Plutarkhos
Hayvanlar Akıl Kullanır (Gryllos)
Περὶ τοῦ τὰ ἄλογα λόγῳ χρῆσθαι
11. Bölüm
Odysseus: Kirke, bunları öğrendim ve aklımda tutacağımı sanıyorum. Yalnız senden şunu öğrenmek isterim: Bunlar arasında, insanken kurda, aslana çevirdiğin Yunanlılar var mı?
Kirke: Çok var, sevgili Odysseus. Neden soruyorsun?
Odysseus: Çünkü Zeus hakkı için, senin lütfunla onları alıp yeniden insan yaparak yoldaşlarıma katsam ve tabiata aykırı biçimde hayvan bedenlerinde, böyle acınacak ve onursuz bir hayatla yaşlanmalarına göz yummasam, Yunanlılar arasında bana güzel bir şan olur diye düşünüyorum.
Kirke: Bu adam ahmaklığından, tutkusu olan şanın yalnız kendisine ve yoldaşlarına değil, hiç ilgisi olmayanlara da felaket olması gerektiğini düşünüyor.
Odysseus: Kirke, yine başka bir söz iksiri karıştırıp içine zehir katıyorsun. İnsanın hayvandan insana dönmesinin felaket olduğuna seni dinleyip inanırsam beni resmen hayvana çevirmiş olursun.
Kirke: Sen zaten kendine bundan daha garip şeyler yapmadın mı? Benimle ölümsüz ve yaşlanmaz bir hayatı bırakıp, sayısız belaların arasından ölümlü, üstelik bence artık yaşlanmış bir kadına koşuyorsun; sanki böylece daha gözde, şimdikinden daha ünlü olacaksın. Gerçeğin yerine boş bir iyiliğin, bir hayaletin peşindesin.
Odysseus: Dediğin gibi olsun, Kirke. Aynı şeyler üzerine ne diye tekrar tekrar çekişip duralım? Bana bu adamların büyüsünü çöz ve onları lütfedip bana ver.
Kirke: Hekate adına, o kadar kolay değil; bunlar sıradan kimseler değil. Önce onlara sor, isterler mi. İstemezlerse, ey asil adam, konuşup ikna et. İkna edemezsen, konuşmada seni alt ederlerse, kendin ve dostların hakkında kötü karar vermiş olmak sana yetsin.
Odysseus: Kutlu kadın, benimle neden alay ediyorsun? Eşek, domuz, aslan olarak kaldıkça nasıl söz alıp verebilirler ki?
Kirke: Korkma, insanların en hırslısı. Ben onların hem anlamasını hem konuşmasını sağlarım. Daha doğrusu, hepsi adına bir tanesi söz alıp vermeye yeter. İşte, bununla konuş.
Odysseus: Peki buna ne ad verelim, Kirke? İnsanlar arasında kimdi bu?
Kirke: Bunun tartışmayla ne ilgisi var? İstersen ona Gryllos de. Ben çekileyim, sonra benim hatırım için aksini düşündüğü hâlde konuşuyor sanılmasın.
Ὀδυσσεύς. ταῦτα μέν, ὦ Κίρκη, μεμαθηκέναι δοκῶ καὶ διαμνημονεύσειν· ἡδέως δʼ ἄν σου πυθοίμην, εἴ τινας ἔχεις Ἕλληνας ἐν τούτοις, οὓς λύκους καὶ λέοντας ἐξ ἀνθρώπων πεποίηκας. ΚΙΡΚΗ. καὶ πολλούς, ὦ ποθούμενʼ Ὀδυσσεῦ. πρὸς τί δὲ τοῦτο ἐρωτᾷς; ΟΔ. ὅτι νὴ Δία καλὴν ἄν μοι δοκῶ γενέσθαι φιλοτιμίαν πρὸς τοὺς Ἕλληνας, εἰ χάριτι σῇ λαβὼν τούτους, αὖθις εἰς ἀνθρώπους ἑταίρους ἀνασώσαιμι καὶ μὴ περιίδοιμι καταγηράσαντας παρὰ φύσιν ἐν σώμασι θηρίων, οἰκτρὰν καὶ ἄτιμον οὕτω δίαιταν ἔχοντας. ΚΙΡ. οὗτος ὁ ἀνὴρ οὐχ αὑτῷ μόνον οὐδὲ τοῖς ἑταίροις, ἀλλὰ τοῖς μηδὲν προσήκουσιν οἴεται δεῖν ὑπʼ ἀβελτερίας συμφορὰν γενέσθαι τὴν αὑτοῦ φιλοτιμίαν. ΟΔ. ἕτερον αὖ τινα τοῦτον, ὦ Κίρκη, κυκεῶνα 20 λόγων ταράττεις καὶ ὑποφαρμάττεις, ἐμὲ γοῦν ἀτεχνῶς ρατιονε δτι; ποιοῦσα θηρίον, εἰ πείσομαί σοι ὡς συμφορὰ ἐστιν ἄνθρωπον ἐκ θηρίου γενέσθαι. ΚΙΡ. οὐ γὰρ ἢδη τούτων ἀτοπώτερα πεποίηκας σεαυτόν, ὃς τὸν ἀθάνατον καὶ ἀγήρων σὺν ἐμοὶ βίον ἀφεὶς ἐπὶ γυναῖκα θνητήν, ὡς δʼ ἐγώ φημι, καὶ γραῦν ἤδη διὰ μυρίων ἔτι κακῶν σπεύδεις, ὡς δὴ περίβλεπτος ἐκ τούτου καὶ ὀνομαστὸς ἔτι μᾶλλον ἢ νῦν γενησόμενος, κενὸν ἀγαθὸν καὶ εἴδωλον ἀντὶ τῆς ἀληθείας διώκων; ΟΔ. ἐχέτω ταῦτα, ὡς λέγεις, ὦ Κίρκη τί γὰρ δεῖ πολλάκις ζυγομαχεῖν ἡμᾶς περὶ τῶν αὐτῶν; τούτους δέ μοι δὸς ἀναλύσασα καὶ χάρισαι τοὺς ἄνδρας. ΚΙΡ. Οὐχ οὕτω γʼ ἁπλῶς, μὰ τὴν Ἑκάτην οὐ γὰρ οἱ τυχόντες εἰσίν· ἀλλʼ ἐροῦ πρῶτον αὐτούς, εἰ θέλουσιν ἂν δὲ μὴ φῶσι, διαλεχθείς, ὦ γενναῖε, πεῖσον· ἐὰν δὲ μὴ πείσῃς, ἀλλὰ καὶ περιγένωνται διαλεγόμενοι, ἱκανὸν ἔστω σοι περὶ σεαυτοῦ καὶ τῶν φίλων κακῶς βεβουλεῦσθαι. ΟΔ. τί μου καταγελᾷς, ὦ μακαρία; πῶς γὰρ ἂν ἢ δοῖεν οὗτοι λόγον ἢ λάβοιεν, ἕως ὄνοι καὶ σύες καὶ λέοντές εἰσι; ΚΙΡ. Θάρρει, φιλοτιμότατʼ ἀνθρώπων ἐγώ σοι παρέξω καὶ συνιέντας αὐτοὺς καὶ διαλεγομένους· μᾶλλον δʼ εἷς ἱκανὸς ἔσται καὶ διδοὺς καὶ λαμβάνων ὑπὲρ πάντων λόγον· ἰδού, τούτῳ διαλέγου. ΟΔ. καὶ τίνα τοῦτον, ὦ Κίρκη, προσαγορεύσομεν; ἢ τίς ἦν οὗτος ἀνθρώπων; ΚΙΡ. τί γὰρ τοῦτο πρὸς τὸν λόγον; ἀλλὰ καὶ κάλει αὐτόν, εἰ βούλει, Γρύλλον. ἐγὼ δʼ ἐκστήσομαι ὑμῖν, μὴ καὶ παρὰ γνώμην ἐμοὶ δοκῇ χαριζόμενος διαλέγεσθαι.
22. Bölüm
Gryllos: Selam, Odysseus.
Odysseus: Zeus hakkı için, sana da selam, Gryllos.
Gryllos: Ne sormak istiyorsun?
Odysseus: Sizin insan olduğunuzu bildiğim için hepinize, bu hâlde olduğunuz için acıyorum; ama doğal olarak en çok, Yunanlı olup bu felakete düşenler beni ilgilendiriyor. Onun için Kirke'ye, içinizden isteyenin büyüsünü çözüp eski eidosuna döndürerek bizimle göndermesini rica ettim.
Gryllos: Sus, Odysseus, daha fazla konuşma. Çünkü hepimiz seni de küçümsüyoruz. Demek zekân boşuna övülüyormuş, aklınla öteki insanlardan çok üstün sanılman boşunaymış: Kötüden iyiye değişmekten, üzerinde düşünmeden korkmuşsun. Çocuklar hekimin ilaçlarından korkar, kendilerini hasta ve anlayışsızken daha sağlıklı ve daha akıllı yapacak dersleri atlatmaya bakar. Sen de başka biri olmaktan öyle kaçmışsın. Şimdi kendin Kirke'nin yanında titreyip ürküyorsun, seni fark ettirmeden domuz ya da kurt yapmasın diye. Bol nimet içinde yaşayan bizi de, bunları hazırlayan kadını bırakıp seninle denize açılmaya, yeniden insan olmaya, yani canlıların en bahtsızı olmaya ikna etmeye çalışıyorsun.
Odysseus: Gryllos, o içki bence yalnız biçimini değil, aklını da bozmuş; garip ve tamamen sakatlanmış kanaatlerle dolmuşsun. Yoksa bu bedene alışmanın hazzı mı seni büyüledi?
Gryllos: İkisi de değil, ey Kephallenlerin kralı. Sövmekten çok konuşmak istersen, iki hayatı da tecrübe etmiş kimseler olarak, bunu ötekine neden haklı olarak yeğlediğimize seni çabucak ikna ederiz.
Odysseus: Ben dinlemeye hazırım.
