İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Paralel Hayatlar: Titus Flamininus

Τίτος Κοΐντιος Φλαμινῖνος

1.11. Bölüm

Philopoimen'le karşılaştırdığımız Titus Quinctius Flamininus'un nasıl göründüğünü, isteyen, Roma'da hipodromun karşısında, Kartaca'dan getirilen büyük Apollon heykelinin yanında duran, üzerinde Yunanca bir yazıt bulunan tunç heykelinden görebilir. Karakteri ise, söylendiğine göre, hem öfkede hem iyilikte atılgandı.

1.1

ὃν δὲ παραβάλλομεν αὐτῷ, Τίτος Κοΐντιος Φλαμινῖνος, ἰδέαν μὲν ὁποῖος ἦν πάρεστι θεάσασθαι τοῖς βουλομένοις ἀπὸ τῆς ἐν Ῥώμῃ χαλκῆς εἰκόνος, ἣ κεῖται παρὰ τὸν μέγαν Ἀπόλλωνα τὸν ἐκ Καρχηδόνος ἀντικρὺ τοῦ ἱπποδρόμου, γράμμασιν Ἑλληνικοῖς ἐπιγεγραμμένη, τὸ δὲ ἦθος ὀξὺς λέγεται γενέσθαι καὶ πρὸς ὀργὴν καὶ πρὸς χάριν.

1.2Ama ikisinde aynı değildi: Cezalandırırken hafif davranır, peşini bırakmazdı; iyilik yaparken ise işi sonuna kadar götürür, iyilik ettiklerine sanki kendisine iyilik etmişler gibi her zaman bağlı kalır, onları malların en güzeli sayıp korumaya ve kollamaya hevesli olurdu. Şöhrete ve şerefe son derece düşkün olduğundan en iyi ve en büyük işleri kendi eliyle yapmak isterdi. İyilik görmeye muhtaç olanlardan, iyilik yapabilecek olanlardan daha çok hoşlanırdı; çünkü birincileri aretēsinin malzemesi, ikincileri ise şöhret yolunda rakip sayardı.

1.2

οὐ μὴν ὁμοίως, ἀλλʼ ἐλαφρὸς μὲν ἐν τῷ κολάζειν καὶ οὐκ ἐπίμονος, πρὸς δὲ τὰς χάριτας τελεσιουργός καὶ τοῖς εὐεργετηθεῖσι διὰ παντὸς ὥσπερ εὐεργέταις εὔνους, καὶ πρόθυμος, ὡς κάλλιστα τῶν κτημάτων, τοὺς ἐν πεπονθότας ὑπʼ αὐτοῦ περιέπειν ἀεὶ καὶ σῴζειν. φιλοτιμότατος δὲ καὶ φιλοδοξότατος ὢν ἐβούλετο τῶν ἀρίστων καὶ μεγίστων πράξεων αὐτουργὸς εἶναι, καὶ τοῖς δεομένοις εὖ παθεῖν μᾶλλον ἢ τοῖς εὖ ποιῆσαι δυναμένοις ἔχαιρε, τοὺς μὲν ὕλην τῆς ἀρετῆς, τοὺς δὲ ὥσπερ ἀντιπάλους πρὸς δόξαν ἡγούμενος.

1.3Askerî âdetlerin içinde yetişmişti; Roma o sıralar birçok büyük savaş veriyor, gençler daha başından sefere çıkarak komutanlığı öğreniyordu. İlk olarak Hannibal'e karşı savaşta konsül Marcellus'un yanında askerî tribün olarak hizmet etti.

1.3

παιδευθεὶς δὲ παιδείαν τὴν διὰ τῶν ἐθῶν τῶν στρατιωτικῶν, πολλοὺς τότε καὶ μεγάλους τῆς Ῥώμης ἀγωνιζομένης ἀγῶνας καὶ τῶν νέων εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐν τῷ στρατεύεσθαι στρατηγεῖν διδασκομένων, πρῶτον μὲν ἐν τῷ πρὸς Ἀννίβαν πολέμῳ χιλίαρχος ὑπατεύοντι Μαρκέλλῳ συνεστρατεύσατο.

1.4Marcellus pusuya düşüp öldü, Titus ise Tarentum çevresindeki bölgeye ve yeniden ele geçirilen Tarentum'a vali atandı. Burada askerliği kadar adaleti ile de ün kazandı. Bu yüzden Narnia ve Cosa adlı iki şehre koloniciler gönderilirken başkan ve kurucu olarak seçildi.

1.4

καὶ Μάρκελλος μὲν ἐνέδρᾳ περιπεσὼν ἐτελεύτησε, Τίτος δὲ τῆς περὶ Τάραντα χώρας καὶ Τάραντος αὐτοῦ τὸ δεύτερον ἡλωκότος ἔπαρχος ἀποδειχθείς εὐδοκίμησεν οὐχ ἧττον ἐπὶ τοῖς δικαίοις ἢ κατὰ τὴν στρατείαν. διὸ καὶ πεμπομένων ἀποίκων εἰς δύο πόλεις, Νάρνειάν τε καὶ Κῶνσαν, ἄρχων ᾑρέθη καὶ οἰκιστής.

2.12. Bölüm

Bu başarı onu çok cesaretlendirdi. Gençlerin alışılmış olarak geçtiği ara görevleri, halk tribünlüğünü, praetorluğu ve aedilliği atlayıp doğrudan konsüllüğe talip olmaya karar verdi; kolonilerden gelen istekli destekçileri de yanındaydı. Halk tribünleri Fulvius ve Manius karşı çıktılar; bir gencin kanunlara aykırı olarak en yüksek makama zorla girmesinin, devletin ilk kutsal törenlerine ve sırlarına henüz kabul edilmemiş biri gibi, korkunç bir şey olduğunu söylediler. Ama Senato oyu halka bıraktı ve halk, henüz otuz yaşında olmadığı hâlde onu Sextus Aelius ile birlikte konsül seçti. Kuraya göre Philippos ve Makedonlara karşı savaş ona düştü. Romalılar için bu bir şanstı; çünkü iş ve insanlar her şeyi savaş ve zorla yapan bir komutana değil, daha çok ikna ve ilişkiyle kazanılacak birine ihtiyaç duyuyordu.

2.1

τοῦτο δὲ αὑτὸν ἐπῆρε μάλιστα τὰς διὰ μέσου καὶ συνήθεις τοῖς νέοις ἀρχὰς ὑπερβάντα, δημαρχίαν καὶ στρατηγίαν καὶ ἀγορανομίαν, εὐθὺς αὑτὸν ὑπατείας ἀξιοῦν καὶ κατῄει τοὺς ἀπὸ τῶν κληρουχιῶν ἔχων προθύμους. τῶν δὲ περὶ Φούλβιον καὶ Μάνιον δημάρχων ἐνισταμένων καὶ δεινὸν εἶναι λεγόντων ἄνδρα νέον εἰς τὴν μεγίστην ἀρχὴν εἰσβιάζεσθαι παρὰ τοὺς νόμους, οἷον ἀτέλεστον ἔτι τῶν πρώτων ἱερῶν καὶ μυστηρίων τῆς πολιτείας,

2.2

ἡ μὲν σύγκλητος ἀπέδωκε τῷ δήμῳ τὴν ψῆφον, ὁ δὲ δῆμος ἀπέδειξεν αὑτὸν ὕπατον μετὰ Σέξτου Αἰλίου, καίπερ οὔπω τριάκοντα ἔτη γεγονότα, Κλήρῳ δὲ λαγχάνει τὸν πρὸς Φίλιππον καὶ Μακεδόνας πόλεμον, εὐτυχίᾳ τινὶ τῶν Ῥωμαίων συλλαχὼν πράγμασι καὶ ἀνθρώποις οὐ πάντα πολέμῳ καὶ βίᾳ χρωμένου δεομένοις ἄρχοντος, ἀλλὰ πειθοῖ καὶ ὁμιλίᾳ μᾶλλον ἁλωσίμοις.

2.3Philippos için Makedonya krallığı savaşta çelik bir uç olmaya yetiyordu, ama uzun süren bir savaşta falanksın gücü, desteği, sığınağı ve bütün aracı Yunanların kuvvetiydi. Onlar Philippos'tan ayrılmadıkça, ona karşı savaş tek bir muharebeyle bitmezdi.

2.3

Φιλίππῳ γὰρ ἦν στόμωμα μὲν εἰς μάχην ἀποχρῶν ἡ Μακεδόνων ἀρχή, ῥώμη δὲ πολέμου τριβὴν ἔχοντος καὶ χορηγία καὶ καταφυγὴ καὶ ὄργανον ὅλως τῆς φάλαγγος ἡ τῶν Ἑλλήνων δύναμις, ὧν μὴ διαλυθέντων ἀπὸ τοῦ Φιλίππου μιᾶς μάχης οὐκ ἦν ἔργον ὁ πρὸς αὑτὸν πόλεμος.

2.4Yunanistan ise Romalılarla henüz pek ilişki kurmamış, işlere ilk kez o sırada karışıyordu. Komutan tabiatça iyi, savaştan çok söze başvuran, kendisine başvuranlara ikna edici, başvurulduğunda yumuşak ve adalet için son derece kararlı olmasaydı, alışık olduğu yönetim yerine yabancı bir yönetimi bu kadar kolay benimsemezdi. Bu husus onun işlerinde açıkça görülecektir.

2.4

ἡ δʼ Ἑλλὰς οὔπω πολλὰ συνενηνεγμένη Ῥωμαίοις, ἀλλὰ τότε πρῶτον ἐπιμιγνυμένη ταῖς πράξεσιν, εἰ μὴ φύσει τε χρηστὸς ἦν ὁ ἄρχων καὶ λόγῳ μᾶλλον ἢ πολέμῳ χρώμενος, ἐντυγχάνοντί τε προσῆν πιθανότης καὶ πρᾳότης ἐντυγχανομένῳ καὶ τόνος πλεῖστος ὑπὲρ τῶν δικαίων, οὐκ ἂν οὕτως ῥᾳδίως ἀντὶ τῶν συνήθων ἀλλόφυλον ἀρχὴν ἠγάπησε. ταῦτα μὲν οὖν ἐπὶ τῶν πράξεων αὐτοῦ δηλοῦται.

3.13. Bölüm

Titus, kendisinden önceki komutanların, önce Sulpicius'un sonra da Publius'un, mevsimin geç bir vaktinde Makedonya'ya girdiklerini, savaşa geç başlayıp Philippos'la yollar ve yiyecek toplama yüzünden küçük çarpışmalarda vakit harcayarak yıprandıklarını öğrendi. Onlar yıllarını evde makamlar ve siyasetle tüketip sonra sefere çıkmışlardı; Titus aynı şekilde bir yılı konsüllükle, öteki yılı savaşla geçirip görev süresine bir yıl eklemek istemedi. Tersine, görevini savaşla etkin geçirmek için çabaladı ve şehirdeki onurları ve başköşeleri bıraktı.

3.1

πυνθανόμενος δὲ ὁ Τίτος τοὺς πρὸ ἑαυτοῦ στρατηγούς, τοῦτο μὲν Σουλπίκιον, τοῦτο δὲ Πόπλιον, ὀψὲ τῆς ὥρας ἐμβαλόντας εἰς Μακεδονίαν καὶ τοῦ πολέμου βραδέως ἁψαμένους κατατετρῖφθαι τοπομαχοῦντας καὶ διαπληκτιζομένους ἀκροβολισμοῖς ὑπὲρ ὁδῶν καὶ σιτολογίας πρὸς τὸν Φίλιππον, οὐκ ᾤετο δεῖν,

3.2

ὥσπερ ἐκεῖνοι καταναλώσαντες οἴκοι τὸν ἐνιαυτὸν ἐν τιμαῖς καὶ πολιτείαις ὕστερον ἐξώρμησαν ἐπὶ τὰς στρατείας, οὕτως καὶ αὐτὸς ἐνιαυτὸν ἐπικερδᾶναι τῇ ἀρχῇ, τὸν μὲν ὑπατεύσας, τῷ δὲ πολεμήσας, ἀλλʼ ὁμοῦ φιλοτιμούμενος ἐνεργὸν τῷ πολέμῳ τὴν ἀρχὴν παρασχεῖν, τὰς μὲν ἐν τῇ πόλει τιμὰς καὶ προεδρίας ἀφῆκεν,

3.3Senato'dan, gemilere komuta etmek üzere kardeşi Lucius'un kendisiyle sefere gelmesini istedi. Scipio ile birlikte İspanya'da Hasdrubal'ı, Libya'da Hannibal'i yenmiş askerlerin hâlâ dinç ve istekli olanlarından üç bin kişiyi çelik uç gibi yanına alıp güvenle Epeiros'a geçti.

3.3

αἰτησάμενος δὲ παρὰ τῆς βουλῆς τὸν ἀδελφὸν αὑτῷ Λεύκιον ἄρχοντα νεῶν συστρατεύειν, καὶ τῶν μετὰ Σκηπίωνος ἐν Ἰβηρίᾳ μὲν Ἀσδρούβαν, ἐν Λιβύῃ δὲ Ἀννίβαν αὐτὸν καταμεμαχημένων τοὺς ἀκμάζοντας ἔτι καὶ προθύμους ἀναλαβὼν ὥσπερ στόμωμα, τρισχιλίους γενομένους, εἰς τὴν Ἤπειρον ἀσφαλῶς διεπέρασε.

3.4Publius'u, Apsos ırmağı çevresindeki geçitleri ve Boğaz'ı uzun süredir tutan Philippos'la karşı karşıya ordugâh kurmuş buldu; arazinin sağlamlığı yüzünden hiçbir şey yapamıyordu. Titus orduyu devraldı, Publius'u geri gönderdi ve araziyi inceledi. Burası Tempe vadisinden daha az sarp değildir, ama orası gibi güzel ağaçlara, yeşil ormanlara, oyalanacak yerlere ve hoş çayırlara sahip değildir.

3.4

καὶ τὸν Πόπλιον εὑρὼν μετὰ τῆς δυνάμεως ἀντιστρατοπεδεύοντα τῷ Φιλίππῳ τὰς περὶ τὸν Ἄψον ποταμὸν ἐμβολὰς καὶ τὰ Στενὰ φυλάττοντι πολὺν ἤδη χρόνον, οὐδὲν δὲ περαίνοντα διὰ τὴν ὀχυρότητα τῶν χωρίων, παρέλαβε τὸ στράτευμα καὶ τὸν Πόπλιον ἀποπέμψας κατεσκέπτετο τοὺς τόπους, εἰσὶ δὲ ὀχυροὶ μὲν οὐχ ἧττον τῶν περὶ τὰ Τέμπη, κάλλη δὲ δένδρων, ὡς ἐκεῖνοι, καὶ χλωρότητα ὕλης καὶ διατριβὰς καὶ λειμῶνας ἡδεῖς οὐκ ἔχουσιν.

3.5İki yandan büyük ve yüksek dağlar tek bir büyük ve derin vadide birleşir. Apsos, bu vadiden geçerken hem biçim hem de hız bakımından Peneios'a benzer; dağın eteklerini tamamen kaplar, kıyısı boyunca yalnızca kayalıklara oyulmuş dar bir patika bırakır. Ordu buradan zaten kolay geçemez, savunulursa hiç geçemezdi.

3.5

ὀρῶν δὲ μεγάλων καὶ ὑψηλῶν ἑκατέρωθεν εἰς μίαν φάραγγα μεγίστην καὶ βαθεῖαν συμφερομένων διεκπίπτων ὁ Ἄψος καὶ σχῆμα καὶ τάχος ἐξομοιοῦται πρὸς τὸν Πηνειόν, τὴν μὲν ἄλλην ἅπασαν ἀποκρύπτων ὑπώρειαν, ἐκτομὴν δὲ κρημνώδη καὶ στενὴν παρὰ τὸ ῥεῖθρον ἀπολείπων ἀτραπόν, οὐδὲ ἄλλως ῥᾳδίαν στρατεύματι διελθεῖν, εἰ δὲ καὶ φυλάττοιτο, παντελῶς ἄπορον.

4.14. Bölüm

Kimileri Titus'u Dassaretis üzerinden Lykos boyunca dolaşan kolay ve rahat bir yoldan götürmeye çalışıyordu. Ama denizden uzaklaşıp yoksul ve az ekili yerlere girerse, Philippos çatışmaktan kaçınacağı için yiyeceğinin biteceğinden ve önceki komutan gibi eli boş denize dönmek zorunda kalacağından korktu. Bu yüzden tepeler üzerinden var gücüyle saldırıp geçişi zorlamaya karar verdi.

4.1

ἦσαν μὲν οὖν οἱ τὸν Τίτον ἄγειν κύκλῳ διὰ τῆς Δασσαρήτιδος κατὰ Λύκον εὔπορον ὁδὸν καὶ ῥᾳδίαν ἐπιχειροῦντες. ὁ δὲ δεδοικώς μὴ πόρρω θαλάττης ἐμβαλὼν ἑαυτὸν εἰς τόπους γλίσχρους καὶ σπειρομένους πονηρῶς τοῦ Φιλίππου φυγομαχοῦντος ἀπορήσῃ σιτίων καὶ πάλιν ἄπρακτος, ὥσπερ ὁ πρὸ αὐτοῦ στρατηγὸς, ἀναχωρεῖν ἀναγκασθῇ πρὸς τὴν θάλασσαν, ἔγνω προσβαλὼν ἀνὰ κράτος διὰ τῶν ἄκρων βιάσασθαι τὴν πάροδον.

