İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Lakon Gelenekleri

Τὰ παλαιὰ τῶν Λακεδαιμονίων ἐπιτηδεύματα

1Ortak sofralara giren herkese en yaşlıları kapıyı gösterip "Bu kapıdan hiçbir söz dışarı çıkmaz" derdi.

1

τῶν εἰσιόντων εἰς τὰ συσσίτια ἑκάστῳ δεικνύων ὁ πρεσβύτατος τὰς θύρας, διὰ τούτων, φησίν, οὐδεὶς ἐξέρχεται λόγος.

2En çok beğendikleri yemek kara çorba denen çorbaydı; yaşlılar et istemez, bunu gençlere bırakırlardı. Rivayete göre Sicilya tiranı Dionysios bu yüzden bir Lakon aşçı satın aldı ve ne pahasına olursa olsun çorbayı ona yapmasını buyurdu. Tadına bakınca tiksinip tükürdü. Aşçı "Kral" dedi, "bu çorba Lakon usulü idman yapıp Eurotas'ta yıkandıktan sonra içilir."

2

δοκιμαζομένου μάλιστα παρʼ αὐτοῖς τοῦ μέλανος λεγομένου ζωμοῦ, ὥστε μὴ κρεαδίου δεῖσθαι τοὺς πρεσβυτέρους, παραχωρεῖν δὲ τοῖς νεανίσκοις, λέγεται Διονύσιος ὁ τῆς Σικελίας τύραννος τούτου χάριν Λακωνικὸν μάγειρον πρίασθαι καὶ προστάξαι σκευάσαι αὐτῷ μηδενὸς φειδόμενον ἀναλώματος· ἔπειτα γευσάμενον καὶ δυσχεράναντα ἀποπτύσαι καὶ τὸν μάγειρον εἰπεῖν, ὦ βασιλεῦ, τοῦτον δεῖ τὸν ζωμὸν γυμνασάμενον Λακωνικῶς καὶ τῷ Εὐρώτᾳ λελουμένον ἐποψᾶσθαι.

3Lakonlar ortak sofralarda ölçülü içtikten sonra meşalesiz ayrılırdı. Ne o yolda ne başka bir yolda ışıkla yürümelerine izin yoktu; böylece karanlıkta ve gecede korkusuzca yürümeye alışacaklardı.

3

πιόντες οἱ Λάκωνες ἐν τοῖς συσσιτίοις μετρίως ἀπίασι δίχα λαμπάδος· οὐ γὰρ ἔξεστι πρὸς φῶς βαδίζειν οὔτε ταύτην οὔτε ἄλλην ὁδόν, ὅπως ἐθίζωνται σκότους καὶ νυκτὸς εὐθαρσῶς καὶ ἀδεῶς ὁδεύειν.

4Okuma yazmayı ihtiyaç kadar öğrenirlerdi. Başka her türlü eğitimi insanlardan olduğu kadar sözlerden de sürgün ederlerdi. Eğitimleri güzelce yönetilmeye, zahmete dayanmaya, savaşta kazanmaya ya da ölmeye yönelikti.

4

γράμματα ἕνεκα τῆς χρείας ἐμάνθανον· τῶν δὲ ἄλλων παιδευμάτων ξενηλασίαν ἐποιοῦντο, οὐ μᾶλλον ἀνθρώπων ἢ λόγων. δὲ παιδεία ἦν αὐτοῖς πρὸς τὸ ἄρχεσθαι καλῶς καὶ καρτερεῖν πονοῦντα καὶ μαχόμενον νικᾶν ἢ ἀποθνήσκειν.

5Gömleksiz dolaşırlar, yılda bir tek elbise alırlardı. Bedenleri kurumuş olur, çoğunlukla hamamdan ve yağlanmaktan uzak dururlardı.

5

διετέλουν δὲ καὶ ἄνευ χιτῶνος, ἓν ἱμάτιον εἰς τὸν ἐνιαυτὸν λαμβάνοντες, αὐχμηροὶ τὰ σώματα καὶ λουτρῶν καὶ ἀλειμμάτων κατὰ τὸ πλεῖστον ἀπεχόμενοι.

6Gençler bölük bölük, sürü sürü, Eurotas kıyısında biten kamışların uçlarını demirsiz, elleriyle koparıp kendi taşıdıkları hasır yataklarda birlikte uyurlardı. Kışın da "kurt öldüren" denen otu altlarına serer, yataklarına karıştırırlardı; bu otun ısıtan bir özelliği olduğu düşünülürdü.

6

ἐκάθευδον. δὲ οἱ νέοι ὁμοῦ κατʼ ἴλην καὶ κατὰ ἀγέλην ἐπὶ στιβάδων, ἃς αὐτοὶ συνεφόρουν, τοῦ παρὰ τῷ Εὐρώτᾳ πεφυκότος καλάμου τὰ ἄκρα ταῖς χερσὶν ἄνευ σιδήρου κατακλάσαντες - ἐν δὲ τῷ χειμῶνι τοὺς λεγομένους λυκόφονας ὑπεβάλλοντο καὶ κατεμείγνυσαν ταῖς στιβάσι, θερμαντικὸν ἔχειν τι τῆς ὕλης δοκούσης.

