Plutarkhos
"Gizli Yaşa" Sözü Doğru mu
Εἰ καλῶς εἴρηται τὸ λάθε βιώσας
1Bunu söyleyen adam da gizli kalmak istememiştir; çünkü bunu gizli kalmamak için, daha üstün bir düşüncesi varmış gibi görünmek için söylemiştir; şöhretsizliğe teşvik ederek haksız bir şöhret edinmiştir.
Kendisi için bilge olmayan sofistten nefret ederim.
Eryksis oğlu Philoksenos ve Sicilyalı Gnathon gibi yemek düşkünlerinin, sofradakileri tiksindirip önlerindekilerin hepsini kendileri tıkınmak için tabaklara sümkürdükleri anlatılır. Katıksız ve doymak bilmez şöhret düşkünleri de şöhreti başkalarının gözünden düşürürler; rakip âşıklarmış gibi, ona yarışmasız ulaşmak için. Kürekçilerin yaptığını yaparlar: Onlar geminin kıçına bakarak pruva yönündeki harekete katkıda bulunur, kürek geri çekilince geri akan su kayığı iter. Böyle öğütler verenler de şöhreti sırtlarını dönerek kovalarlar. Yoksa bunu söylemek ne gerekirdi? Yaşayanlardan gizli kalmak isteyen, gelecek kuşaklara bile gizli kalmak istemiyorsa, niçin yazıyor, yazdıktan sonra sonraki zamana yayımlıyor?
ἀλλʼ οὐδʼ ὁ τοῦτʼ εἰπὼν λαθεῖν ἠθέλησεν αὐτὸ γὰρ τοῦτʼ εἶπεν, ἵνα μὴ λάθῃ, ὥς τι φρονῶν περιττότερον· ἐκ τῆς εἰς ἀδοξίαν προτροπῆς δόξαν ἄδικον ποριζόμενος· μισῶ σοφιστήν, ὅστις οὐχ αὑτῷ σοφός· τοὺς μὲν γὰρ περὶ Φιλόξενον τὸν Ἐρύξιδος καὶ Γνάθωνα τὸν Σικελιώτην ἐπτοημένους περὶ τὰ ὄψα λέγουσιν ἐναπομύττεσθαι ταῖς παροψίσιν, ὅπως τοὺς συνεσθίοντας διατρέψαντες αὐτοὶ μόνοι τῶν παρακειμένων ἐμφορηθῶσιν οἱ δʼ ἀκράτως φιλόδοξοι καὶ κατακόρως διαβάλλουσιν ἑτέροις τὴν δόξαν ὥσπερ ἀντερασταῖς, ἵνα τυγχάνωσιν αὐτῆς ἀνανταγωνίστως καὶ ταὐτὰ τοῖς ἐρέσσουσι ποιοῦσιν· ὡς γὰρ ἐκεῖνοι, πρὸς τὴν πρύμναν ἀφορῶντες τῆς νεώς, τῇ κατὰ πρῷραν ὁρμῇ συνεργοῦσιν, ὡς ἂν ἐκ τῆς ἀνακοπῆς περίρροια καταλαμβάνουσα συνεπωθῇ τὸ πορθμεῖον, οὕτως οἱ τὰ τοιαῦτα παραγγέλματα διδόντες ὥσπερ ἀπεστραμμένοι τὴν δόξαν διώκουσιν. ἐπεὶ τί λέγειν ἔδει τοῦτο; τί δὲ γράφειν καὶ γράψαντα ἐκδιδόναι πρὸς τὸν μετὰ ταῦτα χρόνον, εἰ λαθεῖν ἐβούλετο τοὺς ὄντας ὁ μηδὲ τοὺς ἐσομένους;
2Ama bunu bırakalım. "Gizli yaşa" öğüdünün kendisi nasıl kötü olmasın? Mezar soymuşsun gibi mi? Yaşamak utanç verici bir şey mi ki hepimiz bilinmez kalalım? Ben ise derim ki kötü yaşamışsan bile gizli kalma; tanın, aklını başına al, pişman ol. Aretēn varsa yararsız olma; kötülüğün varsa tedavisiz kalma. Daha doğrusu ayır ve belirle: Bunu kime buyuruyorsun? Bilgisize, kötüye, anlayışsıza ise, "Ateşin varsa gizli kal, sayıklıyorsan gizli kal, hekim seni tanımasın; git karanlıkta bir yere at kendini, hastalıklarınla birlikte bilinmez ol" diyenden farkın yoktur. Sen de git, kötülüğün tedavisi olmayan ölümcül hastalığıyla hasta ol; kıskançlıklarını, batıl inançlarını nabız gibi gizle, uyaran ve iyileştirebilecek olanlara göstermekten kork. Çok eskiler hastaları da açıkça dışarı çıkarırlardı; görenlerden her biri, kendisi aynı dertten geçmiş ya da geçmiş birine bakmışsa, işe yarar bir şey biliyorsa muhtaç olana söylerdi. Tıp sanatının deneyimden toplanarak böyle büyüdüğünü söylerler. Hastalıklı hayatları ve psykhēnin dertlerini de herkese açmak, onlara dokunmak, her birinin durumunu inceleyerek konuşmak gerekirdi: "Öfkeleniyor musun? Şundan sakın. Kıskanıyor musun? Şunu yap. Âşık mısın? Ben de bir zamanlar âşıktım ama pişman oldum." Şimdi ise inkâr ederek, gizleyerek, örtbas ederek kötülüğü kendilerinde derinleştiriyorlar.
ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐῶμεν· αὐτὸ δὲ τὸ πρᾶγμα πῶς οὐ πονηρόν, λάθε βιώσας; ὡς τυμβωρυχήσας; ἀλλʼ αἰσχρόν ἐστι τὸ ζῆν, ἵνʼ ἀγνοῶμεν πάντες; ἐγὼ δʼ ἂν εἴποιμι, μηδὲ κακῶς βιώσας λάθε, ἀλλὰ γνώσθητι σωφρονίσθητι μετανόησον εἴτʼ ἀρετὴν ἔχεις, μὴ γένῃ ἄχρηστος εἴτε κακίαν, μὴ μείνῃς ἀθεράπευτος. μᾶλλον δὲ διελοῦ καὶ διόρισον, τίνι τοῦτο προστάττεις· εἰ μὲν ἀμαθεῖ καὶ πονηρῷ καὶ ἀγνώμονι, οὐδὲν διαφέρεις τοῦ λέγοντος, λάθε καὶ πυρέττων, λάθε φρενιτίζων, μὴ γνῷ σε ὁ ἰατρός· ἴθι ῥίψας ποι κατὰ σκότου σεαυτόν, ἀγνοούμενος ὁμοῦ τοῖς πάθεσι· καὶ σὺ ἴθι τῇ κακίᾳ νόσον ἀνήκεστον νοσῶν καὶ ὀλέθριον, ἀποκρύπτων τοὺς φθόνους, τὰς δεισιδαιμονίας, ὥσπερ τινὰς σφυγμούς, δεδιὼς παρασχεῖν τοῖς νουθετεῖν καὶ ἰᾶσθαι δυναμένοις. οἱ δὲ σφόδρα παλαιοὶ καὶ τοὺς νοσοῦντας φανερῶς προῆγον· τούτων δʼ ἕκαστος εἴ τι πρόσφορον ἔχοι, παθὼν αὐτὸς ἢ παθόντα θεραπεύσας, ἔφραζε τῷ δεομένῳ· καὶ τέχνην οὕτω φασὶν ἐκ πείρας συνερανιζομένην μεγάλην γενέσθαι. ἔδει δὴ καὶ τοὺς νοσώδεις βίους καὶ τὰ τῆς ψυχῆς πᾶσιν ἀπογυμνοῦν καὶ ἅπτεσθαι καὶ λέγειν ἑκάστων ἐπισκοποῦντα τὰς διαθέσεις ὀργίζῃ; τοῦτο φύλαξαι· ζηλοτυπεῖς; ἐκεῖνο ποίησον· ἐρᾷς; κἀγώ ποτʼ ἠράσθην ἀλλὰ μετενόησα νῦν δʼ ἀρνούμενοι, ἀποκρυπτόμενοι, περιστέλλοντες, ἐμβαθύνουσι τὴν κακίαν ἑαυτοῖς.
