları! İşte onlar, işte, üzerime atlıyorlar!

deli gibi konuşur, ama hiçbir şey görmez, yalnız görüyor sanır. Bu yüzden Elektra ona şöyle der:

Açıkça bildiğini sandığın şeylerin hiçbirini görmüyorsun.

Homeros'ta Theoklymenos da böyledir.

4.12

Τίνι διαφέρει φαντασία φανταστὸν φανταστικὸν φάντασμα. Χρύσιππος διαφέρειν ἀλλήλων φησὶ τέτταρα ταῦτα. φαντασία μὲν οὖν ἐστι πάθος ἐν τῇ ψυχῇ γινόμενον, ἐνδεικνύμενον ἐν αὑτῷ καὶ τὸ πεποιηκός· οἷον, ἐπειδὰν ὅψεως θεωρῶμέν τὸ λευκόν, ἔστι πάθος τὸ ἐγγεγενημένον διὰ τῆς ὁράσεως ἐν τῇ ψυχῇ· καὶ κατὰ τοῦτο τὸ πάθος εἰπεῖν ἔχομεν, ὅτι ὑπόκειται λευκὸν κινοῦν ἡμᾶς. ὁμοίως καὶ διὰ τῆς ἁφῆς καὶ τῆς ὀσφρήσεως;. εἴρηται δʼ ἡ φαντασία ἀπὸ τοῦ φωτός· καθάπερ γὰρ τὸ φῶς αὑτὸ δείκνυσι καὶ τὰ ἄλλα τὰ ἐν αὐτῷ περιεχόμενα, καὶ ἡ φαντασία δείκνυσιν ἑαυτὴν καὶ τὸ πεποιηκὸς αὐτήν. φανταστὸν δὲ τὸ ποιοῦν τὴν φαντασίαν· οἷον τὸ λευκὸν καὶ τὸ ψυχρόν, καὶ πᾶν ὅ τι ἂν δύνηται κινεῖν τὴν ψυχήν, τοῦτʼ ἔστι φανταστόν. φανταστικὸν δʼ ἐστὶ διάκενος ἑλκυσμός, πάθος ἐν. τῇ ψυχῇ οῦδενὲις φανταστοῦ γινόμενον· καθάπερ ἐπὶ τοῦ σκιαμαχοῦντος καὶ κενοῖς ἐπιφέροντος τὰς χεῖρας τῇ γὰρ φαντασίᾳ ὑπόκειταί τι φανταστόν, τῷ δὲ φανταστικῷ οὐδέν. φάντασμα δʼ δ’ ἐστίν, ἐφʼ ὃ ἑλκόμεθα κατὰ τὸν φανταστικὸν διάκενον ἑλκυσμόν · ταῦτα δὲ γίνεται ἐπὶ τῶν μελαγχολώντων καὶ μεμηνότων. ὁ γοῦν τραγικὸς Ὀρέστης, ὅταν λέγῃ ὦ μῆτερ, ἱκετεύω σε, μὴ πίσειέ μοι τὰς αἱματωποὺς καὶ δρακοντώδεις κόρας· αὗται γάρ, αὗται πλησίον θρώσκουσί μου λέγει μὲν αὐφὰ ὡς μεμηνὼς ὁρᾷ δʼ οὐδέν, ἀλλὰ δοκεῖ μόνον· διὸ καί φησιν αὐτῷ Ἠλέκτρα ὁρᾷς γὰρ οὐδὲν ὧν δοκεῖς σάφʼ εἰδέναι, ὡς καὶ παρʼ Ὁμήρῳ Θεοκλύμενος

4.1313. Görme ve Nasıl Gördüğümüz Üzerine

Demokritos ve Epikuros görmenin suretlerin içeri girmesiyle ve dışarı çıkan bazı ışınların karşı karşıya gelen şeye dayandıktan sonra göze geri dönmesiyle olduğunu düşünürler.

Empedokles ışınlarla suretleri karıştırdı ve meydana gelene bileşik olarak ışın sureti adını verdi.

Hipparkhos her iki gözden uzanan ışınların, uçlarıyla el dokunuşu gibi dıştaki cisimleri sararak onların algısını görme yetisine ilettiğini söyler.

Platon görmenin ortak parıltı ile olduğunu söyler: Gözlerden çıkan ışık bir miktar kendine benzer havaya akar, cisimlerden gelen ışık gelir, aradaki kolay yayılan ve kolay dönüşen hava da gözün ateşiyle birlikte uzanır. Buna Platoncu ortak parıltı denir.

4.13

Περὶ ὁράσεως καὶ πῶς ὁρῶμεν. Δημόκριτος Ἐπίκουρος κατʼ εἰδώλων εἰσκρίσεις ᾤοντο τὸ ὁρατικὸν συμβαίνειν, καὶ κατά τινων ἀκτίνων ἔκκρισιν μετὰ τὴν πρὸς τὸ ὑποκείμενον ἔνστασιν πάλιν ὑποστρεφουσῶν πρὸς τὴν ὄψιν. Ἐμπεδοκλῆς τοῖς εἰδώλοις τὰς ἀκτῖνας ἀνέμιξε, προσαγορεύσας τὸ γιγνόμενον ἀκτινείδωλον συνθέτως. Ἵππαρχος ἀκτῖνάς φησιν ἀφʼ ἑκατέρου τῶν ὀφθαλμῶν ἀποτεινομένας τοῖς πέρασιν αὑτῶν οἷον χειρῶν ἐπαφαῖς περικαθαπτούσας τοῖς ἐκτὸς σώμασι τὴν ἀντίληψιν αὐτῶν πρὸς τὸ ὁρατικὸν ἀποδιδόναι. Πλάτων κατὰ συναύγειαν, τοῦ μὲν ἐκ τῶν ὀφθαλμῶν φωτὸς ἐπὶ ποσὸν ἀπορρέοντος εἰς τὸν ὁμογενῆ ἀέρα, τοῦ δʼ ἀπὸ τῶν σωμάτων φερομένου, τοῦ δὲ περὶ τὸν μεταξὺ ἀέρα εὐδιάχυτον ὄντα καὶ εὔτρεπτον συνεκτεινομένου τῷ πυρώδει τῆς ὄψεως αὕτη λέγεται Πλατωνικὴ συναύγεια.

4.1414. Aynadaki Görüntüler Üzerine

Empedokles aynadaki görüntülerin, aynanın yüzeyinde toplanan ve aynadan çıkan ateş ile tamamlanan akıntılarla olduğunu söyler; bu ateş akıntıların gittiği önündeki havayı da birlikte taşır.

Demokritos ve Epikuros aynadaki görüntülerin, suretlerin varlığa gelmesiyle oluştuğunu söyler; suretler bizden çıkar ve aynada ters dönerek oluşur.

Pythagoras'tan gelenler bunun bakışın yansımasıyla olduğunu söyler: Bakış tunca doğru gerilir, yoğun ve düz bir yüzeye rastlayınca çarpılıp kendi üzerine döner; bu, kolun uzatılıp omza doğru geri dönmesine benzer bir hâldir.

Bütün bu başlıklar nasıl gördüğümüz sorusunda da kullanılabilir.

4.14

Περὶ κατοπτρικῶν ἐμφάσεων. Ἐμπεδοκλῆς κατʼ ἀπορροίας τὰς συνισταμένας μὲν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ κατόπτρου τελειουμένας δʼ ὑπὸ τοῦ ἐκκρινομένου ἐκ τοῦ κατόπτρου πυρώδους καὶ τὸν προκείμενον ἀέρα, εἰς ὃν φέρεται τὰ ῥεύματα, συμμεταφέροντος. Δημόκριτος Ἐπίκουρος τὰς κατοπτρικὰς ἐμφάσεις γίνεσθαι κατʼ εἰδώλων ὑποστάσεις, ἅτινα φέρεσθαι μὲν ἀφʼ ἡμῶν συνίστασθαι δʼ ἐπὶ τοῦ κατόπτρου κατʼ ἀντιπεριστροφήν, οἱ ἀπὸ Πυθαγόρου κατʼ ἀντανακλάσεις τῆς ὂψεως· φέρεσθαι μὲν γὰρ τὴν ὄψιν τεταμένην ὡς ἐπὶ τὸν χαλκόν, ἐντυχοῦσαν δὲ πυκνῷ καὶ λείῳ πληχθεῖσαν ὑποστρέφειν αὐτὴν ἐφʼ ἑαυτήν, ὅμοιόν τι πάσχουσαν τῇ ἐκτάσει τῆς χειρὸς καὶ τῇ ἐπὶ τὸν ὦμον ἀντεπιστροφῇ. δύναταί τις πᾶσι τούτοις τοῖς κεφαλαίοις χρῆσθαι ἐπὶ τοῦ πῶς ὁρῶμεν.

4.1515. Karanlık Görülür mü?

Stoacılar karanlığın görülebildiğini söyler; çünkü görme kuvvetinden ona doğru bir parıltı yayılır. Görme yanılmaz; karanlık olduğu gerçekten görülür.

Khrysippos görmemizin aradaki havanın gerilmesiyle olduğunu söyler. Hegemonikon'dan göz bebeğine uzanan görme pneuması onu dürter; hava da cinsçe aynı olduğunda, çevredeki havaya yönelmesiyle onu koni biçiminde gerer. Gözden siyah ve sisli değil, ateşten ışınlar yayılır; bu yüzden karanlık görülebilir.

4.15

εἰ ὁρατὸν τὸ σκότος. οἱ Στωικοὶ ὁρατὸν εἶναι τὸ σκότος· ἐκ γὰρ τῆς ὁράσεως προχεῖσθαί τινα εἰς αὐτὸ αὐγήν· καὶ οὐ ψεύδεται ἡ ὅρασις, βλέπεται γὰρ ταῖς ἀληθείαις, ὅτι ἔστι σκότος. Χρύσιππος κατὰ τὴν συνέντασιν τοῦ μεταξὺ ἀέρος ὁρᾶν ἡμᾶς, νυγέντος μὲν ὑπὸ τοῦ ὁρατικοῦ πνεύματος, ὅπερ ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ μέχρι τῆς κόρης διήκει, κατὰ δὲ τὴν πρὸς τὸν περικείμενον ἀέρα ἐπιβολὴν ἐντείνοντος αὐτὸν κωνοειδῶς, ὅταν ᾖ ὁμογενὴς ὁ ἀήρ. προχέονται δʼ ἐκ τῆς ὄψεως ἀκτῖνες πύριναι, οὐχὶ μέλαιναι καὶ ὁμιχλώδεις· διόπερ ὁρατὸν εἶναι τὸ σκότος.

4.1616. Duyma Üzerine

Empedokles duymanın, kulağın içinde çan gibi asılı duran kıkırdaklı parçaya havanın çarpmasıyla olduğunu söyler; bu parça sallanır ve vurulur.

Alkmaion kulağın içindeki boşlukla duyduğumuzu söyler; çünkü havanın girmesiyle ses veren budur, zira bütün boşluklar ses verir.

Diogenes duymanın, başımızdaki havanın sesle vurulup hareket etmesiyle olduğunu söyler.

Platon ve ondan gelenler başımızdaki havanın vurulduğunu, bunun da hegemonikon'a yansıdığını ve duyma hissinin böyle oluştuğunu söyler.

4.16

Περὶ ἀκοῆς. Ἐμπεδοκλῆς τὴν ἀκοὴν γίνεσθαι κατὰ πρόσπτωσιν πνεύματος τῷ χονδρώδει, ὅπερ φησὶν ἐξηρτῆσθαι, ἐντὸς τοῦ ὠτὸς κώδωνος δίκην αἰωρούμενον καὶ τυπτόμενον. Ἀλκμαίων ἀκούειν ἡμᾶς τῷ κενῷ τῷ ἐντὸς τοῦ ὠτός· τοῦτο γὰρ εἶναι· τὸ διηχοῦν κατὰ τὴν τοῦ πνεύματος ἐμβολήν· πάντα γὰρ τὰ κενὰ ἠχεῖ. Διογένης, τοῦ ἐν τῇ κεφαλῇ ἀέρος ὑπὸ τῆς φωνῆς τυπτομένου καὶ κινουμένου. Πλάτων καὶ οἱ ἀπʼ αὐτοῦ πλήττεσθαι τὸν ἐν τῇ κεφαλῇ ἀέρα· τοῦτον δʼ ἀνακλᾶσθαι εἰς τὸ ἡγεμονικὸν καὶ γίνεσθαι τῆς ἀκοῆς τὴν αἴσθησιν.

4.1717. Koklama Üzerine

Alkmaion hegemonikon'un beyinde olduğunu söyler; kokuları soluklarla çeken beyin bununla koklar.

Empedokles kokunun ciğerden gelen soluklarla birlikte içeri girdiğini söyler. Bu yüzden soluk ağırlaştığında, tıpkı nezlelilerde olduğu gibi, pürüzlülükten koku alınmaz.

4.17

Περὶ ὀσφρήσεως. Ἀλκμαίων ἐν τῷ ἐγκεφάλῳ εἶναι τὸ ἡγεμονικόν τούτῳ οὖν ὀσφραίνεσθαι ἕλκοντι διὰ τῶν, ἀναπνοῶν τὰς ὀσμάς. Ἐμπεδοκλῆς ταῖς ἀναπνοαῖς ταῖς ἀπὸ τοῦ· πνεύμονος συνεισκρίνεσθαι τὴν ὀδμήν· ὅταν γοῦν ἡ ἀναπνοὴ βαρεῖα γίνηται, κατὰ τραχύτητα μὴ συναισθάνεσθαι, ὡς ἐπὶ τῶν ῥευματιζομένων.

4.1818. Tatma Üzerine

Alkmaion tatların, dildeki nem ve ılıklıkla, yumuşaklığa ek olarak ayırt edildiğini söyler.

Diogenes tatların, dilin seyrekliği ve yumuşaklığı ve bedenden gelen damarların ona bağlanması sayesinde, süngerden çekilir gibi, hisse ve hegemonikon'a doğru yayıldığını söyler.