4.2Philippos dağları falanksıyla tutuyor, her yandan yamaçlardan Romalıların üzerine ciritler ve oklar yağıyordu. Yaralanmalar ve şiddetli çarpışmalar oluyor, iki taraftan da ölenler düşüyor, ama savaşın sonu görünmüyordu. O sırada orada hayvan otlatan bazı kişiler gelip düşmanın ihmal ettiği bir dolanma yolu olduğunu söylediler; orduyu oradan götürüp en geç üç günde tepelere çıkaracaklarına söz verdiler.

4.2

ἐπεὶ δὲ τὰ ὄρη τοῦ Φιλίππου τῇ φάλαγγι κατέχοντος, ἐκ τῶν πλαγίων πανταχόθεν ἐπὶ τοὺς Ῥωμαίους ἀκοντίων καὶ τοξευμάτων φερομένων, πληγαὶ μὲν ἐγίνοντο καὶ ἀγῶνες ὀξεῖς καὶ νεκροὶ παρʼ ἀμφοτέρων ἔπιπτον, οὐδὲν δὲ τοῦ πολέμου πέρας ἐφαίνετο, προσῆλθον ἄνθρωποι τῶν αὐτόθι νεμόντων φράζοντές τινα κύκλωσιν ἀμελουμένην ὑπὸ τῶν πολεμίων, ᾗ τὸν στρατόν ἄξειν ὑπισχνοῦντο καὶ καταστήσειν μάλιστα τριταῖον ἐπὶ τῶν ἄκρων.

4.3Güvenilirliklerine tanık ve kefil olarak, Makhatas'ın oğlu Kharops'u gösterdiler; Epeiroslular arasında önde gelen bu adam Romalılara dostça davranıyor, ama Philippos korkusundan onlara gizlice yardım ediyordu. Titus ona güvenerek bir askerî tribünü dört bin yaya ve üç yüz süvariyle gönderdi. Bağlı çobanlar yol gösteriyordu. Gündüzleri çukur ve ormanlık yerlerde dinlenip geceleri ay ışığında yürüyorlardı, çünkü dolunay vaktiydi.

4.3

γνώστην δὲ τῆς πίστεως παρείχοντο καὶ βεβαιωτὴν Χάροπα τὸν Μαχάτα, πρωτεύοντα μὲν Ἠπειρωτῶν, εὔνουν δὲ Ῥωμαίοις ὄντα καὶ κρύφα φόβῳ τοῦ Φιλίππου συναγωνιζόμενον. ᾧ πιστεύσας ὁ Τίτος ἐκπέμπει χιλίαρχον ἕνα πεζοὺς ἔχοντα τετρακισχιλίους καὶ ἱππεῖς τριακοσίους, ἡγοῦντο δὲ οἱ νομεῖς ἐκεῖνοι δεδεμένοι· καὶ τὰς μὲν ἡμέρας ἀνεπαύοντο κοίλους προβαλλόμενοι καὶ ὑλώδεις τόπους, ὥδευον δὲ νύκτωρ πρὸς τὴν σελήνην καὶ γὰρ ἦν διχόμηνος.

4.4Titus onları gönderdikten sonra, düşmanı küçük çarpışmalarla oyalamanın dışında ordusunu günlerce dinlendirdi. Dolananların tepelerin üstünde görüneceği gün şafakla birlikte bütün ağır ve hafif piyadeyi harekete geçirdi. Kuvvetlerini üçe böldü; kendisi ırmak boyundaki en dar yerde dikine yukarı doğru birlikleri çıkarıyor, Makedonların oklarına hedef olarak sarp yerlerde önüne çıkanlarla çarpışıyordu.

4.4

ὁ δὲ Τίτος τούτους ἀποστείλας τὰς μὲν ἄλλας ἡμέρας διανέπαυε τὸν στρατόν ὅσα μὴ περισπᾶν τοῖς ἀκροβολισμοῖς τοὺς πολεμίους, καθʼ ἣν δὲ ἔμελλον ὑπερφανήσεσθαι τῶν ἄκρων οἱ περιϊόντες, ἅμʼ ἡμέρᾳ πᾶν μὲν βαρὺ, πᾶν δὲ γυμνητικὸν ὅπλον ἐκίνει· καὶ τριχῇ νείμας τὴν δύναμιν αὐτὸς μὲν εἰς τὸ στενώτατον παρὰ τὸ ῥεῖθρον ὀρθίας ἀνῆγε τὰς σπείρας βαλλόμενος ὑπὸ τῶν Μακεδόνων καὶ συμπλεκόμενος τοῖς ἀπαντῶσι περὶ τὰς δυσχωρίας,

4.5Ötekiler de iki yandan aynı anda ilerlemeye çalışıp kayalıklara hevesle tırmanırken güneş doğdu. Uzaktan ince, adeta dağ sisi gibi bir duman yükselip belirdi. Düşman bunu fark etmedi, çünkü arkalarında kalıyordu ve zaten tepelerdeydiler. Romalılar ise emin olamıyorlardı; savaşın zahmeti içinde dileklerine umutla bağlanıyorlardı.

4.5

τῶν δὲ ἄλλων ἑκατέρωθεν ἅμα πειρωμένων ἁμιλλᾶσθαι καὶ ταῖς τραχύτησιν ἐμφυομένων προθύμως, ὅ τε ἥλιος ἀνέσχε καὶ καπνὸς οὐ βέβαιος, ἀλλʼ οἷον ὄρειος ὁμίχλη πόρρωθεν ἀνατέλλων καὶ διαφαινόμενος τοὺς μὲν πολεμίους ἐλάνθανε, κατὰ νώτου γὰρ ἦν αὐτοῖς, ἤδη τῶν ἄκρων ἐχομένων, οἱ δὲ Ῥωμαῖοι δόξαν ἔσχον ἀμφίβολον ἐν ἀγῶνι καὶ πόνῳ τὴν ἐλπίδα πρὸς τὸ βουλόμενον λαμβάνοντες.

4.6Duman büyüyüp havayı karartarak yükselince dostların ateşi olduğu anlaşıldı. Romalılar savaş narası atarak güçlü bir hamleyle düşmanı en sarp yerlere sıkıştırdılar, arkadan da ötekiler tepelerden karşı nara attı.

4.6

ἐπεὶ δὲ μᾶλλον αὐξανόμενος καὶ διαμελαίνων τὸν ἀέρα καὶ πολὺς ἄνω χωρῶν ἐδηλοῦτο πυρσὸς εἶναι φίλιος, οἱ μὲν ἀλαλάξαντες ἐπέβαινον ἐρρωμένως καὶ συνέστελλον εἰς τὰ τραχύτατα τοὺς πολεμίους, οἱ δὲ ὄπισθεν ἀπὸ τῶν ἄκρων ἀντηλάλαξαν.

5.15. Bölüm

Hemen hepsi hızla kaçtı, ama iki binden fazla düşman ölmedi, çünkü sarp yerler takibi engelliyordu. Romalılar para, çadırlar ve köleleri yağmaladılar, Boğaz'a hâkim oldular ve Epeiros'u öyle düzenli ve öyle ölçülü bir biçimde geçtiler ki gemilerden ve denizden uzak oldukları, aylık tayınlarını almadıkları ve alışverişten yoksun kaldıkları hâlde, bol kazanç sunan ülkeye dokunmadılar.

5.1

φυγὴ μὲν οὖν ἦν εὐθὺς ὀξεῖα πάντων, ἔπεσον δὲ δισχιλίων οὐ πλείους· ἀφῃροῦντο γὰρ αἱ δυσχωρίαι τήν δίωξιν. χρήματα δὲ καὶ σκηνὰς καὶ θεράποντας οἱ Ῥωμαῖοι διαρπάσαντες ἐκράτουν τῶν Στενῶν, καὶ διώδευον τήν Ἤπειρον οὕτω κοσμίως καὶ μετʼ ἐγκρατείας τοσαύτης ὥστε, τῶν πλοίων καὶ τῆς θαλάσσης μακρὰν ὄντας αὐτούς, καὶ τὸν ἐπιμήνιον σῖτον μὴ μεμετρημένους οὐδʼ εὐποροῦντας ἀγρορᾶς, ἀπέχεσθαι τῆς χώρας ἀμφιλαφεῖς ὠφελείας ἐχούσης.

5.2Çünkü Titus, Philippos'un kaçan biri gibi Teselya'dan geçerken insanları şehirlerden dağlara sürdüğünü, şehirleri yaktığını, çok ağır ya da çok fazla olduğu için geride bıraktığı malları yağmaya açtığını ve ülkeyi adeta Romalılara teslim ettiğini öğrenince, kendi ülkeleriymiş ve onlara devredilmiş gibi özen gösterip ilerlemeleri için askerlerini teşvik ediyordu.

5.2

ὁ γὰρ Τίτος πυνθανόμενος τὸν Φίλιππον, ὡς ὅμοια φεύγοντι τήν Θετταλίαν διερχόμενος τοὺς μὲν ἀνθρώπους ἐκ τῶν πόλεων ἀνίστησιν εἰς τὰ ὄρη, τὰς δὲ πόλεις καταπίμπρησι, τῶν δὲ χρημάτων τὰ λειπόμενα διὰ πλῆθος ἢ βάρος ἁρπαγὴν προτίθεται, τρόπον τινὰ τῆς χώρας ἐξιστάμενος ἤδη Ῥωμαίοις, ἐφιλοτιμεῖτο καὶ παρεκάλει τοὺς στρατιώτας ὥσπερ οἰκείας καὶ παρακεχωρημένης κηδομένους βαδίζειν.

5.3Gerçekten de disiplinin faydası hemen görüldü. Teselya'ya girer girmez şehirler yanlarına geçti; Thermopylai'nin berisindeki Yunanlar Titus'u özlüyor ve onun için heyecan duyuyordu; Akhalar da Philippos'la ittifakı bırakarak Romalılarla birlikte ona karşı savaşmaya karar verdiler.

5.3

καὶ μέντοι καὶ παρεῖχεν αὐτοῖς τὰ γινόμενα τῆς εὐταξίας αἴσθησιν εὐθύς, προσεχώρουν μὲν γὰρ αἱ πόλεις ἁψαμένοις Θετταλίας, οἱ δʼ ἐντὸς Πυλῶν Ἕλληνες ἐπόθουν καὶ διεπτόηντο ταῖς ὁρμαῖς πρὸς τὸν Τίτον, Ἀχαιοὶ δὲ τήν Φιλίππου συμμαχίαν ἀπειπάμενοι πολεμεῖν ἐψηφίσαντο μετὰ ʼ Ῥωμαίων πρὸς αὐτόν.

5.4Opuslular da o sırada Romalılarla büyük bir istekle savaşan Aitolyalıların şehri almak ve korumak istemelerine aldırmadılar. Titus'u çağırıp kendilerini ona emanet ettiler ve teslim oldular. Pyrrhos'un, Romalıların düzenli ordusunu ilk kez bir tepeden görünce barbarların dizilişinin kendisine barbarca görünmediğini söylediği anlatılır. Titus'la ilk kez karşılaşanlar da benzer sözler söylemekten kendilerini alamıyorlardı.

5.4

Ὀπούντιοι δέ, καίπερ Αἰτωλῶν τότε Ῥωμαίοις συναγωνιζομένων προθυμότατα καὶ τήν πόλιν ἀξιούντων παραλαβεῖν καὶ φυλάττειν, οὐ προσέσχον, ἀλλὰ μεταπεμψάμενοι τὸν Τίτον ἐκείνῳ διεπίστευσαν ἑαυτοὺς καὶ παρέδωκαν. Πύρρον μὲν οὖν λέγουσιν, ὅτε πρῶτον ἀπὸ σκοπῆς κατεῖδε τὸ στράτευμα τῶν Ῥωμαίων διακεκοσμημένον, εἰπεῖν οὐ βαρβαρικὴν αὐτῷ φανῆναι τήν τῶν βαρβάρων παράταξιν οἱ δὲ Τίτῳ πρῶτον ἐντυγχάνοντες ἠναγκάζοντο παραπλησίας ἀφιέναι φωνάς.

5.5Çünkü Makedonlardan, barbar bir ordunun başında bir adamın silahla her şeyi yenip köleleştirerek geldiğini duymuşlardı. Sonra karşılarına yaşça genç, yüzü insancıl, sesi ve dili Yunan ve gerçek şerefin âşığı bir adam çıkınca büyülendiler. Şehirlere dönünce özgürlüklerinin önderini bulduklarını söyleyerek şehirleri ona karşı sevgiyle doldurdular.

5.5

ἀκούοντες γὰρ τῶν Μακεδόνων ὡς ἄνθρωπος ἄρχων βαρβάρου στρατιᾶς ἔπεισι διʼ ὅπλων πάντα καταστρεφόμενος καὶ δουλούμενος, εἶτα ἀπαντῶντες ἀνδρὶ τήν τε ἡλικίαν νέῳ καὶ τήν ὄψιν φιλανθρώπῳ, φωνήν τε καὶ διάλεκτον Ἕλληνι καὶ τιμῆς ἀληθοῦς ἐραστῇ, θαυμασίως ἐκηλοῦντο, καὶ τὰς πόλεις ἀπιόντες ἐνεπίμπλασαν εὐνοίας τῆς πρὸς αὐτόν ὡς ἐχούσας ἡγεμόνα τῆς ἐλευθερίας.

5.6Philippos anlaşmaya yatkın göründüğünde Titus onunla görüştü ve Yunanlara özerklik tanıması ve garnizonlarını çekmesi şartıyla barış ve dostluk önerdi. Philippos bunu kabul etmedi. O zaman Philippos'tan yana olanlar bile Romalıların Yunanlarla değil, Yunanlar için Makedonlarla savaşmaya geldiğini tamamen anladılar.

5.6

ἐπεὶ δὲ καὶ Φιλίππῳ δοκοῦντι συμβατικῶς ἔχειν εἰς ταὐτὸν ἐλθὼν προὔτεινεν εἰρήνην καὶ φιλίαν ἐπὶ τῷ τοὺς Ἕλληνας αὐτονόμους ἐᾶν καὶ τὰς φρουρὰς ἀπαλλάττειν, ὁ δὲ οὐκ ἐδέξατο, παντάπασιν ἤδη τότε καὶ τοῖς θεραπεύουσι τὰ τοῦ Φιλίππου παρέστη Ῥωμαίους πολεμήσοντας ἥκειν οὐχ Ἕλλησιν, ἀλλʼ ὑπὲρ Ἑλλήνων Μακεδόσι.

6.16. Bölüm

Diğer yerler barış içinde ona katılıyordu. Boiotia'ya savaşmadan girdiğinde Thebai'nin ileri gelenleri karşısına çıktı. Bunlar Brakhylles yüzünden Makedon'dan yanaydılar, ama iki tarafla da dostlukları varmış gibi Titus'u selamlayıp onurlandırdılar.

6.1

τὰ μὲν οὖν ἄλλα προσεχώρει καθʼ ἡσυχίαν αὐτῷ, τὴν δὲ Βοιωτίαν ἀπολέμως ἐπιπορευομένῳ Θηβαίων ἀπήντησαν οἱ πρῶτοι, φρονοῦντες μὲν τὰ τοῦ Μακεδόνος διὰ Βραχύλλην, ἀσπαζόμενοι δὲ καὶ τιμῶντες τὸν Τίτον, ὡς φιλίας πρὸς ἀμφοτέρους ὑπαρχούσης.

6.2Titus onları dostça karşıladı, selamladı ve yavaş yavaş yolda ilerledi; bir yandan sorular soruyor, bir yandan anlatıyor, askerleri yorgunluktan toparlanana kadar onları kasten oyalıyordu.

6.2

ὁ δʼ ἐντυχὼν αὐτοῖς φιλανθρώπως καὶ δεξιωσάμενος προῆγεν ἡσυχῇ καθʼ ὁδόν, τὰ μὲν ἐρωτῶν καὶ πυνθανόμενος, τὰ δὲ διηγούμενος, καὶ παράγων ἐπίτηδες ἄχρι τοὺς στρατιώτας ἀναλαβεῖν ἐκ τῆς πορείας.

6.3Böylece ilerleyerek Thebailılarla birlikte şehre girdi. Bu onların pek hoşuna gitmedi, ama yanındaki asker sayısı az olduğundan engel olmaya çekindiler. Titus öne çıktı ve şehri elinde tutmuyormuş gibi onları Romalıları seçmeye ikna etmeye çalıştı; Kral Attalos da onu destekliyor, Thebailıları teşvik ediyordu. Ama anlaşılan Attalos yaşına göre fazla bir hevesle Titus'a hatiplik etmeye çabalamıştı; konuşmanın ortasında bir baş dönmesi ya da felç ansızın onu vurdu, hissi kaybolup düştü. Az sonra gemilerle Asya'ya götürüldü ve orada öldü. Boiotialılar da Romalılara katıldı.

6.3

οὕτω δὲ προάγων συνεισῆλθε τοῖς Θηβαίοις εἰς τὴν πόλιν, οὐ πάνυ μὲν ἡδομένοις, ὀκνοῦσι δὲ κωλύειν, ἐπεὶ στρατιῶται γε μέτριοι τὸ πλῆθος εἵποντο. καὶ μέντοι παρελθὼν ὁ Τίτος, ὡς οὐκ ἔχων τὴν πόλιν, ἔπειθεν ἑλέσθαι τὰ Ῥωμαίων, Ἀττάλου τοῦ βασιλέως συναγορεύοντος αὐτῷ καὶ συνεξορμῶντος τοὺς Θηβαίους, ἀλλʼ Ἄτταλος μὲν, ὡς ἔοικε, τοῦ γήρως προθυμότερον ἑαυτὸν τῷ Τίτῳ ῥήτορα παρασχεῖν φιλοτιμούμενος, ἐν αὐτῷ τῷ λέγειν προσπεσόντος ἰλίγγου τινὸς ἢ ῥεύματος ἄφνω τὴν αἴσθησιν ἐπιληφθεὶς ἔπεσε, καὶ μετʼ οὐ πολὺ ταῖς ναυσὶν εἰς Ἀσίαν ἀποκομισθεὶς ἐτελεύτησεν· οἱ δὲ Βοιωτοὶ προσεχώρησαν τοῖς Ῥωμαίοις.