ΓΡΥΛΛΟΣ. χαῖρε, Ὀδυσσεῦ. ΟΔ. καὶ σὺ νὴ Δία, Γρύλλε. ΓΡ. Τί βούλει ἐρωτᾶν; ΟΔ. ἐγὼ γινώσκων ὑμᾶς ἀνθρώπους γεγονότας οἰκτείρω μὲν ἅπαντας οὕτως ἔχοντας, εἰκὸς δέ μοι μᾶλλον διαφέρειν ὅσοι Ἕλληνες ὄντες εἰς ταύτην ἀφῖχθε τὴν δυστυχίαν νῦν οὖν ἐποιησάμην τῆς Κίρκης δέησιν, ὅπως τὸν βουλόμενον ὑμῶν ἀναλύσασα καὶ καταστήσασα πάλιν εἰς τὸ ἀρχαῖον εἶδος ἀποπέμψῃ μεθʼ ἡμῶν. ΓΡ. Παῦε, Ὀδυσσεῦ, καὶ περαιτέρω μηδὲν εἴπῃς ὡς καὶ σοῦ πάντες ἡμεῖς καταφρονοῦμεν, ὡς μάτην ἄρα δεινὸς ἐλέγου καὶ τῷ φρονεῖν πολὺ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων ἐδόκεις διαφέρειν, ὃς αὐτὸ τοῦτʼ ἔδεισας, τὴν μεταβολὴν ἐκ χειρόνων εἰς ἀμείνω, μὴ σκεψάμενος· ὡς γὰρ οἱ παῖδες τὰ φάρμακα τῶν ἰατρῶν φοβοῦνται, καὶ τὰ παθήματα φεύγουσιν, ἃ μεταβάλλοντα ἐκ νοσερῶν καὶ ἀνοήτων ὑγιεινοτέρους καὶ φρονιμωτέρους ποιοῦσιν αὐτούς, οὕτω σὺ διεκρούσω τὸ ἄλλος ἐξ ἄλλου γενέσθαι, καὶ νῦν αὐτός τε φρίττων καὶ ὑποδειμαίνων τῇ Κίρκῃ σύνει, μή σε ποιήσῃ λαθοῦσα σῦν ἢ λύκον, ἡμᾶς τε πείθεις, ἐν ἀφθόνοις ζῶντας ἀγαθοῖς, ἀπολιπόντας ἅμα τούτοις τὴν ταῦτα παρασκευάζουσαν ἐκπλεῖν μετὰ σοῦ, τὸ πάντων φιλοποτμότατον ξῷον αὖθις ἀνθρώπους γενομένους. ΟΔ. ἐμοὶ σύ, Γρύλλε, δοκεῖς οὐ τὴν μορφὴν μόνον ἀλλὰ καὶ τὴν διάνοιαν ὑπὸ τοῦ πώματος ἐκείνου διεφθάρθαι καὶ γεγονέναι μεστὸς ἀτόπων καὶ διαλελωβημένων παντάπασι δοξῶν· ἢ σέ τις αὖ συνηθείας ἡδονὴ πρὸς τόδε τὸ σῶμα καταγεγοήτευκεν; ΓΡ. Οὐδέτερα τούτων, ὦ βασιλεῦ Κεφαλλήνων· ἂν δὲ διαλέγεσθαι μᾶλλον ἐθέλῃς ἢ λοιδορεῖσθαι, ταχύ σε μεταπείσομεν, ἑκατέρου τῶν βίων ἐμπείρως ἔχοντες, ὅ τι ταῦτα πρὸ ἐκείνων εἰκότως ἀγαπῶμεν πῶμεν. ΟΔ. ἀλλὰ μὴν ἐγὼ πρόθυμος ἀκροᾶσθαι.
33. Bölüm
Gryllos: Biz de söylemeye hazırız. Önce, öğündüğünüzü gördüğümüz aretēlerden başlayalım; adalette, phronēsiste, cesarette ve öteki aretēlerde hayvanlardan çok üstün olduğunuzu sanıyorsunuz. Söyle bakalım, insanların en bilgesi: Kirke'ye bir keresinde Kyklopların ülkesini anlattığını duymuştum. Hiç sürülmediği, kimse bir şey dikmediği hâlde o kadar iyi ve soylu tabiatlıymış ki bütün ürünleri kendi verirmiş. Şimdi sen bu toprağı mı daha çok övüyorsun, yoksa çok emekle, büyük zahmetle güçbela, onu işleyenlere az, cılız ve değersiz ürün veren, keçilerin otladığı taşlık İthaka'yı mı? Sakın sinirlenme, vatan sevgisiyle gerçeğe aykırı bir cevap da verme.
Odysseus: Yalan söylememek gerek. Kendi vatanımı ve toprağımı daha çok sever, bağrıma basarım, ama onlarınkini över ve ona hayranım.
Gryllos: Şu hâlde, insanların en akıllısının, başka şeyi övüp beğenmek, başka şeyi seçip sevmek gerektiğini düşündüğünü söyleyeceğiz. Sanırım ruhla ilgili olarak da aynı cevabı vermiş sayılırsın; bu, toprak için söylediğinle aynı şeydir. Aretēyi emeksiz, kendiliğinden yetişen bir ürün gibi veren psykhē daha iyidir.
Odysseus: Bu da senin dediğin gibi olsun.
Gryllos: Öyleyse hayvanların psykhēsinin aretēnin oluşması için daha yatkın ve daha kusursuz olduğunu kabul ediyorsun. Çünkü emir almadan, eğitilmeden, ekilmemiş ve sürülmemiş toprak gibi her birine yakışan aretēyi tabiatınca yetiştirip büyütür.
Odysseus: Peki Gryllos, hayvanlarda ne gibi bir aretē var?
ΓΡ. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν λέγειν. ἀρκτέον δὲ πρῶτον ἀπὸ τῶν ἀρετῶν, ἐφʼ αἷς ὁρῶμεν ὑμᾶς μέγα φρονοῦντας, ὡς τῶν θηρίων πολὺ καὶ δικαιοσύνῃ καὶ φρονήσει καὶ ἀνδρείᾳ καὶ ταῖς ἄλλαις ἀρεταῖς διαφέροντας. ἀπόκριναι δή μοι, σοφώτατʼ ἀνδρῶν ἤκουσα γάρ σού ποτε διηγουμένου τῇ Κίρκῃ περὶ τῆς τῶν Κυκλώπων γῆς, ὡς οὔτʼ ἀρουμένη τὸ παράπαν, οὔτε τινὸς εἰς αὐτὴν φυτεύοντος οὐδὲν, οὕτως ἐστὶν ἀγαθὴ καὶ γενναία τὴν φύσιν, ὥσθʼ ἅπαντας ἐκφέρειν τοὺς καρποὺς ἀπʼ αὐτῆς· πότερον οὖν ταύτην ἐπαινεῖς μᾶλλον ἢ τὴν αἰγίβοτον Ἰθάκην καὶ τραχεῖαν, ἣ μόλις ἀπʼ ἔργων τε πολλῶν καὶ διὰ πόνων μεγάλων μικρὰ καὶ γλίσχρα καὶ μηδενὸς ἄξια τοῖς γεωργοῦσιν ἀναδίδωσι; καὶ ὅπως οὐ χαλεπῶς οἴσεις, παρὰ τὸ φαινόμενον εὐνοίᾳ τῆς πατρίδος ἀποκρινόμενος. ΟΔ. ἀλλʼ οὐ δεῖ ψεύδεσθαι φιλῶ μὲν γὰρ καὶ ἀσπάζομαι τὴν ἐμαυτοῦ πατρίδα καὶ χώραν μᾶλλον, ἐπαινῶ δὲ καὶ θαυμάζω τὴν ἐκείνων. ΓΡ. Οὐκοῦν τοῦτο μὲν οὕτως ἔχειν φήσομεν, ὡς ὁ φρονιμώτατος ἀνθρώπων ἄλλα μὲν οἴεται δεῖν ἐπαινεῖν καὶ δοκιμάζειν ἄλλα δʼ αἱρεῖσθαι καὶ ἀγαπᾶν, ἐκεῖνο δʼ οἶμαί σε καὶ περὶ τῆς ψυχῆς ἀποκεκρίσθαι ταὐτὸν γάρ ἐστι τῷ περὶ τῆς χώρας, ὡς ἀμείνων ἣτις ἄνευ πόνου τὴν ἀρετὴν ὥσπερ αὐτοφυῆ καρπὸν ἀναδίδωσιν. ΟΔ. ἔστω σοι καὶ τοῦθʼ οὕτως. ΓΡ. Ἤδη οὖν ὁμολογεῖς τὴν τῶν θηρίων ψυχὴν εὐφυεστέραν εἶναι πρὸς γένεσιν ἀρετῆς καὶ τελειοτέραν· ἀνεπίτακτος γὰρ καὶ ἀδίδακτος ὥσπερ ἄσπορος καὶ ἀνήροτος ἐκφέρει καὶ αὔξει κατὰ φύσιν τὴν ἑκάστῳ προσήκουσαν ἀρετήν. ΟΔ. καὶ τίνος ποτʼ ἀρετῆς, ὦ Γρύλλε, μέτεστι τοῖς θηρίοις;
44. Bölüm
Gryllos: Hangisi yok ki? İnsanların en bilgesinden daha fazla hem de! İstersen önce cesarete bak; sen onunla övünür, "gözüpek" ve "şehirler yıkan" denmesinden utanmazsın. Ey zavallı, hilelerle ve tuzaklarla, savaşın düz ve soylu yolunu bilen, aldatmaya ve yalana yabancı insanları kandırıyor, aretēnin hiç kabul etmediği kurnazlığa aretē adını takıyorsun.
Hayvanların birbirleriyle ve sizinle olan dövüşlerine bak ise: Hilesiz, düzensiz, apaçık ve çıplak bir yüreklilikle, gerçek bir güce dayanarak kendilerini savunurlar. Onları ne çağıran bir kanun vardır ne de askerlikten kaçma davasından korkarlar; tabiatları gereği yenilmekten kaçarak sonuna dek direnir, yenilmezliklerini korurlar. Bedenleri alt edilse de yenilmiş olmazlar, ruhça teslim olmazlar, dövüşe dövüşe ölürler. Birçoğu ölürken gücü, thymosla birlikte bir yere çekilip bedenin tek bir parçasında toplanır; ateş gibi tamamen sönüp yok olana kadar öldürene karşı koyar, sıçrar, öfkeyle çırpınır.