7Psykhēsi değerli gençlere sevgi beslemek serbestti; bedence yaklaşmak ise ayıp sayılırdı, çünkü bu bedeni sevmek olurdu, psykhēyi değil. Böyle utanç verici bir yakınlıkla suçlanan kimse ömür boyu vatandaşlık onurunu yitirirdi.

7

ἐρᾶν τῶν τὴν ψυχὴν σπουδαίων παίδων ἐφεῖτο· τὸ δὲ πλησιάζειν αἰσχρὸν νενόμιστο, ὡς τοῦ σώματος ἐρῶντας ἀλλʼ οὐ τῆς ψυχῆς· ὁ δὲ ἐγκληθεὶς ὡς ἐπʼ αἰσχύνῃ πλησιάζων ἄτιμος διὰ βίου ἦν.

8Yaşlıların gençlere nereye ve ne için gittiklerini sorması, cevap vermeyen ya da bahane uyduranı azarlaması âdetti. Gözünün önünde hata yapanı azarlamayan, hata yapanla aynı cezayı görürdü; azarlanmaya kızan da büyük ayıp ederdi.

8

ἔθος ἦν καὶ τοὺς νεωτέρους ὑπὸ τῶν πρεσβυτέρων ἐρωτᾶσθαι ποῦ πορεύονται καὶ ἐπὶ τί, καὶ τὸν μὴ ἀποκρινόμενον ἢ προφάσεις πλέκοντα ἐπιπλήττειν ὁ δὲ μὴ ἐπιπλήττων παρόντος αὐτοῦ ἁμαρτάνοντα ἔνοχος ἦν τῷ ἴσῳ ἐπιτιμίῳ ᾧπερ καὶ ὁ ἁμαρτών· καὶ ὁ δυσχεραίνων δέ, εἰ ἐπιτιμῷτο, ἐν μεγάλῳ ὀνείδει ἦν.

9Biri hata yaparken yakalanırsa şehirdeki sunaklardan birinin çevresinde dönüp kendisi hakkında yazılmış bir yergi şarkısı söylemek zorundaydı; bu, kendi kendini azarlamaktan başka bir şey değildi.

9

εἴ τις φωραθείη ἁμαρτάνων, ἔδει τοῦτον βωμόν τινα τῶν ἐν τῇ πόλει κύκλῳ περιιέναι, ψόγον ᾄδοντα πεποιημένον εἰς ἑαυτόν· ὅπερ ἦν οὐδὲν ἕτερον ἢ ἐπιπλήττειν αὐτὸν ἑαυτῷ.

10Gençler yalnız kendi babalarına saygı duyup itaat etmekle kalmaz, bütün yaşlılara hürmet ederdi: Yolda kenara çekilir, oturdukları yerden kalkar, yanlarında sessiz dururlardı. Bu yüzden herkes, başka şehirlerdeki gibi yalnız kendi çocuklarına, kölelerine ve mallarına değil, komşusununkilere de kendininkiler gibi hükmederdi; böylece insanlar olabildiğince ortak yaşayacak, her şeyi kendi malları gibi gözeteceklerdi.

10

καὶ τοὺς νέους δὲ οὐ μόνον τοὺς ἰδίους αἰδεῖσθαι πατέρας καὶ ὑπηκόους τούτοις εἶναι, ἀλλὰ πάντας τοὺς πρεσβυτέρους ἐντρέπεσθαι, καὶ ὁδῶν ὑποχωροῦντας καὶ καθέδρας ὑπεξισταμένους καὶ παρόντων ἡσυχάζοντας. διὸ καὶ ἦρχεν ἕκαστος οὐχ ὥσπερ ἐν ταῖς ἄλλαις πόλεσι τῶν αὑτοῦ τέκνων καὶ δούλων καὶ κτημάτων, ἀλλʼ ὥσπερ τῶν αὑτοῦ καὶ τῶν τοῦ πλησίον, ὅπως ὅτι μάλιστα κοινωνῶσι καὶ φροντίζωσιν ὡς οἰκείων.

11Biri tarafından cezalandırılan çocuk bunu babasına söylerse, babanın duyup ona bir o kadar daha vurmaması ayıp sayılırdı; çünkü atalarından gelen eğitim sayesinde birbirlerine güvenirler, kimsenin çocuklara utanç verici bir şey buyurmayacağına inanırlardı.

11

παῖς δὲ ὑπό τινος κολασθείς, εἰ τῷ πατρὶ ἐξήγγειλεν, αἰσχρὸν ἦν τῷ πατρὶ μὴ προσεντεῖναι ἀκούσαντα πάλιν ἑτέρας· ἐπίστευον γὰρ ἑαυτοῖς ἐκ τῆς πατρίου ἀγωγῆς μηδὲν αἰσχρὸν προστάξαι τοῖς τέκνοις.