7.17. Bölüm

Philippos Roma'ya elçiler gönderince Titus da kendi adamlarını gönderdi. Bunlar, savaş sürerse Senato'nun kendisine süre uzatmasını, sürmezse barışın kendisi aracılığıyla yapılmasını sağlayacaklardı. Çünkü şerefe düşkün olduğundan, savaşa başka bir komutan gönderilip şöhretinin elinden alınmasından çok korkuyordu.

7.1

Φιλίππου δὲ πρέσβεις πέμψαντος εἰς Ῥώμην ἀπέστειλε καὶ ὁ Τίτος παρʼ αὑτοῦ τοὺς πράξοντας ὅπως ἐπιψηφίσηται ἡ σύγκλητος χρόνον αὐτῷ τοῦ πολέμου μένοντος, εἰ δὲ μή, διʼ ἐκείνου τὴν εἰρήνην γενέσθαι, φιλότιμος γὰρ ὧν ἰσχυρῶς ἐδεδίει πεμφθέντος ἐπὶ τὸν πόλεμον ἑτέρου στρατηγοῦ τὴν δόξαν ἀφαιρεθῆναι.

7.2Dostları, Philippos'un isteklerinin kabul edilmemesini ve savaş komutanlığının kendisinde kalmasını sağladılar. Titus kararı alınca umutları kabardı ve hemen Philippos'la savaşmak üzere Teselya'ya atıldı. Yirmi altı binden fazla askeri vardı; bunların altı bin yayasını ve dört yüz süvarisini Aitolyalılar veriyordu. Philippos'un ordusu da sayıca buna yakındı.

7.2

διαπραξαμένων δὲ τῶν φίλων αὐτῷ μήτε τὸν Φίλιππον ὧν ἔχρῃζε τυχεῖν καὶ τοῦ πολέμου τὴν ἡγεμονίαν ἐκείνῳ φυλαχθῆναι, δεξάμενος τὸ δόγμα καὶ ταῖς ἐλπίσιν ἐπαρθείς εὐθὺς εἰς Θετταλίαν ἐπὶ τὸν Φιλίππου πόλεμον ὥρμησεν, ὑπὲρ ἑξακισχιλίους καὶ δισμυρίους ἔχων στρατιώτας, ὧν Αἰτωλοὶ πεζοὺς ἑξακισχιλίους καὶ ἱππεῖς τετρακοσίους παρεῖχον. ἦν δὲ καὶ τοῦ Φιλίππου τὸ στράτευμα τῷ πλήθει παραπλήσιον.

7.3Birbirlerine doğru yürüyüp Skotussa yakınlarına gelince burada kapışmak üzereydiler. Ordular, beklenenin aksine, birbirlerine yaklaşınca korkuya kapılmadılar; tersine, heves ve şeref hırsıyla doldular. Romalılar, adları İskender sayesinde aralarında büyük bir yiğitlik ve güçle anılan Makedonları yenmeyi hayal ediyorlardı. Makedonlar ise Romalıları Perslerden üstün görüyor ve kazanırlarsa Philippos'u İskender'den daha parlak göstereceklerini umuyorlardı.

7.3

ἐπεὶ δὲ βαδίζοντες ἐπʼ ἀλλήλους καὶ γενόμενοι περὶ τὴν Σκοτοῦσαν ἐνταῦθα διακινδυνεύειν ἔμελλον, οὐχ, ὅπερ εἰκὸς ἦν, πρὸς δέους ἔλαβον οἱ στρατοὶ τὴν ἀλλήλων γειτνίασιν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ὁρμῆς καὶ φιλοτιμίας ἐπληροῦντο, Ῥωμαῖοι μὲν, εἰ Μακεδόνων κρατήσουσιν, ὧν ὄνομα διʼ Ἀλέξανδρον ἀλκῆς καὶ δυνάμεως πλεῖστον ἦν παρʼ αὐτοῖς, Μακεδόνες δὲ Ῥωμαίους Περσῶν ἡγούμενοι διαφέρειν ἤλπιζον, εἰ περιγένοιντο, λαμπρότερον ἀποδείξειν Ἀλεξάνδρου Φίλιππον.

7.4Titus askerlerine iyi ve hevesli olmalarını öğütledi; çünkü en güzel tiyatroda, Yunanistan'da, en iyi rakiplerle yarışacaklardı. Philippos ise ya rastlantıyla ya da telaşla, yanlış yeri fark etmeden, ordugâhın dışındaki yüksek bir toplu mezarın üstüne çıktı. Savaştan önce âdet olduğu üzere askerlerine konuşup onları teşvik etmeye başladı; ama bu kötü işaret karşısında onları büyük bir umutsuzluk kaplayınca şaşırıp o gün savaşı erteledi.

7.4

ὁ μὲν οὖν Τίτος παρεκάλει τοὺς στρατιώτας ἄνδρας ἀγαθοὺς γενέσθαι καὶ προθύμους, ὡς ἐν τῷ καλλίστῳ θεάτρῳ τῇ Ἑλλάδι μέλλοντας ἀγωνίζεσθαι πρὸς τοὺς ἀρίστους τῶν ἀνταγωνιστῶν ὁ δὲ Φίλιππος, εἴτε ἀπὸ τύχης εἴτε ὑπὸ σπουδῆς παρὰ τὸν καιρὸν ἀγνοήσας, ἦν γάρ τι πολυάνδριον ὑψηλὸν ἔξω τοῦ χάρακος, ἐπὶ τοῦτο προβάς ἤρξατο μὲν, οἷα πρὸ μάχης φιλεῖ, διαλέγεσθαι καὶ παρορμᾶν, ἀθυμίας δὲ δεινῆς πρὸς τὸν οἰωνὸν ἐμπεσούσης διαταραχθεὶς ἐπέσχε τὴν ἡμέραν ἐκείνην.

8.18. Bölüm

Ertesi gün şafak vakti, ılık ve yağmurlu bir geceden sonra bulutlar sise dönüştü; bütün ova derin bir karanlıkla doldu ve gün ağarırken tepelerden iki ordu arasına kalın bir hava indi, her yeri gizledi. İki taraftan da pusu ve keşif için gönderilen küçük birlikler kısa süre sonra birbirlerine çarptılar ve Kynoskephalai denen yerde dövüşmeye başladılar. Bu ad, sık ve birbirine paralel tepelerin ince uçlarına, şekil benzerliğinden ötürü verilmiştir.

8.1

τῇ δʼ ὑστεραίᾳ περὶ τὸν ὄρθρον, ἐκ μαλακῆς καὶ νοτίου νυκτὸς, εἰς ὁμίχλην τῶν νεφῶν τρεπομένων, ἀνεπίμπλατο ζόφου βαθέος πᾶν τὸ πεδίον, καὶ κατῄει παχὺς ἐκ τῶν ἄκρωνἀὴρ εἰς τὸ μεταξὺ τῶν στρατοπέδων, εὐθὺς ἀρχομένης ἡμέρας ἀποκρύπτων τοὺς τόπους, οἱ δὲ ὑπʼ ἀμφοτέρων ἀποσταλέντες ἐφεδρείας ἕνεκα καὶ κατασκοπῆς ἐν πάνυ βραχεῖ περιπεσόντες ἀλλήλοις ἐμάχοντο περὶ τὰς καλουμένας Κυνὸς κεφαλάς, αἳ λόφων οὖσαι πυκνῶν καὶ παραλλήλων ἄκραι λεπταὶ διʼ ὁμοιότητα τὸν σχήματος οὕτως ὠνομάσθησαν.

8.2Sarp yerlerde olması beklenen kaçışlar ve kovalamalardaki değişikliklerle iki taraf da zor durumda kalan ve geri çekilenlere ordugâhlardan sürekli yardım gönderiyordu. Hava açılıp olanlar görülmeye başlayınca ordular tüm güçleriyle kapıştılar. Philippos sağ kanatta üstünlük sağladı; falanksını iniş yerinden tüm ağırlığıyla Romalıların üzerine sürdü, onlar kalkan duvarının ağırlığına ve uzatılan sarisaların sertliğine dayanamadılar.

8.2

γενομένων δὲ οἷον εἰκὸς ἐν τόποις σκληροῖς μεταβολῶν κατὰ τὰς φυγὰς καὶ διώξεις, ἑκάτεροι τοῖς πονοῦσιν ἀεὶ καὶ ὑποχωροῦσιν ἐπιπέμποντες βοήθειαν ἐκ τῶν στρατοπέδων, καὶ ἤδη τοῦ ἀέρος ἀνακαθαιρομένου καθορῶντες τὰ γινόμενα πανστρατιᾷ συνέβαλον. τῷ μὲν οὖν δεξιῷ περιῆν ὁ Φίλιππος, ἐκ τόπων καταφερῶν ὅχην ἐπερείσας τὴν φάλαγγα τοῖς Ῥωμαίοις, τὸ βάρος τὸν συνασπισμοῦ καὶ τὴν τραχύτητα τῆς προβολῆς τῶν σαρισῶν οὐχ ὑπομεινάντων·

8.3Ama sol kanat tepeler arasında dağılıp parçalandı. Titus yenilen kanadı bırakıp hızla öteki kanada gitti ve Makedonlara saldırdı. Bunlar, gücün asıl kaynağı olan falanks düzenine girip safları derinlemesine sıklaştıramıyorlardı, çünkü arazi engebeli ve sarptı; yakın dövüş için de silahları ağır ve kullanışsızdı.

8.3

· τοῦ δʼ εὐωνύμου διασπασμὸν ἀνὰ τοὺς λόφους καὶ περίκλασιν λαμβάνοντος, ὁ Τίτος, τὸ μὲν ἡττώμενον ἀπογνούς, πρὸς δὲ θάτερον ὀξέως παρελάσας, προσέβαλε τοῖς Μακεδόσι συστῆναι μὲν εἰς φάλαγγα καὶ πυκνῶσαι τὴν τάξιν εἰς βάθος, ἥπερ ἦν ἀλκὴ τῆς ἐκείνων δυνάμεως, κωλυομένοις διά τὴν ἀνωμαλίαν καὶ τραχύτητα τῶν χωρίων, πρὸς δὲ τὸ κατʼ ἄνδρα συμπλέκεσθαι βαρεῖ καὶ δυσέργῳ χρωμένοις ὁπλισμῷ.

8.4Çünkü falanks, tek bir beden olarak kaldıkça ve tek düzende kalkan duvarını korudukça gücüne karşı konulamayan bir hayvana benzer. Ama dağılınca her savaşçı tek başına gücünü yitirir, hem silahlanma tarzı yüzünden hem de her biri kendi gücünden çok bütünün birbirine bağlı parçalarıyla güçlü olduğu için. Bu kanat bozulunca Romalıların bir kısmı kaçanları kovaladı, bir kısmı da savaşan Makedonların yanına koşup yandan vurdu. Böylece kısa sürede kazananlar da dağıldı, silahlarını atıp kaçmaya başladı.

8.4

ζῴῳ γὰρ ἡ φάλαγξ ἔοικεν ἀμάχῳ τὴν ἰσχύν, ἕως ἕν ἐστι σῶμα καὶ τηρεῖ τὸν συνασπισμὸν ἕν τάξει μιᾷ. διαλυθείσης δὲ καὶ τὴν καθʼ ἕνα ῥώμην ἀπόλλυσι τῶν μαχομένων ἕκαστος διά τε τὸν τρόπον τῆς ὁπλίσεως καὶ ὅτι παντὸς ὅλου τοῖς παρʼ ἀλλήλων μέρεσι μᾶλλον ἢ διʼ αὑτὸν ἰσχύει, τραπομένων δὲ τούτων οἱ μὲν ἐδίωκον τοὺς φεύγοντας, οἱ δὲ τοὺς μαχομένους τῶν Μακεδόνων παρεκδραμόντες ἐκ πλαγίων ἔκτεινον, ὥστε ταχὺ καὶ τοὺς νικῶντας περισπᾶσθαι καὶ φεύγειν τὰ ὅπλα καταβάλλοντας.

8.5Sekiz binden az olmayan düşman öldü, yaklaşık beş bini esir alındı. Philippos'un güvenle kaçabilmesinin sorumlusu Aitolyalılar oldu: Romalılar hâlâ kovalarken düşman ordugâhını yağmalamaya koyuldular ve Romalılar dönünce ellerine hiçbir şey geçmedi.

8.5

ἔπεσον μὲν οὖν ὀκτακισχιλίων οὐκ ἐλάττους, ἑάλωσαν δὲ περὶ πεντακισχιλίους. τοῦ δὲ τὸν Φίλιππον ἀσφαλῶς ἀπελθεῖν τὴν αἰτίαν ἔλαβον Αἰτωλοί, περὶ ἁρπαγὴν γενόμενοι καὶ πόρθησιν τοῦ χάρακος ἔτι τῶν Ῥωμαίων διωκόντων, ὥστε μηθὲν εὑρεῖν ἐκείνους ἐπανελθόντας.

9.19. Bölüm

Önce aralarında küfürleşmeler ve kavgalar çıktı. Sonra Aitolyalılar zaferi kendilerine mal ederek Titus'u daha da üzdüler ve söylentilerle Yunanları kazandılar; öyle ki şairler ve halk bu işi yazıp söylerken adlarını ilk önce onlar anıyordu.

9.1

πρῶτον μὲν οὖν ἐγένοντο λοιδορίαι καὶ διαφοραὶ πρὸς ἀλλήλους αὐτοῖς· ἐκ δὲ τούτων μᾶλλον ἀεὶ τὸν Τίτον ἐλύπουν ἑαυτοῖς ἀνατιθέντες τὸ νίκημα καὶ τῇ φήμῃ προκαταλαμβάνοντες τοὺς Ἕλληνας, ὥστε καὶ γράφεσθαι καὶ ᾄδεσθαι προτέρους ἐκείνους ὑπὸ ποιητῶν καὶ ἰδιωτῶν ὑμνούντων τὸ ἔργον.

9.2En çok dile düşen şu epigramdı:
Ağıtsız, mezarsız, ey yolcu, Teselya'nın bu sırtında
yatıyoruz otuz bin kişi;
Aitolyalıların ve Titus'un geniş İtalya'dan getirdiği
Latinlerin Ares'ine yenik düşenler,
Emathia için büyük bela. Philippos'un o küstah
kibri ise hızlı geyiklerden hızlı uçup gitti.

9.2

ὧν μάλιστα διὰ στόματος ἦν τουτὶ τὸ ἐπίγραμμα· Ἄκλαυστοι καὶ ἄθαπτοι, ὁδοιπόρε, τῷδʼ ἐπὶ νώτῳ Θεσσαλίης τρισσαὶ κείμεθα μυριάδες, Αἰτωλῶν δμηθέντες ὑπʼ Ἄρεος ἠδὲ Λατίνων, οὓς Τίτος εὐρείης ἤγαγʼ ἀπʼ Ἰταλίης, Ἠμαθίῃ μέγα πῆμα. τὸ δὲ θρασὺ κεῖνο Φιλίππου πνεῦμα θοῶν ἐλάφων ᾤχετʼ ἐλαφρότερον.

9.3Bu şiiri Alkaios, Philippos'la alay etmek için yazmış ve ölenlerin sayısını şişirmişti. Ama her yerde ve birçokları tarafından söylenmesi Philippos'tan çok Titus'u üzüyordu. Philippos, Alkaios'a karşı kendisi de alay etmek için bu elejiyi şöyle yanıtlamıştır:
Kabuksuz, yapraksız, ey yolcu, bu sırtta
yüksek bir kazık dikiliyor Alkaios için.

9.3

τοῦτο ἐποίησε μὲν Ἀλκαῖος ἐφυβρίζων Φιλίππῳ καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀποθανόντων ἐπιψευσάμενος, λεγόμενον δὲ πολλαχοῦ καὶ ὑπὸ πολλῶν μᾶλλον ἠνία τὸν Τίτον ἢ τὸν Φίλιππον. ὁ μὲν γὰρ ἀντικωμῳδῶν τὸν Ἀλκαῖον τῷ ἐλεγείῳ παρέβαλεν αφλοιος καὶ ἄφυλλος, ὁδοιπόρε, τῷδʼ ἐπὶ νώτῳ Ἀλκαίῳ σταυρὸς πήγνυται ἠλίβατος·

9.4Yunanlar arasında şöhret düşkünü olan Titus'u böyle şeyler pek öfkelendiriyordu. Bu yüzden kalan işleri Aitolyalılara hiç aldırmadan kendi başına yürütüyordu. Onlar buna kızıyorlardı. Titus Makedon'dan gelen barış konuşmalarını ve elçiyi kabul edince şehirleri dolaşıp, barışın Philippos'a satıldığını, oysa savaşı kökünden bitirip Yunanlıları ilk köleleştiren yönetimi yıkmanın mümkün olduğunu haykırdılar.

