Plutarkhos
Paralel Hayatlar: Philopoimen
Φιλοποίμην
1.11. Bölüm
Kleandros, Mantineia'da soyca en önde gelen ve vatandaşları arasında nüfuzu en büyük kişilerden biriydi. Ama talih yüzüne gülmeyip vatanından sürülünce Megalopolis'e geldi. Bunda en büyük pay, Philopoimen'in babası Kraugis'indi; her bakımdan parlak bir adam olan Kraugis'le arasında özel bir yakınlık vardı.
Κλέανδρος ἦν ἐν Μαντινείᾳ γένους τε πρώτου καὶ δυνηθεὶς ἐν τοῖς μάλιστα τῶν πολιτῶν, τύχῃ δὲ χρησάμενος καὶ τὴν ἑαυτοῦ φυγών ἧκεν εἰς Μεγάλην πόλιν οὐχ ἥκιστα διὰ τὸν Φιλοποίμενος πατέρα Κραῦγιν, ἄνδρα πάντων ἕνεκα λαμπρόν, ἰδίᾳ δὲ πρὸς ἐκεῖνον οἰκείως ἔχοντα.
1.2Kleandros, Kraugis sağken ondan her istediğini gördü. O ölünce de konukseverliğinin karşılığını ödemek için yetim kalan oğlunu büyüttü, tıpkı Homeros'un anlattığına göre Phoiniks'in Akhilleus'u büyüttüğü gibi; böylece çocuğun karakteri daha başından soylu ve krallara yaraşır bir biçim alıp gelişti. Philopoimen ergenlik çağına girince bakımını iki Megalopolisli, Ekdemos ile Megalophanes devraldı. Bu ikisi Akademeia'da Arkesilaos'un yakınında bulunmuşlardı ve felsefeyi, çağdaşları arasında en çok onlar devlet işlerine ve eyleme taşımışlardı.
ζῶντος μὲν οὖν αὐτοῦ πάντων ἐτύγχανε, τελευτήσαντος δὲ τὴν ἀμοιβὴν τῆς φιλοξενίας ἀποδιδούς ἔθρεψεν αὐτοῦ τὸν υἱὸν ὀρφανὸν ὄντα, καθάπερ φησὶν Ὅμηρος ὑπὸ τοῦ Φοίνικος τὸν Ἀχιλλέα τραφῆναι, γενναίαν τινὰ καὶ βασιλικὴν τοῦ ἤθους εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς πλάσιν καὶ αὔξησιν λαμβάνοντος, ἤδη δὲ τοῦ Φιλοποίμενος ἀντίπαιδος ὄντος Ἔκδημος καὶ Μεγαλοφάνης οἱ Μεγαλοπολῖται διεδέξαντο τὴν ἐπιμέλειαν, Ἀρκεσιλάῳ συνήθεις ἐν Ἀκαδημείᾳ γεγονότες καὶ φιλοσοφίαν μάλιστα τῶν καθʼ ἑαυτοὺς ἐπὶ πολιτείαν καὶ πράξεις προαγαγόντες.
1.3Kendi vatanlarını Aristodemos'u öldürecek adamları gizlice hazırlayarak tiranlıktan kurtarmışlar, Sikyon tiranı Nikokles'in kovulmasında Aratos'a yardım etmişlerdi. Şehirleri kargaşa ve hastalık içindeki Kyreneliler yardım isteyince de deniz yoluyla oraya gidip iyi kanunlar koymuş ve şehri en güzel biçimde düzene sokmuşlardı.
οὗτοι καὶ τὴν ἑαυτῶν πατρίδα τυραννίδος ἀπήλλαξαν, τοὺς ἀποκτενοῦντας Ἀριστόδημον κρύφα παρασκευάσαντες, καὶ Νικοκλέα τὸν Σικυωνίων τύραννον Ἀράτῳ συνεξέβαλον, καὶ Κυρηναίοις δεηθεῖσι, τεταραγμένων τῶν κατὰ τὴν πόλιν καὶ νοσούντων, πλεύσαντες εὐνομίαν ἔθεντο καὶ διεκόσμησαν ἄριστα τὴν πόλιν.