4.18

Περὶ γεύσεως. Ἀλκμαίων τῷ ὑγρῷ καὶ τῷ χλιαρῷ τῷ ἐν τῇ γλώττῃ πρὸς τῇ μαλακότητι διακρίνεσθαι τοὺς χυμούς. Διογένης; τῇ ἀραιότητι τῆς γλώττης καὶ τῇ μαλακότητι καὶ διὰ τὸ συνάπτειν τὰς ἀπὸ τοῦ σώματος εἰς αὐτὴν φλέβας διαχεῖσθαι τοὺς χυμοὺς ἑλκομένους ἐπὶ τὴν αἴσθησιν καὶ τὸ ἡγεμονικόν, καθάπερ ἀπὸ σπογγιᾶς,

4.1919. Ses Üzerine

Platon sesi, ağızdan düşünceden gelen nefes ve havanın kulaklar, beyin ve kan yoluyla ruha kadar ilettiği darbe diye tarif eder. Akılsız hayvanlar ve cansız şeyler için de mecazen ses denir: kişneme ve gürültü gibi. Gerçek anlamda ses ise boğumlu sestir, çünkü düşünülen şeyi aydınlatır.

Epikuros sesin, konuşan, ses çıkaran ya da gürültü yapanlardan çıkan bir akıntı olduğunu söyler. Bu akıntı aynı biçimli kırıntılara ayrılır; aynı biçimli demek, yuvarlakların yuvarlaklara, köşeli ve üçgen olanların kendi türlerine benzemesidir. Bunlar kulaklara çarpınca ses hissi oluşur. Bu, sızan tulumlarda ve kumaşlara üfleyen çırpıcılarda açıkça görülür.

Demokritos havanın da aynı biçimli cisimlere bölündüğünü ve sesten gelen kırıntılarla birlikte yuvarlandığını söyler. Çünkü karga kargayla oturur ve "tanrı benzeri daima benzerine götürür". Sahillerde de benzer çakıllar aynı yerlerde görülür; bir yerde yuvarlaklar, başka yerde uzunlar. Elek elerken de aynı biçimli şeyler bir araya toplanır; öyle ki bakla ayrı, nohut ayrı olur. Bunlara şöyle sorulabilir: Birkaç hava kırıntısı on bin kişilik bir tiyatroyu nasıl doldurur?

Stoacılar havanın kırıntılardan oluşmadığını, baştan başa sürekli olduğunu ve hiç boşluk içermediğini söyler. Bir nefesle vurulunca, çevresindeki havayı doldurana kadar düzgün çemberler hâlinde sonsuza dalgalanır; taş atılan havuzda olduğu gibi. Ancak havuz dairesel, hava ise küresel hareket eder.

Anaxagoras sesin, nefesin katı havaya çarpması ve darbenin geri dönüşüyle kulaklara ulaşmasıyla oluştuğunu söyler. Yankı denilen şey de böyle oluşur.

4.19

Περὶ φωνῆς. Πλάτων τὴν φωνὴν ὁρίζεται πνεῦμα διὰ στόματος ἀπὸ διανοίας ἠγμένον καὶ πληγὴν ὑπὸ ἀέρος διʼ ὤτων καὶ ἐγκεφάλου καὶ αἵματος μέχρι ψυχῆς διαδιδομένην. λέγεται δὲ καὶ καταχρηστικῶς ἐπὶ τῶν ἀλόγων ζῴων φωνὴ καὶ τῶν ἀψύχων, ὡς χρεμετισμοὶ καὶ ψόφοι· κυρίως δὲ φωνὴ ἡ ἔναρθρός ἐστιν, ὡς φωτίζουσα τὸ νοούμενον. Ἐπίκουρος τὴν φωνὴν εἶναι ῥεῦμα ἐκπεμπόμενον ἀπὸ τῶν φωνούντων ἢ ἠχούντων ἢ ψοφούντων· τοῦτο δὲ τὸ ῥεῦμα εἰς ὁμοιοσχήμονα θρύπτεσθαι θραύσματα ὁμοιοσχήμονα δὲ λέγεται τὰ στρογγύλα τοῖς στρογγύλοις καὶ σκαληνὰ καὶ τρίγωνα τοῖς ὁμοιογενέσι τούτων δʼ ἐμπιπτόντων ταῖς ἀκοαῖς, ἀποτελεῖσθαι τὴν αἴσθησιν τῆς φωνῆς· φανερὸν δὲ τοῦτο γίνεσθαι ἀπὸ τῶν ἀσκῶν ἐκρεόντων καὶ τῶν ἐμφυσώντων κναφέων τοῖς ἱματίοις. Δημόκριτος καὶ τὸν ἀέρα φησὶν εἰς ὁμοιοσχὴμονα θρύπτεσθαι σώματα καὶ συγκαλινδεῖσθαι τοῖς ἐκ τῆς φωνῆς θραύσμασι κολοιὸς γὰρ παρὰ κολοιὸν ἱζάνει καὶ ὡς αἰεὶ τὸν ὁμοῖον ἄγει θεὸς ὡς τὸν ὁμοῖον, καὶ γὰρ ἐν τοῖς αἰγιαλοῖς αἱ ὅμοιαι ψῆφοι κατὰ τοὺς αὐτοὺς τόπους ὁρῶνται, κατʼ ἄλλο μὲν αἱ σφαιροειδεῖς κατʼ ἄλλο δʼ αἱ ἐπιμήκεις· καὶ ἐπὶ τῶν κοσκινευόντων δʼ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναλίζεται τὰ ὁμοιοσχήμονα, ὥστε χωρὶς εἶναι τοὺς κυάμους καὶ ἐρεβίνθους. ἔχοι δʼ ἄν τις πρὸς τούτους εἰπεῖν , πῶς ὀλίγα θραύσματα πνεύματος μυρίανδρον ἐκπληροῖ θέατρον; οἱ δὲ Στωικοί φασι τὸν ἀέρα μὴ συγκεῖσθαι ἐκ θραυσμάτων, ἀλλὰ συνεχῆ εἶναι, διʼ ὅλου μηδὲν κενὸν ἔχοντα ἐπειδὰν δὲ πληγῇ πνεύματι, κυματοῦται κατὰ κύκλους ὀρθοὺς εἰς ἄπειρον, ἕως πληρώσῃ τὸν περικείμενον ἀέρα, ὡς ἐπὶ τῆς κολυμβήθρας τῆς πληγείσης λίθῳ · καὶ αὕτη μὲν κυκλικῶς κινεῖται ὁ δʼ ἀὴρ σφαιρικῶς Ἀναξαγόρας τὴν φωνὴν γίνεσθαι πνεύματος ἀντιπεσόντος μὲν στερεμνίῳ ἀέρι, τῇ δʼ ὑποστροφῇ τῆς πλήξεως μέχρι τῶν ἀκοῶν προσενεχθέντος· καθὸ καὶ τὴν λεγομένην ἠχὼ γίνεσθαι.

4.2020. Ses Cisimsiz midir ve Yankı Nasıl Oluşur?

Pythagoras, Platon ve Aristoteles sesin cisimsiz olduğunu söyler; çünkü sesi oluşturan hava değil, belirli bir darbeyle havanın aldığı şekil ve yüzeydir. Her yüzey ise cisimsizdir. Yüzey cisimlerle birlikte hareket eder ama kendisi kesinlikle cisimsizdir; eğilen çubukta yüzey hiçbir şeye uğramaz, eğilen maddedir.

Stoacılar sesin cisim olduğunu söyler. Çünkü etki eden ya da yapan her şey cisimdir; ses de yapar ve etki eder: Onu duyarız, kulağımıza çarpıp yüzüğün balmumuna vurduğu gibi iz bıraktığını hissederiz. Ayrıca hareket ettiren ve rahatsız eden her şey cisimdir; güzel müzik bizi hareket ettirir, çirkin müzik rahatsız eder. Dahası, hareket eden her şey cisimdir; ses de hareket eder, düz yerlere çarpıp yansır, duvara atılan top gibi. Nitekim Mısır piramitlerinin içinde bir tek ses kırılarak dört ya da beş yankı oluşturur.

4.20

Εἰ ἀσώματος ἡ φωνὴ καὶ πῶς ἠχὼ γίνεται. Πυθαγόρας Πλάτων Ἀριστοτέλης ἀσώματον· οὐ γὰρ τὸν ἀέρα, ἀλλὰ τὸ σχῆμα τὸ περὶ τὸν ἀέρα καὶ τὴν ἐπιφάνειαν κατὰ ποιὰν πλῆξιν γίνεσθαι φωνήν· πᾶσα δʼ ἐπιφάνεια ἀσώματος. συγκινεῖται μὲν γὰρ τοῖς σώμασιν αὐτὴ δʼ ἀσώματος πάντως καθέστηκεν, ὥσπερ ἐπὶ τῆς καμπτομένης ῥάβδου ἡ μὲν ἐπιφάνεια οὐδὲν πάσχει ἡ δʼ ὕλη ἐστὶν ἡ καμπτομένη. οἱ δὲ Στωικοὶ σῶμα τὴν φωνήν· πᾶν γὰρ τὸ δρῶν ἢ καὶ ποιοῦν σῶμα, ἡ δὲ φωνὴ ποιεῖ καὶ δρᾷ ἀκούομεν γὰρ αὐτῆς καὶ αἰσθανόμεθα προσπιπτούσης τῇ ἀκοῇ ,· καὶ ἐκτυπούσης καθάπερ δακτυλίου εἰς κηρόν. ἔτι πᾶν τὸ κινοῦν καὶ ἐνοχλοῦν σῶμά ἐστι, κινεῖ δʼ ἡμᾶς ἡ εὐμουσία ἐνοχλεῖ δʼ ἡ ἀμουσία. ἔτι πᾶν τὸ κινούμενον σῶμά ἐστι· κινεῖται δʼ ἡ φωνὴ καὶ προσπίπτει εἰς τοὺς λείους τόπους καὶ ἀντανακλᾶται, καθάπερ ἐπὶ τῆς σφαίρας τῆς βαλλομένης εἰς τοῖχον ἐν γοῦν ταῖς κατʼ Αἴγυπτον πυραμίσιν ἔνδον μία φωνὴ ῥηγνυμένη τέτταρας ἢ καὶ πέντε ἤχους ἀπεργάζεται.

4.2121. Ruh Hisse Nereden Sahip Olur ve Hegemonikon'u Nedir?

Stoacılar ruhun en üst kısmının, tasavvurları, onayları, hisleri ve dürtüleri meydana getiren hegemonikon olduğunu söyler; buna akıl yürütme derler. Hegemonikon'dan ruhun yedi kısmı çıkar ve ahtapotun kolları gibi bedene uzanır. Bu yedi kısmın beşi duyulardır: görme, koklama, duyma, tatma ve dokunma. Görme, hegemonikon'dan gözlere; duyma, hegemonikon'dan kulaklara; koklama, hegemonikon'dan burun deliklerine; tatma, hegemonikon'dan dile; dokunma ise hegemonikon'dan yüzeye uzanan ve dokunulan şeyleri kolayca hissettiren pneumadır. Kalanlardan biri tohumdur; o da hegemonikon'dan testislere uzanan pneumadır. Zenon'un ses verici dediği ve ses diye adlandırılan öteki ise hegemonikon'dan yutağa, dile ve ilgili organlara uzanan pneumadır. Hegemonikon'un kendisi ise kozmosta oturur gibi küre biçimindeki başımızda oturur.

4.21

Πόθεν αἰσθητικὴ γίνεται ἡ ψυχὴ καὶ τί αὐτῆς τὸ ἡγεμονικόν. οἱ Στωικοί φασιν εἶναι τῆς ψυχῆς ἀνώτατον μέρος τὸ ἡγεμονικὸν τὸ ποιοῦν τὰς φαντασίας καὶ συγκαταθέσεις καὶ αἰσθήσεις καὶ ὁρμάς· καὶ τοῦτο λογισμὸν καλοῦσιν. ἀπὸ δὲ τοῦ ἡγεμονικοῦ ἑπτὰ μέρη ἐστὶ τῆς ψυχῆς ἐκπεφυκότα καὶ ἐκτεινόμενα εἰς· τὸ σῶμα, καθάπερ αἱ ἀπὸ τοῦ πολύποδος πλεκτάναι· τῶν δʼ ἑπτὰ μερῶν τῆς ψυχῆς πέντε μέν εἰσι τὰ αἰσθητήρια, ὅρασις ὄσφρησις ἀκοὴ γεῦσις καὶ ἁφή· ὧν ἡ μὲν ὅρασίς ἐστι πνεῦμα διατεῖνον ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ μέχρις ὀφθαλμῶν, ἀκοὴ δὲ πνεῦμα διατεῖνον ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ μέχρις ὤτων, ὄσφρησις δὲ πνεῦμα διατεῖνον ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ μέχρι μυκτήρων, γεῦσις δὲ πνεῦμα διατεῖνον ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ, μέχρι γλώττης, ἁφὴ δὲ πνεῦμα διατεῖνον ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ μέχρις ἐπιφανείας εἰς θίξιν εὐαίσθητον τῶν προσπιπτόντων. τῶν δὲ λοιπῶν τὸ μὲν λέγεται σπέρμα, ὅπερ καὶ αὐτὸ πνεῦμά, ἐστι διατεῖνον ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ μέχρι τῶν παραστατῶν· τὸ δὲ φωνᾶεν ὑπὸ τοῦ Ζήνωνος εἰρημένον, ὃ καὶ φωνὴν καλοῦσιν, ἐστὶ πνεῦμα διατεῖνον ἀπὸ τοῦ ἡγεμονικοῦ μέχρι φάρυγγος καὶ γλώττης καὶ τῶν οἰκείων ὀργάνων. αὐτὸ δὲ τὸ ἡγεμονικὸν ὥσπερ ἐν κόσμῳ κατοικεῖ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ σφαιροειδεῖ κεφαλῇ.