3İyilere gizli kalmayı ve bilinmez olmayı öğütlüyorsan, Epameinondas'a "komutanlık yapma", Lykurgos'a "kanun koyma", Thrasybulos'a "tiranı öldürme", Pythagoras'a "eğitme", Sokrates'e "konuşma" demiş olursun. Herkesten önce de kendine, Epikuros: Asya'daki dostlarına mektup yazma, Mısır'dan gelenleri toplama, Lampsakos efebelerini koruma altına alma; herkese bilgeliğini göstermek için kitaplar dağıtma, cenazen için talimat verme. Ortak sofralar neden? Yakınların ve güzellerin toplantıları neden? Metrodoros için, Aristobulos için, Khairedemos için özenle yazılıp derlenen on binlerce satır neden? Ölünce bile gizli kalmasınlar diye mi, yoksa aretēye unutulmayı, sanata eylemsizliği, felsefeye suskunluğu, başarıya hatırlanmamayı buyurasın diye mi?
καὶ μὴν εἴ γε τοῖς χρηστοῖς λανθάνειν καὶ ἀγνοεῖσθαι παραινεῖς, Ἐπαμεινώνδᾳ λέγεις μὴ στρατήγει καὶ Λυκούργῳ μὴ νομοθέτει καὶ Θρασυβούλῳ μὴ τυραννοκτόνει καὶ Πυθαγόρᾳ μὴ παίδευε καὶ Σωκράτει μὴ διαλέγου· καὶ σεαυτῷ πρῶτον Ἐπίκουρε, μὴ γράφε τοῖς ἐν Ἀσίᾳ φίλοις μηδὲ τοῖς ἀπʼ Αἰγύπτου ξενολόγει μηδὲ τοὺς Λαμψακηνῶν ἐφήβους δορυφόρει· μηδὲ διάπεμπε βίβλους, πᾶσι καὶ πάσαις ἐπιδεικνύμενος τὴν σοφίαν, μηδὲ διατάσσου περὶ ταφῆς. τί γὰρ αἱ κοιναὶ τράπεζαι; τί δʼ αἱ τῶν ἐπιτηδείων καὶ καλῶν σύνοδοι; τί δʼ αἱ τοσαῦται μυριάδες στίχων ἐπὶ Μητρόδωρον, ἐπʼ Ἀριστόβουλον, ἐπὶ Χαιρέδημον γραφόμεναι καὶ συντασσόμεναι φιλοπόνως; ἵνα μηδʼ ἀποθανόντες λάθωσιν, ἢ ἵνʼ ἀμνηστίαν νομοθετῇς ἀρετῇ καὶ ἀπραξίαν τέχνῃ καὶ σιωπὴν φιλοσοφίᾳ καὶ λήθην εὐπραγίᾳ;
4Hayattan bilinirliği sofradan ışığı kaldırır gibi kaldırıyorsan, her şey hazdan hazza gizlice yapılsın diye, o zaman gizli yaşa. Elbette: Eğer fahişe Hedeia ile yaşayacak, Leontion'la birlikte ömür sürecek, güzele tükürecek, iyiyi ette ve gıdıklanmalarda bulacaksam. Bu gayeler karanlık ister, gece ister, unutulmayı ve bilinmezliği ister. Ama biri doğa felsefesinde tanrıyı, adaleti ve tanrısal takdiri, ahlakta kanunu, topluluğu ve siyaseti, siyasette yararı değil güzeli övüyorsa, neden gizli yaşasın? Kimseyi eğitmesin, kimse aretēsine imrenmesin, güzel bir örnek olmasın diye mi? Themistokles Atinalılardan gizli kalsaydı Yunanistan Kserkses'i geri püskürtemezdi; Camillus Romalılardan gizli kalsaydı Roma şehri kalmazdı; Platon Dion'dan gizli kalsaydı Sicilya özgür kalmazdı. Sanırım ışık bizi birbirimize yalnız görünür değil, yararlı da kılar; bilinmek de aretēlere yalnız şan değil, eylem imkânı da verir. Epameinondas kırk yaşına kadar bilinmediği için Thebai'ye hiçbir yararı dokunmadı. Sonra güven kazanıp yönetime geldi, yok olmakta olan şehri kurtardı, köleleşen Yunanistan'ı özgürleştirdi; şöhretin ışığında aretēsini zamanında etkin kıldı.