12Gençler ellerinden gelen yiyeceği de çalarlardı; uyuyanlara ya da gevşekçe bekçilik yapanlara ustaca saldırmayı öğrenirlerdi. Yakalananın cezası dayak ve aç kalmaktı. Yemekleri kıt olurdu ki yokluğu kendi çabalarıyla gidermek zorunda kalıp cesaret ve kurnazlık kazansınlar.

12

κλέπτουσι δὲ οἱ νέοι καὶ τῶν σιτίων ὅ τι ἂν δύνωνται, μανθάνοντες εὐφυῶς ἐπιτίθεσθαι τοῖς καθεύδουσιν ἢ ῥᾳθύμως φυλάττουσι· τῷ δὲ ἁλόντι ζημία πληγαὶ καὶ τὸ πεινῆν. γλίσχρον γὰρ αὐτοῖς ἐστι δεῖπνον, ὅπως διʼ αὑτῶν ἀμυνόμενοι τὴν ἔνδειαν ἀναγκάζωνται τολμᾶν καὶ πανουργεῖν.

13Yemek kıtlığının amacı buydu. Kıt olmasının bir sebebi de hiç doymamaya, aç kalabilmeye alışmalarıydı. Çünkü aç da olsa çalışabilenlerin savaşta daha işe yarar olacağını, az harcamayla uzun süre idare edenlerin de kendine hâkim ve tutumlu olacağını düşünürlerdi. Ne bulursa onu yiyecek kadar katıksızlığa katlanmanın da kıt beslenmeyle bedeni daha sağlıklı yaptığına inanırlardı. Bedenin derinliğine ve genişliğine sıkıştırılan büyüme hamlesinin onu yukarı doğru uzattığını ve güzelleştirdiğini söylerlerdi; çünkü zayıf, boş bedenler gelişime uyar, çok beslenmiş olanlar ise ağırlıkları yüzünden direnirdi.

13

τόδε ἔργον τῆς σιτοδείας· διά τε ταῦτα γλίσχρα ἦν καὶ ἵνʼ ἐθίζωνται μηδέποτε γίγνεσθαι πλήρεις, δύνασθαι δὲ πεινῆν· οὕτω γὰρ ᾤοντο καὶ ἐν πολέμῳ χρησιμωτέρους ἔσεσθαι, εἰ δύναιντο καὶ ἀσιτήσαντες ἐπιπονῆσαι· καὶ ἐγκρατεστέρους δὲ καὶ εὐτελεστέρους, εἰ πλείω χρόνον διάγοιεν ἀπὸ μικρᾶς δαπάνης· τὴν δʼ ἀνοψίαν ὑποφέρειν, ὡς βρῶμα τὸ τυχὸν προσφέρεσθαι, ᾤοντο ὑγιεινότερα τὰ σώματα ἀπὸ τῆς ἐλλειπούσης ποιεῖν τροφῆς, νομίζοντες εἰς βάθος τε καὶ πλάτος ὁρμῇ πιεζόμενα ἐπαίρειν εἰς ὕψος τὰ σώματα, καὶ καλὰ δὲ ποιεῖν· τὰς γὰρ ἰσχνὰς καὶ διακένους ἕξεις ὑπακούειν πρὸς τὴν διάρθρωσιν, τὰς δὲ πολυτρόφους διὰ βάρος ἀντιβαίνειν.

14Şarkılara ve ezgilere de aynı derecede önem verirlerdi. Bunlar thymosu ve yüksek ruhu uyandıran, coşkulu ve eyleme iten bir iğne gibiydi. Dilleri sade ve gösterişsizdi. Yalnız Sparta uğruna soylu bir hayat yaşayıp ölenlerin ve mesut sayılanların övgüsünü, korkaklığın yergisini, onların acılı ve bedbaht bir hayat sürdüğünü, her yaşa yakışan aretē vaadini ve övüncünü içerirdi.

14

ἐσπούδαζον δὲ καὶ περὶ τὰ μέλη καὶ τὰς ᾠδὰς οὐδὲν ἧττον κέντρον δʼ εἶχε ταῦτα ἐγερτικὸν θυμοῦ καὶ φρονήματος καὶ παραστατικὸν ὁρμῆς ἐνθουσιώδους καὶ πρακτικῆς. καὶ ἡ λέξις ἦν ἀφελὴς καὶ ἄθρυπτος· οὐδὲν δʼ ἕτερον εἶχεν ἢ ἐπαίνους τῶν γεννικῶς ζησάντων καὶ ὑπὲρ τῆς Σπάρτης ἀποθανόντων καὶ εὐδαιμονιζομένων, καὶ ψόγους τῶν τρεσάντων ὡς ἀλγεινὸν καὶ κακοδαίμονα βιούντων βίον ἐπαγγελίαν τε καὶ μεγαλαυχίαν πρὸς ἀρετὴν πρέπουσαν ταῖς ἡλικίαις.