4.2222. Solunum Üzerine

Empedokles ilk canlının ilk solunumunun şöyle olduğunu söyler: Bebeklerin içindeki nem çekilir, boşalan yere dışarıdaki hava, açılan damarlardan girer. Sonra doğuştan gelen sıcaklık dışarı doğru itilerek havayı sıkıştırır ve soluk verme olur; hava içeri doğru geri çekilirken yeniden girmesine izin verir ve soluk alma olur. Şimdiki solunum ise kanın yüzeye doğru hareket etmesiyle olur: Kan kendi akışıyla havayı burundan dışarı sıkıştırır ve çekilmesi sırasında soluk verme olur; geri koşup hava, kanın bıraktığı boşluklara yeniden girince soluk alma olur. Bunu su saati örneğiyle hatırlatır.

Asklepiades akciğeri huni gibi tasavvur eder. Solunumun sebebi olarak göğüsteki inceliği varsayar: Dış hava, kalın parçalı olduğundan buna doğru akıp gelir; göğüs artık kabul edemez ve tutamaz olunca yine geri itilir. Göğüste her zaman ince parçalı küçük bir miktar kalır, çünkü hepsi dışarı çıkmaz. İçeride kalan buna doğru dış havanın ağırlığı yeniden gelir. Bunu hacamat şişelerine benzetir. İstemli solunumun ise akciğerdeki en ince kanalların büzülmesiyle ve soluk borusunun daralmasıyla olduğunu söyler; çünkü bunlar bizim prohairesis'imize uyar.

Herophilos bedende sinirlerde, atardamarlarda ve kaslarda hareket ettirici kuvvetler bulunduğunu kabul eder. Akciğerin yalnızca tabiatça genişlemeye ve büzülmeye yöneldiğini düşünür; sonra ötekiler gelir. Akciğerin faaliyeti nefesi dışarıdan çekmektir; dışarıdan dolma sonucunda çekilir. Hemen ardından göğüs ikinci bir istekle nefesi kendine aktarır; dolup artık çekemez olunca fazla olanı yine akciğere boşaltır ve akciğer aracılığıyla dışarı atılır; böylece bedenin kısımları birbirine karşı etkilenir. Akciğerde bazen genişleme bazen büzülme olur, dolma ve boşalma birbirini izler. Böylece akciğerde dört hareket olur. Birincisinde dış havayı alır; ikincisinde dışarıdan aldığını kendi içinden göğse boşaltır; üçüncüsünde göğsün büzülmesiyle gelen havayı yeniden alır; dördüncüsünde geri gelip kendinde bulunan havayı dışarı boşaltır. Bu hareketlerden ikisi genişlemedir: dışarıdan alma ve göğüsten alma. İkisi büzülmedir: göğsün nefesi kendine çekmesi ve akciğerin kendisinin dış havaya boşaltması. Göğüste ise yalnız iki hareket olur: akciğerden çektiğinde genişleme, ona geri verdiğinde büzülme.

4.22

Περὶ ἀναπνοῆς. Ἐμπεδοκλῆς τὴν πρώτην ἀναπνοὴν τοῦ πρώτου ζῴου γενέσθαι, τῆς μὲν ἐν τοῖς βρέφεσιν ὑγρασίας ἀποχώρησιν λαμβανούσης, πρὸς δὲ τὸ παρακενωθὲν ἐπεισόδου τοῦ ἐκτὸς ἀερώδους γινομένης εἰς τὰ παρανοιχθέντα τῶν ἀγγείων τὸ δὲ μετὰ τοῦτο ἤδη τοῦ ἐμφύτου θερμοῦ τῇ πρὸς τὸ ἐκτὸς ὁρμῇ τὸ ἀερῶδες ὑπαναθλίβοντος, τὴν ἐκπνοήν, τῇ δʼ εἰς τὸ ἐντὸς ἀνθυποχωρήσει τῷ ἀερώδει τὴν ἀντεπείσοδον παρεχομένου, τὴν εἰσπνοήν. τὴν δὲ νῦν κατέχουσαν φερομένου τοῦ αἵματος ὡς πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν καὶ τὸ ἀερῶδες διὰ τῶν ῥινῶν ταῖς ἑαυτοῦ ἐπιρροίαις ἀναθλίβοντος κατὰ τὴν ἐκχώρησιν αὐτοῦ γίνεσθαι τὴν ἐκπνοήν· παλινδρομοῦντος δὲ καὶ τοῦ ἀέρος ἀντεπεισιόντος εἰς τὰ διὰ τοῦ αἵματος ἀραιώματα, τὴν εἰσπνοήν. ὑπομιμνήσκει δʼ αὐτὸ ἐπὶ τῆς κλεψύδρας. Ἀσκληπιάδης τὸν μὲν πνεύμονα χώνης δίκην συνίστησιν, αἰτίαν δὲ τῆς ἀναπνοῆς τὴν ἐν τῷ θώρακι λεπτομέρειαν ὑποτίθεται, πρὸς ἣν τὸν ἔξωθεν ἀέρα ῥεῖν τε καὶ φέρεσθαι παχυμερῆ ὄντα, πάλιν δʼ ἀπωθεῖσθαι, μηκέτι τοῦ θώρακος οἵου τʼ ὄντος μήτʼ ἐπεισδέχεσθαι μήθʼ ὑποστέγειν ὑπολειπομένου δέ τινος ἐν τῷ θώρακι λεπτομεροῦς ἀεὶ βραχέος ʽοὐ γὰρ ἅπαν ἐκκρίνεταἰ, πρὸς τοῦτο πάλιν τὸ εἴσω ὑπομένον βαρύτητα τοῦ ἐκτὸς ἀντεπεισφέρεσθαι. ταῦτα δὲ ταῖς σικύαις παρεικάζει· τὴν δὲ κατὰ προαίρεσιν ἀναπνοὴν γίνεσθαί φησι, συναγομένων τῶν ἐν τῷ πνεύμονι λεπτοτάτων πόρων καὶ τῶν βραγχίων στενουμένων τῇ γὰρ ἡμετέρᾳ ταῦθʼ ὑπακούει προαιρέσει. Ἡρόφιλος δυνάμεις ἀπολείπει περὶ τὰ σώματα τὰς κινητικὰς ἐν νεύροις ἐν ἀρτηρίαις ἐν μυσί· τὸν οὖν πνεύμονα νομίζει μόνον ὀρέγεσθαι διαστολῆς τε καὶ συστολῆς φυσικῶς· εἶτα δὲ καὶ τἆλλα. ἐνέργειαν μὲν οὖν εἶναι τοῦ πνεύμονος τὴν ἔξωθεν τοῦ πνεύματος ὁλκήν ὑπὸ δὲ τῆς πληρώσεως τῆς θύραθεν γινομένης ἐφέλκεται παρακειμένως δὲ διὰ τὴν δευτέραν ὄρεξιν ἐφʼ αὑτὸν ὁ θώραξ τὸ πνεῦμα μετοχετεύει, πληρωθεὶς δὲ καὶ μηκέτι ἐφέλκεσθαι δυνάμενος πάλιν εἰς τὸν πνεύμονα τὸ περιττὸν ἀντιμετερᾷ, διʼ οὗ πρὸς τὰ ἐκτὸς τὰ τῆς ἀποκρίσεως γίνεται, τῶν σωματικῶν μερῶν ἀντιπασχόντων ἀλλήλοις. ὅτε μὲν γὰρ διαστολὴ ὅτε δὲ συστολὴ γίνεται πνεύμονος, ταῖς ἀλλήλων ἀντιμεταλήψεσι πληρώσεώς τε καὶ κενώσεως γινομένης, ὡς τέσσαρας μὲν γίνεσθαι κινήσεις περὶ τὸν πνεύμονα, τὴν μὲν πρώτην καθʼ ἣν ἔξωθεν ἀέρα δέχεται, τὴν δὲ δευτέραν καθʼ ἣν τοῦθʼ ὅπερ ἐδέξατο θύραθεν ἐντὸς αὑτοῦ πρὸς τὸν θώρακα μετερᾷ, τὴν δὲ τρίτην καθʼ ἣν τὸ ἀπὸ τοῦ θώρακος συστελλόμενον αὖθις εἰς αὑτὸν ἐκδέχεται, τὴν δὲ τετάρτην καθʼ ἣν τὸ ἐξ ὑποστροφῆς ἐν αὐτῷ γινόμενον θύραζε ἐξερᾷ τούτων δὲ τῶν κινήσεων δύο μὲν εἶναι διαστολάς, τὴν τʼ ἔξωθεν τὴν τʼ ἀπὸ τοῦ θώρακοσΣ· δύο δὲ συστολάς, τὴν μὲν ὅταν ὁ θώραξ ἐφʼ αὑτὸν τὸ πνευματικὸν ἑλκύσῃ, τὴν δʼ ὅταν αὐτὸς εἰς τὸν ἐκτὸς ἀέρα ἀποκρίνῃ δύο γὰρ μόναι γίνονται περὶ τὸν θώρακα, διαστολὴ μὲν ὅταν ἀπὸ τοῦ πνεύμονος ἐφέλκηται, συστολὴ δʼ ὅταν τούτῳ πάλιν ἀνταποδιδῷ

4.2323. Bedensel Hâller Üzerine ve Ruh Bunlarla Birlikte Acı Çeker mi?

Stoacılar hâllerin etkilenen yerlerde, hislerin ise hegemonikon'da olduğunu söyler.

Epikuros hem hâllerin hem hislerin etkilenen yerlerde olduğunu söyler; çünkü hegemonikon etkilenmez.

Straton ruhun hâllerinin ve hislerin etkilenen yerlerde değil, hegemonikon'da oluştuğunu söyler. Çünkü dayanma gücü oradadır; korkunç ve acı veren şeylerde ve cesur ve korkak kimselerde olduğu gibi.

4.23

Περὶ παθῶν σωματικῶν καὶ εἰ συναλγεῖ τούτοις ἡ ψυχή. οἱ Στωικοὶ τὰ μὲν πάθη ἐν τοῖς πεπονθόσι τόποις, τὰς δʼ αἰσθήσεις ἐν τῷ ἡγεμονικῷ. Ἐπίκουρος καὶ τὰ πάθη καὶ τὰς αἰσθήσεις ἐν τοῖς πεπονθόσι τόποις· τὸ , γὰρ ἡγεμονικὸν ἀπαθές. Στράτων καὶ τὰ πάθη τῆς ψυχῆς καὶ τὰς αἰσθήσεις ἐν τῷ ἡγεμονικῷ οὐκ ἐν τοῖς πεπονθόσι τόποις συνίστασθαι. ἐν γὰρ ταύτῃ κεῖσθαι τὴν ὑπομονήν, ὥσπερ ἐπὶ τῶν δεινῶν καὶ ἀλγεινῶν καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἀνδρείων καὶ δειλῶν. # Kitap 5

5.1V. Kitap

1. Kehanet Üzerine

Platon ve Stoacılar kehaneti tanrı esinine, yani coşkuya, ve rüya yorumuna dayandırırlar. Bunlar kehanetin kısımlarının çoğunu kabul ederler.

Ksenophanes ve Epikuros kehaneti reddeder.

Pythagoras yalnız kurban kehanetini kabul etmez.

Aristoteles ve Dikaiarkhos yalnız coşkuyla kehaneti ve rüyaları kabul ederler; ruhun ölümsüz olduğunu düşünmezler, ama tanrısal bir şeyden pay aldığını söylerler.

5.1

Περὶ μαντικῆς. Πλάτων καὶ οἱ Στωικοὶ τὴν μαντικὴν εἰσάγουσι κατὰ τὸ ἔνθεον, ὅπερ ἐστὶν ἐνθεαστικόν, καὶ τὸ ὀνειροπολικόν. οὗτοι τὰ πλεῖστα μέρη τῆς μαντικῆς ἐγκρίνουσι. Ξενοφάνης; καὶ Ἐπίκουρος ἀναιροῦσι τὴν μαντικήν. Πυθαγόρας δὲ μόνον τὸ θυτικὸν οὐκ ἐγκρίνει. Ἀριστοτέλης καὶ Δικαίαρχος τὸ κατʼ ἐνθουσιασμὸν μόνον παρεισάγουσι καὶ τοὺς ὀνείρους, ἀθάνατον μὲν εἶναι οὐ νομίζοντες τὴν ψυχὴν θείου δέ τινος μετέχειν αὐτήν.

5.22. Rüyalar Nasıl Oluşur?

Demokritos rüyaların suretlerin belirmesiyle oluştuğunu söyler.

Straton rüyaların, uykuda düşüncenin akılsız bir tabiatla bir şekilde daha hisli hâle gelmesiyle ve bu yüzden bilme kısmıyla hareket etmesiyle oluştuğunu söyler.

Herophilos rüyaların bir kısmının tanrı esinli olduğunu ve zorunlulukla meydana geldiğini söyler; bir kısmı tabiîdir, ruh kendisine yararlı olanı ve bunun ardından olacağı suret hâline getirir; bir kısmı da karışıktır, suretlerin çarpmasıyla kendiliğinden olur: İstediklerimizi gördüğümüzde, uykuda sevgililerini görenlerde olduğu gibi.

5.2

Πῶς ὄνειροι γίνονται. Δημόκριτος τοὺς ὀνείρους γίνεσθαι κατὰ τὰς τῶν εἰδώλων παραστάσεις. Στράτων ἀλόγῳ φύσει τῆς διανοίας ἐν τοῖς ὕπνοις αἰσθητικωτέρας μέν πως γινομένης, παρʼ αὐτὸ δὲ τοῦτο τῷ γνωστικῷ κινουμένης. Ἡρόφιλος τῶν ὀνείρων τοὺς μὲν θεοπνεύστους,υς κατʼ ἀνάγκην γίνεσθαι τοὺς δὲ φυσικούς, ἀνειδωλοποιουμένης τῆς ψυχῆς τὸ συμφέρον αὑτῇ καὶ τὸ πρὸς τούτοις ἐσόμενον· τοὺς δὲ συγκραματικοὺς ἐκ τοῦ αὐτομάτου κατʼ εἰδώλων πρόσπτωσιν, ὅταν ἃ βουλόμεθα βλέπωμεν, ὡς ἐπὶ τῶν τὰς ἐρωμένας ὁρώντων ἐν ὕπνῳ γίνεται.