Çünkü kullanıldıkça parlar, soylu tunç gibi; zamanla işlemeyen ev de çöker
der Sophokles. Yalnız ev değil, insanın karakteri de öyle; eylemsizlik içinde bilinmezlik yüzünden küf ve yaşlılık çeker. Dilsiz sessizlik, yerleşik, boş zamanda bir kenara bırakılmış hayat yalnız bedeni değil, psykhēyi de eritir. Gizli sular, gölgelendikleri ve akmadan durdukları için nasıl çürürse, kımıldamayan hayatların da doğuştan yetileri, yararlı bir şeyleri varsa, bozulur ve yaşlanır.
εἰ δʼ ἐκ τοῦ βίου καθάπερ ἐκ συμποσίου φῶς ἀναιρεῖς τὴν γνῶσιν, ὡς πάντα ποιεῖν ἐξ ἡδονῆς πρὸς ἡδονὴν λανθάνουσαν, λάθε βιώσας. πάνυ μὲν οὖν, ἂν μεθʼ Ἡδείας βιοῦν μέλλω τῆς ἑταίρας καὶ Λεοντίῳ συγκαταζῆν καὶ τῷ καλῷ προσπτύειν καὶ τἀγαθόν ἐν σαρκὶ καὶ γαργαλισμοῖς τίθεσθαι· ταῦτα δεῖται σκότους τὰ τέλη, ταῦτα νυκτός, ἐπὶ ταῦτα τὴν λήθην καὶ τὴν ἄγνοιαν. ἐὰν δέ τις ἐν μὲν φυσικοῖς θεὸν ὑμνῇ καὶ δίκην καὶ πρόνοιαν, ἐν δʼ ἠθικοῖς; νόμον καὶ κοινωνίαν καὶ πολιτείαν, ἐν δὲ πολιτείᾳ τὸ καλὸν ἀλλὰ μὴ τὴν χρείαν, διὰ τί λάθῃ βιώσας; ἵνα μηδένα παιδεύσῃ ἢ μηδενὶ ζηλωτὸς ἀρετῆς μηδὲ παράδειγμα καλὸν γένηται; εἰ Θεμιστοκλῆς Ἀθηναίους ἐλάνθανεν, οὐκ ἂν ἡ Ἑλλὰς ἀπεώσατο Ξέρξην· εἰ Ῥωμαίους Κάμιλλος, οὐκ ἂν ἡ Ῥώμη πόλις ἔμεινεν· εἰ Δίωνα Πλάτων, οὐκ ἂν ἠλευθερώθη ἡ Σικελία. ὧσπερ δέ, οἶμαι, τὸ φῶς οὐ μόνον φανεροὺς ἀλλὰ καὶ χρησίμους καθίστησιν ἡμᾶς ἀλλήλοις, οὕτως ἡ γνῶσις οὐ μόνον δόξαν ἀλλὰ καὶ πρᾶξιν ταῖς ἀρεταῖς δίδωσιν. Ἐπαμεινώνδας γοῦν εἰς τεσσαρακοστὸν ἔτος ἀγνοηθείς οὐδὲν ὤνησε Θηβαίους ὕστερον δὲ πιστευθεὶς καὶ ἄρξας τὴν μὲν πόλιν ἀπολλυμένην ἔσωσε, τὴν δʼ Ἑλλάδα δουλεύουσαν ἠλευθέρωσε, καθάπερ ἐν φωτὶ τῇ δόξῃ τὴν ἀρετὴν ἐνεργὸν ἐπὶ καιροῦ παρασχόμενος λάμπει γὰρ ἐν χρείαισιν ὥσπερ εὐγενὴς χαλκός· χρόνῳ δʼ ἀργῆσαν ἤμυσεν οὐ μόνον στέγος ὥς φησι Σοφοκλῆς, ἀλλὰ καὶ ἦθος ἀνδρός, οἷον εὐρῶτα καὶ γῆρας ἐν ἀπραξίᾳ διʼ ἀγνοίας ἐφελκόμενον. ἡσυχία δὲ κωφὴ καὶ βίος ἑδραῖος ἐπὶ σχολῆς ἀποκείμενος οὐ μόνον σῶμα ἀλλὰ καὶ ψυχὴν μαραίνει· καὶ καθάπερ τὰ λανθάνοντα τῶν ὑδάτων τῷ περισκιάζεσθαι καὶ καθῆσθαι μὴ ἀπορρέοντα σήπεται, οὕτω τῶν ἀκινήτων βίων, ὡς ἔοικεν, ἄν τι χρήσιμον ἔχωσι, φθείρονται καὶ ἀπογηράσκουσιν αἱ σύμφυτοι δυνάμεις.