1.4Bütün bu işlerin yanında Philopoimen'in terbiyesini de üstlendiler, çünkü bu adamı felsefe yoluyla bütün Yunanistan'a yararlı biri olarak yetiştireceklerine inanıyorlardı. Gerçekten de Yunanistan, eski komutanların aretēlerinin ardından onu yaşlılığında doğmuş son çocuğu gibi dünyaya getirdi, çok sevdi ve şöhretiyle birlikte gücünü de büyüttü. Hatta bir Romalı, onu överken "Yunanların sonuncusu" demiştir; sanki Yunanistan ondan sonra artık büyük ve kendine layık hiçbir adam doğurmamış gibi.
αὐτοί γε μὴν ἐν τοῖς ἄλλοις ἔργοις καὶ τὴν Φιλοποίμενος ἐποιοῦντο παίδευσιν, ὡς κοινὸν ὄφελος τῇ Ἑλλάδι τὸν ἄνδρα τοῦτον ὑπὸ φιλοσοφίας ἀπεργασόμενοι. καὶ γὰρ ὥσπερ ὀψίγονον ἐν γήρᾳ ταῖς τῶν παλαιῶν ἡγεμόνων ἐπιτεκοῦσα τοῦτον ἀρεταῖς ἡ Ἑλλὰς ἠγάπησε διαφερόντως καὶ συνηύξησε τῇ δόξῃ τὴν δύναμιν. Ῥωμαίων δέ τις ἐπαινῶν ἔσχατον αὐτὸν Ἑλλήνων προσεῖπεν, ὡς οὐδένα μέγαν μετὰ τοῦτον ἔτι τῆς Ἑλλάδος ἄνδρα γειναμένης οὐδὲ αὑτῆς ἄξιον.
2.12. Bölüm
Görünüşü, bazılarının sandığı gibi çirkin değildi; Delphoi'de duran bir heykelini görüyoruz. Megaralı ev sahibesinin onu tanıyamaması ise, anlatıldığına göre, Philopoimen'in rahat ve gösterişsiz hâlinden kaynaklanmıştır. Akhaların komutanının evlerine geleceğini öğrenen kadın, kocası da o sırada evde olmadığından, telaş içinde yemek hazırlıyordu.
ἦν δὲ τὸ μὲν εἶδος οὐκ αἰσχρός, ὡς ἔνιοι νομίζουσιν εἰκόνα γὰρ αὐτοῦ διαμένουσαν ἐν Δελφοῖς ὁρῶμεν· τὴν δὲ τῆς ξένης τῆς Μεγαρικῆς ἄγνοιαν συμβῆναι λέγουσι διʼ εὐκολίαν τινὰ καὶ ἀφέλειαν αὐτοῦ, πυνθανομένη γὰρ ἔρχεσθαι πρὸς αὐτοὺς τὸν στρατηγὸν τῶν Ἀχαιῶν ἐθορυβεῖτο παρασκευάζουσα δεῖπνον, οὐ παρόντος κατὰ τύχην τοῦ ἀνδρός.
2.2Bu sırada Philopoimen ucuz bir pelerinle içeri girdi. Kadın onu hizmetkârlardan biri, önden gönderilmiş bir haberci sandı ve işlere yardım etmesini istedi. O da hemen pelerinini atıp odun yarmaya koyuldu. Ev sahibi içeri girip bunu görünce "Bu da nedir, Philopoimen?" dedi. O da Dor ağzıyla "Ne olacak," diye karşılık verdi, "çirkin suratımın cezasını çekiyorum."