9.4

τὸν δὲ Τίτον φιλοτιμούμενον πρὸς τοὺς Ἕλληνας οὐ μετρίως παρώξυνε τὰ τοιαῦτα, διὸ καὶ τὰ ὑπόλοιπα τῶν πραγμάτων ἔπραττε καθʼ ἑαυτόν, ἐλάχιστα φροντίζων τῶν Αἰτωλῶν. οἱ δὲ ἤχθοντο, καὶ προσδεξαμένου λόγους αὐτοῦ καὶ πρεσβείαν ἐπὶ συμβάσεσι παρὰ τοῦ Μακεδόνος, τοῦτο ἐκεῖνοι περιϊόντες ἐπὶ τὰς ἄλλας πόλεις ἐβόων, πωλεῖσθαι τὴν εἰρήνην Φιλίππῳ, παρὸν ἐκκόψαι τὸν πόλεμον ἄρδην καὶ ἀνελεῖν ἀρχὴν ὑφʼ ἧς πρώτης ἐδουλώθη τὸ Ἑλληνικόν.

9.5Aitolyalılar böyle konuşup müttefikleri tedirgin ederken Philippos kendisi barış için gelip kaygıları giderdi ve kendisini Titus'a ve Romalılara bıraktı. Böylece Titus savaşı bitirdi. Makedonya krallığını ona geri verdi, Yunanistan'dan çekilmesini emretti, bin talent para cezası verdi, on gemi dışında bütün gemilerini aldı ve oğullarından Demetrios'u rehine olarak Roma'ya gönderdi. Bununla fırsatı en iyi şekilde kullanmış ve geleceği önceden görmüştü.

9.5

ταῦτα τῶν Αἰτωλῶν λεγόντων καὶ διαταραττόντων τοὺς συμμάχους, αὐτὸς ὁ Φίλιππος ἐλθὼν πρὸς τὰς διαλύσεις ἀνεῖλε τὴν ὑποψίαν, ἐπιτρέψας τῷ Τίτῳ καὶ Ῥωμαίοις τὰ καθʼ αὑτόν, καὶ οὕτω καταλύεται τὸν πόλεμον ὁ Τίτος· καὶ τὴν μὲν Μακεδονικὴν ἀπέδωκεν αὐτῷ βασιλείαν, τῆς δὲ Ἑλλάδος προσέταζεν ἀποστῆναι, χιλίοις δὲ ταλάντο ις ἐζημίωσε, τὰς δὲ ναῦς πάσας παρείλετο πλὴν δέκα, τῶν δὲ παίδων τὸν ἕτερον, Δημήτριον, ὁμηρεύσοντα λαβὼν εἰς Ῥώμην ἀπέστειλεν, ἄριστα τῷ καιρῷ χρησάμενος καὶ προλαβὼν τὸ μέλλον.

9.6Çünkü Romalıların baş düşmanı Libyalı Hannibal, sürgünde Kral Antiokhos'un yanına gelmiş, gücünün talihiyle ilerlemesi için onu kışkırtıyordu. Antiokhos da kendi başına, kendisine Büyük lakabını kazandıran başarılar yüzünden herkesin üstünde bir önderlik düşlüyor, en çok da Romalılara karşı ayaklanıyordu. Titus bunu önceden görüp akıllıca barışa razı olmasaydı, Yunanistan'da Philippos savaşı yerini Antiokhos savaşına bırakacak, o dönemin en büyük ve en güçlü iki kralı ortak sebeplerle Roma'ya karşı birleşecekti. Roma o zaman, Hannibal'e karşı olanlardan daha küçük olmayan mücadeleler ve tehlikelerle yeniden karşılaşacaktı.

9.6

Ἀννίβου γὰρ τοῦ Λίβυος, ἀνδρὸς ἐχθίστου τε Ῥωμαίοις καὶ φυγάδος, ἤδη τότε πρὸς Ἀντίοχον ἥκοντος τὸν βασιλέα καὶ παροξύνοντος αὐτὸν εἰς τὸ πρόσθεν προϊέναι τῇ τύχῃ τῆς δυνάμεως εὐροούσης, ἤδη καὶ καθʼ ἑαυτὸν ὑπὸ πραγμάτων μεγάλων, ἃ κατεργασάμενος μέγας ἐπωνομάσθη, πρὸς τὴν ἁπάντων ἡγεμονίαν ἀποβλέποντα, μάλιστα δὲ κατὰ Ῥωμαίων ἀνιστάμενον,

9.7

εἰ μὴ τοῦτο προϊδὼν ὁ Τίτος ἐμφρόνως ἐνέδωκε πρὸς τὰς διαλύσεις, ἀλλὰ τὸν Φιλιππικὸν ὁ Ἀντιοχικὸς κατειλήφει πόλεμος ἐν τῇ Ἑλλάδι, καὶ συνέστησαν ὑπʼ αἰτιῶν ἀμφότεροι κοινῶν οἱ μέγιστοι τῶν τότε καὶ δυνατώτατοι βασιλέων ἐπὶ τὴν Ῥώμην, ἔσχεν ἂν ἀγῶνας ἐξ ὑπαρχῆς καὶ κινδύνους τῶν πρὸς Ἀννίβαν οὐκ ἐλάττους.

9.8Oysa Titus, savaşların arasına tam zamanında barışı koydu, gelecek savaşı başlamadan şimdikini kesti, birinin son umudunu, ötekinin ilk umudunu yok etti.

9.8

νῦν δὲ τῶν πολέμων μέσην κατὰ καιρὸν ἐμβαλὼν τὴν εἰρήνην ὁ Τίτος, καὶ πρὶν ἄρξασθαι τὸν μέλλοντα διακόψας τὸν παρόντα, τοῦ μὲν τὴν ἐσχάτην ἐλπίδα, τοῦ δὲ τὴν πρώτην ὑφεῖλεν.

10.110. Bölüm

Senato'nun Titus'a gönderdiği on elçi, Yunanların çoğunu özgür bırakıp Antiokhos'a karşı güvenlik için Korinthos, Khalkis ve Demetrias'ta garnizon tutmasını önerdi. Bunun üzerine Aitolyalılar suçlamalarıyla şehirleri gümbür gümbür ayaklandırdılar. Titus'a "Yunanistan'ın prangalarını çöz" diyor (Philippos adı geçen şehirlere böyle demeye alışıktı), Yunanlara ise eskisinden daha ağır ama daha cilalı bu tasmayla mutlu olup olmadıklarını soruyorlardı; ayağından çözülüp boynundan bağlandığı için Titus'a hayran mıydılar? Titus buna çok içerlendi ve üzüldü. Sonunda meclise yalvararak bu şehirleri de garnizonlardan kurtarmayı başardı, böylece Yunanlara iyiliği tam olsun istedi.

10.1

ἐπεὶ δὲ οἱ δέκα πρέσβεις, οὓς ἡ σύγκλητος ἔπεμψε τῷ Τίτῳ, συνεβούλευον τοὺς μὲν ἄλλους Ἕλληνας ἐλευθεροῦν, Κόρινθον δὲ καὶ Χαλκίδα καὶ Δημητριάδα διατηρεῖν ἐμφρούρους ἕνεκα τῆς πρὸς Ἀντίοχον ἀσφαλείας, ἐνταῦθα δὴ ταῖς κατηγορίαις λαμπροὶ λαμπρῶς τὰς πόλεις ἀνερρήγνυσαν Αἰτωλοί, τὸν μὲν Τίτον κελεύοντες τὰς πέδας τῆς Ἑλλάδος λύειν (οὕτω γὰρ ὁ Φίλιππος εἰώθει τὰς προειρημένας πόλεις ὀνομάζειν),

10.2

τοὺς δὲ Ἕλληνας ἐρωτῶντες εἰ κλοιὸν ἔχοντες βαρύτερον μὲν, λειότερον δὲ τοῦ πάλαι τὸν νῦν, χαίρουσι, καὶ θαυμάζουσι τὸν Τίτον ὡς εὐεργέτην, ὅτι τοῦ ποδὸς λύσας τὴν Ἑλλάδα τοῦ τραχήλου δέδεκεν. ἐφʼ οἷς ἀχθόμενος ὁ Τίτος καὶ βαρέως φέρων, καὶ δεόμενος τοῦ συνεδρίου, τέλος ἐξέπεισε καὶ ταύτας τὰς πόλεις ἀνεῖναι τῆς φρουρᾶς, ὅπως ὁλόκληρος ἡ χάρις ὑπάρξῃ παρʼ αὐτοῦ τοῖς Ἕλλησιν.

10.3İsthmia oyunları düzenlenirken stadyumda büyük bir kalabalık spor yarışmalarını izliyordu; çünkü Yunanistan uzun zamandır savaşları bırakmış, özgürlük umuduyla gerçek bir barış içinde bayram ediyordu. Trompet herkese sessizlik çağrısı yaptı ve haberci ortaya çıkıp şunu ilan etti: Roma Senatosu ve konsül komutan Titus Quinctius, Kral Philippos'u ve Makedonları yendikten sonra Korinthosluları, Lokrisleri, Phokisleri, Euboialıları, Phthiotis Akhalarını, Magnesialıları, Teselyalıları ve Perrhaibileri garnizonsuz, özgür, vergisiz ve atalarının kanunlarıyla yaşamak üzere serbest bırakıyordu. Önce hepsi pek işitmedi ya da tam anlayamadı; stadyumda düzensiz bir kargaşa başladı, insanlar şaşırıyor, soruyor ve yeniden ilan edilmesini istiyorlardı.

10.3

Ἰσθμίων οὖν ἀγομένων πλῆθος μὲν ἀνθρώπων ἐν τῷ σταδίῳ καθῆστο τὸν γυμνικὸν ἀγῶνα θεωμένων, οἷα δὴ διὰ χρόνων πεπαυμένης μὲν πολέμων τῆς Ἑλλάδος ἐπʼ ἐλπίσιν ἐλευθερίας, σαφεῖ δὲ εἰρήνῃ πανηγυριζούσης τῇ σάλπιγγι δὲ σιωπῆς εἰς ἅπαντας διαδοθείσης,

10.4

προελθὼν εἰς μέσον ὁ κῆρυξ ἀνεῖπεν ὅτι Ῥωμαίων ἡ σύγκλητος καὶ Τίτος Κοΐντιος στρατηγὸς ὕπατος καταπολεμήσαντες βασιλέα Φίλιππον καὶ Μακεδόνας, ἀφιᾶσιν ἀφρουρήτους καὶ ἐλευθέρους καὶ ἀφορολογήτους, νόμοις χρωμένους τοῖς πατρίοις, Κορινθίους, Λοκρούς, Φωκεῖς, Εὐβοέας, Ἀχαιοὺς Φθιώτας, Μάγνητας, Θετταλούς, Περραιβούς. τὸ μὲν οὖν πρῶτον οὐ πάνυ πάντες οὐδὲ σαφῶς ἐπήκουσαν, ἀλλʼ ἀνώμαλος καὶ θορυβώδης κίνησις ἦν ἐν τῷ σταδίῳ θαυμαζόντων καὶ διαπυνθανομένων καὶ πάλιν ἀνειπεῖν κελευόντων·

10.5Yeniden sessizlik sağlandıktan sonra haberci sesini yükselterek ilanı bu kez daha gür bir şekilde herkese duyurdu. Sevinç içinde yükselen çığlık inanılmaz bir büyüklükle denize dek ulaştı. Bütün tiyatro ayağa kalktı, yarışmacılara artık kimse aldırmıyordu; herkes fırlayıp Yunanistan'ın kurtarıcısı ve savunucusunu selamlamak ve onunla konuşmak için acele ediyordu.

10.5

ὡς δὲ αὖθις ἡσυχίας γενομένης ἀναγαγὼν ὁ κῆρυξ τὴν φωνὴν προθυμότερον εἰς ἅπαντας ἐγεγώνει καὶ διῆλθε τὸ κήρυγμα, κραυγὴ μὲν ἄπιστος τὸ μέγεθος διὰ χαρὰν ἐχώρει μέχρι θαλάττης, ὀρθὸν δὲ ἀνειστήκει τὸ θέατρον, οὐδεὶς δὲ λόγος ἦν τῶν ἀγωνιζομένων, ἔσπευδον δὲ πάντες ἀναπηδῆσαι καὶ δεξιώσασθαι καὶ προσειπεῖν τὸν σωτῆρα τῆς Ἑλλάδος καὶ πρόμαχον.

10.6Çok sık anlatılan şey, sesin aşırılığı ve büyüklüğü bakımından o zaman gözle görüldü. Tesadüfen yukarıdan uçan kargalar stadyuma düştü. Sebebi havanın yarılmasıdır: Çok sayıda ses büyük bir güçle yayılınca hava yarılır, uçanlara dayanak sağlamaz, sanki boşluğa basıyormuş gibi kaymalarına yol açar. Yahut, Zeus hakkı için, bir darbeyle, adeta bir okla vurulmuş gibi düşüp ölürler. Havanın burgaç oluşturması da mümkündür; denizde büyük dalgalanmadan sonra oluşan girdaplar ve geri çekilmeler gibi.

10.6

τὸ δὲ πολλάκις λεγόμενον εἰς ὑπερβολὴν τῆς φωνῆς καὶ μέγεθος ὤφθη τότε. κόρακες γὰρ ὑπερπετόμενοι κατὰ τύχην ἔπεσον εἰς τὸ στάδιον. αἰτία δὲ ἡ τοῦ ἀέρος ῥῆξις· ὅταν γὰρ ἡ φωνὴ πολλὴ καὶ μεγάλη φέρηται, διασπώμενος ὑπʼ αὐτῆς οὐκ ἀντερείδει τοῖς πετομένοις, ἀλλʼ ὀλίσθημα ποιεῖ καθάπερ κενεμβατοῦσιν, εἰ μὴ νὴ Δία πληγῇ τινι μᾶλλον ὡς ὑπὸ βέλους διελαυνόμενα πίπτει καὶ ἀποθνῄσκει, δύναται δὲ καὶ περιδίνησις εἶναι τοῦ ἀέρος, οἷον ἑλιγμὸν ἐν πελάγει καὶ παλιρρύμην τοῦ σάλου διὰ μέγεθος λαμβάνοντος.

11.111. Bölüm

Gösteri biter bitmez Titus kalabalığın yönelişini fark edip kaçmasaydı, her yönden birden üstüne üşüşen bunca insanın arasından sağ çıkamazdı. Çadırının önünde gece oluncaya kadar bağırmaktan yorulunca, gördükleri dost ve yurttaşları kucaklıyor, öpüyor ve birlikte yemeğe ve içkiye gidiyorlardı.

11.1

ὁ δʼ οὖν Τίτος, εἰ μὴ τάχιστα τῆς θέας διαλυθείσης ὑπιδόμενος τὴν φορὰν τοῦ πλήθους καὶ τὸν δρόμον ἐξέκλινεν, οὐκ ἂν ἐδόκει περιγενέσθαι τοσούτων ὁμοῦ καὶ πάντοθεν αὐτῷ περιχεομένων. ὡς δʼ ἀπέκαμον περὶ τὴν σκηνὴν αὐτοῦ βοῶντες ἤδη νυκτὸς οὔσης, αὖθις οὕστινας ἴδοιεν ἢ φίλους ἢ πολίτας ἀσπαζόμενοι καὶ περιπλεκόμενοι, πρὸς δεῖπνα καὶ πότους ἐτρέποντο μετʼ ἀλλήλων.

11.2Bu sırada, doğal olarak, sevinçleri daha da artıyor, Yunanistan hakkında düşünüp konuşuyorlardı: Özgürlük için bunca savaş yapmış ama bundan daha sağlam, daha tatlı bir özgürlüğe hiç ulaşmamıştı; en güzel ve en çetin ödülü başkaları onun için çarpışarak neredeyse kansız ve yassız elde etmişti. Cesaret ve phronēsis insanlar arasında az, ama bütün iyilerin en azı adil insandı.

11.2

ἐν ᾧ καὶ μᾶλλον, ὡς εἰκὸς, ἡδομένοις ἐπῄει λογίζεσθαι καὶ διαλέγεσθαι περὶ τῆς Ἑλλάδος, ὅσους πολεμήσασα πολέμους διὰ τὴν ἐλευθερίαν οὔπω τύχοι βεβαιότερον οὐδὲ ἥδιον αὐτῆς, ἑτέρων προαγωνισαμένων ὀλίγου δεῖν ἀναίμακτος αὐτὴ καὶ ἀπενθὴς φερομένη τὸ κάλλιστον καὶ περιμαχητότατον ἆθλον. ἦν δʼ ἄρα σπάνιον μὲν ἀνδρεία καὶ φρόνησις ἐν ἀνθρώποις, σπανιώτατον δὲ τῶν ἄλλων ἀγαθῶν ὁ δίκαιος.

11.3Agesilaos'lar, Lysandros'lar, Nikias'lar, Alkibiades'ler karada ve denizde savaşları iyi yönetmeyi ve zafer kazanmayı biliyorlardı; ama başarılarını soylu lütuf ve güzellik için kullanmayı bilmiyorlardı. Marathon'daki işi, Salamis deniz savaşını, Plataiai'yi, Thermopylai'yi, Eurymedon'daki ve Kıbrıs'taki Kimon'un işlerini çıkarırsanız, Yunanistan bütün savaşlarını kendi köleliği için kendisine karşı yapmıştı. Bütün zafer anıtları onun için bir felaket ve utanç olmuştur, çünkü çoğu önderlerin kötülüğü ve rekabeti yüzünden başına gelmiştir.