5Görmüyor musun? Gece gelince bedenleri güçlükle kımıldayan ağırlıklar sarar, psykhēleri güçsüz bir gevşeklik alır. Akıl, tembellikten ve kederden sönük bir ateş gibi kendi içine büzülür, uzak ve kopuk görüntülerle titreşir; yalnızca adamın yaşadığını belli edecek kadar. Ama güneş doğup
aldatıcı rüyaları kovunca,
herkesin eylemlerini ve düşüncelerini bir araya katıp ışıkla birlikte uyandırıp canlandırınca, Demokritos'un dediği gibi "yeni günle yeni düşünen" insanlar, birbirlerine duydukları dürtüyle gergin bir ip gibi çekilerek, her biri bir yerden işlerine kalkarlar.
οὐχ ὁρᾷς, ὅτι νυκτὸς μὲν ἐπιούσης τά τε σώματα δυσεργεῖς βαρύτητες ἴσχουσι καὶ τὰς ψυχὰς ὄκνοι καταλαμβάνουσιν ἀδρανεῖς, καὶ συσταλεὶς; ὁ λογισμὸς εἰς ἑαυτὸν ὥσπερ πῦρ ἀμαυρὸν ὑπʼ ἀργίας καὶ κατηφείας μακρὰν διεσπασμέναις πάλλεται φαντασίαις, ὅσον αὐτὸ τὸ ζῆν τὸν ἄνθρωπον ὑποσημαίνειν; ἦμος δʼ ἠπεροπῆας; ἀπεπτοίησεν ὀνείρους ὁ ἥλιος ἀνασχὼν καὶ καθάπερ εἰς ταὐτὸ συμμίξας ἐπέστρεψε καὶ συνώρμησε τῷ φωτὶ τὰς πράξεις καὶ τὰς νοήσεις τὰς ἁπάντων, ὥς φησι Δημόκριτος νέα ἐφʼ ἡμέρῃ φρονέοντες ἅνθρωποι, τῇ πρὸς ἀλλήλους ὁρμῇ καθάπερ ἀρτήματι συντόνῳ σπασθέντες, ἄλλος ἀλλαχόθεν ἐπὶ τὰς πράξεις ἀνίστανται.
6Ben hayatın kendisinin, doğmanın ve insanın oluşa katılmasının tanrı tarafından bilinmek için verildiğini düşünüyorum. İnsan bütün evrende küçük parçalar hâlinde dağılıp hareket ederken belirsiz ve bilinmezdir; oluşunca kendi kendisiyle birleşir, büyüklük kazanır, parlar, belirsizken açık, görünmezken görünür olur. Çünkü bilgi bazılarının dediği gibi ousiaya giden yol değildir, ousiadan bilgiye giden yoldur; oluşan her şeyi yapmaz, gösterir. Tıpkı yok oluşun da var olanın olmayana kaldırılması değil, çözülmüş olanın belirsizliğe götürülmesi olması gibi. Bu yüzden atalardan kalma eski törelere göre güneşi Apollon sayarak ona Delios ve Pythios derler. Zıt yazgının efendisine ise, tanrı olsun daimōn olsun, Hades adını verirler; çünkü çözülünce bilinmeyen ve görünmeyen yere gideriz; o ise
karanlık gecenin ve tembel uykunun efendisidir.
Sanırım eskiler insana "phōs" da derlerdi, çünkü herkeste, yakınlık sebebiyle, bilinmek ve bilmek için güçlü bir aşk doğuştan vardır. Bazı filozoflar psykhēnin kendisini de ousiası bakımından ışık sayar; delillerinden biri de şudur: Psykhē var olanlar arasında en çok bilgisizliğe katlanamaz, ışıksız her şeyden kaçar, kendisine korku ve kuşku dolu görünen karanlıktan sarsılır. Işık ise ona o kadar hoş ve arzulanır gelir ki tabiatça hoş olan başka hiçbir şeyden ışıksız, karanlıkta sevinmez; ışık, ortak bir tatlandırıcı gibi karışarak her hazzı, her uğraşı ve zevki neşeli ve dost canlısı kılar. Kendini bilinmezliğe atan, karanlığa bürünen, hayatını boş bir mezara gömen kişi ise oluşun kendisinden bıkmış, var olmaktan vazgeçmiş gibidir.