15Üç yaşa karşılık üç koro bulunurdu ve bayramlarda toplanırlardı. Yaşlılar korosu başlayıp şöyle söylerdi:

"Biz bir zamanlar yiğit gençlerdik."

Sonra olgun erkekler korosu karşılık verirdi:

"Biz şimdi öyleyiz; istersen bak."

Üçüncüsü olan çocuklar korosu da şöyle derdi:

"Biz ise çok daha güçlü olacağız."

15

τριῶν οὖν χορῶν ὄντων κατὰ τὰς τρεῖς ἡλικίας καὶ συνισταμένων ἐν ταῖς ἑορταῖς, ὁ μὲν τῶν γερόντων ἀρχόμενος ᾖδεν, ἁμές ποκʼ ἦμες ἄλκιμοι νεανίαι· εἶτα ὁ τῶν ἀκμαζόντων ἀνδρῶν ἀμειβόμενος, ἁμὲς δέ γʼ εἰμές· αἰ δὲ λῇς, αὐγάζεο· ὁ δὲ τρίτος ὁ τῶν παίδων, ἁμὲς δὲ γʼ ἐσσόμεσθα πολλῷ κάρρονες.

16Yürüyüş ritimleri de cesarete, yürekliliğe ve ölümü küçümsemeye teşvik ederdi; bunları korolarda ve düşmana aulos eşliğinde yürürken kullanırlardı. Çünkü Lykurgos savaş talimine müzik sevgisini de eklemişti; aşırı savaşçılık ahenkle karışarak uyuma kavuşsun diye. Bu yüzden kral savaşlarda Muzlara kurban keserdi ki savaşanlar konuşulmaya değer işler yapsın, güzel bir anıya kavuşsun.

16

καὶ οἱ ἐμβατήριοι δὲ ῥυθμοὶ παρορμητικοὶ πρὸς ἀνδρείαν καὶ θαρραλεότητα καὶ ὑπερφρόνησιν θανάτου, οἷς ἐχρῶντο ἔν τε χοροῖς καὶ πρὸς αὐλὸν ἐπάγοντες τοῖς πολεμίοις. ὁ γὰρ Λυκοῦργος παρέζευξε τῇ κατὰ πόλεμον ἀσκήσει τὴν φιλομουσίαν, ὅπως τὸ ἄγαν πολεμικὸν τῷ ἐμμελεῖ κερασθὲν συμφωνίαν καὶ ἁρμονίαν ἔχῃ διὸ καὶ ἐν ταῖς μάχαις προεθύετο ταῖς Μούσαις ὁ βασιλεύς, ἵνα λόγου ἀξίας παρέχωσι τὰς πράξεις οἱ μαχόμενοι καὶ μνήμης εὐκλεοῦς.

17Eski müziğin kurallarını çiğneyen birine izin vermezlerdi. Çağının en iyi kitharacısı ve kahramanlık işlerinin övücüsü, daha eski kuşaktan Terpandros'u bile ephorlar cezalandırdı; sesi çeşitlendirmek için fazladan tek bir tel taktığı için kitharasını alıp bir kazığa çaktılar. Çünkü yalnız daha sade ezgileri beğenirlerdi. Timotheos Karneia şenliklerinde yarışırken ephorlardan biri eline bıçak aldı ve yedi teli aşan fazla telleri hangi taraftan kesmesi gerektiğini sordu.

17

εἰ δέ τις παραβαίνοι τι τῆς ἀρχαίας μουσικῆς, οὐκ ἐπέτρεπον ἀλλὰ καὶ τὸν Τέρπανδρον ἀρχαϊκώτερον ὄντα καὶ ἄριστον τῶν καθʼ ἑαυτὸν κιθαρῳδῶν καὶ τῶν ἡρωικῶν πράξεων ἐπαινέτην, ὅμως οἱ ἔφοροι ἐζημίωσαν καὶ τὴν κιθάραν αὐτοῦ προσεπαττάλευσαν φέροντες, ὅτι μίαν μόνην χορδὴν ἐνέτεινε περισσοτέραν τοῦ ποικίλου τῆς φωνῆς χάριν μόνα γὰρ τὰ ἁπλούστερα τῶν μελῶν ἐδοκίμαζον. Τιμοθέου δὲ ἀγωνιζομένου τὰ Κάρνεια, εἷς τῶν ἐφόρων μάχαιραν λαβὼν ἠρώτησεν αὐτὸν ἐκ ποτέρου τῶν μερῶν ἀποτέμῃ τὰς πλείους τῶν ἑπτὰ χορδῶν.

18Lykurgos cenazelerdeki bütün batıl inançları kaldırdı; ölülerin şehirde gömülmesine, mezarların tapınakların yanında olmasına izin verdi. Kirlilik inançlarını da kaldırdı. Ölüyle birlikte hiçbir şey gömülmesine izin vermedi, herkesin cesedini kırmızı bir örtü ve zeytin yapraklarıyla eşit şekilde sardırdı. Savaşta ölenler dışında mezarlardaki yazıları, yas tutmayı ve ağıtları da kaldırdı.