Onlarda yalvarma, merhamet dilenme, yenilgiyi itiraf etme yoktur. Aslan aslana, at ata korkaklıktan kul olmaz, insanın insana olduğu, korkaklıktan adını alan köleliği kolayca kabul ettiği gibi. İnsanların tuzakla ya da hileyle ele geçirdiği hayvanların yetişkin olanları yiyeceği reddeder, susuzluğa dayanır, köleliğe karşı ölümü kendine çağırıp sever. Yavrularına ise, yaşları gereği uysal ve körpe oldukları için, aldatıcı pek çok tatlı lokma ve okşayış sunarlar, onları büyüleyip tabiata aykırı hazları ve yaşama biçimlerini tattırırlar. Böylece zamanla gevşetirler, ta ki "evcilleştirme" denen, thymosun âdeta kadınlaştırılmasını kabullenip katlanana kadar. Bütün bunlar hayvanların yürekliliğe tabiatça yatkın olduğunu açıkça gösterir.
İnsanlarda ise atılganlık tabiata aykırıdır. Bunu en iyi şuradan anlarsın, sevgili Odysseus: Hayvanlarda tabiat güç bakımından dengelidir, dişi erkekten hiç geri kalmaz; zorunlu işlerde de çalışır, yavruları için de dövüşür. Krommyon domuzunu duymuşsundur, dişi bir hayvan olduğu hâlde Theseus'a epey zorluk çıkarmıştı. Phikion dağı üzerinde oturup bilmeceler, muammalar düzen o Sphinks'in bilgeliği de, güç ve cesaretçe Kadmosluları çok geride bırakmasaydı ona bir fayda sağlamazdı. Teumessos tilkisi de, "korkunç bir şey", Delphoi'de kehanet yeri için Apollon'la teke tek dövüşen dişi yılan da bunlar gibidir, derler. Kralınız Aithe'yi, askerlikten muaf tutmak karşılığında Sikyonlu'dan aldı; pek de iyi düşünmüştü, korkak bir adama iyi ve yarış tutkunu bir kısrağı yeğledi. Sen de pars ve dişi aslanların thymosta ve güçte erkeklerden geri kalmadığını çok kez gördün. Oysa senin karın, sen savaşırken evde ocak başında oturuyor; kendisine ve evine saldıranları kırlangıçlar kadar bile savuşturmaya kalkışmıyor, üstelik Lakonyalı olduğu hâlde. Kar ve Maionia kadınlarından söz etmeye ne gerek var?
Buradan açıkça anlaşılıyor ki cesaret erkeklerde tabiatça yoktur; yoksa aynı şekilde kadınlarda da olurdu. Sizinki kanunun zoruyla ortaya çıkar; ne gönüllüdür ne isteyerek yapılır, âdetlere, kınamalara, dışarıdan gelen kanaatlere ve sözlere kul olarak biçimlendirilir. Cesareti talim ediyorsunuz, zahmetlere ve tehlikelere katlanıyorsunuz, ama bunlara karşı yürekli olduğunuz için değil, başka şeylerden daha çok korktuğunuz için. Yoldaşlarının arasında ilk davranan, hafif küreği hor gördüğü için değil, ağır olandan korkup kaçtığı için hafif olana kapanır. Tıpkı onun gibi, yaralanmamak için dayağa katlanan, işkence ya da ölümden önce düşmana karşı kendini savunan kişi de bunlara karşı yürekli değil, ötekilere karşı korkaktır. Böylece sizde cesaret akıllıca bir korkaklık, yüreklilik de bir şeyden kaçmak için başka bir şeyden yararlanmayı bilen bir korku olarak ortaya çıkmıştır.
Kısacası hayvanlardan cesaret bakımından üstün olduğunuzu sanıyorsanız, neden şairleriniz düşmanla en iyi dövüşenlere "kurt yürekli", "aslan yürekli", "gücü yaban domuzuna benzer" diyor da içlerinden biri aslana "insan yürekli" ya da domuza "gücü adama benzer" demiyor? Bence nasıl hızlı olanlara "rüzgâr ayaklı", güzellere "tanrı suretli" derken benzetmelerde abartıyorlarsa, dövüşte yiğit olanları da kendilerinden üstün olanlara benzetiyorlar. Sebebi şudur: Thymos cesaretin suyu ve keskinliğidir. Hayvanlar onu dövüşlerde katıksız kullanır, sizdeyse akılla karışır, şarabın suya karışması gibi; tehlike anında yerinden kayar, doğru anı kaçırır.
Bazılarınız hatta, dövüşte thymosa hiç başvurmamak, onu bir kenara koyup ayık bir akıl kullanmak gerektiğini söyler. Can güvenliği bakımından haklıdırlar, ama güç ve savunma bakımından çok utanç verici konuşurlar. Tabiatı, bedeninize iğne, savunma dişi ve çengel tırnak vermedi diye suçlayıp sonra da psykhēnin doğuştan silahını kendiniz alıp körleştirmeniz garip değil mi?
ΓΡ. τίνος μὲν οὖν οὐχὶ μᾶλλον ἢ τῷ σοφωτάτῳ τῶν ἀνθρώπων; σκόπει δὲ πρῶτον, εἰ βούλει, τὴν ἀνδρείαν, ἐφʼ σὺ φρονεῖς μέγα καὶ οὐκ ἐγκαλύπτῃ θρασὺςκαὶ πτολίπορθοςἀποκαλούμενος, ὅστις, ὦ σχετλιώτατε, δόλοις καὶ μηχαναῖς ἀνθρώπους ἁπλοῦν καὶ γενναῖον εἰδότας πολέμου τρόπον ἀπάτης δὲ καὶ ψευδῶν ἀπείρους παρακρουσάμενος, ὄνομα τῇ πανουργίᾳ προστίθης τῆς ἀρετῆς ἥκιστα πανουργίαν προσιεμένης. ἀλλὰ τῶν γε θηρίων τοὺς πρὸς ἄλληλα καὶ πρὸς ὑμᾶς ἀγῶνας ὁρᾷς ὡς ἄδολοι καὶ ἄτεχνοι καὶ μετʼ ἐμφανοῦς γυμνοῦ τε τοῦ θαρρεῖν πρὸς ἀληθινῆς ἀλκῆς ποιοῦνται τὰς ἀμύνας· καὶ οὔτε νόμου καλοῦντος οὔτʼ ἀστρατείας δεδοικότα γραφὴν ἀλλὰ φύσει φεύγοντα τὸ κρατεῖσθαι μέχρι τῶν ἐσχάτων ἐγκαρτερεῖ καὶ διαφυλάττει τὸ ἀήττητον οὐ γὰρ ἡττᾶται κρατούμενα τοῖς σώμασιν οὔδʼ ἀπαγορεύει ταῖς ψυχαῖς ἀλλὰ ταῖς μάχαις ἐναποθνήσκει. πολλῶν δὲ θνησκόντων ἡ ἀλκὴ μετὰ τοῦ θυμοειδοῦς ἀποχωρήσασά ποι καὶ συναθροισθεῖσα περὶ ἕν τι τοῦ σώματος μόριον ἀνθίσταται τῷ κτείνοντι καὶ πηδᾷ καὶ ἀγανακτεῖ, μέχρι ἂν ὥσπερ πῦρ ἐγκατασβεσθῇ παντάπασι καὶ ἀπόληται. δέησις δʼ οὐκ ἔστιν οὐδʼ οἴκτου παραίτησις οὐδʼ ἐξομολόγησις ἥττης, οὐδὲ δουλεύει λέων λέοντι καὶ ἵππος ἵππῳ διʼ ἀνανδρίαν, ὥσπερ ἄνθρωπος ἀνθρώπῳ, τὴν τῆς δειλίας ἐπώνυμον εὐκόλως ἐνἀσπαζόμενος. ὅσα δʼ ἄνθρωποι πάγαις ἢ δόλοις ἐχειρώσαντο, τὰ μὲν ἤδη τέλεια καὶ τροφὴν ἀπωσάμενα καὶ πρὸς δίψαν ἐγκαρτερήσαντα τὸν πρὸ δουλείας ἐπάγεται καὶ ἀγαπᾷ θάνατον· νεοσσοῖς δὲ καὶ σκύμνοις τούτων, διʼ ἡλικίαν εὐαγώγοις καὶ ἁπαλοῖς οὖσιν, πολλὰ καὶ ἀπατηλὰ μειλίγματα καὶ ὑποπεττεύματα προσφέροντες καὶ καταφαρμάττοντες, ἡδονῶν παρὰ φύσιν γευόμενα καὶ διαίτης ἀδρανῆ χρόνῳ κατειργάσαντο, ἕως προσεδέξαντο καὶ ὑπέμειναν τὴν καλουμένην ἐξημέρωσιν ὥσπερ ἀπογυναίκωσιν τοῦ θυμοειδοῦς· οἷς δὴ μάλιστα δῆλον ὅτι τὰ θηρία πρὸς τὸ θαρρεῖν εὖ πέφυκε. τοῖς δʼ ἀνθρώποις ἡ παρρησία καὶ παρὰ φύσιν ἐστίν· ἐκεῖθεν δʼ ἄν, ὦ βέλτιστʼ Ὀδυσσεῦ, μάλιστα καταμάθοις· ἐν γὰρ τοῖς θηρίοις ἰσορροπεῖ πρὸς ἀλκὴν ἡ φύσις καὶ τὸ θῆλυ τοῦ ἄρρενος οὐδὲν ἀποδεῖ, πονεῖν τε τοὺς ἐπὶ τοῖς ἀναγκαίοις πόνους ἀγωνίζεσθαί τε τοὺς ὑπὲρ τῶν τέκνων ἀγῶνας. ἀλλὰ καὶ Κρομμυωνίαν τινὰ σῦν ἀκούεις, ἣ πράγματα πολλά, θῆλυ θηρίον οὖσα, τῷ Θησεῖ παρέσχε· καὶ τὴν Σφίγγα ἐκείνην οὐκ ἂν ὤνησεν ἡ σοφία περὶ τὸ Φίκιον ἄνω καθεζομένην, αἰνίγματα καὶ γρίφους πλέκουσαν, εἰ μὴ ῥώμῃ καὶ ἀνδρείᾳ πολὺ τῶν Καδμείων ἐπεκράτει. ἐπεῖ δέ που καὶ Τευμησίαν ἀλώπεκα μέρμερον χρῆμακαὶ πλησίον ὄφιν τῷ Ἀπόλλωνι περὶ τοῦ χρηστηρίου μονομαχοῦσαν ἐν Δελφοῖς γενέσθαι λέγουσι. τὴν δʼ Αἴθην ὁ βασιλεὺς ὑμῶν ἔλαβε παρὰ τοῦ Σικυωνίου μισθὸν ἀστρατείας, ἄριστα βουλευσάμενος, ὃς δειλοῦ προυτίμησεν ἀνδρὸς ἵππον ἀγαθὴν καὶ φιλόνικον. αὐτὸς δὲ καὶ παρδάλεις καὶ λεαίνας πολλάκις ἑώρακας, ὡς οὐδέν τι τὰ θήλεα τοῖς ἄρρεσιν ὑφίεται θυμοῦ καὶ ἀλκῆς ὥσπερ ἡ σὴ γυνή, σοῦ πολεμοῦντος, οἴκοι κάθηται πρὸς ἐσχάρᾳ πυρός, οὐκ ἂν οὐδʼ οὖσα αἱ χελιδόνες ἀμυνομένη τοὺς ἐπʼ αὐτὴν καὶ τὸν οἶκον βαδίζοντας, καὶ ταῦτα Λάκαινα οὖσα. τί οὖν ἔτι σοι λέγω τὰς Καρίνας ἢ Μαιονίδας; ἀλλʼ ἐκ τούτων γε δῆλόν ἐστιν, ὅτι τοῖς ἀνδράσιν οὐ φύσει μέτεστι τῆς ἀνδρείας· μετῆν γὰρ ἂν ὁμοίως καὶ ταῖς γυναιξὶν ἀλκῆς. ὥσθʼ ὑμεῖς, κατὰ νόμων ἀνάγκην οὐχ ἑκούσιον οὐδὲ βουλομένην ἀλλὰ δουλεύουσαν ἔθεσι καὶ ψόγοις καὶ δόξαις ἐπήλυσι καὶ λόγοις πλαττομένην, μελετᾶτε ἀνδρείαν καὶ τοὺς πόνους ὑφίστασθε καὶ τοὺς κινδύνους, οὐ πρὸς ταῦτα θαρροῦντες ἀλλὰ τῷ ἕτερα μᾶλλον τούτων δεδιέναι. ὥσπερ οὖν τῶν σῶν ἑταίρων ὁ φθάσας πρῶτος ἐπὶ τὴν ἐλαφρὰν ἀνίσταται κώπην, οὐ καταφρονῶν ἐκείνης ἀλλὰ δεδιὼς καὶ φεύγων τὴν βαρυτέραν οὕτως ὁ πληγὴν ὑπομένων, ἵνα μὴ λάβῃ τραύματα, καὶ πρὸ αἰκίας τινὸς ἢ θανάτου πολέμιον τινα ἀμυνόμενος οὐ πρὸς ταῦτα θαρραλέος ἀλλὰ πρὸς ἐκεῖνα δειλός ἐστιν. οὕτω δʼ ἀνεφάνη ὑμῖν ἡ μὲν ἀνδρεία δειλία φρόνιμος οὖσα, τὸ δὲ θάρσος φόβος ἐπιστήμην ἔχων τοῦ διʼ ἑτέρων ἕτερα φεύγειν. ὅλως δέ, εἰ πρὸς ἀνδρείαν οἴεσθε βελτίους εἶναι τῶν θηρίων, τί ποθ̓, ὑμῶν οἱ ποιηταὶ τοὺς κράτιστα τοῖς πολεμίοις μαχομένους λυκόφροναςκαὶ θυμολέονταςκαὶ συῒ εἰκέλους ἀλκήνπροσαγορεύουσιν, ἀλλʼ οὐ λέοντά τις αὐτῶν ἀνθρωπόθυμον οὐ σῦν ἀνδρὶ εἴκελον ἀλκὴνπροσαγορεύει; ἀλλʼ ὥσπερ οἶμαι τοὺς ταχεῖς ποδηνέμουςκαὶ τοὺς καλοὺς θεοειδεῖςὑπερβαλλόμενοι ταῖς εἰκόσιν ὀνομάζουσιν, οὕτω τῶν δεινῶν μάχεσθαι πρὸς τὰ κρείττονα ποιοῦνται τὰς ἀφομοιώσεις. αἴτιον δέ, ὅτι τῆς μὲν ἀνδρείας οἷον βαφή τις ὁ θυμός ἐστι καὶ στόμωμα τούτῳ δʼ ἀκράτῳ τὰ θηρία χρῆται πρὸς τοὺς ἀγῶνας ὑμῖν δὲ προσμιγνύμενος πρὸς τὸν λογισμὸν ὥσπερ οἶνος πρὸς ὕδωρ ἐξίσταται παρὰ τὰ δεινὰ καὶ ἀπολείπει τὸν καιρόν. ἔνιοι δʼ ὑμῶν οὐδʼ ὅλως φασὶ χρῆναι παραλαμβάνειν ἐν ταῖς μάχαις τὸν θυμὸν ἀλλʼ ἐκποδὼν θεμένους νήφοντι χρῆσθαι τῷ λογισμῷ, πρὸς μὲν σωτηρίας ἀσφάλειαν ὀρθῶς πρὸς δʼ ἀλκὴν καὶ ἄμυναν αἴσχιστα λέγοντες. πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον αἰτιᾶσθαι μὲν ὑμᾶς τὴν φύσιν, ὅτι μὴ κέντρα προσέφυσε τοῖς σώμασι μηδʼ ἀμυντηρίους ὀδόντας μηδʼ ἀγκύλους ὄνυχας, αὐτοὺς δὲ τῆς ψυχῆς τὸ σύμφυτον ἀφαιρεῖν ὅπλον καὶ κολούειν;
55. Bölüm
Odysseus: Vay canına, Gryllos, sen müthiş bir sofist olmuşsun; domuz ahırından seslenip konuya böyle delikanlıca girişmişsin. Peki, sırası gelen itidali niye ele almadın?
Gryllos: Çünkü söylediklerime önce itiraz edeceğini sanmıştım. Ama sen itidali duymak için acele ediyorsun, zira en itidalli kadının kocasısın ve Kirke'nin aşkını reddederek itidalin ispatını kendin de verdiğini sanıyorsun. Bu konuda kendine hâkim olma bakımından hiçbir hayvandan üstün değilsin: Onlar da kendilerinden üstün olanlara yaklaşmak istemez, hazlarını ve aşklarını kendi türlerine yöneltirler. Mısır'daki Mendes tekesinin, güzel ve çok sayıda kadınla bir arada kapatıldığında onlarla birleşmeye hevesli olmadığı, keçilere daha çok tutkun olduğu söylenir. Bunun gibi senin de alıştığın aşktan hoşlanıp insan olarak bir tanrıçayla yatmak istememen şaşılacak şey değildir. Penelope'nin itidaliyle de binlerce karga gaklaya gaklaya gülüp alay eder; bunların her biri erkeği ölünce az bir süre değil, insan ömrünün dokuz katı dul kalır. Yani senin güzel Penelope'n, istediğin herhangi bir kargadan itidalde dokuz kat geridedir.
ΟΔ. παπαί, ὦ Γρύλλε, δεινός μοι δοκεῖς γεγονέναι σοφιστής, ὅς γε καὶ νῦν ἐκ τῆς συηνίας φθεγγόμενος οὕτω νεανικῶς πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ἐπικεχείρηκας. ἀλλὰ τί οὐ περὶ τῆς σωφροσύνης ἐφεξῆς διεξῆλθες; ΓΡ. ὅτι ᾤμην σε τῶν εἰρημένων πρότερον ἐπιλήψεσθαι σὺ δὲ σπεύδεις ἀκοῦσαι τὸ περὶ τῆς σωφροσύνης, ἐπεὶ σωφρονεστάτης μὲν ἀνὴρ εἶ γυναικός, ἀπόδειξιν δὲ σωφροσύνης αὐτὸς οἴει δεδωκέναι, τῶν Κίρκης ἀφροδισίων περιφρονήσας. καὶ τούτῳ μὲν οὐδενὸς τῶν θηρίων διαφέρεις πρὸς ἐγκράτειαν οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνα τοῖς κρείττοσιν ἐπιθυμεῖ πλησιάζειν ἀλλὰ καὶ τὰς ἡδονὰς καὶ τοὺς ἔρωτας πρὸς τὰ ὁμόφυλα ποιεῖται. οὐ θαυμαστὸν μὲν οὖν ἐστιν, εἰ καθάπερ ὁ Μενδήσιος ἐν Αἰγύπτῳ τράγος λέγεται πολλαῖς καὶ καλαῖς συνειργνύμενος γυναιξὶν οὐκ εἶναι μίγνυσθαι πρόθυμος ἀλλὰ πρὸς τὰς αἶγας ἐπτόηται μᾶλλον, οὕτω σὺ χαίρων ἀφροδισίοις συνήθεσιν οὐ θέλεις ἄνθρωπος; ὢν θεᾷ συγκαθεύδειν. τὴν δὲ Πηνελόπης σωφροσύνην μυρίαι κορῶναι κρώζουσαι γέλωτα θήσονται καὶ καταφρονήσουσιν, ὧν ἑκάστη, ἂν ἀποθάνῃ ὁ ἄρρην, οὐκ ὀλίγον χρόνον ἀλλʼ ἐννέα χηρεύει γενεὰς ἀνθρώπων ὥστε σοι τὴν καλὴν Πηνελόπην ἐννάκις ἀπολείπεσθαι τῷ σωφρονεῖν ἧς βούλει κορώνης.
66. Bölüm
Gryllos: Mademki sofist olduğum senden gizli kalmadı, sözümde bir düzen izleyeyim: İtidalin tarifini vereyim, arzuları da cinslerine ayırayım.