ἐν τούτῳ δὲ τοῦ Φιλοποίμενος εἰσελθόντος χλαμύδιον εὐτελὲς ἔχοντος, οἰομένη τινὰ τῶν ὑπηρετῶν εἶναι καὶ πρόδρομον παρεκάλει τῆς διακονίας συνεφάψασθαι. καὶ ὁ μὲν εὐθὺς ἀπορρίψας τὴν χλαμύδα τῶν ξύλων ἔσχιζεν ὁ δὲ ξένος ἐπεισελθὼν καὶ θεασάμενος, τί τοῦτο, ἔφη, ὦ Φιλοποίμην; τί γὰρ ἄλλο, ἔφη δωρίζων ἐκεῖνος, ἢ κακᾶς ὄψεως δίκας δίδωμι;
2.3Titus da vücudunun geri kalanıyla alay ederek, "Philopoimen, ne güzel ellerin, bacakların var, ama karnın yok!" demişti; çünkü beli inceydi. Yine de bu şaka daha çok onun askerî gücünü hedef alıyordu: İyi ağır piyadeleri ve süvarileri vardı, ama çoğu zaman parası yoktu. Philopoimen hakkında okullarda anlatılanlar bunlardır.
τοῦ δὲ ἄλλου σώματος τὴν φύσιν ἐπισκώπτων ὁ Τίτος εἶπεν, ὦ Φιλοποίμην, ὡς καλὰς χεῖρας ἔχεις καὶ σκέλη· γαστέρα δʼ οὐκ ἔχεις· ἦν γὰρ ἐκ τῶν μέσων στενώτερος. τὸ μέντοι σκῶμμα πρὸς τὴν δύναμιν αὐτοῦ μᾶλλον ἐλέχθη, καὶ γὰρ ὁπλίτας ἔχων ἀγαθοὺς καὶ ἱππεῖς χρημάτων πολλάκις οὐκ εὐπόρει. ταῦτα μὲν οὖν ἐν ταῖς σχολαῖς περὶ τοῦ Φιλοποίμενος λέγεται.
3.13. Bölüm
Karakterindeki şeref hırsı, rekabetten ve öfkeden büsbütün arınmış değildi. Epameinondas'ın en büyük hayranı olmak istiyor, onun atılganlığını, sağduyusunu ve paraya karşı ilgisizliğini güçlü bir biçimde taklit ediyordu; ama siyasi anlaşmazlıklarda onun yumuşaklığını, derinliğini ve insanseverliğini sürdüremiyor, öfkesi ve rekabet duygusu yüzünden siyasetçi aretēsinden çok asker aretēsine yatkın görünüyordu.
τοῦ δʼ ἤθους τὸ φιλότιμον οὐκ ἦν παντάπασι φιλονεικίας καθαρὸν οὐδʼ ὀργῆς ἀπηλλαγμένον ἀλλὰ καίπερ Ἐπαμεινώνδου βουλόμενος εἶναι μάλιστα ζηλωτής, τὸ δραστήριον καὶ συνετὸν αὐτοῦ καὶ ὑπὸ χρημάτων ἀπαθὲς ἰσχυρῶς ἐμιμεῖτο, τῷ δὲ πρᾴῳ καὶ βαθεῖ καὶ φιλανθρώπῳ παρὰ τὰς πολιτικὰς διαφορὰς ἐμμένειν οὐ δυνάμενος διʼ ὀργὴν καὶ φιλονεικίαν μᾶλλον ἐδόκει στρατιωτικῆς ἢ πολιτικῆς ἀρετῆς οἰκεῖος εἶναι.
3.2Çocukluğundan beri askerliğe tutkundu; bu işe yarayacak dersleri, silah kullanmayı ve ata binmeyi hevesle öğreniyordu. Güreşe de yatkın görünüyordu; bazı dostları ve vasileri onu güreş sporuna girmeye teşvik edince, sporculuğun askerî eğitimine zarar verip vermeyeceğini sordu.