18

τῶν δὲ ταφῶν ἀνεῖλε τὴν δεισιδαιμονίαν ἅπασαν ὁ Λυκοῦργος, ἐν τῇ πόλει θάπτειν τοὺς νεκροὺς καὶ πλησίον ἔχειν τὰ μνημεῖα τῶν ἱερῶν συγχωρήσας. περιεῖλε δὲ καὶ τοὺς μιασμούς. συνθάπτειν δὲ οὐδὲν ἐπέτρεψεν, ἀλλʼ ἐν φοινικίδι καὶ φύλλοις ἐλαίας θέντας τὸ σῶμα περιστέλλειν κατʼ ἴσον ἅπαντας. ἀνεῖλε δὲ καὶ τὰς ἐπιγραφὰς τὰς ἐπὶ τῶν μνημείων, πλὴν τῶν ἐν πολέμῳ τελευτησάντων, καὶ τὰ πένθη καὶ τοὺς ὀδυρμούς.

19Yabancı âdetler ve terbiyesiz yaşayışlar bulaşmasın diye yurt dışına çıkmaları yasaktı.

19

ἀποδημεῖν δὲ οὐκ ἐξῆν αὐτοῖς, ἵνα μὴ ξενικῶν ἐθῶν καὶ βίων ἀπαιδεύτων μετέχωσι.

20Lykurgos yabancıların sürülmesini de getirdi; içeri sızanlar vatandaşlara kötülük öğretmesin diye.

20

καὶ ξενηλασίας δὲ εἰσηγήσατο, ὅπως οἱ παρεισρέοντες μὴ διδάσκαλοι κακοῦ τινος τοῖς πολίταις ὑπάρχωσι.

21Vatandaşlardan çocukların eğitimine katlanmayan, şehrin haklarından yararlanamazdı.

21

τῶν πολιτῶν ὃς ἂν μὴ ὑπομείνῃ τὴν τῶν παίδων ἀγωγὴν οὐ μετεῖχε τῶν τῆς πόλεως δικαίων.

22Bazıları, yabancılardan bu talime katlananın da Lykurgos'un isteğiyle, başlangıçta belirlenen paya katıldığını söyler. Satmak yasaktı.

22

ἔνιοι δʼ ἔφασαν ὅτι καὶ τῶν ξένων ὃς ἂν ὑπομείνῃ τὴν τοιαύτην ἄσκησιν τῆς πολιτείας κατὰ τὸ βούλημα τοῦ Λυκούργου μετεῖχε τῆς ἀρχῆθεν διατεταγμένης μοίρας. πωλεῖν δʼ οὐκ ἐξῆν.

23Gerekince komşularının kölelerini kendi köleleri gibi kullanmak, sahipleri kullanmıyorsa köpeklerini ve atlarını da kullanmak âdetti. Kırda birinin bir şeyi eksik kalırsa sahibinin deposunu açıp ihtiyacını alır, mührünü basıp kapatırdı.

23

τοῖς τῶν πλησίον δʼ οἰκέταις ὡς ἰδίοις χρῆσθαι ἔθος ἦν, εἴ που δέοιντο, καὶ κυσὶ καὶ ἵπποις, εἰ μὴ οἱ δεσπόται χρῄζοιεν καὶ ἐν ἀγρῷ δὲ εἴ τίς τινος ἐλλιπὴς γενόμενος δεηθείη, ἀνοίξας καὶ βαστάσας τὰ ἐπιτήδεια τοῦ ἔχοντος, τὰ σημεῖα σημηνάμενος κατέλειπεν.

24Savaşta kırmızı elbiseler giyerlerdi. Çünkü hem bu rengi erkekçe bulurlardı, hem kan rengi tecrübesizlere daha çok korku verirdi, hem de biri yaralanırsa aynı renk sayesinde düşman fark etmez, bu da işe yarardı.

24

ἐν τοῖς πολέμοις φοινικίσιν ἐχρῶντο· ἅμα μὲν γὰρ ἡ χρόα ἐδόκει αὐτοῖς ἀνδρικὴ εἶναι, ἅμα δὲ τὸ αἱματῶδες τοῦ χρώματος πλείονα τοῖς ἀπείροις φόβον παρέχει, καὶ τὸ μὴ εὐπερίφωρον δὲ τοῖς πολεμίοις εἶναι, ἐάν τις αὐτῶν πληγῇ, ἀλλὰ διαλανθάνειν διὰ τὸ ὁμόχρουν χρήσιμον.

25Düşmanı savaş hilesiyle yendiklerinde Ares'e bir öküz, açık savaşta yendiklerinde ise bir horoz kurban ederlerdi; önderleri yalnız savaşçı değil, usta komutan olmaya da alıştırıyorlardı.

25

ὅταν στρατηγήματι τοὺς πολεμίους νικήσωσι, βοῦν τῷ Ἄρει θύουσιν· ὅταν δʼ ἐκ τοῦ φανεροῦ, ἀλεκτρυόνα, ἐθίζοντες τοὺς ἡγουμένους οὐ μόνον πολεμικοὺς ἀλλὰ καὶ στρατηγικοὺς εἶναι.

26Dualarına haksızlığa katlanabilmeyi de eklerlerdi.

26

ταῖς εὐχαῖς προστιθέασι τὸ ἀδικεῖσθαι δύνασθαι.

27Duaları iyilere güzel şeyler vermesiydi, başka bir şey değil.

27

εὐχὴ δʼ αὐτῶν διδόναι τὰ καλὰ ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς, καὶ πλέον οὐδέν.

28Silahlı Aphrodite'ye taparlardı. Kadın olsun erkek olsun bütün tanrıları mızraklı yaparlardı; çünkü hepsinin savaş aretēsine sahip olduğunu düşünürlerdi.

28

Ἀφροδίτην σέβουσι τὴν ἐνόπλιον καὶ πάντας δὲ τοὺς θεοὺς θήλεις καὶ ἄρρενας λόγχας ἔχοντας ποιοῦνται, ὡς ἁπάντων τὴν πολεμικὴν ἀρετὴν ἐχόντων.

29Atasözü olarak da "Elini uzatıp talihe seslen" derlerdi; yani tanrılara, bir işe girişip çalışırken seslenmek gerekir, yoksa olmaz.

29

ἐπιλέγουσι δὲ καὶ οἱ παροιμιαζόμενοι τὰν χεῖρα ποτιφέροντα τὰν τύχαν καλεῖν, ὡς δέον ἐπικαλεῖσθαι τοὺς θεοὺς μετὰ τοῦ ἐγχειρεῖν τι καὶ πράττειν, ἄλλως δὲ μή.

30Çocuklara, çok şarap içmekten vazgeçirmek için Helotları sarhoş edip gösterirlerdi.

30

τοῖς παισὶν ἐπεδείκνυον τοὺς εἵλωτας μεθύσαντες εἰς ἀποτροπὴν πολυοινίας.

31Kapıları çalmaz, dışarıdan seslenirlerdi.

31

ἔθος ἦν αὐτοῖς μηδὲ κόπτειν τὰς αὐλείους ἀλλʼ ἔξωθεν βοᾶν.

32Demir değil, kamış strigilis kullanırlardı.

32

Στλεγγίσιν οὐ σιδηραῖς ἀλλὰ καλαμίναις ἐχρῶντο.

33Ne ciddi ne de şaka olarak kanunlara karşı söylenenleri duymasınlar diye komedi ve tragedya dinlemezlerdi.

33

κωμῳδίας καὶ τραγῳδίας οὐκ ἠκροῶντο, ὅπως μήτε ἐν σπουδῇ μήτε ἐν παιδιᾷ ἀκούωσι τῶν ἀντιλεγόντων τοῖς νόμοις.

34Şair Arkhilokhos Lakedaimon'a geldiğinde onu hemen kovdular, çünkü silahı atmanın ölmekten iyi olduğunu yazdığını öğrenmişlerdi:

"Kusursuz kalkanımı bir çalılığın yanında istemeden bıraktım, Saioslulardan biri onunla övünüyor; Ben ölümden kurtuldum. Canı cehenneme o kalkanın! Bir daha alırım, daha kötüsünü de değil."

34

Ἀρχίλοχον τὸν ποιητὴν ἐν Λακεδαίμονι γενόμενον αὐτῆς ὥρας ἐδίωξαν, διότι ἐπέγνωσαν αὐτὸν πεποιηκότα ὡς κρεῖττόν ἐστιν ἀποβαλεῖν τὰ ὅπλα ἢ ἀποθανεῖν· ἀσπίδι μὲν Σαΐων τις ἀγάλλεται, ἣν περὶ θάμνῳ ἔντος ἀμώμητον κάλλιπον οὐκ ἐθέλων· αὐτὸς δʼ ἐξέφυγον θανάτου τέλος· ἀσπὶς ἐκείνη ἐρρέτω· ἐξαῦθις κτήσομαι οὐ κακίω.

35Kızlar ve oğlanlar için tapınaklar ortaktır.

35

κόραις καὶ κόροις κοινὰ τὰ ἱερά.

36Ephorlar, çok kişi tarafından haksızlığa uğradığı için Skiraphidas'ı cezalandırdı.

36

Σκιραφίδαν ἐζημίωσαν οἱ ἔφοροι, ὅτι ὑπὸ πολλῶν ἠδικεῖτο.

37Bir çuvalcıyı, çuvala süslü bir kenar diktiği için öldürdüler.

37

Σακκοφόρον ἀνεῖλον, διότι παρυφὴν εἰς τὸν σάκκον ἐνέβαλεν.