11.3

οἱ γὰρ Ἀγησίλαοι καὶ Λύσανδροι καὶ οἱ Νικίαι καὶ οἱ Ἀλκιβιάδαι πολέμους μὲν εὖ διέπειν καὶ μάχας νικᾶν κατά τε γῆν καὶ θάλασσαν ἄρχοντες ἠπίσταντο, χρῆσθαι δὲ πρὸς χάριν εὐγενῆ καὶ τὸ καλὸν οἷς κατώρθουν οὐκ ἔγνωσαν, ἀλλʼ εἰ τὸ Μαραθώνιόν τις ἔργον ἀφέλοι καὶ τὴν ἐν Σαλαμῖνι ναυμαχίαν καὶ Πλαταιὰς καὶ Θερμοπύλας καὶ τὰ πρὸς Εὐρυμέδοντι καὶ τὰ περὶ Κύπρον Κίμωνος ἔργα, πάσας τὰς μάχας ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ δουλείᾳ μεμάχηται πρὸς αὑτήν, καὶ πᾶν τρόπαιον αὐτῆς συμφορὰ καὶ ὄνειδος ἐπʼ αὐτὴν ἕστηκε, τὰ πλεῖστα κακίᾳ καὶ φιλονεικίᾳ τῶν ἡγουμένων περιτραπείσης.

11.4Oysa soyca yabancı adamlar, eski soydan küçük kıvılcımlar ve zayıf bağlarla, ki bunlardan Yunanistan'a söz ya da düşünceyle bile bir yarar gelmesi şaşırtıcı sayılırdı, en büyük tehlikelere ve zahmetlere atılarak Yunanistan'ı zalim efendilerden ve tiranlardan kurtarıp özgürlüğe kavuşturuyorlardı.

11.4

ἀλλόφυλοι δὲ ἄνδρες, ἐναύσματα μικρὰ καὶ γλίσχρα κοινωνήματα παλαιοῦ γένους ἔχειν δοκοῦντες, ἀφʼ ὧν καὶ λόγῳ τι καὶ γνώμῃ τῶν χρησίμων ὑπάρξαι τῇ Ἑλλάδι θαυμαστὸν ἦν, οὗτοι τοῖς μεγίστοις κινδύνοις καὶ πόνοις ἐξελόμενοι τὴν Ἑλλάδα δεσποτῶν χαλεπῶν καὶ τυράννων ἐλευθεροῦσι.

12.112. Bölüm

Yunanların aklından bunlar geçiyordu. Yapılanlar da ilanlarla uyuşuyordu. Titus aynı anda Lentulus'u Bargylialıları özgürleştirmek için Asya'ya, Stertinius'u ise oradaki şehirleri ve adaları Philippos'un garnizonlarından kurtarmak için Trakya'ya gönderdi. Publius Villius da Antiokhos'la onun egemenliğindeki Yunanların özgürlüğünü görüşmek üzere denize açıldı.

12.1

ταῦτα δὴ τοὺς Ἕλληνας ὑπῄει· καὶ τὰ τῶν ἔργων ὁμολογοῦντα τοῖς κηρύγμασιν. ἅμα γὰρ ἐξέπεμπεν ὁ Τίτος Λέντλον μὲν εἰς Ἀσίαν Βαργυλιήτας ἐλευθερώσοντα, Στερτίνιον δὲ εἰς Θρᾴκην τὰς αὐτόθι πόλεις καὶ νήσους ἀπαλλάξοντα τῶν Φιλίππου φρουρῶν. Πόπλιος δὲ Οὐίλλιος ἔπλει διαλεξόμενος Ἀντιόχῳ περὶ τῆς τῶν ὑπʼ αὐτὸν Ἑλλήνων ἐλευθερίας.

12.2Titus ise önce Khalkis'e gitti, oradan deniz yoluyla Magnesia'ya geçti, garnizonları çıkarıp yönetimleri halklara verdi. Argos'ta Nemea oyunlarının başkanı seçilince şenliği en güzel biçimde düzenledi ve yine orada haberci aracılığıyla Yunanların özgürlüğünü ilan etti.

12.2

αὐτὸς δὲ ὁ Τίτος εἰς Χαλκίδα παρελθών, εἶτα πλεύσας ἐκεῖθεν ἐπὶ Μαγνησίαν, ἐξῆγε τὰς φρουρὰς καὶ τὰς πολιτείας ἀπεδίδου τοῖς δήμοις. ἀγωνοθέτης δὲ Νεμείων ἀποδειχθεὶς ἐν Ἄργει τήν τε πανήγυριν ἄριστα διέθηκε, καὶ πάλιν ἐκεῖ τοῖς Ἕλλησι τήν ἐλευθερίαν ὑπὸ κήρυκος ἀνεῖπεν.

12.3Şehirleri dolaşarak düzenli kanunlar, adalet, birlik ve birbirlerine sevgi sağladı. Kavgaları bitiriyor, sürgünleri geri getiriyor, Yunanları ikna edip barıştırmaktan Makedonları yenmek kadar gurur duyuyordu; öyle ki onlara yapılan iyilikler arasında özgürlük en küçüğü gibi görünmeye başlamıştı.

12.3

ἐπιφοιτῶν τε ταῖς πόλεσιν εὐνομίαν ἅμα καὶ δίκην πολλὴν ὁμόνοιάν τε καὶ φιλοφροσύνην πρὸς ἀλλήλους παρεῖχε, καταπαύων μὲν τὰς στάσεις, κατάγων δὲ τὰς φυγάς, ἀγαλλόμενος δὲ τῷ πείθειν καὶ διαλλάσσειν τοὺς Ἕλληνας οὐχ ἧττον ἢ τῷ κεκρατηκέναι τῶν Μακεδόνων, ὥστε μικρότατον ἤδη τήν ἐλευθερίαν δοκεῖν ὧν εὐεργετοῦντο.

12.4Anlatıldığına göre, filozof Ksenokrates, vergi tahsildarları tarafından yabancı vergisi için götürülürken hatip Lykurgos onu kurtarmış ve götürenleri küstahlıklarından dolayı cezalandırmıştı. Ksenokrates, Lykurgos'un çocuklarıyla karşılaşınca "Babanıza güzel bir karşılık veriyorum, çocuklar," demiş, "çünkü herkes yaptığı için onu övüyor." Titus'a ve Romalılara, Yunanlara yaptıkları iyiliklerden gelen şükran ise yalnızca övgüye değil, haklı olarak bütün insanlar arasında güvene ve güce de döndü.

12.4

Ξενοκράτην μὲν οὖν τὸν φιλόσοφον, ὅτε Λυκοῦργος αὐτὸν ὁ ῥήτωρ ὑπὸ τῶν τελωνῶν ἀγόμενον πρὸς τὸ μετοίκιον ἀφείλετο καὶ τοῖς ἄγουσιν ἐπέθηκε δίκην τῆς ἀσελγείας, λέγεται τοῖς παισὶν ἀπαντήσαντα τοῦ Λυκούργου, καλήν γε ὑμῶν, ὦ παῖδες, φάναι, τῷ πατρὶ χάριν ἀποδίδωμι· πάντες γὰρ αὐτὸν ἐπαινοῦσιν ἐφʼ οἷς ἔπραξε, Τίτῳ δὲ καὶ Ῥωμαίοις ὧν τοὺς Ἕλληνας εὐεργέτησαν οὐκ εἰς ἐπαίνους μόνον, ἀλλὰ καὶ πίστιν ἐν πᾶσιν ἀνθρώποις καὶ δύναμιν ἡ χάρις ἀπήντα δικαίως.

12.5Çünkü insanlar onların komutanlarını yalnızca kabul etmekle kalmıyor, çağırıp kendilerini onlara teslim ediyorlardı. Yalnızca halklar ve şehirler değil, başka kralların haksızlığına uğrayan krallar da onların kollarına sığınıyordu. Böylece kısa zamanda, belki bir tanrının da yardımıyla, her şey onlara boyun eğdi. Titus'un kendisi de Yunanistan'ın özgürlüğünü en çok gururlandığı iş saydı.

12.5

οὐ γὰρ προσδεχόμενοι μόνον τοὺς ἡγεμόνας αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ μεταπεμπόμενοι καὶ καλοῦντες ἐνεχείριζον αὑτούς, οὐδὲ δῆμοι καὶ πόλεις, ἀλλὰ καὶ βασιλεῖς ὑφʼ ἑτέρων ἀδικούμενοι βασιλέων κατέφευγον εἰς τὰς ἐκείνων χεῖρας, ὥστε ἐν βραχεῖ χρόνῳ, τάχα που καὶ θεοῦ συνεφαπτομένου, πάντʼ αὐτοῖς ὑπήκοα γενέσθαι, καὶ αὐτὸς δὲ μέγιστον ἐφρόνησεν ἐπὶ τῇ τῆς Ἑλλάδος ἐλευθερώσει.

12.6Çünkü Delphoi'ye gümüş kalkanlar ve kendi kalkanını adarken şunu yazdırmıştır:
Zeus'un hızlı atlara sevinen, ey oğulları,
ey Tyndareos oğulları, Sparta'nın kralları,
Aineas soyundan Titus size en yüce armağanı sundu,
Yunanların çocuklarına özgürlüğü sağlayarak.

12.6

ἀνατιθεὶς γὰρ εἰς Δελφοὺς ἀσπίδας ἀργυρᾶς καὶ τὸν ἑαυτοῦ θυρεόν ἐπέγραψε· Ζηνὸς ἰὼ κραιπναῖσι γεγαθότες ἱπποσύναισι κοῦροι, ἰὼ Σπάρτας Τυνδαρίδαι βασιλεῖς, Αἰνεάδας Τίτος ὔμμιν ὑπέρτατον ὤπασε δῶρον. Ἑλλἠνωντεύξας παισὶν ἐλευθερίαν.

12.7Apollon'a da bir altın taç adamış ve üzerine şunu yazdırmıştır:
Şu altın parıltılı taç, ey Leto'nun oğlu,
senin ambrosia kokan bukleleri üzerinde durmalı;
onu Aineas soyunun büyük önderi verdi. Ey uzaktan vuran,
tanrısal Titus'a yiğitlik şanını bağışla.

12.7

ἀνέθηκε δὲ καὶ χρυσοῦν τῷ Ἀπόλλωνι στέφανον ἐπιγράψας. τόνδε τοι ἀμβροσίοισιν ἐπὶ πλοκάμοισιν ἔοικε κεῖσθαι, Λατοΐδα, χρυσοφαῆ στέφανον, ὃν πόρεν Αἰνεαδᾶν ταγὸς μέγας. ἀλλʼ, ἑκάεργε, ἀλκᾶς τῷ θείῳ κῦδος ὄπαζε Τίτῳ.

12.8Korinthos şehri Yunanlar için aynı şeyi iki kez yaşamıştır: O gün Titus, sonra da bizim zamanımızda Nero, yine Korinthos'ta, yine İsthmia oyunları sırasında Yunanları özgür ve özerk ilan etmiştir. Biri, söylediğimiz gibi, haberci aracılığıyla, Nero ise agorada bir kürsüden halka bizzat seslenerek. Ama bu sonraki bir olaydır.

12.8

τῇ δʼ οὖν Κορινθίων πόλει πρὸς τοὺς Ἕλληνας τὸ αὐτὸ δὶς ἤδη συμβέβηκε· καὶ γὰρ Τίτος ἐν Κορίνθῳ τότε καὶ Νέρων αὖθις καθʼ ἡμᾶς ἐν Κορίνθῳ παραπλησίως Ἰσθμίων ἀγομένων τοὺς Ἕλληνας ἐλευθέρους καὶ αὐτονόμους ἀφῆκαν, ὁ μὲν διὰ κήρυκος, ὡς εἴρηται, Νέρων δὲ αὐτὸς ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς ἀπὸ βήματος ἐν τῷ πλήθει δημηγορήσας. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὕστερον.

13.113. Bölüm

Titus o sırada, Lakedaimonluların en lanetli ve en kanunsuz tiranı Nabis'e karşı en güzel ve en adil savaşa başladı, ama sonunda Yunanistan'ın umutlarını boşa çıkardı. Onu yakalama fırsatı doğduğu hâlde bunu istemedi; anlaşma yaptı ve Sparta'yı onursuz bir kölelik içinde bıraktı. Ya savaş uzarsa Roma'dan başka bir komutanın gelip şöhreti kapmasından korktu ya da Philopoimen'in onurlarını kıskandı ve onunla yarıştı. Philopoimen her alanda Yunanların en usta adamıydı, o savaşta da gözü pekliğin ve becerinin hayranlık uyandıran işlerini sergilemişti. Akhalar onu tiyatrolarda Titus'la eşit biçimde yüceltip onurlandırıyor, bu da Titus'u üzüyordu; çünkü bir Arkadyalının, küçük komşu savaşlarının komutanının, Yunanistan için savaşan Roma konsülüyle aynı hayranlığı görmesini reva görmüyordu.

13.1

ὁ δὲ Τίτος τότε καλλίστου καὶ δικαιοτάτου τοῦ πρὸς Νάβιν ἀρξάμενος πολέμου, τὸν Λακεδαιμονίων ἐξωλέστατον καὶ παρανομώτατον τύραννον, ἐν τῷ τέλει διεψεύσατο τὰς τῆς Ἑλλάδος ἐλπίδας, ἑλεῖν παρασχὸν οὐκ ἐθελήσας, ἀλλὰ σπεισάμενος καὶ προέμενος τὴν Σπάρτην ἀναξίως δουλεύουσαν, εἴτε δείσας μὴ τοῦ πολέμου μῆκος λαμβάνοντος ἄλλος ἀπὸ Ῥώμης ἐπελθὼν στρατηγὸς ἀνέληται τὴν δόξαν, εἴτε φιλονεικίᾳ καὶ ζηλοτυπίᾳ τῶν Φιλοποίμενος τιμῶν,

13.2

ὃν ἔν τε τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἄνδρα δεινότατον τῶν Ἑλλήνων ὄντα καὶ περὶ ἐκεῖνον τὸν πόλεμον ἔργα θαυμαστὰ τόλμης καὶ δεινότητος ἀποδειξάμενον ἴσα τῷ Τίτῳ κυδαίνοντες Ἀχαιοὶ καὶ τιμῶντες ἐν τοῖς θεάτροις ἐλύπουν ἐκεῖνον, οὐκ ἀξιοῦντα Ῥωμαίων ὑπάτῳ προπολεμοῦντι τῆς Ἑλλάδος ἄνθρωπον Ἀρκάδα, μικρῶν καὶ ὁμόρων πολέμων στρατηγόν, ὅμοια θαυμάζεσθαι παρʼ αὐτοῖς.

13.3Bununla birlikte Titus kendini savunurken, tiranın diğer Spartalılara büyük zarar vererek öleceğini gördüğü için savaşı bıraktığını söylüyordu. Akhalar onu onurlandırmak için birçok karar aldılar, ama hiçbiri iyiliklerine denk görünmedi; yalnızca Titus'un her şeyden çok sevdiği bir armağan dışında. O armağan şuydu:

13.3

οὐ μὴν ἀλλʼ αὐτὸς ὁ Τίτος ὑπὲρ τούτων ἀπελογεῖτο, καταθέσθαι τὸν πόλεμον ὡς ἑώρα σὺν κακῷ μεγάλῳ τῶν ἄλλων Σπαρτιατῶν ἀπολούμενον τὸν τύραννον· τῶν δὲ Ἀχαιῶν αὐτῷ πολλὰ πρὸς τιμὴν ψηφισαμένων οὐδὲν ἐδόκει πρὸς τὰς εὐεργεσίας ἐξισοῦσθαι πχὴν μιᾶς δωρεᾶς, ἣν ἐκεῖνος ἀντὶ πάντων ἠγάπησεν. ἦν δὲ τοιάδε.

13.4Hannibal'e karşı savaşta felakete uğrayan Romalılar çeşitli yerlerde satılıp dağılmış, köle olmuşlardı. Yunanistan'da bin iki yüz kişiydiler. Durumlarındaki değişiklik her zaman acınacak gibiydi, ama o sırada daha da fazla; çünkü kimi oğullarıyla, kimi kardeşleriyle, kimi tanıdıklarıyla karşılaşıyordu: Özgürlerle köleler, kazananlarla esirler.

13.4

Ῥωμαίων οἱ δυστυχήσαντες ἐν τῷ πρὸς Ἀννίβαν πολέμῳ πολλαχοῦ μὲν ὤνιοι γενόμενοι καὶ διασπαρέντες ἐδούλευον· ἐν δὲ τῇ Ἑλλάδι χίλιοι καὶ διακόσιοι τὸ πλῆθος ἦσαν, ἀεὶ μὲν οἰκτροὶ τῆς μεταβολῆς, τότε δὲ καὶ μᾶλλον, ὡς εἰκός, ἐντυγχάνοντες οἱ μὲν υἱοῖς, οἱ δὲ ἀδελφοῖς, οἱ δὲ συνήθεσιν, ἐλευθέροις δοῦλοι καὶ νικῶσιν αἰχμάλωτοι.

13.5Titus, onlara üzülmekle birlikte sahiplerinin elinden almadı. Akhalar ise beşer minaya hepsini satın alıp bir araya topladı ve Titus denize açılmak üzereyken onları ona teslim etti. Böylece güzel işlerine güzel ve büyük bir yurtsevere yaraşır bir karşılık alarak sevinç içinde denize açıldı.