δοκῶ δʼ ἐγὼ καὶ τὸ ζῆν αὐτὸ καὶ ὅλως τὸ φῦναι καὶ μετασχεῖν ἀνθρώπῳ γενέσεως εἰς γνῶσιν ὑπὸ θεοῦ δοθῆναι· ἔστι δʼ ἄδηλος καὶ ἄγνωστος ἐν τῷ παντὶ πόλῳ καὶ κατὰ μικρὰ καὶ σποράδην φερόμενος· ὅταν δὲ γένηται, συνερχόμενος αὑτῷ καὶ λαμβάνων μέγεθος ἐκλάμπει καὶ καθίσταται δῆλος ἐξ ἀδήλου καὶ φανερὸς ἐξ ἀφανοῦς. οὐ γὰρ εἰς οὐσίαν ὁδὸς ἡ γνῶσις ὡς ἔνιοι λέγουσιν, ἀλλʼ οὐσίας εἰς γνῶσιν· οὐ γὰρ ποιεῖ τῶν γιγνομένων ἕκαστον ἀλλὰ δείκνυσιν· ὥσπερ οὐδʼ ἡ φθορὰ τοῦ ὄντος ἄρσις εἰς τὸ μὴ ὄν ἐστιν, ἀλλὰ μᾶλλον εἰς τὸ ἄδηλον ἀπαγωγὴ τοῦ διαλυθέντος. ὅθεν δὴ τὸν μὲν ἣλιον Ἀπόλλωνα κατὰ τοὺς πατρίους καὶ παλαιοὺς θεσμοὺς νομίζοντες Δήλιον καὶ Πύθιον προσαγορεύουσι· τὸν δὲ τῆς ἐναντίας κύριον μοίρας, εἴτε θεὸς εἴτε δαίμων ἐστίν, Ἅιδην ὀνομάζουσιν, ὡς ἂν εἰς ἀειδὲς καὶ ἀόρατον ἡμῶν, ὅταν διαλυθῶμεν, βαδιζόντων νυκτὸς ἀιδνᾶς ἀεργηλοῖὸ θʼ ὕπνου κοίρανον. οἶμαι δὲ καὶ τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν οὑτωσὶ φῶτα καλεῖν τοὺς παλαιούς, ὅτι τοῦ γιγνώσκεσθαι καὶ γιγνώσκειν ἑκάστῳ διὰ συγγένειαν ἔρως ἰσχυρὸς ἐμπέφυκεν. αὐτήν τε τὴν ψυχὴν ἔνιοι τῶν φιλοσόφων φῶς εἶναι τῇ οὐσίᾳ νομίζουσιν, ἄλλοις τε, χρώμενοι τεκμηρίοις καὶ ὅτι τῶν ὄντων μάλιστα τὴν μὲν ἄγνοιαν ἡ ψυχὴ δυσανασχετεῖ καὶ πᾶν τὸ ἀφεγγὲς ἐξαιρεῖ καὶ ταράττεται πρὸς τὰ σκοτεινά, φόβου καὶ ὑποψίας ὄντα πλήρη πρὸς αὐτήν ἡδὺ δʼ αὐτῇ καὶ ποθεινὸν οὕτω τὸ φῶς ἐστιν, ὥστε μηδʼ ἄλλῳ τινὶ τῶν φύσει τερπνῶν ἄνευ φωτὸς ὑπὸ σκότους χαίρειν, ἀλλὰ τοῦτο πᾶσαν ἡδονὴν καὶ πᾶσαν διατριβὴν καὶ ἀπόλαυσιν, ὥσπερ τι κοινὸν ἥδυσμα καταμιγνύμενον, ἱλαρὰν ποιεῖ καὶ φιλάνθρωπον. ὁ δʼ εἰς τὴν ἄγνοιαν αὑτὸν ἐμβαλὼν καὶ σκότος περιαμπισχόμενος καὶ κενοταφῶν τὸν βίον ἔοικεν αὐτὴν βαρύνεσθαι τὴν γένεσιν καὶ ἀπαυδᾶν πρὸς τὸ εἶναι.