İtidal, arzuların bir tür kısalığı ve düzenidir; dışarıdan gelen, gereksiz olanları kaldırır, zorunlu olanları ise vakit ve ölçüyle düzene sokar. Arzularda sayısız fark görürsün. Yeme ve içme arzusu hem tabiidir hem zorunlu. Cinsellik arzularının başlangıcını tabiat verir, ama onları doyurmadan da gereğince bırakmak mümkündür; bu yüzden onlara tabii ama zorunlu olmayan arzular denmiştir. Üçüncü cins ise ne zorunludur ne tabiidir, boş kanaatin zevksizlikle dışarıdan üstünüze boca ettiği arzulardır. Bunlar sizde çokluklarıyla tabii arzuların hepsini neredeyse gözden silmiştir; bir halkın içinde yerli vatandaşları ezen yabancı bir kalabalık gibidir. Hayvanlar ise psykhēlerini dışarıdan gelen tutkulara tamamen kapalı ve karışmamış tutar, hayatlarını da boş kanaatten denizden uzak yerleşilir gibi uzakta kurarlar. İncelikli ve gösterişli yaşamada geri kalsalar da, itidali ve arzuların iyi yönetilmesini sıkıca korurlar, çünkü ne çok arzu ne de yabancı arzu onlarla bir arada yaşar.
Bir zamanlar beni de, şimdi seni olduğu gibi, altın hiçbir şeyle kıyaslanamayacak bir mülk olarak büyülerdi; gümüş ve fildişi de aklımı çelerdi. Bunlardan en çok sahip olan kişi, Dolon'dan soysuz, Priamos'tan bahtsız bir Frigyalı ya da Karyalı da olsa, bana mutlu ve tanrıların sevdiği bir adam gibi görünürdü. Böylece hep bu arzulara asılı kalır, bol bol sahip olduğum öteki şeylerden ne bir sevinç ne bir haz alırdım; en büyük iyiliklerden yoksun kalmışım diye kendi hayatımdan yakınırdım. Hatırlıyorum, seni Girit'te bayramlık giysilerle gördüğümde phronēsisine ya da aretēne imrenmemiştim. Ustaca dokunmuş gömleğinin inceliğine, erguvan pelerininin tüylülüğüne ve güzelliğine bayılmış, şaşakalmıştım. Tokada da ince işlenmiş altından bir süs vardı sanırım; kadınlar gibi büyülenip peşinden gitmiştim.
Şimdi o boş kanaatlerden kurtulup arınmış olarak altının ve gümüşün, başka taşların üzerinden geçer gibi geçiyorum. Zeus hakkı için, karnımı doyurduktan sonra uzanıp dinlenmek için, senin yün örtülerin ve halıların yerine derin, yumuşak çamurdan daha tatlı bir şey bulamam. Bu türden dışarıdan gelen arzuların hiçbiri ruhlarımıza yerleşmez. Hayatımız büyük ölçüde zorunlu arzularla ve hazlarla yürür; zorunlu olmayan, yalnız tabii olanlarla da ne düzensizce ne doyumsuzca ilişkiye gireriz.
ΓΡ. ἀλλʼ ἐπεί σε μὴ λέληθα σοφιστὴς ὤν, φέρε χρήσωμαι τάξει τιυὶ τοῦ λόγου, τῆς μὲν σωφροσύνης ὅρον θέμενος κατὰ γένος δὲ τὰς ἐπιθυμίας διελόμενος. ἡ μὲν οὖν σωφροσύνη βραχύτης τίς ἐστιν ἐπιθυμιῶν καὶ τάξις, ἀναιροῦσα μὲν τὰς ἐπεισάκτους καὶ περιττὰς καιρῷ δὲ καὶ μετριότητι κοσμοῦσα τὰς ἀναγκαίας. ταῖς δʼ ἐπιθυμίαις ἐνορᾷς που μυρίαν διαφοράν, καὶ τὴν μὲν περὶ τὴν βρῶσιν καὶ τὴν πόσιν ἅμα τῷ φυσικῷ καὶ τὸ ἀναγκαῖον ἔχουσαν· αἱ δὲ τῶν ἀφροδισίων αἷς ἀρχὰς ἡ φύσις ἐνδίδωσιν, ἔστι δέ που καὶ μὴ χρώμενον ἔχειν ἱκανῶς ἀπαλλαγέντα, φυσικαὶ μὲν οὐκ ἀναγκαῖαι δʼ ἐκλήθησαν. τὸ δὲ τῶν μήτʼ ἀναγκαίων μήτε φυσικῶν ἀλλʼ ἔξωθεν ὑπὸ δόξης κενῆς. διʼ ἀπειροκαλίαν ἐπικεχυμένων γένος ὑμῶν μὲν ὀλίγου δεῖν τὰς φυσικὰς ἀπέκρυψεν ὑπὸ πλήθους ἁπάσας, ἔχει δὲ καθάπερ ξένος ὄχλος; ἔπηλυς ἐν δήμῳ καταβιαζόμενος πρὸς τοὺς ἐγγενεῖς πολίτας;. τὰ δὲ θηρία παντάπασιν ἀβάτους καὶ ἀνεπιμίκτους ἔχοντα τοῖς ἐπεισάκτοις πάθεσι τὰς ψυχὰς καὶ τοῖς βίοις πόρρω τῆς κενῆς δόξης ὥσπερ θαλάσσης ἀπῳκισμένα τῷ γλαφυρῶς καὶ περιττῶς διάγειν ἀπολείπεται τὸ δὲ σωφρονεῖν καὶ μᾶλλον εὐνομεῖσθαι ταῖς ἐπιθυμίαις, οὔτε πολλαῖς συνοικούσαις οὔτʼ ἀλλοτρίαις, σφόδρα διαφυλάττεται. ἐμὲ γοῦν ποτε καὶ αὐτὸν οὐχ ἧττον ἢ σὲ νῦν ἐξέπληττε μὲν χρυσὸς ὡς κτῆμα τῶν ἄλλων οὐδενὶ παραβλητὸν ᾕρει δʼ ἄργυρος καὶ ἐλέφας· ὁ δὲ πλεῖστα τούτων κεκτημένος ἐδόκει μακάριός τις εἶναι καὶ θεοφιλὴς ἀνήρ, εἴτε Φρὺξ ἦν εἴτε Κὰρ τοῦ Δόλωνος ἀγεννέστερος καὶ τοῦ Πριάμου βαρυποτ μότερος· ἐνταῦθα δʼ ἀνηρτημένος ἀεὶ ταῖς ἐπιθυμίαις οὔτε χάριν οὔθʼ ἡδονὴν ἀπὸ τῶν ἄλλων πραγμάτων ἀφθόνων ὄντων καὶ ἱκανῶν ἐκαρπούμην, ἀλλʼ ἐμεμφόμην τὸν ἐμαυτοῦ βίον, ὡς τῶν μεγίστων ἐνδεὴς; καὶ ἄμοιρος ἀγαθῶν ἀπολελειμμένος. τοιγαροῦν, ὥς σε μέμνημαι ἐν Κρήτῃ θεασάμενος ἀμπεχόνῃ κεκοσμημένον πανηγυρικῶς, οὐ τὴν φρόνησιν ἐζήλουν οὐδὲ τὴν ἀρετήν, ἀλλὰ τοῦ χιτῶνος εἰργασμένου περιττῶς τὴν λεπτότητα καὶ τῆς χλαμύδος οὔσης ἁλουργοῦ τὴν οὐλότητα καὶ τὸ κάλλος ἀγαπῶν καὶ τεθηπὼς εἶχε δέ τι καὶ ἡ πόρπη χρυσὸς οὖσα παίγνιον οἶμαι τορείαις διηκριβωμένον εἱπόμην γεγοητευμένος, ὥσπερ αἱ γυναῖκες. ἀλλὰ νῦν ἀπηλλαγμένος ἐκείνων τῶν κενῶν δοξῶν καὶ κεκαθαρμένος χρυσὸν μὲν καὶ ἄργυρον ὥσπερ τοὺς ἄλλους λίθους περιορῶν ὑπερβαίνω, ταῖς δὲ σαῖς χλανίσι καὶ τάπησιν οὐδὲν ἂν μὰ Δίʼ ἥδιον ἢ βαθεῖ καὶ μαλθακῷ πηλῷ μεστὸς ὢν ἐγκατακλιθείην ἀναπαυόμενος. τὰ δὲ τοιαῦτα τῶν ἐπεισάκτων ἐπιθυμιῶν οὐδεμία ταῖς ἡμετέραις ἐνοικίζεται ψυχαῖς· ἀλλὰ τὰ μὲν πλεῖστα ταῖς ἀναγκαίαις ὁ βίος ἡμῶν ἐπιθυμίαις καὶ ἡδοναῖς διοικεῖται, ταῖς δʼ οὔτʼ ἀναγκαίαις ἀλλὰ φυσικαῖς; μόνον οὔτʼ ἀτάκτως οὔτʼ ἀπλήστως ὁμιλοῦμεν.
77. Bölüm
Gryllos: Önce bunları ele alalım. Güzel kokuların ve kokularıyla burnu doğal olarak harekete geçiren şeylerin hazzı, karşılıksız ve yalın bir yarar sağlamasının yanında, besinin ayırt edilmesinde de işe yarar. Dil, tadan organla karışıp özsular birbirine karıştığında tatlının, ekşinin ve burukun yargıcıdır ve öyle anılır. Bizim koklama hissimiz ise özsulardan önce her birinin gücünü yargılar, kralların tadımcılarından çok daha dikkatlice ayırt eder: Uygun olanı içeri alır, yabancı olanı kovar, tada dokunup onu rahatsız etmesine izin vermez, zarar vermeden önce kötülüğünü ihbar edip suçlar. Geri kalan şeylerle ise sizi rahatsız ettiği gibi bizi rahatsız etmez. Sizi tütsüleri, tarçını, nardı, yaprakları ve Arabistan kamışlarını, koku ustalığı adı verilen korkunç ve leke bırakan bir büyücü sanatıyla bir araya getirip karıştırmaya zorlar; yüklü paralarla erkeğe yakışmayan, kız çocuğuna özgü ve hiçbir işe yaramayan bir keyif satın alırsınız. Böyle olmasına rağmen bu keyif bütün kadınları, hatta artık erkeklerin çoğunu da öyle bozmuştur ki parfüm ve tozlar kokmadan yanlarına gelmedikçe kendi karılarıyla bile birlikte olmak istemezler.