5.33. Tohumun Ousia'sı Nedir?

Aristoteles: Tohum, kendisinden bileştiği şeye benzer bir şey meydana getirmek üzere kendinde hareket edebilen şeydir.

Pythagoras tohumun en iyi kanın köpüğü olduğunu, kan ve ilik gibi besinin artığı olduğunu söyler.

Alkmaion tohumun beynin bir parçası olduğunu söyler.

Platon tohumun omurilikten bir akıntı olduğunu söyler.

Epikuros tohumun ruh ve bedenden kopmuş bir parça olduğunu söyler.

Demokritos tohumun bütün bedenlerden ve kemik, et ve lif gibi en önemli kısımlardan geldiğini söyler.

5.3

Τίς ἡ οὐσία τοῦ σπέρματος. Ἀριστοτέλης. σπέρμα ἐστὶ τὸ δυνάμενον κινεῖν ἐν ἑαυτῷ εἰς τὸ ἀποτελέσαι τι τοιοῦτον, οἷόν ἐστι τὸ ἐξ οὗ συνεκρίθη. Πυθαγόρας ἀφρὸν τοῦ χρηστοτάτου αἵματος τὸ σπέρμα, περίττωμα τῆς τροφῆς, ὥσπερ τὸ αἷμα καὶ μυελόν. Ἀλκμαίων ἐγκεφάλου μέρος Πλάτων μυελοῦ τοῦ νωτιαίου ἀπόρροιαν. Ἐπίκουρος ψυχῆς καὶ σώματος ἀπόσπασμα. Δημόκριτος ἀφʼ ὅλων τῶν σωμάτων καὶ τῶν κυριωτάτων μερῶν, οἷον ὀστῶν σαρκῶν καὶ ἰνῶν.

5.44. Tohum Cisim midir?

Leukippos ve Zenon tohumun cisim olduğunu söyler; çünkü ruhtan kopmuş bir parçadır.

Pythagoras, Platon ve Aristoteles tohumun kuvvetinin hareket ettiren nous gibi cisimsiz, dökülen maddenin ise cisimsel olduğunu söyler.

Straton ve Demokritos kuvvetin de cisim olduğunu söyler; çünkü pneumadan oluşur.

5.4

Εἰ σῶμα τὸ σπέρμα. Λεύκιππος καὶ Ζήνων σῶμα· ψυχῆς γὰρ εἶναι ἀπόσπασμα. Πυθαγόρας Πλάτων Ἀριστοτέλης ἀσώματον μὲν εἶναι τὴν δύναμιν τοῦ σπέρματος ὥσπερ νοῦν τὸν κινοῦντα, σωματικὴν δὲ τὴν ὕλην τὴν προχεομένην. Στράτων καὶ Δημόκριτος καὶ τὴν δύναμιν σῶμα πνευματικὴ γάρ.

5.55. Dişiler de Tohum Çıkarır mı?

Pythagoras, Epikuros ve Demokritos dişinin de tohum çıkardığını söyler; çünkü geriye dönük tohum kanalları vardır. Bu yüzden cinsel birleşmelerde isteği de vardır.

Aristoteles ve Zenon dişinin, cinsel çabadan terler gibi nemli bir madde çıkardığını, ama pişmiş tohum çıkarmadığını söyler.

Hippon dişilerin erkekler kadar tohum çıkardığını, ama bunun rahmin dışına düştüğü için canlı doğurmaya katkısı olmadığını söyler. Bu yüzden bazı kadınlar, özellikle dul olanlar, erkek olmaksızın sık sık tohum çıkarırlar. Kemikler erkekten, etler dişiden gelir.

5.5

Εἰ καὶ αἱ θήλειαι προΐενται σπέρμα. Πυθαγόρας Ἐπίκουρος Δημόκριτος καὶ τὸ θῆλυ προΐεσθαι σπέρμα· ἔχει γὰρ παραστάτας ἀπεστραμμένους διὰ τοῦτο καὶ ὄρεξιν ἔχει παρὰ τὰς χρήσεις Ἀριστοτέλης καὶ Ζήνων ὕλην μὲν ὑγρὰν προΐεσθαι οἱονεὶ ἀπὸ τῆς συγγυμνασίας ἱδρῶτας, οὐ μὴν σπέρμα πεπτικόν. ἵππων προΐεσθαι μὲν σπέρμα τὰς θηλείας οὐχ ἣκιστα τῶν ἀρρένων, μὴ μέντοι εἰς ζῳογονίαν τοῦτο συμβάλλεσθαι διὰ τὸ ἐκτὸς πίπτειν τῆς ὑστέρας· ὅθεν ἐνίας προΐεσθαι πολλάκις δίχα τῶν ἀνδρῶν σπέρμα, καὶ μάλιστα τὰς χηρευούσας. καὶ εἶναι τὰ μὲν ὀστᾶ παρὰ τοῦ ἄρρενος τὰς δὲ σάρκας παρὰ τῆς θηλείας.

5.66. Gebelik Nasıl Olur?

Aristoteles gebeliğin, rahim temizlikle önceden açıldığında, aybaşı kanı bütün bedenden temiz kanın bir kısmını çekip getirdiğinde ve buna erkeğin tohumu katıldığında olduğunu söyler. Rahmin kirliliği, şişmesi, korku, keder, kadınların zayıflığı ya da erkeklerin gevşekliği yüzünden gebelik olmaz.

5.6

Πῶς αἱ συλλήψεις γίνονται. Ἀριστοτέλης τὰς μὲν συλλήψεις γίνεσθαι προανελκομένης μὲν ὑπὸ τῆς καθάρσεως τῆς μήτρας, τῶν δὲ, καταμηνίων συνεπισπωμένων ἀπὸ τοῦ παντὸς ὄγκου μέρος τι τοῦ καθαροῦ αἵματος, ᾧ συμβαίνειν τὸν τοῦ ἄρρενος γόνον· μὴ γίνεσθαι δὲ τὰς κυήσεις παρʼ ἀκαθαρσίαν τῆς μήτρας ἢ ἐμπνευμάτωσιν ἢ φόβον ἢ λύπην ἢ ἀσθένειαν τῶν γυναικῶν ἢ διʼ ἀτονίαν τῶν ἀνδρῶν,

5.77. Erkekler ve Dişiler Nasıl Doğar?

Empedokles erkeklerin ve dişilerin sıcaklık ve soğukluktan oluştuğunu söyler. Bu yüzden ilk erkeklerin topraktan daha çok doğuda ve güneyde, ilk dişilerin ise kuzeyde doğduğu anlatılır.

Parmenides bunun tersini söyler: Erkekler kuzeyde filizlendi, çünkü daha çok yoğun maddeden pay alırlar; dişiler ise seyreklikten dolayı güneyde filizlendi.

Hipponaks bunun tohumun yoğun ve güçlü ya da akıcı ve daha zayıf olmasına göre olduğunu söyler.

Anaxagoras ve Parmenides sağdan gelen tohumun rahmin sağ kısmına, soldan gelenin sol kısmına düştüğünü söyler; düşüş yönü değişirse dişiler doğar.

Aristoteles'in andığı Leophanes bunların sağ ve sol testisten geldiğini söyler.

Leukippos bunun organların farkından olduğunu söyler; biri penise, öteki rahme sahiptir. Yalnız bu kadarını söyler.

Demokritos ortak kısımların hangisinden gelirse gelsin oluştuğunu, cinsiyete özgü kısımların ise üstün gelene göre oluştuğunu söyler.

Hipponaks döl üstün gelirse erkek, besin üstün gelirse dişi olduğunu söyler.

5.7

Πῶς ἄρρενα γεννᾶται καὶ θήλεα. Ἐμπεδοκλῆς ἄρρενα καὶ θήλεα γίνεσθαι παρὰ θερμότητα καὶ ψυχρότητα ὅθεν ἱστορεῖται τοὺς μὲν πρώτους ἄρρενας πρὸς ἀνατολῇ καὶ μεσημβρίᾳ γεγενῆσθαι μᾶλλον ἐκ τῆς γῆς, τὰς δὲ θηλείας πρὸς ταῖς ἄρκτοις. Παρμενίδης ἀντιστρόφως· τὰ μὲν πρὸς ταῖς ἄρκτοις ἄρρενα βλαστῆσαι, τοῦ γὰρ πυκνοῦ μετέχειν πλείονος· τὰ δὲ πρὸς ταῖς μεσημβρίαις θήλεα παρὰ τὴν ἀραιότητα. Ἱππῶναξ παρὰ τὸ συνεστὼς καὶ ἰσχυρὸν ἢ πσρὰ τὸ ῥευστικόν τε καὶ ἀσθενέστερον σπέρμα. Ἀναξαγόρας Παρμενίδης τὰ μὲν ἐκ τῶν δεξιῶν καταβάλλεσθαι εἰς τὰ δεξιὰ μέρη τῆς μήτρας, τὰ δʼ ἐκ τῶν ἀριστερῶν εἰς τὰ ἀριστερά· εἰ δʼ ἐναλλαγείη τὰ τῆς καταβολῆς, γίνεσθαι θήλεα. Λεωφάνης, οὗ μέμνηται Ἀριστοτέλης, τὰ μὲν ἐκ τοῦ δεξιοῦ διδύμου τὰ δʼ ἐκ τοῦ ἀριστεροῦ. Λεύκιππος διὰ τὴν παραλλαγὴν τῶν μορίων, καθʼ ἣν ὁ μὲν καυλὸν ἡ δὲ μήτραν ἔχει· τοσοῦτον γὰρ μόνον λέγει. Δημόκριτος τὰ μὲν κοινὰ μέρη ἐξ ὁποτέρου ἂν τύχῃ, τὰ δʼ ἰδιάζοντα καὶ κατʼ ἐπικράτειαν. Ἱππῶναξ, εἰ μὲν ἡ γονὴ κρατήσειεν, ἄρρεν εἰ δʼ ἡ τροφή, θῆλυ.

5.88. Ucube Doğumlar Nasıl Olur?

Empedokles ucubelerin tohumun fazlalığından ya da eksikliğinden, hareketin karışıklığından, birçok parçaya bölünmesinden ya da sapmasından olduğunu söyler. Böylece hemen hemen bütün açıklamaları önceden söylemiş görünür.

Straton bunun ekleme, çıkarma, yer değiştirme ya da şişmeden olduğunu söyler.

Hekimlerin bazıları rahmin şişip bükülmesinden olduğunu söyler.

5.8

Πῶς τέρατα γίνεται. Ἐμπεδοκλῆς τέρατα γίνεσθαι παρὰ πλεονασμὸν σπέρματος ἢ παρʼ ἔλλειψιν ἢ παρὰ τὴν τῆς κινήσεως ταραχὴν ἢ παρὰ τὴν εἰς πλείω διαίρεσιν ἢ παρὰ τὸ ἀπονεύειν· οὕτω προειληφὼς φαίνεται σχεδόν τι πάσας τὰς αἰτιολογίας. Στράτων παρὰ πρόσθεσιν ἢ ἀφαίρεσιν ἢ μετάθεσιν ἢ πνευμάτωσιν. τῶν ἰατρῶν τινες παρὰ τὸ διαστρέφεσθαι τότε τὴν μήτραν ἐμπνευματουμένην.

5.99. Kadın Sık Sık Birleştiği Hâlde Niçin Gebe Kalmaz?

Hekim Diokles bunun, bazı kadınların hiç tohum çıkarmamasından, gerekenden az çıkarmasından, ya da tohumunda canlı yapma gücünün bulunmamasından; sıcaklık, soğukluk, nem ya da kuruluk eksikliğinden veya organların felcinden olduğunu söyler.

Stoacılar bunun penisin eğriliğinden, tohumu doğru atamamasından ya da organların rahim uzaklığına göre oransız olmasından olduğunu söyler.

Erasistratos bunun rahimden olduğunu söyler: Rahimde sertlikler ve etlenmeler varsa, tabiîden daha seyrek ya da daha küçükse.

5.9

Διὰ τί γυνὴ πολλάκις συνουσιάζουσα οὐ συλλαμβάνει. Διοκλῆς ὁ ἰατρὸς ἢ παρὰ τὸ μηδʼ ὅλως ἐνίας σπέρμα προΐεσθαι ἢ παρὰ τὸ ἔλαττον τοῦ δέοντος ἢ διὰ τὸ τοιοῦτον, ἐν ᾧ τὸ ζῳοποιητικὸν οὐκ ἔστιν· ἢ διὰ θερμασίας ἢ ψύξεως ἢ ὑγρασίας ἢ ξηρότητος ἔνδειαν ἢ κατὰ παράλυσιν τῶν μορίων. οἱ δὲ Στωικοὶ κατὰ λοξότητα τοῦ καυλοῦ; μὴ δυναμένου τὸν γόνον εὐθυβολεῖν ἢ παρὰ τὸ ἀσύμμετρον τῶν μορίων ὡς πρὸς τὴν ἀπόστασιν τῆς μήτρας. Ἐρασίστρατος παρὰ τὴν μήτραν, ὅταν τύλους ἔχῃ καὶ σαρκώσεις, ἢ ἀραιοτέρα ᾖ τοῦ κατὰ φύσιν ἢ· μικροτέρα.

5.1010. İkizler ve Üçüzler Nasıl Olur?

Empedokles ikizlerin ve üçüzlerin tohumun fazlalığından ve bölünmesinden olduğunu söyler.

Asklepiades bunun tohumların farklılığından olduğunu söyler; iki sıralı ve üç sıralı arpa gibi; çünkü bunlar çok verimli tohumlardır.

Erasistratos bunun, akılsız hayvanlarda olduğu gibi üst üste gebe kalmadan olduğunu söyler; rahim temizlenmişse üst üste gebe kalmayı kabul eder.