38Gymnasiondan gelen bir genci, Pylaia yolunu bildiği için azarlıyorlardı.

38

τὸν ἐκ τοῦ γυμνασίου νεανίσκον ἐπετίμων, ὅτι τὴν εἰς Πυλαίαν ὁδὸν ἠπίστατο,

39Kephisophon, rastgele herhangi bir konuda bütün gün konuşabileceğini söyleyince onu sürdüler; iyi bir anlatıcının sözünün meseleye eşit olması gerektiğini söylediler.

39

Κηφισοφῶντα, εἰπόντα περὶ τοῦ τυχόντος δύνασθαι ὅλην τὴν ἡμέραν λέγειν, ἐξέβαλον, φάμενοι τὸν ἀγαθὸν μυθητὰν δεῖν τοῖς πράγμασιν ἴσον τὸν λόγον ἔχειν.

40Çocuklar orada Orthia Artemis'in sunağında bütün gün kırbaçlanır, çoğu kez ölene kadar neşeyle ve gururla dayanırdı. Kimin daha uzun ve daha güçlü dayanacağı üzerine yarışırlardı; üstün gelen büyük ün kazanırdı. Bu yarışmaya "kırbaçlanma" denir ve her yıl yapılır.

40

οἱ παῖδες παρʼ αὐτοῖς ξαινόμενοι μάστιξι διʼ ὅλης τῆς ἡμέρας ἐπὶ τοῦ βωμοῦ τῆς Ὀρθίας Ἀρτέμιδος μέχρι θανάτου πολλάκις διακαρτεροῦσιν ἱλαροὶ καὶ γαῦροι, ἁμιλλώμενοι περὶ νίκης πρὸς ἀλλήλους, ὅστις αὐτῶν ἐπὶ πλέον τε καὶ μᾶλλον καρτερήσειε τυπτόμενος· καὶ ὁ περιγενόμενος ἐν τοῖς μάλιστα ἐπίδοξός ἐστι. καλεῖται δὲ ἡ ἅμιλλα διαμαστίγωσις γίγνεται δὲ καθʼ ἕκαστον ἔτος.

41Lykurgos'un vatandaşlara hazırladığı güzel ve mutlu şeylerden biri bol boş zaman sayılırdı. Çünkü hiçbir zanaata el sürmek yasaktı; zahmetli ve uğraş gerektiren para kazanmaya da hiç ihtiyaç yoktu, çünkü zenginliği özendirici ve değerli olmaktan tamamen çıkarmıştı. Helotlar onlara toprağı işler, önceden belirlenen vergiyi öderdi. Daha çok vergi almak lanetli sayılırdı; böylece Helotlar kazanarak seve seve hizmet edecek, ötekiler de fazlasını aramayacaktı.

41

ἕν δέ τι τῶν καλῶν καὶ μακαρίων ἐδόκει παρεσκευακέναι τοῖς πολίταις ὁ Λυκοῦργος ἀφθονίαν σχολῆς· τέχνης μὲν γὰρ ἅψασθαι βαναύσου τὸ παράπαν οὐκ ἐξῆν χρηματισμοῦ δὲ συναγωγὴν ἔχοντος ἐργώδη καὶ πραγματείαςοὐδʼ ὁτιοῦν ἔδει διὰ τὸ κομιδῇ τὸν πλοῦτον ἄζηλον πεποιηκέναι καὶ ἄτιμον. οἱ δὲ εἵλωτες αὐτοῖς εἰργάζοντο τὴν γῆν ἀποφέροντες ἀποφορὰν τὴν ἄνωθεν ἱσταμένην. ἐπάρατον δʼ ἦν πλείονός τινα μισθῶσαι, ἵνα ἐκεῖνοι μὲν κερδαίνοντες ἡδέως ὑπηρετῶσιν, οὗτοι δὲ μὴ πλέον ἐπιζητῶσιν.

42Denizci olmaları ve deniz savaşı yapmaları yasaktı. Sonradan deniz savaşı yaptılar ve denize hâkim oldular, ama vatandaşların karakterinin bozulduğunu görünce yine vazgeçtiler. Sonra yine değiştiler, bütün öteki işlerde olduğu gibi. Nitekim Lakedaimonlular için para toplandığında toplayanlar ölüme mahkûm edilmişti; çünkü krallar Alkamenes ve Theopompos'a "Para sevgisi Sparta'yı mahvedecek" kehaneti verilmişti. Yine de Lysandros Atina'yı alınca bol altın ve gümüş getirdi; bunları kabul ettiler ve adamı onurlandırdılar.