Oysa dişi domuzlar erkek domuzları, keçiler tekeleri, öteki dişiler de eşlerini kendi kokularıyla çeker, temiz çiy, çayır ve yeşillik kokarak ortak bir yakınlıkla çiftleşmeye gelirler. Dişiler nazlanıp arzularının önüne aldatmalar, büyüler, reddetmeler koymaz; erkekler de kızgınlık ve çılgınlıkla doğurma işini ücret, emek ve kulluk karşılığında satın almaz. Hilesiz, vaktinde ve ücretsiz bir Aphrodite'ye yönelirler; o da mevsimi gelince bitkilerin filizini uyandırır gibi canlıların arzusunu uyandırır ve hemen söndürür. Gebelikten sonra ne dişi kabul eder ne erkek yeltenir. Hazzın bizde itibarı böyle küçük ve zayıftır; her şey tabiata bağlıdır. Bu yüzden hayvanların arzuları bugüne kadar erkekle erkek ya da dişiyle dişi birleşmesi getirmemiştir.
Sizinse saygın ve iyi kişilerinizden birçoğu böyledir; değersizlerini bir yana bırakıyorum. Agamemnon, kaçan Argynnos'un peşine düşüp denizi ve rüzgârları bahane ederek Boiotia'yı dolaştı, sonra güzel güzel kendini Kopais gölüne batırdı; aşkını orada söndürüp arzudan kurtulacaktı. Herakles de bir yoldaşının peşinden koşarken seçkin kahramanlardan geri kaldı ve seferi yüzüstü bıraktı. Ptoion Apollon'unun yuvarlak tapınağına biriniz gizlice "Akhilleus güzeldir" yazdı, Akhilleus'un oğlu olduğu hâlde; yazının hâlâ durduğunu duyuyorum. Bir horoz dişi yokken başka horozun üzerine binerse, bir kâhin ya da alametçi bunun büyük ve korkunç bir şey olduğunu söyleyince canlı canlı yakılır. Demek ki insanlar bile itidalin daha çok hayvanlara yakıştığını, onların hazlar uğruna tabiatı zorlamaması gerektiğini kabul etmektedir.
Sizdeki azgınlıkları tabiat, kanun müttefiki olsa bile sınırlar içinde tutamaz. Arzularınız bir akıntıya kapılmış gibi pek çok yerde sınır aşar ve cinsellikte tabiatı korkunç biçimde çiğneyip altüst eder. Keçilerle, domuzlarla ve atlarla birleşmeye kalkan erkekler, erkek hayvanlara delice tutulan kadınlar olmuştur. Sizin Minotauroslarınız, Aigipanlarınız, sanırım Sphinksleriniz ve Kentauroslarınız böyle evliliklerden türer. Oysa köpek de açlıktan, zorunlu kaldığı için insan yemiştir, kuş da tatmıştır; ama hiçbir hayvan cinsel olarak insana yeltenmemiştir. İnsanlar ise hazları uğruna hayvanları hem buna hem başka pek çok şeye zorlar, kanuna aykırı davranırlar.
ΓΡ. καὶ ταύτας γε πρῶτον διέλθωμεν. ἡ μὲν οὖν πρὸς τὰ εὐώδη καὶ κινοῦντα ταῖς ἀποφοραῖς τὴν ὄσφρησιν οἰκείως ἡδονὴ πρὸς τῷ τὸ ὄφελος καὶ προῖκα καὶ ἁπλοῦν ἔχειν ἅμα χρείαν τινὰ συμβάλλεται τῇ διαγνώσει τῆς τροφῆς. ἡ μὲν γὰρ γλῶττα τοῦ γλυκέος; καὶ δριμέος καὶ αὐστηροῦ γνώμων ἐστί τε καὶ λέγεται, ὅταν τῷ γευστικῷ προσμιγέντες οἱ χυμοὶ σύγχυσίν τινα λάβωσιν ἡ δʼ ὄσφρησις ἡμῶν πρὸ τῶν χυμῶν γνώμων οὖσα τῆς δυνάμεως ἑκάστου πολὺ τῶν βασιλικῶν προγευστῶν σκεπτικώτερον διαισθανομένη, τὸ μὲν οἰκεῖον εἴσω παρίησι τὸ δʼ ἀλλότριον ἀπελαύνει καὶ οὐκ ἐᾷ θιγεῖν οὐδὲ λυπῆσαι τὴν γεῦσιν ἀλλὰ διαβάλλει καὶ κατηγορεῖ τὴν φαυλότητα πρὶν ἢ βλαβῆναι τἄλλα δʼ οὐκ ἐνοχλεῖ, καθάπερ ὑμῖν, τὰ θυμιάματα καὶ κινάμωμα καὶ νάρδους καὶ φύλλα καὶ καλάμους Ἀραβικοὺς, μετὰ δεινῆς τινος καὶ δευσοποιοῦ φαρμακίδος τέχνης, μυρεψικῆς ὄνομα, συνάγειν εἰς ταὐτὸ καὶ συμφαγεῖν ἀναγκάζουσα, χρημάτων πολλῶν ἡδυπάθειαν ἄνανδρον καὶ κορασιώδη καὶ πρὸς οὐδὲν οὐδαμῶς χρήσιμον ὠνουμένους. ἀλλὰ καίπερ οὖσα τοιαύτη διέφθαρκεν οὐ μόνον πάσας γυναῖκας ἀλλὰ καὶ τῶν ἀνδρῶν ἤδη τοὺς πλείστους, ὡς μηδὲ ταῖς αὑτῶν ἐθέλειν συγγίγνεσθαι γυναιξίν, εἰ μὴ μύρων ὑμῖν ὀδωδυῖαι καὶ διαπασμάτων εἰς ταὐτὸ φοιτῷεν. ἀλλὰ κάπρους τε σύες καὶ τράγους αἶγες καὶ τἄλλα θήλεα τοὺς συννόμους αὐτῶν ταῖς ἰδίαις ὀσμαῖς; ἐπάγεται, δρόσου τε καθαρᾶς καὶ λειμώνων ὀδωδότα καὶ χλόης συμφέρεται πρὸς τοὺς γάμους ὑπὸ κοινῆς φιλοφροσύνης, οὐχὶ θρυπτόμεναι μὲν αἱ θήλειαι καὶ προϊσχόμεναι τῆς ἐπιθυμίας ἀπάτας καὶ γοητείας καὶ ἀρνήσεις, οἱ δʼ ἄρρενες ὑπʼ οἴστρου καὶ μαργότητος ὠνούμενοι μισθῶν καὶ πόνου καὶ λατρείας τὸ τῆς γενέσεως ἔργον, ἄδολον δὲ σὺν καιρῷ καὶ ἄμισθον Ἀφροδίτην μετιόντες, ἣ καθʼ ὥραν ἔτους ὥσπερ φυτῶν βλάστην ἐγείρουσα τῶν ζῴων τὴν ἐπιθυμίαν εὐθὺς ἔσβεσεν, οὔτε τοῦ θήλεος προσιεμένου μετὰ τὴν κύησιν οὔτε πειρῶντος ἔτι τοῦ ἄρρενος. οὕτω μικρὰν ἔχει καὶ ἀσθενῆ τιμὴν ἡ ἡδονὴ παρʼ ἡμῖν τὸ δʼ ὅλον ἡ φύσις. ὅθεν οὔτʼ ἄρρενος πρὸς ἄρρεν οὔτε θήλεος πρὸς θῆλυ μῖξιν αἱ τῶν θηρίων ἐπιθυμίαι μέχρι γε νῦν ἐνηνόχασιν. ὑμῶν δὲ πολλὰ τοιαῦτα τῶν σεμνῶν καὶ ἀγαθῶν ἐῶ γὰρ τοὺς οὐδενὸς ἀξίους· ὁ δʼ Ἀγαμέμνων τὴν Βοιωτίαν ἐπῆλθε κυνηγετῶν τὸν Ἄργυννον ὑποφεύγοντα καὶ καταψευδόμενος τῆς θαλάσσης καὶ τῶν πνευμάτων, εἶτα καλὸν καλῶς ἑαυτὸν βαπτίζων εἰς τὴν Κωπαΐδα λίμνην, ὡς αὐτόθι κατασβέσων τὸν ἔρωτα καὶ τῆς ἐπιθυμίας ἀπαλλαξόμενος. ὁ δʼ Ἡρακλῆς ὁμοίως ἑταῖρον ἀγένειον ἐπιδιώκων ἀπελείφθη τῶν ἀριστέων καὶ προύδωκε τὸν στόλον· ἐν δὲ τῇ θόλῳ τοῦ Πτῴου Ἀπόλλωνος λαθών τις ὑμῶν ἐνέγραψεν Ἀχιλλεὺς καλόςἤδη τοῦ Ἀχιλλέως; υἱὸν ἔχοντος· καὶ τὰ γράμματα πυνθάνομαι διαμένειν. ἀλεκτρυὼν δʼ ἀλεκτρυόνος ἐπιβαίνων, θηλείας μὴ παρούσης, καταπίμπραται ζωός, μάντεώς τινος ἢ τερατοσκόπου μέγα καὶ δεινὸν ἀποφαίνοντος εἶναι τὸ γιγνόμενον. οὕτω καὶ παρʼ αὐτῶν ἀνωμολόγηται τῶν ἀνθρώπων, ὅτι μᾶλλον τοῖς θηρίοις σωφρονεῖν προσήκει καὶ μὴ παραβιάζεσθαι ταῖς ἡδοναῖς τὴν φύσιν. τὰ δʼ ἐν ὑμῖν ἀκόλαστα οὐδὲ τὸν νόμον ἔχουσα σύμμαχον ἡ φύσις ἐντὸς ὅρων καθείργνυσιν ἀλλʼ ὥσπερ ὑπὸ ῥεύματος ἐκφερόμενα πολλαχοῦ ταῖς ἐπιθυμίαις δεινὴν ὕβριν καὶ ταραχὴν καὶ σύγχυσιν ἐν τοῖς ἀφροδισίοις ἀπεργάζεται τῆς φύσεως. καὶ γὰρ αἰγῶν ἐπειράθησαν ἄνδρες καὶ ὑῶν καὶ ἵππων μιγνύμενοι καὶ γυναῖκες ἄρρεσι θηρίοις ἐπεμάνησαν ἐκ γὰρ τῶν τοιούτων γάμων ὑμῖν Μινώταυροι καὶ Αἰγίπανες, ὡς δʼ ἐγᾦμαι καὶ Σφίγγες ἀναβλαστάνουσι καὶ Κένταυροι. καίτοι διὰ λιμὸν ποτʼ ἀνθρώπου καὶ κύων ἔφαγεν ὑπʼ ἀνάγκης καὶ ὄρνις ἀπεγεύσατο πρὸς δὲ συνουσίαν οὐδέποτε θηρίον ἐπεχείρησεν ἀνθρώπῳ χρήσασθαι. θηρία δʼ ἄνθρωποι καὶ πρὸς ταῦτα καὶ πρὸς ἄλλα πολλὰ καθʼ ἡδονὰς βιάζονται καὶ παρανομοῦσιν.