Stoacılar bunun rahimdeki yerlerden olduğunu söyler: Tohum birinci ve ikinci yere düşünce üst üste gebelikler, ikizler ve üçüzler olur.

5.10

Πῶς δίδυμα καὶ τρίδυμα γίνεται. Ἐμπεδοκλῆς δίδυμα καὶ τρίδυμα γίνεσθαι κατὰ πλεονασμὸν καὶ περισχισμὸν τοῦ σπέρματος. Ἀσκληπιάδης παρὰ τὴν τῶν σπερμάτων διαφοράν, ὥσπερ τὰς κριθὰς τὰς διστίχους καὶ τριστίχουσʼ εἶναι γὰρ σπέρματα γονιμώτατα. Ἐρασίστρατος διὰ τὰς ἐπισυλλήψεις, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἀλόγων ζῴων· ὅταν γὰρ ἡ μήτρα ᾖ κεκαθαρμένη , τότε ἐπισύλληψιν δέχεσθαι. οἱ Στωικοὶ παρὰ τοὺς ἐν τῇ μήτρᾳ τόπους ὅταν γὰρ εἰς πρῶτον καὶ δεύτερον ἐμπέσῃ τὸ σπέρμα, τότε γίνεσθαι τὰς ἐπισυλλήψεις καὶ τὰ δίδυμα καὶ τὰ τρίδυμα.

5.1111. Anne Babaya ve Atalara Benzerlik Nereden Gelir?

Empedokles benzerliklerin tohumsal dölün üstün gelmesiyle, benzememelerin ise tohumdaki sıcaklığın buharlaşmasıyla olduğunu söyler.

Parmenides döl rahmin sağ kısmından ayrılınca çocukların babalara, sol kısmından ayrılınca annelere benzediğini söyler.

Stoacılar tohumların bütün bedenden ve ruhtan geldiğini söyler. Benzerlikler, aynı soyların tip ve karakterlerinden biçimlenir; tıpkı ressamın benzer renklerle gördüğü şeyin resmini yapması gibi. Kadın da tohum çıkarır; kadınınki üstün gelirse doğan anneye, erkeğinki üstün gelirse babaya benzer.

5.11

Πόθεν γίνονται τῶν γονέων αἱ ὁμοιώσεις καὶ τῶν προγόνων. Ἐμπεδοκλῆς ὁμοιότητας γίνεσθαι κατʼ ἐπικράτειαν τῶν σπερματικῶν γόνων , ἀνομοιότητας δὲ τῆς ἐν τῷ σπέρματι θερμασίας ἐξατμισθείσης. Παρμενίδης, ὅταν μὲν ἀπὸ τοῦ δεξιοῦ μέρους τῆς μήτρας ὁ γόνος ἀποκριθῇ, τοῖς πατράσιν · ὅταν δʼ ἀπὸ τοῦ ἀριστεροῦ, ταῖς μητράσιν. οἱ Στωικοὶ ἀπὸ τοῦ σώματος ὅλου καὶ τῆς ψυχῆς φέρεσθαι τὰ σπέρματα, καὶ τὰς ὁμοιότητας ἀναπλάττεσθαι ἐκ τῶν αὐτῶν γενῶν τοὺς τύπους καὶ τοὺς χαρακτῆρας, ὥσπερ ἂν εἰ ζῳγράφον ἀπὸ τῶν ὁμοίων χρωμάτων εἰκόνα τοῦ βλεπομένου. προΐεσθαι δὲ καὶ τὴν γυναῖκα σπέρμα· κἂν μὲν ἐπικρατήσῃ τὸ τῆς γυναικός, ὅμοιον εἶναι τὸ γεννώμενον τῇ μητρί· ἐὰν δὲ τὸ τοῦ ἀνδρός, τῷ πατρί.

5.1212. Doğanlar Nasıl Olur da Anne Babalarına Değil de Başkalarına Benzer?

Hekimlerin çoğu bunun rastlantıyla ve kendiliğinden olduğunu söyler: Erkeğin ve kadının tohumu soğuyunca çocuklar benzemez olur.

Empedokles bebeklerin, gebelik sırasında kadının tasavvuruyla biçimlendiğini söyler. Çünkü kadınlar sık sık heykellere ve resimlere âşık olmuş ve onlara benzer çocuklar doğurmuştur.

Stoacılar başkalarına benzemenin, düşüncenin duygudaşlığıyla, suretlerin değil akıntıların ve ışınların içeri girmesiyle olduğunu söyler.

5.12

Πῶς ἄλλοις γίνονται ὅμοιοι οἱ γεννώμενοι καὶ οὐ τοῖς γονεῦσιν. οἱ μὲν πλεῖστοι τῶν ἰατρῶν τυχικῶς καὶ ἐκ τοῦ αὐτομάτου, ὅταν διαψυχθῇ τὸ σπέρμα καὶ τὸ τοῦ ἀνδρὸς καὶ τὸ τῆς γυναικός, ἀνόμοια γίνεσθαι τὰ παιδία. Ἐμπεδοκλῆς τῇ κατὰ τὴν σύλληψιν φαντασίᾳ τῆς γυναικὸς μορφοῦσθαι τὰ βρέφη· πολλάκις γὰρ ἀνδριάντων καὶ εἰκόνων ἠράσθησαν γυναῖκες, καὶ ὅμοια τούτοις ἀπέτεκον. οἱ Στωικοὶ συμπαθείᾳ τῆς διανοίας κατὰ ῥευμάτων εἰσκρίσεις καὶ ἀκτίνων οὐκ εἰδώλων γίνεσθαι τὰς ἄλλων ὁμοιότητας.

5.1313. Kadınlar Nasıl Kısır, Erkekler Nasıl Verimsiz Olur?

Hekimler kısırlığın rahimden olduğunu söyler: rahmin daha yoğun, daha seyrek ya da daha sert olmasından; birtakım sertleşmeler ya da etlenmeler bulunmasından; ruh zayıflığından, beslenememeden ya da kötü beden hâlinden; şeklinin bozulmasından ya da yerinden oynamasından.

Diokles erkeklerin verimsizliğinin, bazılarının hiç tohum çıkarmamasından, gerekenden az çıkarmasından, tohumun verimsiz olmasından, organların felcinden, penisin eğriliği yüzünden tohumu doğru atamamasından, ya da organların rahim uzaklığına göre oransız olmasından kaynaklandığını söyler.

Stoacılar sebebi, birleşen iki kişinin birbirine uymayan kuvvetlerine ve niteliklerine bağlarlar. Bunlar birbirinden ayrılıp başka uygun kişilerle bir araya gelince, tabiata uygun karışım sağlanır ve bebek tamamlanır.

5.13

Πῶς στεῖραι γίνονται αἱ γυναῖκες καὶ ἄγονοι οἱ ἄνδρες. οἱ ἰατροὶ στεῖραι γίνεσθαι παρὰ τὴν μήτραν ἢ παρὰ τὸ πυκνοτέραν εἶναι ἢ παρὰ τὸ ἀραιοτέραν ἢ παρὰ τὸ σκληροτέραν ἢ παρά τινας ἐπιπωρώσεις ἢ σαρκώσεις ἢ παρὰ μικροθυμίαν ἢ παρʼ ἀτροφίαν ἢ παρὰ καχεξίαν ἢ παρὰ τὸ διαστρέφεσθαι τὸν σχηματισμὸν ἢ διὰ παρασπασμόν. Διοκλῆς ἀγόνους τοὺς ἄνδρας ἢ παρὰ τὸ μηδʼ ὅλως ἐνίους σπέρμα προΐεσθαι ἢ παρὰ τὸ ἔλαττον τοῦ δέοντος· ἢ παρὰ τὸ ἄγονον εἶναι. τὸ σπέρμα ἢ κατὰ παράλυσιν τῶν μορίων ἢ κατὰ λοξότητα τοῦ καυλοῦ, μὴ δυναμένου τὸν γόνον εὐθυβολεῖν, ἢ παρὰ τὸ ἀσύμμετρον τῶν μορίων πρὸς τὴν ἀπόστασιν τῆς μήτρας οἱ Στωικοὶ αἰτιῶνται τὰς ἀσυμφύλους εἰς ἑκάτερον τῶν πλησιαζόντων δυνάμεις τε καὶ ποιότητας· αἷς ὅταν συμβῇ χωρισθῆναι μὲν ἀπʼ ἀλλήλων συνελθεῖν δʼ ἑτέροις ὁμοφύλοις, συνεκράθη τὸ κατὰ φύσιν καὶ βρέφος τελεσιουργεῖται.

5.1414. Katırlar Niçin Kısırdır?

Alkmaion erkek katırların tohum sıvısının inceliği ya da soğukluğu yüzünden verimsiz olduğunu, dişilerin ise rahimlerinin açılmaması yüzünden kısır olduğunu söyler; kendisi de böyle söylemiştir.

Empedokles bunun rahmin küçüklüğünden, alçaklığından ve darlığından olduğunu söyler. Rahim karna ters bir şekilde bağlıdır; tohum ona doğru gidemez, gitse bile rahim onu kabul etmez.

Diokles de ona tanıklık ederek şöyle der: Kesimlerde katırların böyle rahmini sık sık gördük; kadınların da bu tür sebeplerle kısır olması mümkündür.

5.14

Διὰ τί αἱ ἡμίονοι στεῖραι. Ἀλκμαίων τῶν ἡμιόνων τοὺς μὲν ἄρρενας ἀγόνους παρὰ τὴν λεπτότητα τῆς θορῆς ἢ ψυχρότητα τὰς δὲ θηλείας παρὰ τὸ μὴ ἀναχάσκειν τὰς μήτρας, οὕτω γὰρ αὐτὸς εἴρηκεν. Ἐμπεδοκλῆς διὰ τὴν σμικρότητα καὶ ταπεινότητα καὶ στενότητα τῆς μήτρας, κατεστραμμένως προσπεφυκυίας τῇ γαστρί, μήτε τοῦ σπέρματος; εὐθυβολοῦντος εἰς αὐτὴν μήτε, εἰ καὶ φθάσειεν, αὐτῆς ἐκδεχομένης. Διοκλῆς δὲ μαρτυρεῖ αὐτῷ λέγων· ἐν ταῖς ἀνατομαῖς πολλάκις ἑωράκαμεν τοιαύτην μήτραν τῶν ἡμιόνων· καὶ ἐνδέχεσθαι διὰ τοιαύτας αἰτίας καὶ τὰς γυναῖκας εἶναι στείρας.

5.1515. Cenin Canlı mıdır?

Platon ceninin canlı olduğunu söyler; çünkü karında hareket eder, beslenir ve büyür.

Stoacılar ceninin karnın bir parçası olduğunu, canlı olmadığını söyler. Bitkilerin parçası olan meyveler olgunlaşınca dökülür; cenin de böyledir.

Empedokles ceninin canlı olmadığını, ama karında soluk alan bir şey olduğunu söyler. Canlının ilk solunumu doğumda olur: Bebeklerdeki nem çekilir, boşalan yere dışarıdaki hava, açılan damarlardan girer.

Diogenes bebeklerin ruhsuz doğduğunu, ama sıcaklık içinde bulunduğunu söyler. Bu yüzden doğuştan gelen sıcaklık, bebek dünyaya gelir gelmez soğuğu akciğere çeker.

Herophilos ceninlere pneumaya dayanan değil, tabiî bir hareket verir; hareketin sebebi sinirlerdir. Cenin dünyaya gelip havadan bir şey aldığında canlı olur.

5.15

Εἰ τὸ ἔμβρυον ζῷον. Πλάτων ζῷον τὸ ἔμβρυον καὶ γὰρ κινεῖσθαι ἐν τῇ γαστρὶ καὶ τρέφεσθαι καὶ αὔξεσθαι. οἱ Στωικοὶ μέρος εἶναι αὐτὸ τῆς γαστρί οὐ ζῷον· ὥσπερ γὰρ τοὺς καρποὺς μέρη τῶν φυτῶν ὄντας πεπαινομένους ἀπορρεῖν, οὕτω καὶ τὸ ἔμβρυον. Ἐμπεδοκλῆς μὴ εἶναι μὲν ζῷον τὸ ἔμβρυον ἀλλʼ ἔμπνουν ὑπάρχειν ἐν τῇ γαστρί· πρώτην δʼ ἀναπνοὴν τοῦ ζῴου γίνεσθαι κατὰ τὴν ἀποκύησιν, τῆς μὲν ἐν τοῖς βρέφεσιν ὑγρασίας ἀποχώρησιν λαμβανούσης, πρὸς δὲ τὸ παρακενωθὲν ἐπεισόδου τοῦ ἐκτὸς ἀερώδους γινομένης εἰς τὰ παρανοιχθέντα τῶν ἀγγείων. Διογένης γεννᾶσθαι μὲν τὰ βρέφη ἄψυχα ἐν θερμασίᾳ δέ· ὅθεν τὸ ἔμφυτον θερμὸν τὸ ψυχρὸν εὐθέως, προχυθέντος τοῦ βρέφους, εἰς τὸν πνεύμονα ἐφέλκεσθαι. Ἡρόφιλος κίνησιν ἀπολείπει φυσικὴν τοῖς ἐμβρύοις οὐ πνευματικήν· τῆς δὲ κινήσεως αἴτια νεῦρα τότε δὲ ζῷα γίνεσθαι, ὅταν προχυθέντα προσλάβῃ τι τοῦ ἀέρος

5.1616. Ceninler Nasıl Beslenir?

Demokritos ve Epikuros ceninin rahimde ağızdan beslendiğini söyler. Bu yüzden doğar doğmaz ağzıyla memeye yönelir; çünkü rahimde de beslendiği meme başları ve ağızlar vardır.

Stoacılar ceninin plasenta ve göbek bağıyla beslendiğini söyler. Bu yüzden ebeler göbek bağını hemen bağlar ve ağzı genişletir ki beslenme başka bir yoldan olsun.