καὶ γὰρ ἐκ παίδων εὐθὺς ἦν φιλοστρατιώτης, καὶ τοῖς πρὸς τοῦτο χρησίμοις μαθήμασιν ὑπήκουε προθύμως, ὁπλομαχεῖν καὶ ἱππεύειν. ἐπεὶ δὲ καὶ παλαίειν εὐφυῶς ἐδόκει καὶ παρεκάλουν αὐτὸν ἐπὶ τὴν ἄθλησιν ἔνιοι τῶν φίλων καὶ τῶν ἐπιτρόπων, ἠρώτησεν αὐτούς μή τι πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ἄσκησιν ὑπὸ τῆς ἀθλήσεως βλαβήσοιτο.
3.3Ona gerçeği söylediler: Sporcunun vücudu da hayatı da askerinkinden her bakımdan farklıdır, özellikle de beslenme ve idman bambaşkadır. Sporcular bol uyku, sürekli doygunluk, düzenli hareket ve dinlenmeyle kondisyonlarını artırıp korurlar; bu kondisyon ise alışılmış düzenin en küçük şaşmasıyla bozulabilecek kadar tehlikelidir. Askerin ise her türlü başıboş dolaşmaya ve düzensizliğe alışık olması, özellikle yiyeceksizliğe ve uykusuzluğa kolayca katlanabilmesi gerekir. Philopoimen bunu duyunca sporculuktan yalnızca kendisi uzak durmakla ve onu alaya almakla kalmadı; sonradan komutan olunca da, elinden geldiğince, hakaret ve aşağılamalarla her türlü sporculuğu ordudan attı, çünkü bu uğraş en işe yarar bedenleri asıl gerekli mücadelelerde işe yaramaz hâle getiriyordu.
τῶν δὲ φαμένων, ὅπερ ἦν, ἀθλητικὸν στρατιωτικοῦ σῶμα καὶ βίον διαφέρειν τοῖς πᾶσι, μάλιστα δὲ δίαιταν ἑτέραν καὶ ἄσκησιν εἶναι, τῶν μὲν ὕπνῳ τε πολλῷ καὶ πλησμοναῖς ἐνδελεχέσι καὶ κινήσεσί τεταγμέναις καὶ ἡσυχίαις αὐξόντων τε καὶ διαφυλαττόντων τὴν ἕξιν ὑπὸ πάσης ῥοπῆς καὶ παρεκβάσεως τοῦ συνήθους ἀκροσφαλῆ πρὸς μεταβολὴν οὖσαν, τὰ δὲ πάσης μὲν πλάνης ἔμπειρα καὶ πάσης ἀνωμαλίας προσῆκον εἶναι, μάλιστα δὲ φέρειν ῥᾳδίως μὲν ἔνδειαν εἰθισμένα,
ῥᾳδίως δὲ ἀγρυπνίαν, ἀκούσας ὁ Φιλοποίμην οὐ μόνον αὐτὸς ἔφυγε τὸ πρᾶγμα καὶ κατεγέλασεν, ἀλλὰ καὶ στρατηγῶν ὕστερον ἀτιμίαις καὶ προπηλακισμοῖς, ὅσον ἦν ἐπʼ αὐτῷ, πᾶσαν ἄθλησιν ἐξέβαλεν ὡς τὰ χρησιμώτατα τῶν σωμάτων εἰς τοὺς ἀναγκαίους ἀγῶνας ἄχρηστα ποιοῦσαν.
4.14. Bölüm
Hocalardan ve lalalardan kurtulunca, vatandaşların yağma ve talan için Lakonia'ya akınlar yaptığı seferlere katıldı ve kendini, sefere çıkarken en önde, dönerken en arkada yürümeye alıştırdı. Boş zamanlarında ya avlanarak vücudunu çalıştırır, onu hem çevik hem güçlü kılar ya da toprağıyla uğraşırdı.