Şehir Lykurgos'un kanunlarını uyguladığı ve yeminlerine bağlı kaldığı sürece beş yüz yıl boyunca Yunanistan'ın iyi kanunlarla ve ünle birincisi oldu. Fakat kanunlar yavaş yavaş çiğnenip açgözlülük ve zenginlik hırsı sızdıkça gücü de azaldı, müttefikler de bu yüzden onlara düşman oldu. Yine de bu hâldeyken bile, Makedonyalı Philippos'un Khaironeia zaferinden sonra bütün Yunanlar onu karada ve denizde önder ilan ettiğinde ve ardından Thebai'nin yıkılmasından sonra oğlu İskender için de aynı şeyi yaptığında, yalnız Lakedaimonlular surları olmayan bir şehirde oturdukları, sürekli savaşlar yüzünden çok azaldıkları, çok daha zayıf ve kolay yenilir oldukları hâlde, Lykurgos kanunlarından kalan birkaç küçük kıvılcımı koruyarak ne onlarla ne de sonraki Makedon krallarıyla birlikte sefere çıktılar, ne ortak meclise girdiler ne de vergi verdiler. Sonunda Lykurgos kanunlarını tümüyle hor gördüler, kendi vatandaşları tarafından tiranlık altına alındılar, atalarının eğitiminden hiçbir şeyi korumadılar. Ötekilere benzeyip eski şanlarını ve söz haklarını kaybettiler, köleliğe düştüler ve şimdi öteki Yunanlar gibi Romalıların egemenliğindedir.

42

ἀπείρητο δʼ αὐτοῖς ναύταις εἶναι καὶ ναυμαχεῖν ὕστερον μέντοι ἐναυμάχησαν, καὶ τῆς θαλάττης κρατήσαντες πάλιν ἀπέστησαν, διαφθειρόμενα τὰ ἤθη τῶν πολιτῶν θεωροῦντες. ἀλλὰ πάλιν μετεβάλοντο καθάπερ ἐν τοῖς ἄλλοις πᾶσι· καὶ γὰρ χρημάτων συναχθέντων τοῖς Λακεδαιμονίοις, οἱ συναγαγόντες θανάτῳ κατεδικάσθησαν. Ἀλκαμένει γὰρ καὶ Θεοπόμπῳ τοῖς βασιλεῦσι χρησμὸς ἐδόθη ἁ φιλοχρηματία Σπάρταν ὀλέει. ἀλλʼ ὅμως Λύσανδρος ἑλὼν Ἀθηναίους πολὺν χρυσὸν καὶ ἄργυρον εἰσήγαγε, καὶ παρεδέξαντο καὶ ἐτίμησαν τὸν ἄνδρα. τοῖς μὲν οὖν Λυκούργου χρωμένη νόμοις ἡ πόλις καὶ τοῖς ὅρκοις ἐμμείνασα ἐπρώτευε τῆς Ἑλλάδος εὐνομίᾳ καὶ δόξῃ χρόνον ἐτῶν πεντακοσίων· κατʼ ὀλίγον δὲ παραβαινομένων καὶ πλεονεξίας καὶ φιλοπλουτίας παρεισδυομένης, καὶ τὰ τῆς δυνάμεως ἠλαττοῦτο καὶ οἱ σύμμαχοι διὰ ταῦτα δυσμενῶς εἶχον πρὸς αὐτούς. ἀλλʼ ὅμως οὕτως ἔχοντες μετὰ τὴν Φιλίππου τοῦ Μακεδόνος ἐν Χαιρωνείᾳ νίκην, πάντων αὐτὸν τῶν Ἑλλήνων ἡγεμόνα κατά τε γῆν καὶ κατὰ θάλατταν ἀναγορευσάντων, καὶ μεταξὺ δʼ Ἀλέξανδρον τὸν υἱὸν μετὰ τὴν Θηβαίων καταστροφήν, μόνοι Λακεδαιμόνιοι, καίπερ ἀτείχιστον πόλιν ἔχοντες καὶ ὀλίγοι πάνυ ὄντες διὰ τοὺς συνεχεῖς πολέμους καὶ πολὺ ἀσθενέστεροι καὶ εὐχείρωτοι γενόμενοι, πάνυ βραχέα τινὰ ζώπυρα διασῴζοντες τῆς Λυκούργου νομοθεσίας, οὔτε συνεστράτευσαν οὔτε τούτοις οὔτε τοῖς μεταξὺ Μακεδονικοῖς βασιλεῦσιν, οὔτʼ εἰς συνέδριον κοινὸν εἰσῆλθον οὐδὲ φόρον ἤνεγκαν· ἕως οὗ παντάπασιν ὑπεριδόντες τὴν Λυκούργου νομοθεσίαν ὑπὸ τῶν ἰδίων πολιτῶν ἐτυραννεύθησαν μηδὲν ἔτι σῴζοντες τῆς πατρίου ἀγωγῆς, καὶ παραπλήσιοι τοῖς ἄλλοις γενόμενοι τὴν πρόσθεν εὔκλειαν καὶ παρρησίαν ἀπέθεντο καὶ εἰς δουλείαν μετέστησαν, καὶ νῦν ὑπὸ Ῥωμαίοις καθάπερ οἱ ἄλλοι Ἕλληνες ἐγένοντο.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…