Alkmaion ceninin bütün bedeniyle beslendiğini söyler; çünkü sünger gibi besinden beslenecek şeyleri emer.

5.16

Πῶς τρέφεται τὰ ἔμβρυα. Δημόκριτος Ἐπίκουρος τὸ ἔμβρυον ἐν τῇ μήτρᾳ διὰ τοῦ στόματος τρέφεσθαι · ὅθεν εὐθέως γεννηθὲν ἐπὶ τὸν μαστὸν φέρεσθαι τῷ στόματι· εἶναι γὰρ καὶ ἐν τῇ μήτρᾳ θηλάς τινας καὶ στόματα, διʼ ὧν τρέφεται. οἱ Στωικοὶ διὰ τοῦ. χορίου καὶ τοῦ ὀμφαλοῦ ὅθεν τοῦτον εὐθέως ἀποδεῖν τὰς μαιουμένας καὶ ἀνευρύνειν τὸ στόμα, ἵνα ἑτέρα γένηται ἡ μελέτη τῆς τροφῆς. Ἀλκμαίων διʼ ὅλου τοῦ σώματος τρέφεσθαι ἀναλαμβάνειν γὰρ . αὐτῷ ὥσπερ σπογγιά τὰ ἀπὸ τῆς τροφῆς θρεπτικά.

5.1717. Karında İlk Olarak Ne Tamamlanır?

Stoacılar bütünün aynı anda oluştuğunu söyler.

Aristoteles önce belin oluştuğunu söyler; geminin omurgası gibi.

Alkmaion önce başın oluştuğunu, çünkü hegemonikon'un orada bulunduğunu söyler.

Hekimler önce kalbin oluştuğunu, çünkü damarların ve atardamarların orada olduğunu söyler.

Bazıları önce ayağın baş parmağının oluştuğunu söyler.

Başkaları önce göbeğin oluştuğunu söyler.

5.17

Τί πρῶτον τελεσιουργεῖται ἐν τῇ γαστρί. οἱ Στωικοὶ ἅμα ὅλον γίνεσθαι. Ἀριστοτέλης πρῶτον τὴν ὀσφὺν ὡς τρόπιν νεώς. Ἀλκμαίων τὴν κεφαλήν, ἐν ἔστι τὸ ἡγεμονικόν οἱ ἰατροὶ τὴν καρδίαν, ἐν ᾗ αἱ φλέβες καὶ αἱ ἀρτηρίαι. οἱ δὲ τὸν μέγαν δάκτυλον τοῦ ποδός ἄλλοι δὲ τὸν ὀμφαλόν.

5.1818. Niçin Yedi Aylıklar Yaşar?

Empedokles şöyle der: İnsan soyu topraktan doğduğunda, güneş yavaş gittiği için gün şimdiki on ay kadar uzundu; zaman ilerledikçe gün şimdiki yedi ay kadar oldu. Bu yüzden on aylıklar ve yedi aylıklar yaşar. Kozmosun tabiatı, bebeğin geceyle birlikte tek bir günde büyümesini böyle düzenlemiştir.

Timaios on iki ay değil dokuz ay sayıldığını, bunun da ilk gebelikte aybaşı kanının kesilmesinden kaynaklandığını söyler. Aynı şekilde yedi aylıklar da yedi aylık olmadıkları hâlde öyle sayılır; çünkü gebelikten sonra kaç kez aybaşı olduğu biliniyordu.

Polybos, Diokles ve Empirikler sekizinci ayda doğanların da yaşayabildiğini, ama bir şekilde daha zayıf olduklarını bilirler. Çünkü bu zayıflıktan birçoğu ölür. Genel olarak kimse sekiz aylıkları beslemek istemez; yine de sekiz aylıktan doğmuş birçok adam olmuştur.

Aristoteles ve Hippokrates şöyle der: Rahim yedi ayda dolarsa bebek öne eğilir ve yaşama yeteneğiyle doğar. Öne eğilip beslenmezse, gebelik göbek bağını yorduğu için zayıflar ve cenin besinsiz kalır. Dokuz ay rahimde kalırsa, öne eğilince tamdır.

Polybos yaşama yeteneği için yüz seksen iki buçuk gün gerektiğini söyler; bu altı aydır, çünkü güneş de dönümden itibaren bu kadar sürede gelir. Yedi aylık denmesi, bu ayın eksik günlerinin yedinci aya katılmasındandır. Sekiz aylıklar yaşamaz; çünkü bebek rahimden öne eğilir, göbek bağı daha çok zorlanır ve beslemenin sebebi olduğundan bebek besinsiz kalır.

Matematikçiler sekiz ayın her doğum için uyumsuz, yedi ayın ise uyumlu olduğunu söyler. Uyumsuz burçlar, ev sahibi yıldızların bulunduğu burçlardır; bir kimsenin hayatı ve ömrü bunlardan birine düşerse, talihsiz ve kısa ömürlü olacağını gösterir. Uyumsuz burçlar sekiz sayarak bulunur: Koç Akrep'e, Boğa Yay'a, İkizler Oğlak'a, Yengeç Kova'ya, Aslan Balıklar'a, Başak Koç'a uyumsuzdur. Bu yüzden yedi aylıklar ve on aylıklar yaşar, sekiz aylıklar ise kozmostaki uyumsuzluk yüzünden ölür.

5.18

Διὰ τί τὰ ἑπταμηνιαῖα γόνιμα. Ἐμπεδοκλῆς, ὅτε ἐγεννᾶτο τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος ἐκ τῆς γῆς, τοσαύτην γενέσθαι τῷ μήκει τοῦ χρόνου διὰ τὸ βραδυπορεῖν τὸν ἥλιον τὴν ἡμέραν, ὁπόση νῦν ἐστιν ἡ δεκάμηνος· προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου, τοσαύτην γενέσθαι τὴν ἡμέραν, ὁπόση νῦν ἐστιν ἡ ἑπτάμηνος· διὰ τοῦτο καὶ τὰ δεκάμηνα γόνιμα καὶ τὰ ἑπτάμηνα τῆς φύσεως τοῦ κόσμου οὕτω μεμελετηκυίας, αὔξεσθαι ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ᾗ τίθεται νυκτὶ τὸ βρέφος. Τίμαιος δʼ οὐ δώδεκα μῆνάς φησιν, ἐννέα δὲ νομίζεσθαι παρὰ τὰς ἐπισχέσεις τῶν μηνιαίων τῆς πρώτης συλλήψεως· οὕτω καὶ τὰ ἑπτάμηνα νομίζεσθαι, οὐκ ὄντα ἑπτάμηνα ἔγνω τε γὰρ καὶ μετὰ τὴν σύλληψιν πόσαι καθάρσεις. Πόλυβος Διοκλῆς οἱ Ἐμπειρικοὶ καὶ τὸν ὄγδοον μῆνα ἴσασι γόνιμον, ἀτονώτερον δέ πως τῷ πολλάκις διὰ τὴν ἀτονίαν πολλοὺς φθείρεσθαι καθολικώτερον δὲ μηδένα βούλεσθαι τὰ ὀκτάμηνα τρέφειν, γεγενῆσθαι δὲ πολλοὺς ὀκταμηνιαίους ἄνδρας ὁ δʼ Ἀριστοτέλης καὶ Ἱπποκράτης φασίν, ἐὰν ἐκπληρωθῇ ἡ μήτρα ἐν τοῖς ἑπτὰ μησί, τότε προκύπτειν καὶ γεννᾶσθαι γόνιμα· ἐὰν δὲ προκύψῃ μὲν μὴ τρέφηται δέ, ἀσθενοῦντος τοῦ ὀμφαλοῦ διὰ τὸ ἐπίπονον αὐτῷ γεγενῆσθαι τὸ κύημα ,· τότε τὸ ἔμβρυον ἄτροφον εἶναι ἐὰν δὲ μείνῃ τοὺς ἐννέα μῆνας ἐν τῇ μήτρᾳ, προκῦψαν τότε ὁλόκληρόν ἐστι. Πόλυβος ἑκατὸν ὀγδοήκοντα δύο καὶ ἣμισυ ἡμέρας γίνεσθαι εἰς τὰ γόνιμα· εἶναι γὰρ ἑξάμηνον, ὅτι καὶ τὸν ἥλιον ἀπὸ τροπῶν ἐν τοσούτῳ χρόνῳ παραγίνεσθαι λέγεσθαι δʼ ἑπταμηνιαίους διὰ τὸ τὰς ἐλλειπούσας ἡμέρας τούτου τοῦ μηνὸς ἐν τῷ ἑπτὰ προσλαμβάνεσθαι· τὰ δʼ ὀκταμηνιαῖα μὴ ζῆν, ὅταν προκύψῃ μὲν τῆς μήτρας τὸ βρέφος, ἐπὶ πλέον δʼ ὁ ὀμφαλὸς βασανισθῇ· ἄτροφος γὰρ γίνεται ὡς τοῦ τρέφοντος αἴτιος. οἱ δὲ μαθηματικοὶ τοὺς ὀκτὼ μῆνας ἀσυνδέτους φασὶν εἶναι πάσης γενέσεως, τοὺς δʼ ἑπτὰ συνδετικούς· τὰ δʼ ἀσύνδετα ζῴδιά ἐστιν, ἐὰν τῶν οἰκοδεσποτούντων ἀστέρων τυγχάνῃ · ἐὰν γάρ τις τούτων τὴν ζωὴν καὶ τὸν βίον κληρώσηται, δυστυχεῖς καὶ ἀχρόνους σημαίνει ἀσύνδετα δʼ ἐστὶ ζῴδια ὀκτὼ ἀριθμούμενα, οἷον κριὸς πρὸς σκορπίον ἀσύνδετος, ταῦρος πρὸς τοξότην ἀσύνδετος, δίδυμοι πρὸς αἰγόκερων, καρκίνος πρὸς ὑδροχόον, λέων πρὸς ἰχθύας, παρθένος πρὸς κριόν· διὰ τοῦτο καὶ τὰ ἑπτάμηνα ὄντα καὶ δεκάμηνα γόνιμα εἶναι· τὰ δʼ ὀκτάμηνα διὰ τὸ ἀσύνδετον τοῦ κόσμου φθείρεσθαι.

5.1919. Canlıların Doğuşu Üzerine: Canlılar Nasıl Oluştu ve Yok Olucu mudur?

Kozmosun doğmuş olduğunu söyleyenlere göre canlılar doğmuştur ve yok olucudur.

Epikuros'un çevresindekiler, ki onlara göre kozmos doğmamıştır, canlıların birbirlerinin değişmesinden doğduğunu söyler; çünkü bunlar kozmosun parçalarıdır. Anaxagoras ve Euripides de böyle der:

Doğan şeylerden hiçbiri ölmez; ayrılan şey başka şeye dönüşerek başka biçimler gösterir.

Anaximandros ilk canlıların nemde, dikenli kabuklarla sarılı olarak doğduğunu söyler. Büyüdükçe daha kuru yerlere çıktılar; kabuk çatlayınca kısa bir süre daha farklı bir hayat yaşadılar.

Empedokles şöyle der: Canlıların ve bitkilerin ilk nesilleri hiçbir şekilde bütün değildi; organları birbirine kaynaşmamış, dağınıktı. İkinci nesiller, parçaların kaynaşmasıyla hayalet gibi göründü. Üçüncü nesiller baştan bütün olarak doğdular. Dördüncü nesiller artık toprak ve su gibi benzer şeylerden değil, birbirlerinden doğdu; kimilerinde besin yoğunlaştığı için, kimilerinde de kadınların güzelliği tohumun hareketini kışkırttığı için. Bütün canlıların cinsleri belirli karışımlarla ayrıldı: Bazıları suya daha yatkın olup oraya yöneldi; ateşli yanı daha çok olanlar havaya, ağır olanlar toprağa gitti; karışımı dengeli olanlar ise bütün göğüsleriyle ses çıkardı.

5.19

Περὶ ζῴων γενέσεως, πῶς ἐγένοντο ζῷα, καὶ εἰ φθαρτά. καθʼ οὓς μὲν γενητὸς ὁ κόσμος, γενητὰ τὰ ζῷα καὶ φθαρτὰ εἰσιν. οἱ περὶ Ἐπίκουρον, καθʼ οὓς ἀγένητος, ἐκ μεταβολῆς τῆς ἀλλήλων γεννᾶσθαι τὰ ζῷα· μέρη γὰρ εἶναι τοῦ κόσμου ταῦτα. ὡς καὶ Ἀναξαγόρας καὶ Εὐριπίδης θνῄσκει δʼ οὐδὲν τῶν γιγνομένων, διακρινόμενον δʼ ἄλλο πρὸς ἄλλο μορφὰς ἑτέρας ἀπέδειξεν. Ἀναξίμανδρος ἐν ὑγρῷ γεννηθῆναι τὰ πρῶτα ζῷα, φλοιοῖς· περιεχόμενα ἀκανθώδεσι προβαινούσης δὲ τῆς ἡλικίας ἀποβαίνειν ἐπὶ τὸ ξηρότερον καὶ περιρρηγνυμένου τοῦ φλοιοῦ ἐπʼ ὀλίγον χρόνον μεταβιῶναι. Ἐμπεδοκλῆς τὰς πρώτας γενέσεις τῶν ζῷωνʼκαὶ φυτῶν μηδαμῶς ὁλοκλήρους γενέσθαι, ἀσυμφυέσι δὲ τοῖς μορίοις διεζευγμένας, τὰς δὲ δευτέρας συμφυομένων τῶν μερῶν εἰδωλοφανεῖς, τὰς δὲ τρίτας τῶν ἀλληλοφυῶν τὰς δὲ τετάρτας οὐκέτι ἐκ τῶν ὁμοίων οἷον ἐκ γῆς καὶ ὕδατος, ἀλλὰ διʼ ἀλλήλων ἤδη, τοῖς μὲν πυκνωθείσης τῆς τροφῆς, τοῖς δὲ. καὶ τῆς εὐμορφίας τῶν γυναικῶν ἐπερεθισμὸν τοῦ σπερματικοῦ κινήματος ἐμποιησάσης. τῶν δὲ ζῴων πάντων τὰ γένη διακριθῆναι διὰ τὰς ποιὰς κράσεις τὰ μὲν οἰκειότερα εἰς τὸ ὕδωρ τὴν ὁρμὴν ἔχειν, τὰ δʼ εἰς ἀέρα ἀναπνεῖν, ὅσʼ ἂν πυρῶδες ἔχῃ τὸ πλέον, τὰ δὲ βαρύτερα ἐπὶ τὴν γῆν, τὰ δʼ ἰσόμοιρα τῇ κράσει πᾶσι τοῖς θώραξι πεφωνηκέναι.