88. Bölüm
Gryllos: Sözü edilen arzularda bu kadar kötü ve nefsine hâkim olamayan insanlar, zorunlu arzularda itidalce hayvanlardan çok daha geride kaldıklarını gösterirler. Bunlar yeme ve içme arzularıdır. Biz bunlardaki hoşluğu hep bir ihtiyaçla birlikte alırız. Siz ise besinin tabiatından çok hazzın peşinde koşarak uzun ve çok sayıda hastalıkla cezalandırılırsınız. Bu hastalıklar tek bir kaynaktan, tıkınmaktan bedenlere pompalanır, sizi türlü türlü, atılması zor gazlarla doldurur.
Önce, her canlı cinsi için tek bir besin doğaldır: Kimi için ot, kimi için kök ya da meyve. Etle beslenenler başka hiçbir yiyeceğe yönelmez, zayıfların besinini de almaz. Aslan geyiğin, kurt koyunun otlamasına izin verir; tabiatları böyledir. İnsan ise oburluk yüzünden hazlarla her şeye sürüklenir, her şeyi dener ve tadar, sanki kendine uygun ve özgü olanı henüz bilmiyormuş gibi. Varlıklar arasında her şeyi yiyen tek canlı odur. Ete de önce yokluktan, çaresizlikten başvurmamıştır; çünkü her mevsim birbiri ardına bitkilerden ve tohumlardan bollukla toplayıp devşirebilir. Ama lüksten ve zorunlu olana doymaktan, uygunsuz ve temiz olmayan yiyecekleri canlıları boğazlayarak arar; en vahşi hayvanlardan çok daha yırtıcıdır. Kan, cinayet ve et, çaylak, kurt ve yılan için doğal yiyecektir; insan içinse meze.
Üstelik her cinsi kullanır. Hayvanlar birçoğundan uzak durur, besin zorunluluğu yüzünden azına savaş açar. İnsanın ise evcil ve konuksever dediğiniz sofralarından uçan, yüzen ve karada yürüyen hiçbir şey, deyim yerindeyse, kaçamamıştır.
ΓΡ. οὕτω δὲ φαῦλοι καὶ ἀκρατεῖς περὶ τὰς εἰρημένας ἐπιθυμίας ὄντες ἔτι μᾶλλον ἐν ταῖς ἀναγκαίαις ἐλέγχονται πολὺ τῷ σωφρονεῖν ἀπολειπόμενοι τῶν θηρίων, αὗται δʼ εἰσὶν αἱ περὶ βρῶσιν καὶ πόσιν ὧν ἡμεῖς μὲν τὸ ἡδὺ μετὰ χρείας τινὸς ἀεὶ λαμβάνομεν ὑμεῖς δὲ τὴν ἡδονὴν μᾶλλον ἢ τὸ κατὰ φύσιν τῆς τροφῆς διώκοντες ὑπὸ πολλῶν καὶ μακρῶν κολάζεσθε νοσημάτων, ἅπερ ἐκ μιᾶς πηγῆς ἐπαντλούμενα τῆς πλησμονῆς τοῖς σώμασι παντοδαπῶν πνευμάτων καὶ δυσκαθάρτων ὑμᾶς ἐμπίπλησι. πρῶτον μὲν γὰρ ἑκάστῳ γένει ζῴου μία τροφὴ σύμφυλός ἐστι, τοῖς μὲν πόα τοῖς δὲ ῥίζα τις ἢ καρπός· ὅσα δὲ σαρκοφαγεῖ, πρὸς οὐδὲν ἄλλο τρέπεται βορᾶς εἶδος οὐδʼ ἀφαιρεῖται τῶν ἀσθενεστέρων τὴν τροφήν· ἀλλʼ ἐᾷ νέμεσθαι καὶ λέων ἔλαφον καὶ λύκος πρόβατον πέφυκεν. ὁ δʼ ἄνθρωπος ἐπὶ πάντα ταῖς ἡδοναῖς ὑπὸ λαιμαργίας ἐξαγόμενος καὶ πειρώμενος πάντων καὶ ἀπογευόμενος, ὡς οὐδέπω τὸ πρόσφορον καὶ οἰκεῖον ἐγνωκώς, μόνος γέγονε τῶν ὄντων παμφάγον. καὶ σαρξὶ χρῆται πρῶτον ὑπʼ οὐδεμιᾶς ἀπορίας οὐδʼ ἀμηχανίας, ᾧ πάρεστιν ἀεὶ καθʼ ὥραν ἄλλα ἐπʼ ἄλλοις ἀπὸ φυτῶν καὶ σπερμάτων τρυγῶντι καὶ λαμβάνοντι καὶ δρεπομένῳ μὴ κάμνειν διὰ πλῆθος· ἀλλʼ ὑπὸ τρυφῆς καὶ κόρου τῶν ἀναγκαίων βρώσεις ἀνεπιτηδείους καὶ οὐ καθαρὰς σφαγαῖς ζῴων μετερχόμενος πολὺ τῶν ἀγριωτάτων θηρίων ὠμότερον. αἷμα μὲν γὰρ καὶ φόνος καὶ σάρκες ἰκτίνῳ καὶ λύκῳ καὶ δράκοντι σιτίον οἰκεῖον, ἀνθρώπῳ δʼ ὄψον ἐστίν. ἔπειτα παντὶ γένει χρώμενος οὐχ ὡς,· τὰ θηρία τῶν πλείστων ἀπέχεται, ὀλίγοις δὲ πολεμεῖ διὰ τὴν τῆς τροφῆς ἀνάγκην ἀλλʼ οὔτε τι πτηνὸν οὔτε νηκτόν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, οὔτε χερσαῖον ἐκπέφευγε τὰς ἡμέρους δὴ λεγομένας; ὑμῶν καὶ φιλοξένους τραπέζας.
99. Bölüm
Gryllos: Olsun; diyelim ki bunları yiyeceğinize lezzet katmak için kullanıyorsunuz. Peki neden aynı şeylere [...] Hayvanların phronēsisi yararsız ve boş tekhnēlere hiç yer vermez. Zorunlu olanları da başkalarından dışarıdan almaz, ücretle öğretmez, bilgileri tek tek, zahmetle talimle yapıştırıp çatmaz; onları kendi içinden, sanki yerli ve doğuştan olanlar gibi, hemen ortaya çıkarır.
Mısırlıların hepsinin hekim olduğunu duyuyoruz. Oysa canlıların her biri yalnız tedavide değil, beslenmede, savunmada, avda, korunmada ve kendine uygun olan ölçüde musikide de kendi kendinin ustasıdır. Hastalanınca yengeçler için nehirlere gitmeyi bize kim öğretti? Kaplumbağalara engereği yedikten sonra üzerine kekik yemeyi kim öğretti? Girit keçileri oka hedef olunca neden dağ otunu arar, onu yiyince okların ucunu atarlar? Bunların öğretmeni, gerçekten de öyle olduğu üzere, tabiattır dersen, hayvanların phronēsisini en hâkim, en bilge ilkeye dayandırmış olursun. Buna logos ya da phronēsis denmemesi gerektiğini düşünüyorsanız, daha güzel ve daha değerli bir ad aramanın vaktidir; zira işleriyle daha iyi ve daha şaşırtıcı bir güç gösterir. Cahil ya da eğitimsiz değildir, daha çok kendi kendine öğrenen ve kimseye muhtaç olmayandır. Bu da zayıflıktan değil, tabiatla gelen aretēnin gücünden ve kusursuzluğundan ileri gelir; başkalarından öğrenerek bilgi toplamayı bir yana bırakır.
İnsanların lüks ya da eğlence için öğrenmeye ve çalışmaya yönelttiği hayvanların aklı, bedenin tabiatına aykırı olarak, zekâ fazlasıyla bu dersleri öğrenir. Köpek yavrularının iz sürmeyi, tayların ritimle yürümeyi öğrenmesini bir yana bırakıyorum; ama kargalar konuşmayı, köpekler dönen çemberlerden atlamayı öğrenir. Atlar ve öküzler tiyatrolarda yatmayı, dans etmeyi, tehlikeli duruşları ve insanlar için bile kolay olmayan hareketleri öğrenip hatırlayarak tam tamına yaparlar; öğrenme yeteneklerini bundan başka hiçbir işe yaramayan bir gösteriyle sergilerler.
Tekhnēler öğrendiğimize inanmıyorsan, öğrettiğimizi de dinle. Keklikler kaçarken yavrularını gizlenmeye ve sırtüstü yatıp ayaklarıyla kendilerine siper olarak bir toprak parçası tutmaya alıştırır. Damlardaki leylek yavrularında da görürsün: Uçmayı deneyenlerin yanına yetişkinler gelip yol gösterir. Bülbüller yavrularına ötmeyi önceden öğretir; küçükken yakalanıp insan elinde büyütülenler, sanki öğretmenden vaktinden önce alınmışçasına, daha kötü öter. Ben de bu bedene girince, bana sofistlerin inandırdığı, insandan başka her şeyi akılsız ve anlayışsız sayan o sözlere şaşıyorum.