7Oysa kanaate göre dindarların yeri şöyledir:
onlara aşağıda burada gece iken güneşin kudreti parlar, kızıl güllü çayırlarda, meyvesiz çiçekli ve gölgeli ağaçların çiçekleriyle bezenmiş
bir ova uzanır; dalgasız ve pürüzsüz ırmaklar akar, geçmiş ve şimdiki şeylerin hatıraları ve sözleriyle vakit geçirir, birlikte olurlar. Üçüncü yol, dinsizce ve kanunsuzca yaşamış olanların yoludur; psykhēleri bir karanlığa ve uçuruma iter,
karanlık gecenin ağır ırmakları sonsuz karanlığı oradan püskürtür,
ceza görenleri alır, bilinmezlikle ve unutuşla gizler. Çünkü yerde yatan kötülerin karaciğerini akbabalar sürekli yemez, karaciğer yanmış ya da çürümüştür. Ağır yükler de ceza görenlerin bedenlerini ezmez, yormaz; çünkü
kaslar artık etleri ve kemikleri tutmaz.
Ölülerde cezanın dayanacağı katı bir beden kalıntısı da yoktur. Kötü yaşayanların gerçek tek cezası şöhretsizlik, bilinmezlik ve tamamen yok oluştur; bu onları güleryüzsüz ırmağa, Lethe'den kaldırıp dipsiz ve uçsuz bir denize batırır, yararsızlığı, eylemsizliği, her türlü bilinmezliği ve şöhretsizliği de birlikte sürükler.
καίτοι τῆς γε δόξης καὶ τοῦ εἶναι φύσιν εὐσεβῶν χῶρον τοῖσι λάμπει μὲν μένος ἀελίου τὰν ἐνθάδε νύκτα κάτω, φοινικορόδοις ἐνὶ λειμώνεσσι, καὶ τοῖσιν ἀκάρπων μὲν ἀνθηρῶν καὶ σκυθίων δένδρων ἄνθεσι τεθηλὸς ἀναπέπταται πεδίον καὶ ποταμοί τινες ἄκλυστοι καὶ λεῖοι διαρρέουσι, καὶ διατριβὰς ἔχουσιν ἐν μνήμαις καὶ λόγοις τῶν γεγονότων καὶ ὄντων παραπέμποντες αὑτοὺς καὶ συνόντες. ἡ δὲ τρίτη τῶν ἀνοσίως βεβιωκότων καὶ παρανόμως ὁδός ἐστιν, εἰς ἔρεβός τι καὶ βάραθρον ὠθοῦσα τὰς ψυχὰς ἔνθεν τὸν ἄπειρον ἐρεύγονται σκότον βληχροὶ δνοφερᾶς νυκτὸς ποταμοί δεχόμενοι καὶ ἀποκρύπτοντες ἀγνοίᾳ καὶ λήθῃ τοὺς κολαζομένους. οὐ γὰρ οὔτε γῦπες κειμένων ἐν γῇ τῶν πονηρῶν κείρουσιν ἀεὶ τὸ ἧπαρ· κατακέκαυται γὰρ ἢ κατασέσηπεν οὔτε βαρῶν τινων ἀχθοφορίαι θλίβουσι καὶ καταπονοῦσι τὰ σώματα τῶν κολαζομένων οὐ γὰρ ἔτι σάρκας τε καὶ ὀστέα ἶνες ἔχουσιν. οὐδʼ ἔστιν ὑπόλειμμα σώματος τοῖς τεθνηκόσι τιμωρίας ἀπέρεισιν ἀντιτύπου δέξασθαι δυνάμενον· ἀλλʼ ἓν κολαστήριον ὡς ἀληθῶς τῶν κακῶς βιωσάντων, ἀδοξία καὶ ἄγνοια καὶ παντελῶς ἀφανισμός, ὃς αἴρων εἰς τὸν ἀμειδῆ ποταμὸν ἀπὸ τῆς Λήθης καταποντίζει εἰς ἄβυσσον καὶ ἀχανὲς πέλαγος, ἀχρηστίαν καὶ ἀπραξίαν καὶ πᾶσάν ἄγνοιαν καὶ ἀδοξίαν συνεφελκόμενον.