5.2020. Kaç Canlı Cinsi Vardır ve Hepsi Hissedebilir ve Akıllı mıdır?

Aristoteles'in bir eserinde dört canlı cinsi olduğu söylenir: karada yaşayanlar, suda yaşayanlar, uçanlar ve gökte olanlar. Yıldızlara da canlı denir, kozmosa da; toprakta yaşayanlar arasında akıllı ve ölümsüz bir canlı da vardır.

Demokritos ve Epikuros gök cisimlerini böyle saymaz.

Anaxagoras bütün canlıların etkin logos'a sahip olduğunu, ama nous'un tercümanı denen edilgin nous'a sahip olmadığını söyler.

Pythagoras ve Platon akılsız denen canlıların da ruhlarının akıllı olduğunu, ama bedenlerinin kötü karışımından ve konuşma yetilerinin olmamasından dolayı akıllıca faaliyet göstermediğini söyler; maymunlar ve köpekler gibi. Bunlar düşünürler ama söze dökemezler.

Diogenes onların akıl kısmından pay aldığını, ama yoğunluk ya da nem fazlalığı yüzünden ne düşünebildiklerini ne de hissedebildiklerini, hegemonikon'u bozulmuş delilere benzediklerini söyler.

5.20

Πόσα γένη ζῴων καὶ εἰ πάντα αἰσθητὰ καὶ λογικά. ἔστι πραγματεία Ἀριστοτέλους, ἐν ᾗ τέσσαρα γένη ζῴων φησί, χερσαῖα ἔνυδρα πτηνὰ οὐράνια καὶ γὰρ τὰ ἄστρα ·. ζῷα λέγεσθαι καὶ τὸν κόσμον καὶ τῶν γηΐνων ζῷον λογικὸν ἀθάνατον. Δημόκριτος Ἐπίκουρος τὰ οὐράνια Ἀναξαγόρας πάντα τὰ ζῷα λόγον ἔχειν τὸν ἐνεργητικόν, τὸν δʼ οἱονεὶ νοῦν μὴ ἔχειν τὸν παθητικόν τὸν, λεγόμενον τοῦ νοῦ ἑρμηνέα. Πυθαγόρας Πλάτων λογικὰς μὲν εἶναι καὶ τῶν ἀλόγων ζῴων καλουμένων τὰς ψυχάς, οὐ μὴν λογικῶς ἐνεργούσας παρὰ τὴν δυσκρασίαν τῶν σωμάτων καὶ τὸ μὴ ἔχειν τὸ φραστικόν, ὥσπερ ἐπὶ τῶν πιθήκων καὶ τῶν κυνῶν ωοοῦσι μὲν γὰρ οὗτοι οὐ φράζουσι δέ. Διογένης μετέχειν μὲν αὐτὰ τοῦ νοητικοῦ μέρος·, διὰ δὲ τὸ τὰ μὲν πυκνότητι τὰ δὲ πλεονασμῷ τῆς ὑγρασίας μήτε διανοεῖσθαι μήτʼ αἰσθάνεσθαι, προσφερῶς αὐτὰ διακεῖσθαι τοῖς μεμηνόσι, παραπεπαικότος τοῦ ἡγεμονικοῦ.

5.2121. Karındaki Canlılar Ne Kadar Sürede Şekillenir?

Empedokles insanlarda boğumlanmanın otuz altıncı günde başladığını, organların kırk dokuzuncu günde tamamlandığını söyler.

Asklepiades erkeklerde daha sıcak olduklarından boğumlanmanın yirmi altıncı günde, çoğu kez daha önce başladığını, organların ellinci günden önce tamamlandığını söyler. Dişilerde boğumlanma iki ayda, tamamlanma ise sıcak eksikliğinden dört ayda olur. Akılsız canlılarda ise unsurların karışımlarına göre tam olur.

5.21

Ἐν πόσῳ χρόνῳ μορφοῦται τὰ ζῷα ἐν γαστρὶ ὄντα. Ἐμπεδοκλῆς ἐπὶ μὲν τῶν ἀνθρώπων ἄρχεσθαι τῆς διαρθρώσεως ἀπὸ ἕκτης καὶ τριακοστῆς, τελειοῦσθαι δὲ τοῖς μορίοις ἀπὸ πεντηκοστῆς μιᾶς δεούσης. Ἀσκληπιάδης; ἐπὶ μὲν τῶν ἀρρένων διὰ τὸ θερμότερα εἶναι τὴν διάρθρωσιν γίνεσθαι ἀπὸ ἕκτης καὶ εἰκοστῆς· πολλάκις δὲ καὶ ἐνδοτέρω πληροῦσθαι δʼ ἐντὸς τῆς πεντηκοστῆς τοῖς μορίοις· ἐπὶ δὲ τῶν θηλυκῶν ἐν διμήνῳ διαρθροῦσθαι ἐν τετραμήνῳ δὲ τελειοῦσθαι διὰ ἐνδεῖν τοῦ θερμοῦ· τὰ· δὲ τῶν ἀλόγων ζῴων ὁλοτελῆ παρὰ τὰς συγκράσεις τῶν στοιχείων.

5.2222. Bedenimizdeki Temel Parçaların Her Biri Hangi Unsurlardan Oluşur?

Empedokles etlerin dört unsurun eşit karışımından doğduğunu söyler. Sinirler ateş ve toprağın iki kat suyla karışmasından oluşur. Canlılarda tırnaklar, sinirlerin havaya rastlayıp soğumasıyla oluşur. Kemikler iki pay su ve iç toprak ile dört pay ateş ve toprağın karışımından oluşur. Ter ve gözyaşı cismin [...] böyle oluşur.

5.22

Ἐκ ποίων συνίσταται στοιχείων ἕκαστον τῶν ἐν ἡμῖν γενικῶν μορίων. Ἐμπεδοκλῆς τὰς μὲν σάρκας γεννᾶσθαι ἐκ τῶν ἴσων τῇ κράσει τεττάρων στοιχείων τὰ δὲ νεῦρα πυρὸς καὶ γῆς, ὕδατι διπλασίονι μιχθέντων τοὺς δʼ ὄνυχας τοῖς ζῴοις γεννᾶσθαι, τῶν νεύρων καθὸ τῷ ἀέρι συνέτυχε περιψυχθέντων· ὀστᾶ δὲ δυεῖν μὲν ὕδατος καὶ τῆς ἔσω γῆς, τεττάρων δὲ πυρὸς καὶ γῆς τοσούτων συγκραθέντων μερῶν ἱδρῶτα δὲ καὶ δάκρυον γίνεσθαι τοῦ σωματικοῦ οὕτως […] .

5.2323. İnsan Olgunluğa Ne Zaman ve Nasıl Başlar?

Herakleitos ve Stoacılar insanların ikinci yedi yıl dönemi sonlarında olgunlaşmaya başladığını söyler; bu sırada tohum sıvısı harekete geçer. Çünkü ağaçlar tohum vermeye başladıklarında olgunlaşmaya başlar, kısır ve meyvesiz oldukları sürece olgun değildirler. İnsan da işte o zaman olgundur. İkinci yedi yıl dönemi sonlarında iyi ve kötü kavramı ile bunların öğretimi başlar.

5.23

Πότε καὶ πῶς ἄρχεται ὁ ἄνθρωπος τῆς τελειότητος. Ἡράκλειτος καὶ οἱ Στωικοὶ ἄρχεσθαι τοὺς ἀνθρώπους τῆς τελειότητος περὶ τὴν δευτέραν ἑβδομάδα, περὶ ἣν ὁ σπερματικὸς κινεῖται ὀρρός· τὰ γὰρ δένδρα ἄρχεται τότε τελειότητος, ὅταν ἄρχηται γεννᾶν τὰ, σπέρματα, ἀτελῆ δʼ ἐστὶν ἄγονα καὶ ἄκαρπα ὄντα· τέλειος οὖν τότε ἄνθρωπος. περὶ δὲ τὴν δευτέραν ἑβδομάδα ἔννοια γίνεται καλοῦ τε καὶ κακοῦ καὶ τῆς διδασκαλίας αὐτῶν.

5.2424. Uyku ve Ölüm Nasıl Olur?

Alkmaion uykunun kanın kan damarlarına çekilmesiyle, uyanmanın kanın yayılmasıyla, ölümün ise kanın tamamen çekilmesiyle olduğunu söyler.

Empedokles uykunun kandaki sıcağın ölçülü soğumasıyla, ölümün ise tamamen soğumasıyla olduğunu söyler.

Diogenes bütün kan yayılıp damarları doldurursa ve içindeki havayı göğse ve altındaki karna iterse uykunun olduğunu ve göğsün daha sıcak olduğunu söyler. Bütün hava damarlardan çıkarsa ölüm gerçekleşir.

Platon ve Stoacılar uykunun hisseden pneumanın gevşemesiyle olduğunu söyler. Bu gevşeme toprağa düşer gibi değildir, pneuma kaşlar arasındaki hegemonikon'a doğru gider. Hisseden pneuma tamamen gevşeyince ölüm olur.

5.24

Πῶς ὕπνος γίνεται καὶ θάνατος. Ἀλκμαίων ἀναχωρήσει τοῦ αἵματος εἰς τὰς αἱμόρρους φλέβας ὕπνον γίνεσθαί φησι, τὴν δʼ ἐξέγερσιν διαχύσει, τῇ δὲ παντελεῖ ἀναχωρήσει θάνατον. Ἐμπεδοκλῆς τὸν μὲν ὕπνον καταψύξει τοῦ ἐν τῷ αἵματι θερμοῦ συμμέτρῳ γίνεσθαι, τῆ δὲ παντελεῖ θάνατον. Διογένης, εἰ ἐπὶ πᾶν τὸ αἷμα διαχεόμενον πληρώσει μὲν τὰς φλέβας τὸν δʼ ἐν αὐταῖς περιεχόμενον ἀέρα ὤσει εἰς τὰ στέρνα καὶ τὴν ὑποκειμένην γαστέρα, ὕπνον γεγενῆσθαι καὶ θερμότερον ὑπάρχειν τὸν θώρακα ἐὰν δʼ ἅπαν τὸ ἀερῶδες ἐκ τῶν φλεβῶν ἐκλίπῃ, θάνατον συντυγχάνειν. Πλάτων οἱ Στωικοὶ τὸν μὲν ὕπνον γίνεσθαι ἀνέσει τοῦ αἰσθητικοῦ πνεύματος οὐ κατʼ ἀναχαλασμόν, καθάπερ ἐπὶ τῆς γῆς, φερομένου δʼ ὡς ἐπὶ τὸ ἡγεμονικὸν μεσόφρυον · ὅταν δὲ παντελὴς γένηται ἡ ἄνεσις τοῦ αἰσθητικοῦ πνεύματος, τότε γεγενῆσθαι θάνατον.

5.2525. Uyku ve Ölüm Hangisine Aittir, Ruha mı Bedene mi?

Aristoteles uykunun beden ile ruha ortak olduğunu söyler. Sebebi, altındaki besinden gelen ve göğüsten baş bölgesine yükselen nemli buhar ya da kalpteki sıcağın soğumasıdır. Ölüm ise tamamen soğumadır. Ölüm yalnız bedene aittir, ruha değil; çünkü ruhun ölümü yoktur.

Anaxagoras uykunun bedensel faaliyetin yorgunluğundan olduğunu söyler; çünkü bu hâl ruhsal değil bedenseldir. Ruhun ölümü de ayrılmadır.

Leukippos bunun yalnız bedende olmadığını, ince parçalı olanın ruhsal sıcağın çıkışından daha fazla karışmasıyla olduğunu, bu fazlalığın da ölümün sebebi olduğunu söyler. Bunlar ruhun değil, bedenin hâlleridir.

Empedokles ölümün, insanın bileşiminin kendisinden oluştuğu ateşli ve topraklı olanın ayrılması olduğunu söyler. Böylece ölüm beden ile ruha ortaktır. Uyku ise ateşli olanın ayrılmasıdır.

5.25

Ποτέρου ἐστὶν ὕπνος καὶ θάνατος, ψυχῆς ἢ σώματος. Ἀριστοτέλης κοινὸν μὲν τὸν ὕπνον σώματος καὶ ψυχῆς· αἴτιον δʼ αὐτῷ τὸ ἀναθυμιαθὲν ὑγρὸν· ἀπὸ τοῦ θώρακος εἰς τοὺς περὶ τὴν κεφαλὴν τόπους ἐκ τῆς ὑποκειμένης τροφῆς ἢ τὸ ἐν τῇ καρδίᾳ περιψυχθὲν θερμόν· τὸν δὲ θάνατον εἶναι παντελῆ κατάψυξιν · θάνατον δʼ εἶναι μόνου τοῦ σώματος οὐ ψυχῆς ταύτης γὰρ οὐχ ὑπάρχει θάνατος. Ἀναξαγόρας κατὰ κόπον τῆς σωματικῆς ἐνεργείας γίνεσθαι τὸν ὕπνον σωματικὸν γὰρ εἶναι τὸ πάθος οὐ ψυχικόν· εἶναι δὲ καὶ ψυχῆς θάνατον τὸν διαχωρισμόν. Λεύκιππος οὐ μόνον σώματος γίνεσθαι, ἀλλὰ κράσει τοῦ λεπτομεροῦς πλείονι τῆς ἐκκράσεως τοῦ ψυχικοῦ θερμοῦ, τὸν πλεονασμὸν αἴτιον θανάτου· ταῦτα δʼ εἶναι πάθη σώματος οὐ ψυχῆς. Ἐμπεδοκλῆς τὸν θάνατον γεγενῆσθαι διαχωρισμὸν τοῦ πυρώδους καὶ γεώδους, ἐξ ὧν ἡ σύγκρισις τῷ ἀνθρώπῳ συνεστάθη· ὥστε κατὰ τοῦτο κοινὸν εἶναι τὸν θάνατον σώματος καὶ ψυχῆς· ὕπνον δὲ γίνεσθαι διαχωρισμὸν τοῦ πυρώδους

5.2626. Bitkiler Nasıl Büyüdü ve Canlı mıdır?

Platon ve Empedokles bitkilerin de ruhlu canlılar olduğunu söyler. Bu, sallanmalarından, dallarının gergin olmasından, çekilince eğilip sonra sert bir şekilde gevşeyerek ağırlıkları kaldırmasından bellidir.