13.5

τούτους ὁ μὲν Τίτος οὐκ ἀφείλετο τῶν κεκτημένων, καίπερ ἀνιώμενος ἐπʼ αὐτοῖς, οἱ δὲ Ἀχαιοὶ λυτρωσάμενοι πέντε μνῶν ἕκαστον ἄνδρα καὶ συναγαγόντες εἰς ταὐτὸ πάντας ἤδη περὶ πλοῦν ὄντι τῷ Τίτῳ παρέδωκαν, ὥστε αὐτὸν εὐφραινόμενον ἀποπλεῖν, ἀπὸ καλῶν ἔργων καλὰς ἀμοιβὰς καὶ πρεπούσας ἀνδρὶ μεγάλῳ καὶ φιλοπολίτῃ κεκομισμένον·

13.6Zafer töreninde bundan daha parlak bir şey olmamıştır. Çünkü bu adamlar, azat edilen kölelerin âdeti olduğu üzere başlarını traş edip keçe başlık takarak Titus'un zafer alayına katıldılar.

13.6

ὃ δὴ δοκεῖ πρὸς τὸν θρίαμβον αὐτῷ πάντων ὑπάρξαι λαμπρότατον. οἱ γὰρ ἄνδρες οὗτοι, καθάπερ ἔθος ἐστὶ τοῖς οἰκέταις ὅταν ἐλευθερωθῶσιν, ξύρεσθαί τε τὰς κεφαλὰς καὶ πιλία φορεῖν, ταῦτα δράσαντες αὐτοὶ θριαμβεύοντι τῷ Τίτῳ παρείποντο.

14.114. Bölüm

Alayda taşınan ganimetler de daha güzel bir manzara oluşturuyordu: Yunan miğferleri, Makedon kalkanları ve sarisalar. Para miktarı da az değildi. Tuditanus'un anlattığına göre, zafer alayında üç bin yedi yüz on üç libre eritilmiş altın, kırk üç bin iki yüz yetmiş libre gümüş,

14.1

καλλίω δὲ καὶ τὰ λάφυρα πομπευόμενα παρεῖχεν ὄψιν, Ἑλληνικὰ κράνη καὶ πέλται Μακεδονικαὶ καὶ σάρισαι. τό τε τῶν χρημάτων πλῆθος οὐκ ὀλίγον ἦν, ὡς ἀναγράφουσιν οἱ περὶ Τουδιτανὸν ἐν τῷ θριάμβῳ κομισθῆναι χρυσίου μὲν συγκεχωνευμένου λίτρας τρισχιλίας ἑπτακοσίας δεκατρεῖς, ἀργύρου δὲ τετρακισμυρίας τρισχιλίας διακοσίας ἑβδομήκοντα,

14.2ve on dört bin beş yüz on dört altın Philippos parası taşınmıştır. Bunların dışında Philippos'un bin talent borcu vardı. Ama sonradan Romalılar, en çok Titus'un yardımıyla, bu borcu Philippos'a bağışlamaya ikna oldular, onu müttefik ilan ettiler ve oğlunu rehinelikten kurtardılar.

14.2

Φιλιππείους δὲ χρυσοῦς μυρίους τετρακισχιλίους πεντακοσίους δεκατέσσαρας, χωρὶς δὲ τούτων τὰ χίλια τάλαντα Φίλιππος ὤφειλεν. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὕστερον ἐπείσθησαν Ῥωμαῖοι, μάλιστα τοῦ Τίτου συμπράξαντος, ἀφεῖναι τῷ Φιλίππῳ, καὶ σύμμαχον ἐψηφίσαντο, καὶ τὸν υἱὸν ἀπήλλαξαν αὐτῷ τῆς ὁμηρείας.

15.115. Bölüm

Antiokhos birçok gemiyle ve orduyla Yunanistan'a geçip şehirleri ayartmaya, kargaşa çıkarmaya başladı. Aitolyalılar da ona yardım ediyordu; onlar çoktan beri Roma halkına düşman ve kavgacı bir tutum içindeydiler. Savaş için konu ve bahane olarak Yunanların özgürlüğünü gösterdiler, oysa onların buna hiç ihtiyacı yoktu, çünkü zaten özgürdüler. Daha yakışık bir sebep bulamadıkları için en güzel sözü kullanmasını öğütlüyorlardı. Romalılar onun ayaklanmasından ve gücünün şöhretinden çok korktular. Savaşa komutan konsül olarak Manius Acilius'u, Yunanlar yüzünden de elçi olarak Titus'u gönderdiler. Titus görünür görünmez kimilerini sağlamlaştırdı, hastalanmaya başlayanlara ise zamanında verilmiş bir ilaç gibi kendisine duydukları sevgiyi sundu, onları durdurup yanılmaktan alıkoydu.

15.1

ἐπεὶ δὲ ὁ Ἀντίοχος εἰς τὴν Ἑλλάδα ναυσὶ πολλαῖς καὶ στρατῷ περαιωθεὶς ἀφίστη τὰς πόλεις καὶ διεστασίαζεν, Αἰτωλῶν αὐτῷ συνεπιλαμβανομένων καὶ πάλαι διακειμένων πρὸς τὸν Ῥωμαίων δῆμον ἐχθρῶς καὶ πολεμικῶς, ὑπόθεσιν τοῦ πολέμου καὶ πρόφασιν διδόντων ἐλευθεροῦν τοὺς Ἕλληνας οὐδὲν δεομένους (ἐλεύθεροι γὰρ ἦσαν),

15.2

ἀλλʼ εὐπρεπεστέρας αἰτίας ἀπορίᾳ τῷ καλλίστῳ τῶν ὀνομάτων χρῆσθαι διδασκόντων, καὶ σφόδρα δείσαντες οἱ Ῥωμαῖοι τὴν ἀνάστασιν καὶ δόξαν αὐτοῦ τῆς δυνάμεως, στρατηγὸν μὲν ὕπατον τοῦ πολέμου Μάνιον Ἀκίλιον κατέπεμψαν, πρεσβευτὴν δὲ Τίτον διὰ τοὺς Ἕλληνας, ὧν τοὺς μὲν εὐθὺς ὀφθεὶς ἐποίησε βεβαιοτέρους, τοὺς δὲ ἀρχομένους νοσεῖν ὥσπερ τι ἐν καιρῷ φάρμακον ἐνδιδοὺς τὴν πρὸς αὑτὸν εὔνοιαν ἔστησε καὶ διεκώλυσεν ἐξαμαρτεῖν.

15.3Elinden yalnızca Aitolyalıların önceden ele geçirip tamamen bozduğu birkaç kişi kurtuldu. Öfkelenip kızmış olmasına rağmen savaştan sonra onları da korudu. Çünkü Antiokhos Thermopylai'de yenilip kaçtı ve hemen Asya'ya gitti. Konsül Manius, Aitolyalıların kimini kendisi kuşatırken kimini yakalamayı Kral Philippos'a bıraktı.

15.3

ὀλίγοι δὲ αὑτὸν ἐξέφυγον ἤδη προκατειλημμένοι καὶ διεφθαρμένοι παντάπασιν ὑπὸ τῶν Αἰτωλῶν, οὓς καίπερ ὀργισθεὶς καὶ παροξυνθεὶς ὅμως μετὰ τὴν μάχην περιεποίησεν. Ἀντίοχος γὰρ ἡττηθεὶς ἐν Θερμοπύλαις καὶ φυγὼν εὐθὺς εἰς Ἀσίαν ἀπέπλευσε, Μάνιος δʼ ὁ ὕπατος τοὺς μὲν αὐτὸς ἐπιὼν τῶν Αἰτωλῶν ἐπολιόρκει, τοὺς δὲ τῷ βασιλεῖ Φιλίππῳ συνεχώρησεν ἐξαιρεῖν.

15.4Makedon kralı Dolopları ve Magnetleri, Athamanları ve Aperantileri ele geçirip yağmaladı. Manius Herakleia'yı yağmalamış, Aitolyalıların elindeki Naupaktos'u kuşatıyordu. Titus, Yunanlara acıyarak Peloponnesos'tan konsülün yanına gitti. Önce onu suçladı: Kendisi zafer kazandığı hâlde savaşın ödüllerini Philippos'un toplamasına göz yumuyor, öfkesinden tek bir şehrin önünde vakit kaybediyordu; oysa Makedonlar birçok halkı ve krallığı ele geçiriyordu.

15.4

ἀγομένων δὲ καὶ φερομένων ὑπὸ τοῦ Μακεδόνος τοῦτο μὲν Δολόπων καὶ Μαγνήτων, τοῦτο δὲ Ἀθαμάνων καὶ Ἀπεραντῶν, αὐτοῦ δὲ τοῦ Μανίου τὴν μὲν Ἡράκλειαν διαπεπορθηκότος, τὴν δὲ Ναύπακτον Αἰτωλῶν ἐχόντων πολιορκοῦντος, οἰκτείρων τοὺς Ἕλληνας ὁ Τίτος διέπλευσεν ἐκ Πελοποννήσου πρὸς τὸν ὕπατον. καὶ πρῶτον μὲν ἐπετίμησεν εἰ νενικηκὼς αὐτὸς τὰ ἔπαθλα τοῦ πολέμου Φίλιππον ἐᾷ φέρεσθαι, καὶ τριβόμενος περὶ μιᾷ πόλει κάθηται διʼ ὀργήν, ἔθνη δὲ οὐκ ὀλίγα καὶ βασιλείας Μακεδόνες αἱροῦσιν.

15.5Ardından kuşatılanlar onu görünce surdan seslenip ellerini uzatıp yalvardılar. O zaman hiçbir şey söylemeden, arkasını dönüp ağlayarak gitti. Sonra Manius'la konuşup öfkesini dindirdi ve Aitolyalılara ateşkes verilmesini, Roma'ya elçi gönderip makul bir şey isteyebilecekleri süre tanınmasını sağladı.

15.5

ἔπειτα τῶν πολιορκουμένων, ὡς εἶδον αὑτὸν, ἀπὸ τοῦ τείχους ἀνακαλούντων καὶ χεῖρας ὀρεγόντων καὶ δεομένων, τότε μὲν οὐδὲν εἰπών, ἀλλὰ στραφεὶς καὶ δακρύσας ἀπῆλθεν, ὕστερον δὲ διαλεχθεὶς τῷ Μανίῳ καὶ καταπαύσας τὸν θυμὸν αὐτοῦ διεπράξατο τοῖς Αἰτωλοῖς ἀνοχὰς δοθῆναι, καὶ χρόνον ἐν ᾧ πρεσβεύσαντες εἰς Ῥώμην μετρίου τινὸς τυχεῖν ἀξιώσουσι.

16.116. Bölüm

En büyük mücadeleyi ve zahmeti Khalkisliler için Manius'a yaptığı yalvarışlar çekti. Manius onlara, Antiokhos'un savaş başladıktan sonra onlardan yaptığı evlilik yüzünden kızgındı. Bu evlilik zamansız ve yaşına aykırıydı; yaşlı bir adam, Kleoptolemos'un kızına âşık olmuştu ve kızın genç kızların en güzeli olduğu söylenirdi.

16.1

πλεῖστον δὲ ἀγῶνα καὶ πόνον αὐτῷ παρεῖχον αἱ περὶ Χαλκιδέων δεήσεις πρὸς τὸν Μάνιον, ἐν ὀργῇ γεγονότων διὰ τὸν γάμον ὃν παρʼ αὐτῶν ἔγημεν Ἀντίοχος ἤδη τοῦ πολέμου συνεστῶτος, οὐ καθʼ ὥραν οὐδὲ κατὰ καιρόν, ἀλλʼ ἐρασθεὶς ἀνὴρ πρεσβύτερος κόρης, ἣ θυγάτηρ μὲν ἦν Κλεοπτολέμου, καλλίστη δὲ λέγεται παρθένων γενέσθαι.

16.2Bu, Khalkislileri Antiokhos'tan yana çok hevesli hâle getirdi ve şehirlerini savaş için ona üs olarak sundular. Savaştan sonra Antiokhos hemen kaçarak Khalkis'e vardı, kızı, parasını ve dostlarını alıp Asya'ya gitti. Manius öfkeyle Khalkislilerin üzerine yürüdü. Titus onun peşinden gidip onu yumuşatmaya çalıştı, yalvardı; sonunda kendisi ve önde gelen Romalıların ricasıyla onu ikna edip yatıştırdı.

16.2

τοῦτο τοὺς Χαλκιδεῖς ἐποίησε βασιλίσαι προθυμότατα καὶ τὴν πόλιν αὐτῷ πρὸς τὸν πόλεμον ὁρμητήριον παρασχεῖν. ἐκεῖνος μὲν οὖν ὡς τάχιστα μετὰ τὴν μάχην φεύγων προσέμιξε τῇ Χαλκίδι, τήν τε κόρην ἀναλαβὼν καὶ τὰ χρήματα καὶ τοὺς φίλους εἰς Ἀσίαν ἀπέπλευσε· τὸν δὲ Μάνιον εὐθὺς ἐπὶ τοὺς Χαλκιδεῖς σὺν ὀργῇ πορευόμενον ὁ Τίτος παρακολουθῶν ἐμάλαττε καὶ παρῃτεῖτο καί τέλος ἔπεισε καὶ κατεπράϋνεν, αὐτοῦ τε καὶ τῶν ἐν τέλει Ῥωμαίων δεόμενος.

16.3Böylece kurtulan Khalkisliler, şehirlerindeki en güzel ve en büyük adakları Titus'a adadılar. Bugün de şu yazıtları görebilirsiniz: "Halk, Titus ve Herakles'e gymnasionu", başka bir yerde "Halk, Titus ve Apollon'a Delphinion'u".

16.3

οὕτω διασωθέντες οἱ Χαλκιδεῖς τὰ κάλλιστα καὶ μέγιστα τῶν παρʼ αὐτοῖς ἀναθημάτων τῷ Τίτῳ καθιέρωσαν, ὧν ἐπιγραφὰς ἔστι τοιαύτας ἄχρι νῦν ὁρᾶν ὁ δῆμος Τίτῳ καὶ Ἡρακλεῖ τὸ γυμνάσιον, ἑτέρωθι δὲ πάλιν, ὁ δῆμος Τίτῳ καὶ Ἀπόλλωνι τὸ Δελφίνιον.

16.4Bizim zamanımızda bile Titus için seçimle bir rahip atanırdı. Ona kurban sunup içki adağı yaptıktan sonra yazılmış bir paian söylüyorlar. Uzunluğu yüzünden diğer kısımları atlayıp yalnızca sonunda söyledikleri şu dizeleri yazıyoruz:
Romalıların güvenine tapıyoruz,
yeminlerle korunan o yüce güvene.
Kızlar, ezgiyle anın
büyük Zeus'u, Roma'yı, Titus'u ve Romalıların
güvenini.
İe Paian! Ey Titus, kurtarıcı!

16.4

ἔτι δὲ καὶ καθʼ ἡμᾶς ἱερεὺς χειροτονητὸς ἀπεδείκνυτο Τίτου, καὶ θύσαντες αὐτῷ τῶν σπονδῶν γενομένων ᾄδουσι παιᾶνα πεποιημένον, οὗ τἆλλα διὰ μῆκος ἡμεῖς παρέντες ἀνεγράψαμεν ἃ παυόμενοι τῆς ᾠδῆς λέγουσι· πίστιν δὲ Ῥωμαίων σέβομεν, τὰν μεγαλευκτοτάταν ὅρκοις φυλάσσειν· μέλπετε κοῦραι, Ζῆνα μέγαν Ῥώμαν τε Τίτον θʼ ἅμα Ῥωμαίων τε πίστιν ἰήϊε Παιάν, ὦ Τίτε σῶτερ.

17.117. Bölüm

Öteki Yunanlardan da ona yakışır onurlar geldi. Bu onurları gerçek kılan şey ise karakterinin yumuşaklığından doğan şaşırtıcı sevgiydi. Çünkü işler yüzünden ya da şeref hırsı uğruna bazılarıyla, örneğin Philopoimen'le ve sonra Akhaların komutanı Diophanes'le ters düşse bile, öfkesi ağır değildi, eyleme de dönüşmezdi; siyasete özgü bir açık sözlülükle sözde kalıp biterdi.

17.1

ἦσαν δὲ καὶ παρά τῶν ἄλλων Ἑλλήνων τιμαὶ πρέπουσαι, καὶ τὸ τὰς τιμὰς ἀληθινὰς ποιοῦν, εὔνοια θαυμαστὴ διʼ ἐπιείκειαν ἤθους, καὶ γὰρ εἴ τισιν ἐκ πραγμάτων ἢ φιλοτιμίας ἕνεκα, καθάπερ Φιλοποίμενι καὶ πάλιν Διοφάνει στρατηγοῦντι τῶν Ἀχαιῶν, προσέκρουσεν, οὐκ ἦν βαρὺς οὐδʼ εἰς ἔργα διατείνων ὁ θυμός, ἀλλʼ ἐν λόγῳ παρρησίαν τινὰ πολιτικὴν ἔχοντι παυόμενος.

17.2Kimseye karşı kırıcı değildi; ama birçoklarına tabiatça çabuk öfkelenen ve hafif görünürdü. Yine de insanlarla birlikte olmak için en hoş kişiydi, konuşmasında zarafetle kurnazlığı birleştirirdi. Akhalar Zakynthos adasını kendilerine mal etmeye çalışırken onları uyarmış, kaplumbağalar gibi başlarını Peloponnesos'tan daha uzağa uzatırlarsa tehlikeye düşeceklerini söylemişti. Philippos, barış için ilk kez görüşmeye geldiklerinde Titus'un kalabalıkla geldiğini, kendisinin ise yalnız olduğunu söyleyince Titus karşılık verdi: "Çünkü dostlarını ve akrabalarını öldürerek kendini yalnız bıraktın."