ἀπαλλαγεὶς δὲ διδασκάλων καὶ παιδαγωγῶν ἐν μὲν ταῖς πολιτικαῖς στρατείαις, ἃς ? ἐποιοῦντο κλωπείας ἕνεκα καὶ λεηλασίας εἰς τὴν Λακωνικὴν ἐμβάλλοντες, εἴθισεν αὑτὸν πρῶτον μὲν ἐκστρατευόντων, ὕστατον δὲ ἀπερχομένων βαδίζειν. σχολῆς δὲ οὔσης ἢ κυνηγῶν διεπόνει τὸ σῶμα καὶ κατεσκεύαζε κοῦφον ἅμα καὶ ῥωμαλέον, ἢ γεωργῶν.
4.2Şehirden yirmi stadion uzakta güzel bir tarlası vardı. Her gün öğle ya da akşam yemeğinden sonra oraya yürür, işçilerden biri gibi rastgele bir hasır yatağa uzanıp dinlenirdi. Sabah erkenden kalkar, bağda çalışanlara ya da öküz sürenlere yardım eder, sonra yine şehre döner, dostları ve yöneticilerle birlikte kamu işlerine bakardı.
ἦν γὰρ ἀγρὸς αὐτῷ καλὸς ἀπὸ σταδίων εἴκοσι τῆς πόλεως, εἰς τοῦτον ἐβάδιζε καθʼ ἡμέραν μετὰ τὸ ἄριστον ἢ μετὰ τὸ δεῖπνον, καὶ καταβαλὼν ἑαυτὸν ἐπὶ στιβαδίου τοῦ τυχόντος ὥσπερ ἕκαστος τῶν ἐργατῶν ἀνεπαύετο. πρωῒ δὲ ἀναστὰς καὶ συνεφαψάμενος ἔργου τοῖς ἀμπελουργοῦσιν ἢ βοηλατοῦσιν, αὖθις εἰς πόλιν ἀπῄει καὶ περὶ τὰ δημόσια τοῖς φίλοις καὶ τοῖς ἄρχουσι συνησχολεῖτο.
4.3Seferlerden gelen kazancı atlara, silahlara ve esirlerin fidyesine harcar, varlığını ise para kazanmanın en adil yolu olan çiftçilikle artırmaya çalışırdı. Bunu ikinci derecede bir iş de saymazdı; başkasının malına göz dikmeyecek adamın kendi malının olması gerektiğine kesinlikle inanırdı. Felsefe derslerini dinler, filozofların kitaplarını okurdu; ama hepsini değil, yalnızca aretē yolunda kendisine yararlı olacağını düşündüklerini.
τὰ μὲν οὖν ἐκ τῶν στρατειῶν προσιόντα κατάνλισκεν εἰς ἵππους καὶ ὅπλα καὶ λύσεις αἰχμαλώτων, τὸν δὲ οἶκον ἀπὸ τῆς γεωργίας αὔξειν ἐπειρᾶτο δικαιοτάτῳ τῶν χρηματισμῶν, οὐδὲ τοῦτο ποιούμενος πάρεργον, ἀλλὰ καὶ πάνυ προσήκειν ? οἰόμενος οἰκεῖα κεκτῆσθαι τὸν ἀλλοτρίων ἀφεξόμενον. ἠκροᾶτο δὲ λόγων καὶ συγγράμμασι φιλοσόφων ἐνετύγχανεν, οὐ πᾶσιν, ἀλλʼ ἀφʼ ὧν ἐδόκει πρὸς ἀρετὴν ὠφελεῖσθαι.
4.4Homeros'un dizelerinden de cesareti uyandırıp kamçılayacak imgeler taşıdığını düşündüklerine önem verirdi. Başka okumalar arasında en çok Euangelos'un taktik kitaplarına sarılmış, İskender tarihlerini de ezberlemişti. Çünkü sözlerin eyleme çevrilmesi gerektiğine, yoksa bunların boş zaman doldurmaya ve meyvesiz gevezeliğe yarayacağına inanırdı.