Aristoteles bitkilerin ruhlu olduğunu, ama canlı olmadığını söyler; çünkü canlılar dürtüye ve hisse sahiptir, bazıları ayrıca akıllıdır.

Stoacılar ve Epikurosçular bitkilerin ruhlu olmadığını söyler. Çünkü bazı canlılar dürtü ve arzu ruhuna, bazıları akıllı ruha sahiptir; bitkiler ise ruhla değil, bir şekilde kendiliğinden hareket eder.

Empedokles şöyle der: Ağaçlar canlılardan önce, güneş yayılmadan ve gün ile gece ayrılmadan önce topraktan çıktı. Karışımlarının dengesi sayesinde erkeğin ve dişinin oranını içerirler. Topraktaki sıcağın bölünmesiyle büyürler; öyle ki toprağın parçalarıdır, tıpkı rahimdeki ceninlerin rahmin parçaları olması gibi. Meyveler, bitkilerdeki suyun ve ateşin artıklarıdır. Nemi eksik olanlar yazın nemi kuruyunca yaprak döker, nemi daha çok olanlar yapraklarını korur; defne, zeytin ve hurma gibi. Tatların farkları, bitkilerin farklı parçacık yapılarından doğar; besleyen topraktan farklı homoiomereiai alırlar. Asmalarda da böyledir: İyi şarabı asmanın değil, besleyen toprağın farkları yapar.

5.26

Πῶς ηὐξήθη τὰ φυτὰ καὶ εἰ ζῷα. Πλάτων Ἐμπεδοκλῆς καὶ τὰ φυτὰ ἔμψυχα ζῷα· φανερὸν δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ σαλεύεσθαι καὶ ἐντετα μένους ἔχειν τοὺς κλάδους καὶ ἐν ταῖς ἐπαναγωγαῖς εἴκειν καὶ πάλιν σφοδρῶς ἀναχαλᾶσθαι, ὥστε καὶ συνανέλκειν βάρη. Ἀριστοτέλης ἔμψυχα μὲν οὐ μὴν ζῷα τὰ γὰρ ζῷα ὁρμητικὰ εἶναι καὶ αἰσθητικά, ἔνια δὲ καὶ λογικά. οἱ Στωικοὶ δὲ καὶ οἱ Ἐπικούρειοι οὐκ ἔμψυχα τινὰ γὰρ ψυχῆς ὁρμητικῆς εἶναι καὶ ἐπιθυμητικῆς, τινὰ δὲ καὶ λογικῆς· τὰ δὲ φυτὰ αὐτομάτως πως κεκινῆσθαι οὐ διὰ ψυχῆς. Ἐμπεδοκλῆς πρῶτα τὰ δένδρα τῶν ζῴων ἐκ γῆς ἀναδῦναί φησι, πρὶν τὸν ἥλιον περιαπλωθῆναι καὶ πρὶν ἡμέραν καὶ νύκτα διακριθῆναι διὰ δὲ συμμετρίαν τῆς κράσεως τὸν τοῦ ἄρρενος καὶ τοῦ θήλεος περιέχειν λόγον· αὔξεσθαι δʼ ὑπὸ τοῦ ἐν τῇ γῇ θερμοῦ διαιρουμένου, ὥστε γῆς εἶναι μέρη, καθάπερ καὶ τὰ ἔμβρυα τὰ ἐν τῇ γαστρὶ τῆς μήτρας μέρη· τοὺς δὲ καρποὺς περιττώματα εἶναι τοῦ ἐν τοῖς φυτοῖς ὕδατος καὶ πυρός· καὶ τὰ μὲν ἐλλιπὲς ἔχοντα τὸ ὑγρόν, ἐξικμαζομένου αὐτοῦ τῷ θέρει, φυλλορροεῖν, τὰ δὲ πλεῖον παραμένειν, ὥσπερ ἐπὶ τῆς δάφνης καὶ τῆς ἐλαίας καὶ τοῦ φοίνικος τὰς δὲ διαφορὰς τῶν χυμῶν παραλλαγὰς τῆς πολυμερείας καὶ τῶν φυτῶν γίνεσθαι, διαφόρους ἑχόντων τὰς ἀπὸ τοῦ τρέφοντος ὁμοιομερείας, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἀμπέλων· οὐ γὰρ αἱ διαφοραὶ τούτων χρηστικὸν οἶνον ποιοῦσιν, ἀλλʼ αἱ τοῦ τρέφοντος ἐδάφους.

5.2727. Besin ve Büyüme Üzerine

Empedokles canlıların kendilerine uygun şeyin yerleşmesiyle beslendiğini, sıcağın varlığıyla büyüdüğünü, ikisinin de eksilmesiyle küçülüp eridiğini söyler. Şimdiki insanlar ilk insanlarla karşılaştırıldığında bebek gibidir.

Anaxagoras beslenmenin [...]

5.27

Περὶ τροφῆς καὶ αὐξήσεως. Ἐμπεδοκλῆς τρέφεσθαι μὲν τὰ ζῷα διὰ τὴν ὑπόστασιν τοῦ οἰκείου, αὔξεσθαι δὲ διὰ τὴν παρουσίαν τοῦ θερμοῦ, μειοῦσθαι δὲ καὶ φθίνειν διὰ τὴν ἔκλειψιν ἑκατέρων· τοὺς δὲ νῦν ἀνθρώπους τοῖς πρώτοις συμβαλλομένους βρεφῶν ἐπέχειν τάξιν. Ἀναξαγόρας τρέφεσθαι μὲν

5.2828. Canlılarda İstekler ve Hazlar Nereden Gelir?

Empedokles canlılardaki isteklerin, her birini meydana getiren unsurların eksikliklerinden geldiğini söyler; hazlar nemden ve tehlikelerin ve benzeri şeylerin hareketlerinden gelir; rahatsızlıklar ve [...]

5.28

Πόθεν αἱ ὀρέξεις γίνονται τοῖς ζῴοις καὶ αἱ ἡδοναί. Ἐμπεδοκλῆς τὰς μὲν ὀρέξεις γίνεσθαι τοῖς ζῴοις κατὰ τὰς ἐλλείψεις τῶν ἀποτελούντων ἕκαστον στοιχείων, τὰς δʼ ἡδονὰς ἐξ ὑγροῦ καὶ τὰς τῶν κινδύνων καὶ ὁμοίων κινήσεις, τὰς δʼ ὀχλήσεις καὶ τὰς

5.2929. Ateş Nasıl Oluşur ve Bir Sonuç mudur?

Erasistratos ateşi şöyle tarif eder: Ateş, pneuma damarlarına düşen kanın istemsiz bir hareketidir. Nasıl ki deniz, onu hiçbir şey hareket ettirmezken durgundur, ama tabiata aykırı şiddetli bir rüzgâr estiğinde baştan başa çalkalanırsa, bedende de kan hareket edince pneuma damarlarına düşer ve kızarak bütün bedeni ısıtır. Ona göre ateş bir sonuçtur [...].

Diokles şöyle der: Görünen şeyler, görünmeyen şeylerin görüntüsüdür. Ateşin sonuç olarak görüldüğü görünen şeyler yaralar, iltihaplar ve bezelerdir.

5.29

Πῶς γίνεται πυρετός, καὶ εἰ ἐπιγέννημά ἐστι. Ἐρασίστρατος ὁρίζεται τὸν πυρετὸν οὕτως· πυρετὸς ἐστι κίνημα αἵματος παρεμπεπτωκότος εἰς τὰ τοῦ πνεύματος ἀγγεῖα ἀπροαιρέτως γινόμενον· καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῆς θαλάττης, ὅταν μηδὲν αὐτὴν κινῇ, ἠρεμεῖ, ἀνέμου δʼ ἐμπνέοντος βιαίου παρὰ φύσιν, τότε ἐξ ὅλης κυκλεῖται, οὕτω καὶ ἐν τῷ σώματι ὅταν κινηθῇ τὸ αἷμα, τότε ἐμπίπτει μὲν εἰς τὰ ἀγγεῖα τῶν πνευμάτων, πυρούμενον δὲ θερμαίνει τὸ ὅλον σῶμα, ἀρέσκει δʼ αὐτῷ καὶ ἐπιγέννημα εἶναι ὁ πυρετὸς […] . Διοκλῆς δέ φησιν· ὄψις ἀδήλων τὰ φαινόμενα ἐστι δέ, οἷς φαινομένοις ὁρᾶται ὁ πυρετὸς ἐπιγενόμενος, τραύματα καὶ φλεγμοναὶ καὶ βουβῶνες.

5.3030. Sağlık, Hastalık ve Yaşlılık Üzerine

Alkmaion sağlığı koruyan şeyin kuvvetlerin, yani nemli, kuru, soğuk, sıcak, acı, tatlı ve ötekilerin eşit hukuku olduğunu söyler. Bunlardan birinin tek başına hâkimiyeti hastalık yapar; çünkü iki taraftan birinin tek başına hâkimiyeti yıkıcıdır. Hastalık, sebep yapan olarak sıcak ya da soğuk aşırılığından, kaynak olarak fazlalıktan ya da eksiklikten, yer olarak ise kandan ya da beyinden gelir. Sağlık, niteliklerin ölçülü karışımıdır.

Diokles hastalıkların çoğunun bedendeki unsurların ve bedenin hâlinin dengesizliğinden olduğunu söyler.

Erasistratos hastalıkların besinin fazlalığından, hazımsızlıktan ve bozulmadan olduğunu, sağlığın ise düzen ve yeterlilik olduğunu söyler.

Stoacılar yaşlılığın sıcağın eksilmesinden olduğunu aynı şekilde söylerler; çünkü sıcağı daha çok olanlar daha geç yaşlanır.

Asklepiades, Etiyopyalıların otuz yaşında çabucak yaşlandığını, çünkü bedenlerinin güneşle aşırı ısınıp kavrulduğunu söyler. Britanya'da ise insanlar yüz yirmi yaşında yaşlanır; çünkü yerler soğuk, onlar da ateşli olanı kendi içlerinde tutarlar. Etiyopyalıların bedenleri güneşle gevşediği için daha seyrek, kuzeydekilerin bedenleri ise yoğundur; bu yüzden uzun ömürlüdürler.

5.30

Περὶ ὑγείας καὶ νόσου καὶ γήρως. Ἀλκμαίων τῆς μὲν ὑγείας εἶναι συνεκτικὴν τὴν ἰσονομίαν τῶν δυνάμεων, ὑγροῦ ξηροῦ ψυχροῦ θερμοῦ πικροῦ γλυκέος καὶ τῶν λοιπῶν· τὴν δʼ ἐν αὐτοῖς μοναρχίαν νόσου ποιητικήν· φθοροποιὸν γὰρ ἑκατέρου μοναρχία· καὶ νόσων αἰτία, ὡς μὲν ὑφʼ ἧς, ὑπερβολῇ θερμότητος ἢ ψυχρότητος· ὡς δʼ ἐξ ἧς, διὰ πλῆθος ἢ ἔνδειαν· ὡς δʼ ἐν οἷς, ἢ αἷμα ἐνδέον ἢ ἐγκέφαλος· τὴν δὲ ὑγείαν τὴν σύμμετρον τῶν ποιῶν κρᾶσιν. Διοκλῆς πλείστας τῶν νόσων διʼ ἀνωμαλίαν τῶν ἐν τῷ σώματι στοιχείων καὶ τοῦ καταστήματος Ἐρασίστρατος τὰς νόσους διὰ πλῆθος τροφῆς καὶ διʼ ἀπεψίας καὶ φθοράν, τὴν δʼ εὐταξίαν καὶ αὐτάρκειαν εἶναι ὑγείαν. οἱ Στωικοὶ συμφώνως τὸ γῆρας γεγενῆσθαι διὰ τὴν τοῦ θερμοῦ ἔλλειψιν οἱ γὰρ αὐτοὶ πλέον ἔχοντες τὸ θερμὸν ἐπὶ πλεῖον γηρῶσιν. Ἀσκληπιάδης Αἰθίοπάς φησι ταχέως γηράσκειν ἐτῶν τριάκοντα διὰ τὸ ὑπερθερμαίνεσθαι τὰ σώματα ὑπὸ τοῦ ἡλίου διαφλεχθέντας· ἐν Βρεττανίᾳ ἑκατὸν εἴκοσιν ἐτῶν γηρᾶν διὰ τὸ κατεψῦχθαι μὲν τοὺς τόπους, ἐν ἑαυτοῖς δὲ στέγειν τὸ πυρῶδες· τὰ μὲν γὰρ τῶν Αἰθιόπων σώματὰ εἰσιν ἀραιότερα διὰ τὸ ἀναχαλᾶσθαι ὑπὸ τοῦ ἡλίου, τὰ δʼ ὑπὸ τῶν ἄρκτων πυκνά, διὰ τοῦτο οὖν καὶ πολυχρόνια.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…