ΓΡ. εἶεν· ἀλλʼ ὄψοις χρῆσθε τούτοις ἐφηδύνοντες τὴν τροφήν· τί οὖν ἐπʼ αὐτὰ ταῦτα […] φῶντας; ἀλλʼ ἡ τῶν θηρίων φρόνησις τῶν μὲν ἀχρήστων καὶ ματαίων τεχνῶν οὐδεμιᾷ χώραν δίδωσι τὰς δʼ ἀναγκαίας οὐκ ἐπεισάκτους παρʼ ἑτέρων οὐδὲ μισθοῦ διδακτὰς οὐδὲ κολλῶσα μελέτῃ καὶ συμπηγνύουσα γλίσχρως τῶν θεωρημάτων ἕκαστον πρὸς ἕκαστον ἀλλʼ αὐτόθεν ἐξ αὑτῆς οἷον ἰθαγενεῖς καὶ συμφύτους ἀναδίδωσι. τοὺς μὲν γὰρ Αἰγυπτίους πάντας ἰατροὺς ἀκούομεν εἶναι, τῶν δὲ ζῴων ἕκαστον οὐ μόνον πρὸς ἴασιν αὐτότεχνόν ἐστιν ἀλλὰ καὶ πρὸς διατροφὴν καὶ πρὸς ἀλκὴν θήραν τε καὶ φυλακὴν καὶ μουσικῆς ὅσον ἑκάστῳ προσήκει κατὰ φύσιν. παρὰ τίνος γὰρ ἡμεῖς ἐμάθομεν νοσοῦντες ἐπὶ τοὺς ποταμοὺς χάριν τῶν καρκίνων βαδίζειν; τίς δὲ τὰς χελώνας 1 ἐδίδαξε τῆς ἔχεως φαγούσας τὴν ὀρίγανον ἐπεσθίειν τὰς δὲ Κρητικὰς αἶγας, ὅταν περιπέσωσι τοῖς τοξεύμασι, τὸ δίκταμνον διώκειν, οὗ βρωθέντος ἐκβάλλουσι τὰς ἀκίδας; ἂν γὰρ εἴπῃς, ὅπερ ἀληθές ἐστι, τούτων διδάσκαλον εἶναι τὴν φύσιν, εἰς τὴν κυριωτάτην καὶ σοφωτάτην ἀρχὴν ἀναφέρεις τὴν τῶν θηρίων φρόνησιν·ʼ ἣν εἰ μὴ λόγον οἴεσθε δεῖν μηδὲ φρόνησιν καλεῖν, ὥρα σκοπεῖν ὄνομα κάλλιον αὐτῇ καὶ τιμιώτερον, ὥσπερ ἀμέλει καὶ διʼ ἔργων ἀμείνονα καὶ θαυμασιωτέραν παρέχεται τὴν δύναμιν· οὐκ ἀμαθὴς οὐδʼ ἀπαίδευτος, αὐτομαθὴς δέ τις μᾶλλον οὖσα καὶ ἀπροσδεής, οὐ διʼ ἀσθένειαν ἀλλὰ ῥώμῃ καὶ τελειότητι τῆς κατὰ φύσιν ἀρετῆς, χαίρειν ἐῶσα τὸν παρʼ ἑτέρων διὰ μαθήσεως τοῦ φρονεῖν συνερανισμόν. ὅσα γοῦν ἄνθρωποι τρυφῶντες ἢ παίζοντες εἰς τὸ μανθάνειν καὶ μελετᾶν ἄγουσι, τούτων ἡ διάνοια καὶ παρὰ φύσιν τοῦ σώματος; καὶ περιουσίᾳ συνέσεως ἀναλαμβάνει τὰς μαθήσεις. ἐῶ γὰρ ἰχνεύειν σκύλακας καὶ βαδίζειν ἐν ῥυθμῷ πώλους μελετῶντας, ἀλλὰ κόρακας διαλέγεσθαι καὶ κύνας ἅλλεσθαι διὰ τροχῶν περιφερομένων. ἵπποι δὲ καὶ βόες ἐν θεάτροις κατακλίσεις καὶ χορείας καὶ στάσεις παραβόλους καὶ κινήσεις οὐδʼ ἀνθρώποις πάνυ ῥᾳδίας ἀκριβοῦσιν ἐκδιδασκόμενοι καὶ μνημονεύοντες εὐμαθείας ἐπίδειξιν εἰς ἄλλο οὐδὲν οὐδαμῶς χρήσιμον ἔχουσιν. εἰ δʼ ἀπιστεῖς ὅτι τέχνας μανθάνομεν, ἄκουσον ὅτι καὶ διδάσκομεν. αἵ τε γὰρ πέρδικες ἐν τῷ προφεύγειν τοὺς νεοττοὺς ἐθίζουσιν ἀποκρύπτεσθαι καὶ προΐσχεσθαι βῶλον ἀνθʼ ἑαυτῶν τοῖς ποσὶν ὑπτίους ἀναπεσόντας· καὶ τοῖς πελαργιδεῦσιν ὁρᾷς ἐπὶ τῶν τεγῶν ὡς οἱ τέλειοι παρόντες ἀναπειρωμένοις ὑφηγοῦνται τὴν πτῆσιν. αἱ δʼ ἀηδόνες τοὺς νεοσσοὺς προδιδάσκουσιν ᾄδειν· οἱ δὲ ληφθέντες· ἔτι νήπιοι καὶ τραφέντες ἐν χερσὶν ἀνθρώπων χεῖρον ᾄδουσιν, ὥσπερ πρὸ ὥρας ἀπὸ διδασκάλου γεγονότες καταδὺς δʼ εἰς τουτὶ τὸ σῶμα θαυμάζω τοὺς λόγους ἐκείνους, οἷς ἀνεπειθόμην ὑπὸ τῶν σοφιστῶν ἄλογα καὶ ἀνόητα πάντα πλὴν ἀνθρώπου νομίζειν.
1010. Bölüm
Odysseus: Demek, Gryllos, sen artık değiştin; koyunu da eşeği de akıllı mı sayıyorsun?
Gryllos: Hayvanların tabiatını, aynen bunlardan yola çıkarak anlamak gerekir, sevgili Odysseus: Logostan ve zekâdan yoksun değildir. Bir ağaç ötekinden daha çok ya da daha az ruhsuz değildir, hepsi hissizlik bakımından birdir, çünkü hiçbirinde psykhē yoktur. Tıpkı bunun gibi, bir canlı ötekinden akılca daha tembel ve daha zor öğrenir görünmezdi, eğer hepsinin logostan ve zekâdan payı, kiminin daha çok, kiminin daha az olmasaydı.
Düşün ki bazılarının ahmaklığını ve budalalığını başkalarının kurnazlığı ve keskinliği ortaya çıkarır: Eşekle koyunu tilkiye, kurda ve arıya karşılaştırdığında bu görülür. Tıpkı Polyphemos'u seninle ya da şu Korinthoslu Homeros'u deden Autolykos'la karşılaştırmak gibi. Sanırım insan insandan akılda, düşünmede ve hafızada ne kadar ayrılıyorsa, hayvan hayvandan o kadar ayrılmaz.
Odysseus: Ama dikkat et, Gryllos: Tanrı kavrayışı olmayanlara logos yakıştırmak korkunç ve zorlama bir şey olmasın?
Gryllos: Öyleyse Odysseus, bu kadar bilge ve üstün biri olarak senin Sisyphos'un oğlu olmadığını mı söyleyelim?
ΟΔ. νῦν μὲν οὖν, ὦ Γρύλλε, μεταβέβλησαι σύ, καὶ τὸ πρόβατον λογικὸν ἀποφαίνεις καὶ τὸν ὄνον; ΓΡ.. αὐτοῖς μὲν οὖν τούτοις, ὦ βέλτιστε Ὀδυσσεῦ, μάλιστα δεῖ τεκμαίρεσθαι τὴν τῶν θηρίων φύσιν, ὡς λόγου καὶ συνέσεως οὐκ ἔστιν ἄμοιρος. ὡς γὰρ οὐκ ἔστι δένδρον ἕτερον ἑτέρου μᾶλλον οὐδʼ ἧττον ἄψυχον, ἀλλʼ ὁμοίως ἔχει πάντα πρὸς ἀναισθησίαν· οὐδενὶ γὰρ αὐτῶν ψυχῆς μέτεστιν οὕτως οὐκ ἐδόκει ζῷον ἕτερον ἑτέρου τῷ φρονεῖν ἀργότερον εἶναι καὶ δυσμαθέστερον, εἰ μὴ πάντα λόγου καὶ συνέσεως, ἄλλα δὲ μᾶλλον καὶ ἧττον ἄλλων πως μετεῖχεν. ἐννόησον δʼ ὅτι τὰς ἐνίων ἀβελτερίας καὶ βλακείας ἐλέγχουσιν ἑτέρων πανουργίαι καὶ δριμύτητες, ὅταν ἀλώπεκι καὶ λύκῳ καὶ μελίττῃ παραβάλῃς ὄνον καὶ πρόβατον ὥσπερ εἰ σαυτῷ τὸν Πολύφημον ἢ τῷ πάππῳ σου τῷ Αὐτολύκῳ τὸν Κορίνθιον ἐκεῖνον Ὅμηρον. οὐ γὰρ οἶμαι θηρίου πρὸς θηρίον ἀπόστασιν εἶναι τοσαύτην, ὅσον ἄνθρωπος ἀνθρώπου τῷ φρονεῖν καὶ λογίζεσθαι καὶ μνημονεύειν ἀφέστηκεν. ΟΔ. ἀλλʼ ὅρα, Γρύλλε, μὴ δεινὸν ᾖ καὶ βίαιον ἀπολιπεῖν λόγον, οἷς οὐκ ἐγγίγνεται θεοῦ νόησις. ΓΡ. Εἶτά σε μὴ φῶμεν, ὦ Ὀδυσσεῦ, σοφὸν οὕτως ὄντα καὶ περιττὸν Σισύφου γεγονέναι;