καὶ τῶν Ὁμηρικῶν ὅσα τὰς πρὸς ἀνδρείαν ἐγείρειν καὶ παροξύνειν ἐνόμιζε φαντασίας, τούτοις προσεῖχε. τῶν δʼ ἄλλων ἀναγνωσμάτων μάλιστα τοῖς Εὐαγγέλου τακτικοῖς ἐνεφύετο καὶ τὰς περὶ Ἀλέξανδρον ἱστορίας κατεῖχε, τοὺς λόγους ἐπὶ τὰ πράγματα καταστρέφειν οἰόμενος, εἰ μὴ σχολῆς ἕνεκα καὶ λαλιᾶς ἀκάρπου περαίνοιντο.
4.5Taktik bilgisinde de levhalar üzerindeki çizimleri bırakır, kuralları arazide sınar ve orada çalışırdı. Yolda giderken arazinin eğimlerini, ovaların nerede kesildiğini, bir falanksın dereler, hendekler ve dar geçitlerde dağılıp yeniden toplanırken nelere uğradığını ve hangi biçimleri aldığını kendi kendine inceler, yanındakilere de sorular sorardı.
καὶ γὰρ τῶν τακτικῶν θεωρημάτων τὰς ἐπὶ τοῖς πινακίοις διαγραφὰς ἐῶν χαίρειν, ἐπὶ τῶν τόπων αὐτῶν ἐλάμβανεν ἔλεγχον καὶ μελέτην ἐποιεῖτο, χωρίων συγκλινίας καὶ πεδίων ἀποκοπὰς, καὶ ὅσα περὶ ῥείθροις ἢ τάφροις ἢ στενωποῖς πάθη καὶ σχήματα διασπωμένης καὶ πάλιν συστελλομένης φάλαγγος, ἐπισκοπῶν αὐτὸς πρὸς αὑτὸν ἐν ταῖς ὁδοιπορίαις καὶ τοῖς μεθʼ ἑαυτοῦ προβάλλων.
4.6Anlaşılan bu adam askerliğe gerekenden fazla gönül vermiş, savaşı aretēnin en çok yönlü alanı olarak bağrına basmış ve savaşa yaramayanları tümüyle işe yaramaz sayıp küçümsemiştir.
ἔοικε γὰρ οὗτος ὁ ἀνὴρ περαιτέρω τῆς ἀνάγκης ἐμφιλοκαλῆσαι τοῖς στρατιωτικοῖς, καὶ τὸν πόλεμον ὡς ποικιλωτάτην ὑπόθεσιν τῆς ἀρετῆς ἀσπάσασθαι, καὶ ὅλως καταφρονεῖν τῶν ἀπολειπομένων ὡς ἀπράκτων.
5.15. Bölüm
Philopoimen otuz yaşındayken, Lakedaimon kralı Kleomenes bir gece ansızın Megalopolis'e saldırdı, nöbetçileri zorla geçip içeri girdi ve agorayı ele geçirdi. Philopoimen yardıma koştu ve gözü pek bir yiğitlikle dövüştüyse de düşmanı kovacak gücü bulamadı. Ama peşlerine düşenlerle çarpışarak ve Kleomenes'i kendi üzerine çekerek vatandaşları adeta şehirden kaçırdı. Kendisi de en son, güçlükle, atını yitirmiş ve yaralanmış olarak şehirden çıkabildi.
ἤδη δὲ αὐτοῦ τριάκοντα ἔτη γεγονότος Κλεομένης ὁ βασιλεὺς Λακεδαιμονίων νυκτὸς ἐξαίφνης προσπεσὼν τῇ Μεγάλῃ πόλει καὶ τὰς φυλακὰς βιασάμενος ἐντὸς παρῆλθε καὶ τήν ἀγορὰν κατέλαβεν. ἐκβοηθήσας δὲ Φιλοποίμην τοὺς μὲν πολεμίους οὐ κατίσχυσεν ἐξελάσαι, καίπερ ἐρρωμένως καὶ παραβόλως διαγωνισάμενος, τοὺς δὲ πολίτας τρόπον τινὰ τῆς πόλεως ἐξέκλεψε, προσμαχόμενος τοῖς ἐπιδιώκουσι καὶ τὸν Κλεομένην περισπῶν ἐφʼ ἑαυτόν, ὡς χαλεπῶς καὶ μόλις ὕστατος ἀπελθεῖν, ἀποβαλὼν τὸν ἵππον καὶ τραυματίας γενόμενος.