17.2

πικρὸς μὲν οὖν οὐδενί, πολλοῖς δὲ ὀξὺς ἐδόκει καὶ κοῦφος εἶναι τὴν φύσιν, ἄλλως δὲ συγγενέσθαι πάντων ἥδιστος καὶ εἰπεῖν ἐπίχαρις μετὰ δεινότητος. Ἀχαιούς μὲν γὰρ σφετεριζομένους τὴν Ζακυνθίων νῆσον ἀποτρέπων ἔφη κινδυνεύσειν, ἂν ὥσπερ αἱ χελῶναι πορρωτέρω τὴν κεφαλὴν τῆς Πελοποννήσου προτείνωσι· Φιλίππου δέ, ὁπηνίκα περὶ σπονδῶν καὶ εἰρήνης τὸ πρῶτον εἰς λόγους συνῄεσαν, εἰπόντος μετὰ πολλῶν ἥκειν ἐκεῖνον, αὑτὸν δὲ μόνον, ὑπολαβὼν ὁ Τίτος, αὑτὸν γὰρ, ἔφη, μόνον ἐποίησας ἀποκτείνας τοὺς φίλους καὶ συγγενεῖς.

17.3Messeneli Deinokrates Roma'da bir içki toplantısında sarhoş olup bir kadın giysisi giyerek dans etmiş, ertesi gün de Messene'yi Akhalardan ayırma planı için Titus'tan yardım istemişti. Titus bunu düşüneceğini, ama böyle büyük işlere girişen bir adamın içki toplantısında dans edip şarkı söyleyebilmesine şaşırdığını söyledi.

17.3

ἐπεὶ δὲ Δεινοκράτης ὁ Μεσσήνιος ἐν Ῥώμῃ παρά πότον μεθυσθεὶς ὠρχήσατο λαβὼν ἱμάτιον γυναικεῖον, τῇ δʼ ὑστεραίᾳ τὸν Τίτον ἠξίου βοηθεῖν αὐτῷ διανοουμένῳ τὴν Μεσσήνην ἀφιστάναι τῶν Ἀχαιῶν, ταῦτα μὲν ἔφη σκέψεσθαι, θαυμάζειν δὲ ἐκεῖνον, εἰ τηλικαύταις ἐπικεχειρηκὼς πράξεσιν ὀρχεῖσθαι δύναται παρά πότον καὶ ᾄδειν.

17.4Antiokhos'un elçileri Akhalara kral ordusunun sayısını sayıp dökerek birçok adını sıraladıklarında Titus şöyle dedi: Bir keresinde bir konuğun evinde yemek yerken etin çokluğundan yakınmış, böyle çeşitli yiyecekleri nereden bulduğuna şaşırmıştı. Ev sahibi, hepsinin domuz eti olduğunu, yalnızca pişirilişinin ve baharatlarının farklı olduğunu söylemişti. "Şimdi siz de, Akhalar," dedi, "Antiokhos'un mızrakçıları, kargıcıları, piyade yoldaşlarını duyunca şaşırmayın. Hepsi Suriyelidir, yalnız silahçıkları farklıdır."

17.4

πρὸς δὲ τοὺς Ἀχαιούς τῶν παρά Ἀντιόχου πρέσβεων πλῆθος τι τῆς βασιλικῆς στρατιᾶς καταλεγόντων καὶ καταριθμουμένων πολλὰς προσηγορίας, ὁ Τίτος ἔφη δειπνοῦντος αὐτοῦ παρά τῷ ξένῳ καὶ μεμφομένου τὸ πλῆθος τῶν κρεῶν καὶ θαυμάζοντος πόθεν οὕτω ποικίλης ἀγορᾶς εὐπόρησεν, εἰπεῖν τὸν ξένον, ὡς ὕεια πάντα ἐστί τῇ σκευασίᾳ, διαφέροντα καὶ τοῖς ἡδύσμασι.

17.5

μὴ τοίνυν, ἔφη, μηδὲ ὑμεῖς, ὦ ἄνδρες Ἀχαιοὶ, θαυμάζετε τὴν Ἀντιόχου δύναμιν λογχοφόρους καὶ ξυστοφόρους καὶ πεζεταίρους ἀκούοντες πάντες γὰρ οὗτοι Σύροι εἰσίν ὁπλαρίοις διαφέροντες.

18.118. Bölüm

Yunanistan'daki işlerden ve Antiokhos savaşından sonra sansör seçildi; bu, en yüksek makamdır ve siyasi hayatın adeta tamamlanmasıdır. Meslektaşı beş kez konsül olan Marcellus'un oğluydu. Senato'dan pek ünlü olmayan dört kişiyi çıkardılar ve özgür anne babadan doğmuş bütün yazılanları vatandaş olarak kabul ettiler. Buna, soylulara kızarak halkı bu kararı almaya ikna eden halk tribünü Terentius Culleo zorladı.

18.1

μετὰ δὲ τὰς Ἑλληνικὰς πράξεις καὶ τὸν Ἀντιοχικὸν πόλεμον ἀπεδείχθη τιμητής, ἥτις ἐστὶν ἀρχὴ μεγίστη καὶ τρόπον τινὰ τῆς πολιτείας ἐπιτελείωσις. καὶ συνῆρχε μὲν αὐτῷ Μαρκέλλου τοῦ πεντάκις ὑπατεύσαντος υἱός, ἐξέβαλον δὲ τῆς βουλῆς τῶν οὐκ ἄγαν ἐπιφανῶν τέσσαρας, προσεδέξαντο δὲ πολίτας ἀπογραφομένους πάντας, ὅσοι γονέων ἐλευθέρων ἦσαν, ἀναγκασθέντες ὑπὸ τοῦ δημάρχου Τερεντίου Κουλέωνος, ὃς ἐπηρεάζων τοῖς ἀριστοκρατικοῖς ἔπεισε τὸν δῆμον ταῦτα ψηφίσασθαι.

18.2Zamanın en tanınmış ve şehrin en büyük adamları olan Africanus Scipio ile Marcus Cato birbirleriyle anlaşamıyordu. Titus bunlardan Scipio'yu en iyi ve en önde gelen adam olarak Senato başkanı ilan etti; Cato ile ise şu talihsiz olay yüzünden düşman oldu. Titus'un kardeşi Lucius Flamininus, hiçbir bakımdan ona benzemiyordu; hazlarda korkunç bir bayağılığı vardı ve yakışık nedir hiç umursamazdı.

18.2

τῶν δὲ γνωριμωτάτων κατʼ αὑτὸν ἀνδρῶν καὶ μεγίστων ἐν τῇ πόλει διαφερομένων πρὸς ἀλλήλους, Ἀφρικανοῦ Σκηπίωνος καὶ Μάρκου Κάτωνος, τὸν μὲν προέγραψε τῆς βουλῆς, ὡς ἄριστον ἄνδρα καὶ πρῶτον, Κάτωνι δἐ εἰς ἔχθραν ἦλθε συμφορᾷ τοιαύτῃ χρησάμενος. ἀδελφὸς ἦν Τίτῳ Λεύκιος Φλαμινῖνος, οὔτε τὰ ἄλλα προσεοικὼς ἐκείνῳ τὴν φύσιν ἔν τε ταῖς ἡδοναῖς ἀνελεύθερος δεινῶς καὶ ὀλιγωρότατος τοῦ πρέποντος.

18.3Yanından ayırmadığı gözdesi bir delikanlı vardı; ordu komutanıyken de eyalet yönetirken de onu hep yanında götürürdü. Bir içki toplantısında bu delikanlı, Lucius'a naz yaparak, onu o kadar çok sevdiğini söyledi ki hiç insan öldürülmesini görmediği hâlde onun için gladyatör gösterisini kaçırmıştı; onun hazzını kendi hazzından üstün tutuyordu. Lucius sevinip "Üzülme," dedi, "bu arzunu ben gideririm."

18.3

τούτῳ συνῆν μειρακίσκος ἐρώμενος, ὃν καὶ στρατιᾶς ἄρχων ἐπήγετο καὶ διέπων ἐπαρχίας εἶχεν ἀεὶ περὶ αὑτόν, ἔν οὖν πότῳ τινὶ θρυπτόμενος πρὸς τὸν Λεύκιον οὕτως ἔφη σφόδρα φιλεῖν αὐτόν ὥστε θέαν μονομάχων ἀπολιπεῖν οὔπω γεγονὼς ἀνθρώπου φονευομένου θεατής, τὸ πρὸς ἐκεῖνον ἡδὺ τοῦ πρὸς αὑτὸν ἐν πλείονι λόγῳ θέμενος. ὁ δὲ Λεύκιος ἡσθείς οὐδὲν, ἔφη, δεινόν· ἰάσομαι γὰρ ἐγώ σου τὴν ἐπιθυμίαν.

18.4Hapishaneden bir mahkûmu getirtti, celladı çağırdı ve içki sofrasında adamın başını kesmesini emretti. Valerius Antias, Lucius'un bu iyiliği bir delikanlıya değil, sevgilisi bir kadına yaptığını söyler. Livius ise, Cato'nun kendi söylevinde şunun yazılı olduğunu bildirir: Karısı ve çocuklarıyla kapısına sığınan bir Galyalıyı içki sofrasına kabul eden Lucius, gözdesini memnun etmek için onu kendi eliyle öldürmüştür.

18.4

καὶ κελεύσας ἕνα τῶν καταδίκων ἐκ τοῦ δεσμωτηρίου προαχθῆναι, καὶ τὸν ὑπηρέτην μεταπεμψάμενος, ἐν τῷ συμποσίῳ προσέταξεν ἀποκόψαι τοῦ ἀνθρώπου τὸν τράχηλον. Οὐαλλέριος δὲ Ἀντίας οὐκ ἐρωμένῳ φησίν, ἀλλʼ ἐρωμένῃ τοῦτο χαρίσασθαι τὸν Λεύκιον. ὁ δὲ Λίβιος ἐν λόγῳ Κάτωνος αὐτοῦ γεγράφθαι φησίν, ὡς Γαλάτην αὐτόμολον ἐλθόντα μετὰ παίδων καὶ γυναικὸς ἐπὶ τὰς θύρας δεξάμενος εἰς τὸ συμπόσιον ὁ Λεύκιος ἀπέκτεινεν ἰδίᾳ χειρί τῷ ἐρωμένῳ χαριζόμενος.

18.5Bunun, suçlamayı ağırlaştırmak için Cato tarafından söylenmiş olması muhtemeldir. Çünkü öldürülenin sığınmacı değil, hapisteki bir mahkûm olduğunu birçokları, bu arada hatip Cicero da Yaşlılık Üzerine adlı eserinde, olayı Cato'nun kendisine anlattırarak söylemiştir.

18.5

τοῦτο μὲν οὖν εἰκὸς εἰς δείνωσιν εἰρῆσθαι τῆς κατηγορίας ὑπὸ τοῦ Κάτωνος· ὅτι δὲ οὐκ αὐτόμολον ἤν, ἀλλὰ δεσμώτης ὁ ἀναιρεθεὶς καὶ ἐκ τῶν καταδίκων, ἄλλοι τε πολλοὶ καὶ Κικέρων ὁ ῥήτωρ ἐν τῷ περὶ γήρως αὐτῷ Κάτωνι τὴν διήγησιν ἀναθείς εἴρηκεν.

19.119. Bölüm

Cato sansör olup Senato'yu temizlerken bu yüzden Lucius'u Senato'dan attı. Lucius konsüllük yapmış bir kişiydi ve bu onursuzluk kardeşini de etkiliyordu. Bunun üzerine ikisi halkın önüne çıktılar, gözyaşları içinde boyunlarını bükerek vatandaşlardan makul bir şey istiyor gibiydiler: Cato, ünlü bir aileyi bu kadar büyük bir onursuzluğa uğratmasının sebebini ve gerekçesini açıklamalıydı.

19.1

ἐπὶ τούτῳ Κάτων τιμητὴς γενόμενος καὶ καθαίρων τὴν σύγκλητον ἀπήλασε τῆς βουλῆς τὸν Λεύκιον, ὑπατικοῦ μὲν ἀξιώματος ὄντα, συνατιμοῦσθαι δὲ τοῦ ἀδελφοῦ δοκοῦντος αὐτῷ. διὸ καὶ προελθόντες εἰς τὸν δῆμον ἀμφότεροι ταπεινοὶ καὶ δεδακρυμένοι μέτρια δεῖσθαι τῶν πολιτῶν ἐδόκουν, ἀξιοῦντες αἰτίαν εἰπεῖν τὸν Κάτωνα καὶ λόγον, ᾧ χρησάμενος οἶκον ἔνδοξον ἀτιμίᾳ τοσαύτῃ περιβέβληκεν.

19.2Cato hiç çekinmeden öne çıktı. Meslektaşıyla birlikte oturup Titus'a içki sofrasını bilip bilmediğini sordu. Titus bilmediğini söyleyince olayı anlattı ve Lucius'u, söylediklerinde yanlış olan bir şey varsa yemin etmeye çağırdı. Lucius sustu. Halk da onursuzluğun yerinde olduğuna karar verdi ve Cato'yu kürsüden büyük bir törenle uğurladı.

19.2

οὐδὲν οὖν ὑποστειλάμενος ὁ Κάτων προῆλθε, καὶ καταστὰς μετὰ τοῦ συνάρχοντος ἠρώτησε τὸν Τίτον εἰ γινώσκει τὸ συμπόσιον. ἀρνουμένου δὲ ἐκείνου, διηγησάμενος εἰς ὁρισμὸν προεκαλεῖτο τὸν Λεύκιον εἴ τί φησι τῶν εἰρημένων μὴ ἀληθὲς εἶναι, τοῦ δὲ Λευκίου σιωπήσαντος, ὁ μὲν δῆμος ἔγνω δικαίαν γεγονέναι τὴν ἀτιμίαν καὶ τὸν Κάτωνα προέπεμψε λαμπρῶς ἀπὸ τοῦ βήματος,

19.3Titus kardeşinin felaketine üzülerek Cato'dan eskiden beri nefret edenlerle birleşti. Senato'da çoğunluğu sağlayıp Cato'nun devlet işleri için yaptığı bütün ihale, kiralama ve alımları iptal ettirdi; ona karşı da birçok büyük dava hazırladı. Bir akrabası için, ama o akrabası layık olmayan ve hak ettiğini bulan biri olduğu hâlde, kanuna uygun bir magistrat ve en iyi vatandaşla bu kadar uzlaşmaz bir düşmanlığa girmesi, bence, iyi ve siyasete yakışır değildi.

19.3

ὁ δὲ Τίτος τῇ συμφορᾷ τοῦ ἀδελφοῦ περιπαθῶν συνέστη μετὰ τῶν πάλαι μισούντων τὸν Κάτωνα καὶ πάσας μὲν ἃς ἐκεῖνος ἐποιήσατο τῶν δημοσίων ἐκδόσεις καὶ μισθώσεις καὶ ὠνὰς ἠκύρωσε καὶ ἀνέλυσεν ἐν τῇ βουλῇ κρατήσας, πολλὰς δὲ καὶ μεγάλας δίκας κατʼ αὐτοῦ παρεσκεύασεν, οὐκ οἶδὲ ὅπως εὖ καὶ πολιτικῶς πρὸς ἄρχοντα νόμιμον καὶ πολίτην ἄριστον ὑπὲρ ἀνδρὸς οἰκείου μέν, ἀναξίου δὲ καὶ τὰ προσήκοντα πεπονθότος ἀνήκεστον ἔχθραν ἀράμενος.

19.4Bununla birlikte bir gün Roma halkı tiyatroda oyun izlerken ve Senato, âdet olduğu üzere, ön sıralarda düzgünce otururken Lucius en arkalarda bir yerde itibarsız ve zavallı hâlde oturuyordu. Bu insanların içini sızlattı. Kalabalık bu manzaraya dayanamadı ve yer değiştirmesi için bağırdı; sonunda değiştirdi, eski konsüller onu aralarına aldı.

19.4

οὐ μὴν ἀλλὰ τοῦ Ῥωμαίων ποτὲ δήμου θέαν ἔχοντος ἐν τῷ θεάτρῳ καὶ τῆς βουλῆς, ὥσπερ εἴωθε, κόσμῳ προκαθημένης, ὀφθεὶς ὁ Λεύκιος ἐπʼ ἐσχάτοις που καθήμενος ἀτίμως καὶ ταπεινῶς οἶκτον ἔσχε· καὶ τὸ πλῆθος οὐκ ἠνέσχετο τὴν ὄψιν, ἀλλʼ ἐβόων μεταβῆναι κελεύοντες, ἕως μετέβη, δεξαμένων αὐτὸν εἰς ἑαυτοὺς τῶν ὑπατικῶν.

20.120. Bölüm

Titus'un tabiatındaki şeref hırsı, sözünü ettiğimiz savaşlarda yeterli malzeme bulduğu sürece ün kazandırdı. Konsüllükten sonra hiçbir gerekçe olmadan yeniden askerî tribün de olmuştur. Ama görevden ayrılıp yaşlanınca, bu hırs daha çok kusur olarak ortaya çıktı. Artık işi kalmamış hayatının geri kalanında şöhret için kıvranıyor, bu tutkuyla gençlik ediyor ve kendini tutamıyordu.

20.1

τὸ δὲ οὖν φύσει Τίτου φιλότιμον, ἄχρι μὲν ἱκανὴν εἶχεν ὕλην περὶ τοὺς εἰρημένους πολέμους διατρίβοντος, εὐδοκίμει· καὶ γὰρ ἐχιλιάρχησεν αὖθις μετὰ τὴν ὑπατείαν, οὐδενὸς ἐπείγοντος· ἀπαλλαγεὶς δέ τοῦ ἄρχειν καὶ πρεσβύτερος ὢν ἠλέγχετο μᾶλλον, ἐν οὐκ ἔχοντι πράξεις ἔτι τῷ λοιπῷ βίῳ σπαργῶντα πρὸς δόξαν καὶ νεανἰζοντα τῷ πάθει κατέχειν ἑαυτὸν οὐ δυνάμενος.