5.2Halk Messene'ye çekildikten sonra Kleomenes onlara haber gönderip şehri mallarıyla ve topraklarıyla birlikte geri vermeyi önerdi. Philopoimen, vatandaşların bunu sevinçle karşıladığını ve dönmek için acele ettiğini görünce karşı çıktı ve konuşmasıyla onları durdurdu. Kleomenes'in şehri geri vermediğini, tersine şehri daha sağlam elinde tutmak için vatandaşları da kazanmaya çalıştığını anlattı: Boş evleri ve surları oturup bekleyemez, şehir ıssız kaldığı için buradan da çıkmak zorunda kalırdı. Bu sözlerle vatandaşları caydırdı; ama Kleomenes'e de şehrin büyük bölümünü yağmalayıp yıkma ve bol para toplayıp çekilme bahanesi vermiş oldu.
ἐπεὶ δὲ προσέπεμψεν αὐτοῖς ὁ Κλεομένης εἰς Μεσσήνην ἀπελθοῦσι τήν τε πόλιν μετὰ τῶν χρημάτων ἀποδιδοὺς καὶ τήν χώραν, ὁρῶν ὁ Φιλοποίμην τοὺς πολίτας ἀσμένως δεχομένους καὶ σπεύδοντας ἐπανελθεῖν ἐνέστη καὶ διεκώλυσε τῷ λόγῳ, διδάσκων ὡς οὐκ ἀποδίδωσι τήν πόλιν Κλεομένης, προσκτᾶται δὲ τοὺς πολίτας ἐπὶ τῷ καὶ τήν πόλιν ἔχειν βεβαιότερον οὐ γὰρ ἕξειν αὐτόν ὅπως οἰκίας καὶ τείχη κενὰ φυλάξει καθήμενος, ἀλλὰ καὶ τούτων ὑπʼ ἐρημίας ἐκπεσεῖσθαι. ταῦτα λέγων τοὺς μὲν πολίτας ἀπέτρεψε, τῷ δὲ Κλεομένει πρόφασιν παρέσχε λυμήνασθαι καὶ καταβαλεῖν τὰ πλεῖστα τῆς πόλεως καὶ χρημάτων εὐπορήσαντι μεγάλων ἀπελθεῖν.
6.16. Bölüm
Kral Antigonos, Akhalarla birlikte Kleomenes'e karşı yardıma gelip sefere çıktığında, Kleomenes Sellasia çevresindeki tepeleri ve geçitleri tutuyordu. Antigonos, saldırıp zorla geçmek niyetiyle ordusunu yakınında savaş düzenine soktu. Philopoimen, kendi vatandaşlarıyla birlikte süvarilerin arasında yer alıyordu; yanında, savaş hattının ucunu tutan kalabalık ve savaşçı İllyrialılar vardı.
ἐπεὶ δὲ Ἀντίγονος ὁ βασιλεὺς βοηθῶν ἐπὶ τὸν Κλεομένην μετὰ τῶν Ἀχαιῶν ἐστράτευσε, καὶ τὰς περὶ Σελλασίαν ἄκρας καὶ τὰς ἐμβολὰς κατέχοντος αὐτοῦ παρέταξε τὴν δύναμιν ἐγγύς ἐπιχειρεῖν καὶ βιάζεσθαι διανοούμενος, ἦν μὲν ἐν τοῖς ἱππεῦσι μετὰ τῶν ἑαυτοῦ πολιτῶν τεταγμένος ὁ Φιλοποίμην, καὶ παραστάτας εἶχεν Ἰλλυριούς, οἷς τὰ λήγοντα τῆς παρατάξεως συνεπέφρακτο πολλοῖς οὖσι καὶ μαχίμοις.