20.2Hannibal'e yaptığı da böyle bir tutkudan kaynaklanmış ve halk nezdinde onu çekilmez yapmış gibi görünür. Hannibal, Kartaca'daki evinden gizlice kaçıp Antiokhos'un yanına gitmişti. Antiokhos Phrygia'daki savaştan sonra barışa razı olunca Hannibal yeniden kaçtı, uzun süre dolaştıktan sonra sonunda Bithynia'ya yerleşip Prusias'a hizmet etmeye başladı. Bütün Romalılar bunu biliyor, ama güçsüzlüğü ve yaşlılığı yüzünden, talihin bir kenara attığı biri gibi görüp aldırmıyorlardı.

20.2

τοιαύτῃ γάρ τινι καὶ τὸ περὶ Ἀννίβαν φορᾷ ἐδόκει πράξας ἐπαχθὴς γενέσθαι τοῖς πολλοῖς. ὁ γὰρ Ἀννίβας οἴκοθεν μὲν ἐκ Καρχηδόνος ὑπεκδρὰς Ἀντιόχῳ συνῆν, ἐκείνου δέ μετὰ τὴν ἐν Φρυγίᾳ μάχην εἰρήνης ἀγαπητῶς τυχόντος, αὖθις φεύγων καὶ πλανηθεὶς πολλά τέλος ἐν τῇ Βιθυνίᾳ κατέστη Προυσίαν θεραπεύων, οὐδενὸς Ῥωμαίων ἀγνοοῦντος, ἀλλὰ παρορώντων ἁπάντων διʼ ἀσθένειαν καὶ γῆρας ὥσπερ ἐρριμμένον ὑπὸ τῆς τύχης.

20.3Titus, başka işler için Senato tarafından elçi olarak Prusias'a gönderilmişti. Orada yaşayan Hannibal'i görünce onun yaşamasına öfkelendi; Prusias, yalvaran bir konuk ve dost için çok rica ettiği hâlde bırakmadı. Hannibal'in ölümü hakkında eski olduğu anlaşılan bir kehanet vardı: "Libya toprağı Hannibal'in bedenini örtecek." Hannibal bunu Libya ve Kartaca'daki mezarlar olarak anlamış, orada öleceğini sanmıştı. Oysa Bithynia'da deniz kenarında kumluk bir yer ve yakınında Libyssa adlı büyük bir köy vardır. Hannibal da bu köyün çevresinde yaşıyordu. Prusias'ın zayıflığına hep güvensizdi, Romalılardan korkuyordu; bu yüzden evini kendi yerleşiminden yedi yeraltı çıkışıyla oydurmuştu. Tünellerin her biri ayrı yöne uzanıyor, hepsi gizlice uzak noktalarda dışarı çıkıyordu.

20.3

Τίτος δέ πρεσβευτὴς διʼ ἑτέρας δή τινας πράξεις ὑπὸ τῆς βουλῆς πρὸς τὸν Προυσίαν ἀφικόμενος καὶ τὸν Ἀννίβαν ἰδὼν αὐτόθι διαιτώμενον, ἠγανάκτησεν εἰ ζῇ, καὶ πολλά τοῦ Προυσίου δεομένου καὶ λιπαροῦντος ὑπὲρ ἀνδρὸς ἱκέτου καὶ συνήθους οὐ παρῆκε. χρησμοῦ δέ τινος, ὡς ἔοικε, παλαιοῦ περὶ τῆς Ἀννίβου τελευτῆς οὕτως ἔχοντος, Λίβυσσα κρύψει βῶλος Ἀννίβου δέμας, ὁ μὲν ἄρα Λιβύην ὑπενόει καὶ τὰς ἐν Καρχηδόνι ταφάς, ὡς ἐκεῖ καταβιωσόμενος·

20.4

ἐν δὲ Βιθυνίᾳ τόπος ἐστὶ θινώδης ἐπὶ θαλάσσης καὶ πρὸς αὐτῷ κώμη τις μεγάλη Λίβυσσα καλεῖται, περὶ ταύτην ἔτυχε διατρίβων Ἀννίβας, ἀεὶ δὲ ἀπιστῶν τῇ τοῦ Προυσίου μαλακίᾳ καὶ φοβούμενος τοὺς Ῥωμαίους τὴν οἰκίαν ἔτι πρότερον ἐξόδοις ἑπτὰ καταγείοις συντετρημένην ἐκ τῆς ἑαυτοῦ διαίτης εἶχεν, ἄλλου κατʼ ἄλλο τῶν ὑπονόμων, πόρρω δὲ πάντων ἀδήλως ἐκφερόντων.

20.5Titus'un emrini duyunca tünellerden kaçmaya kalkıştı, ama kralın nöbetçileriyle karşılaşınca kendini öldürmeye karar verdi. Bazıları, boynuna pelerinini sardığını ve bir köleye arkadan dizini kalçasına dayayıp bütün gücüyle geriye yaslanarak nefesi kesilene dek çekip burmasını emrettiğini söyler. Bazıları da Themistokles ve Midas'ı taklit ederek boğa kanı içtiğini anlatır.

20.5

ὡς οὖν ἤκουσε τότε τὸ πρόσταγμα τοῦ Τίτου, φεύγειν μὲν ὥρμησε διὰ τῶν ὑπονόμων, ἐντυχὼν δὲ φυλακαῖς βασιλικαῖς ἔγνω διʼ αὑτοῦ τελευτᾶν. ἔνιοι μὲν οὖν λέγουσιν ὡς ἱμάτιον τῷ τραχήλῳ περιβαλὼν καὶ κελεύσας οἰκέτην ὄπισθεν ἐρείσαντα κατὰ τοῦ ἰσχίου τὸ γόνυ καὶ σφοδρῶς ἀνακλάσαντα συντεῖναι καὶ περιστρέψαι, μέχρι ἂν ἐκθλίψαι τὸ πνεῦμα, διαφθείρειεν αὑτόν ἔνιοι δέ μιμησάμενον Θεμιστοκλέα καὶ Μίδαν αἷμα ταύρειον πιεῖν·

20.6Livius'a göre ise elinde bulunan zehri karıştırmış ve kadehi alıp şöyle demiştir: "Artık, nefret ettikleri bir ihtiyarın ölümünü beklemeyi uzun ve ağır bulan Romalıların büyük kaygısına son verelim. Ama Titus da imrenilecek ve Pyrrhos savaşıp üstün gelirken yaklaşan zehirlemeyi ona haber veren atalarına yaraşır bir zafer kazanmayacaktır."

20.6

Λίβιος δέ φησι φάρμακον ἔχοντα κεράσαι καὶ τὴν κύλικα δεξάμενον εἰπεῖν ἀναπαύσωμεν ἤδη ποτὲ τὴν πολλὴν φροντίδα Ῥωμαίων, οἳ μακρὸν ἡγήσαντο καὶ βαρὺ μισουμένου γέροντος ἀναμεῖναι θάνατον, οὐ μὴν οὐδὲ Τίτος ἀξιοζήλωτον ἀποίσεται νίκην οὐδὲ τῶν προγόνων ἀξίαν, οἳ Πύρρῳ πολεμοῦντι καὶ κρατοῦντι τὴν μέλλουσαν ὑποπέμψαντες κατεμήνυσαν φαρμακείαν.

21.121. Bölüm

Hannibal'in böyle öldüğü anlatılır. Bu haber Senato'ya ulaşınca Titus birçoklarına çekilmez, fazla ileri giden ve zalim göründü. Yaşlılıktan uçamayan, kuyruğu kesik bir kuş gibi serbest bırakılıp uysal yaşayan Hannibal'i öldürmüştü; hiçbir zorunluluk yokken, ölümüne adını vermek için yapmıştı.

21.1

οὕτω μὲν τὸν Ἀννίβαν ἀποθανεῖν λέγουσιν. ἀπαγγελθέντων δὲ τούτων πρὸς τὴν σύγκλητον, οὐκ ὀλίγοις ἐπαχθὴς ἔδοξεν ὁ Τίτος καί περιττὸς ἄγαν καί ὠμός, ὥσπερ ὄρνιν ὑπὸ γήρως ἀπτῆνα καί κόλουρον ἀφειμένον ζῆν χειροήθη τὸν Ἀννίβαν ἀποκτείνας, οὐδενὸς ἐπείγοντος, ἀλλὰ διὰ δόξαν, ὡς ἐπώνυμος τοῦ θανάτου γένοιτο.

21.2Africanus Scipio'nun yumuşaklığını ve ruh yüceliğini daha fazla övüyorlardı. O, Libya'da yenilmez ve korkunç Hannibal'i savaşta bozguna uğrattıktan sonra onu ne sürmüş ne de vatandaşlarından istemiş, tersine savaştan önce görüşme yapıp selam vermiş, savaştan sonra da anlaşma yaparken adama ve talihine hakaret etmeye cüret etmemişti.

21.2

καί τὴν Ἀφρικανοῦ Σκηπίωνος ἐκτιθέντες πρᾳότητα καί μεγαλοψυχίαν ἔτι μᾶλλον ἐθαύμαζον, ὡς ἀήττητον ὄντα καί φοβερὸν ἐν Λιβύῃ καταπολεμήσας Ἀννίβαν οὔτε ἐξήλασεν οὔτε ἐξῃτήσατο παρὰ τῶν πολιτῶν, ἀλλὰ καί πρὸ τῆς μάχης εἰς λόγους ἐλθὼν ἐδεξιώσατο καί μετὰ τὴν μάχην σπενδόμενος οὐδὲν ἐπετόλμησεν οὐδʼ ἐπενέβη τῇ τύχῃ τοῦ ἀνδρός.

21.3Anlatıldığına göre bir kez daha Ephesos'ta karşılaşmışlardır. Yürürken Hannibal onurlu yere geçmiş, Africanus buna katlanıp sade bir biçimde yürümüş. Sonra konu komutanlara gelince Hannibal, en iyi komutanın İskender olduğunu, sonra Pyrrhos, üçüncü olarak da kendisi olduğunu söylemiş. Africanus hafifçe gülümseyip "Peki seni yenmeseydim?" diye sormuş. Hannibal da "O zaman, Scipio," demiş, "kendimi üçüncü değil, en iyi komutan sayardım." Çoğu insan Scipio'nun bu tutumuna hayranlık duyuyor, Titus'u başkasının ölüsüne el uzatmakla suçluyordu. Bazıları ise bu işi övüyor, Hannibal yaşadığı sürece onun körüklenmeye hazır bir ateş olduğunu düşünüyorlardı.

21.3

λέγεται δὲ αὖθις ἐν Ἐφέσῳ συμβαλεῖν αὐτούς· καί πρῶτον μὲν ἐν τῷ συμπεριπατεῖν τοῦ Ἀννίβου τὴν προσήκουσαν ἐν ἀξιώματι τάξιν ἐκεἰνῳ προλαβόντος ἀνέχεσθαι καί περιπατεῖν ἀφελῶς τὸν Ἀφρικανόν, ἔπειτα λόγου περὶ στρατηγῶν ἐμπεσόντος καί τοῦ Ἀννίβου κράτιστον ἀποφηναμένου γεγονέναι τῶν στρατηγῶν Ἀλέξανδρον, εἶτα Πύρρον, τρίτον δὲ αὑτόν, ἡσυχῇ μειδιάσαντα τὸν Ἀφρικανὸν εἰπεῖν, τί δʼ, εἰ μή σε ἐγὼ νενικήκειν;

21.4

καί τὸν Ἀννίβαν, οὐκ ἂν, ὦ Σκηπίων, φάναι, τρίτον ἐμαυτόν, ἀλλὰ πρῶτον ἐποιούμην τῶν στρατηγῶν. ταῦτα δὴ τοῦ Σκηπίωνος οἱ πολλοὶ θαυμάζοντες ἐκάκιζον τὸν Τίτον ὡς ἀλλοτρίῳ νεκρῷ προσενεγκόντα τὰς χεῖρας. ἔνιοι δὲ ἦσαν οἱ τὸ πεπραγμένον ἐπαινοῦντες καί τὸν Ἀννίβαν, ἕως ἔζη, πῦρ ἡγούμενοι δεόμενον τοῦ ῥιπίζοντος·

21.5Çünkü gençliğinde bile Romalılar için asıl korkunç olan bedeni ve eli değil, doğuştan gelen acılığı ve düşmanlığıyla birlikte ustalığı ve deneyimiydi; yaşlılık bunlardan hiçbir şeyi eksiltmezdi. Tabiat karakterde kalır, talih ise aynı kalmaz; değiştikçe sürekli nefretle savaşanları umutlarla saldırılara çağırır.

21.5

μηδὲ γὰρ ἀκμάζοντος αὐτοῦ τὸ σῶμα Ῥωμαίοις καί τὴν χεῖρα φοβεράν, ἀλλὰ τὴν δεινότητα καί τὴν ἐμπειρίαν γεγονέναι μετὰ τῆς ἐμφύτου πικρίας καί δυσμενείας, ὧν οὐδὲν ἀφαιρεῖν τὸ γῆρας,ʼ ἀλλʼ ὑπομένειν τὴν φύσιν ἐν τῷ ἤθει, τὴν δὲ τύχην οὐ διαμένειν ὁμοίαν, ἀλλὰ μεταπίπτουσαν ἐκκαλεῖσθαι ταῖς ἐλπίσι πρὸς τὰς ἐπιθέσεις τοὺς ἀεὶ τῷ μισεῖν πολεμοῦντας.

21.6Sonraki olaylar Titus'a daha da haklılık kazandırmıştır: Bir yandan kithara çalıcısının oğlu Aristonikos, Eumenes'in şöhreti sayesinde bütün Asya'yı ayaklanmalar ve savaşlarla doldurmuş, öte yandan Mithridates, Sulla ve Fimbria'dan sonra ve bunca ordu ve komutanı mahvettikten sonra Lucullus'a karşı karadan ve denizden yeniden böylesine büyük bir güçle ayaklanmıştır.

21.6

καί τὰ ὕστερά πως ἔτι μᾶλλον ἐμαρτύρησε τῷ Τίτῳ, τοῦτο μὲν Ἀριστόνικος ὁ τοῦ κιθαρῳδοῦ διὰ τὴν Εὐμενοῦς δόξαν ἐμπλήσας ἅπασαν ἀποστάσεων καί πολέμων τὴν Ἀσίαν, τοῦτο δὲ Μιθριδάτης μετὰ Σύλλαν καί Φιμβρίαν καί τοσοῦτον ὄλεθρον στρατευμάτων καὶ στρατηγῶν αὖθις ἐπὶ Λεύκολλον ἐκ γῆς ὁμοῦ καί θαλάττης ἀναστὰς τηλικοῦτος.

21.7Hannibal, Gaius Marius'tan daha zavallı değildi. Birinin dostu bir kral, alışılmış bir yaşamı, gemiler ve atlarla asker bakımında uğraşıları vardı; Romalılar ise Libya'da aylak ve dilenci olan Marius'un talihine gülüyorlardı, ama çok geçmeden Roma'da boğazlanıp kırbaçlanarak önünde secde ettiler. Böylece şimdiki hiçbir şey, ne küçük ne büyük, gelecek karşısında öyle kalmaz. Değişimin bitişi varlığın bitişiyle birdir.

21.7

οὐ μὴν οὐδὲ Γαΐου Μαρίου ταπεινότερος Ἀννίβας ἔκειτο, τῷ μὲν γὰρ βασιλεὺς φίλος ὑπῆρχε καί βίος ἦν συνήθης καί διατριβαὶ περὶ ναῦς καί ἵππους καί στρατιωτῶν ἐπιμέλειαν τὰς δὲ Μαρίου τύχας Ῥωμαῖοι γελῶντες ἀλωμένου καί πτωχεύοντος ἐν Λιβύῃ μετὰ μικρὸν ἐν Ῥώμῃ σφαττόμενοι καὶ μαστιγούμενοι προσεκύνουν. οὕτως οὐδὲν οὔτε μικρὸν οὔτε μέγα τῶν παρόντων πρὸς τὸ μέλλον ἐστίν, ἀλλὰ μία τοῦ μεταβάλλειν τελευτὴ καί τοῦ εἶναι.

21.8Bu yüzden bazıları Titus'un bunu kendiliğinden yapmadığını, Lucius Scipio ile birlikte elçi gönderildiğini ve elçiliğin tek amacının Hannibal'in ölümü olduğunu söyler. Bundan sonra Titus'un ne siyasi ne askerî başka bir işine rastlamadığımıza ve barış içinde öldüğüne göre, artık karşılaştırmaya bakmanın zamanıdır.

21.8

διὸ καί φασιν ἔνιοι Τίτον οὐκ ἀφʼ ἑαυτοῦ ταῦτα πρᾶξαι, πεμφθῆναι δὲ πρεσβευτὴν μετὰ Λευκίου Σκηπίωνος, οὐδὲν ἄλλο τῆς πρεσβείας ἐχούσης ἔργον ἢ τὸν Ἀννίβου θάνατον. ἐπεὶ δὲ οὐδεμίαν ἔτι τούτων κατόπιν οὔτε πολιτικὴν τοῦ Τίτου πρᾶξιν οὔτε πολεμικὴν ἱστορήκαμεν, ἀλλὰ καί τελευτῆς ἔτυχεν εἰρηνικῆς, ὥρα τὴν σύγκρισιν ἐπισκοπεῖν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…