6.2Onlara, öteki kanattan kral tarafından bir mızrağın ucunda açılmış kızıl bayrak kaldırılana dek yedekte sessizce beklemeleri söylenmişti. Ancak komutanlar İllyrialılarla birlikte Lakedaimonluları yerlerinden sürmeye girişirken Akhalar, emredildiği gibi saflarını koruyup beklemeyi sürdürdüler. Kleomenes'in kardeşi Eukleidas, düşman saflarında açılan bu boşluğu fark edince hafif piyadelerinin en çeviklerini hemen dolaştırdı; onlara süvarilerden ayrı kalmış İllyrialıların arkasına düşmelerini ve onları oyalamalarını emretti.
εἴρητο δὲ αὐτοῖς ἐφεδρεύουσιν ἡσυχίαν ἔχειν ἄχρι ἂν ἀπὸ θατέρου κέρως ὑπὸ τοῦ βασιλέως ἀρθῇ φοινικὶς ὑπὲρ σαρίσης διατεταμένη. τῶν δὲ ἡγεμόνων τοῖς Ἰλλυριοῖς πειρωμένων ἐκβιάζεσθαι τοὺς Λακεδαιμονίους, καὶ τῶν Ἀχαιῶν, ὥσπερ προσετέτακτο, τὴν ἐφεδρείαν ἐν τάξει διαφυλαττόντων, Εὐκλείδας ὁ τοῦ Κλεομένους ἀδελφὸς καταμαθὼν τὸ γινόμενον διάσπασμα περὶ τοὺς πολεμίους ταχὺ τοὺς ἐλαφροτάτους τῶν ψιλῶν περιέπεμψεν, ἐξόπισθεν τοῖς Ἰλλυριοῖς ἐπιπεσεῖν κελεύσας καὶ περισπᾶν ἐρήμους τῶν ἱππέων ἀπολελειμμένους.
6.3Bu olurken hafif piyadeler İllyrialıları oyalayıp saflarını bozdular. Philopoimen, bu hafif birliklere saldırmanın büyük bir iş olmadığını ve fırsatın da buna çağırdığını gördü. Önce durumu kralın adamlarına bildirdi. Ama onları ikna edemedi, deli sanılıp küçümsendi; çünkü henüz böyle bir taktiğe güvenilmesini sağlayacak büyük bir şöhreti yoktu. Bunun üzerine vatandaşlarını da yanına alıp kendisi saldırdı.
γινομένων δὲ τούτων καὶ τῶν ψιλῶν τοὺς Ἰλλυριοὺς περισπώντων καὶ διαταραττόντων, συνιδὼν ὁ Φιλοποίμην οὐ μέγα ὂν ἔργον ἐπιθέσθαι τοῖς ψιλοῖς καὶ τὸν καιρὸν ὑφηγούμενον τοῦτο, πρῶτον μὲν ἔφραζε τοῖς βασιλικοῖς , ὡς δὲ οὐκ ἔπειθεν, ἀλλὰ μαίνεσθαι δοκῶν κατεφρονεῖτο, οὐδέπω μεγάλης οὐδὲ ἀξιοπίστου πρὸς τηλικοῦτο στρατήγημα δόξης περὶ αὐτὸν οὔσης, αὐτὸς ἐμβάλλει συνεπισπασάμενος τοὺς πολίτας.
6.4Önce hafif piyadeler arasında kargaşa çıktı, sonra kaçış ve büyük bir kırım başladı. Philopoimen, kralın adamlarını daha da yüreklendirmek ve şaşkınlık içindeki düşmanla bir an önce çarpışmak istediğinden atını bıraktı. Süvari zırhı ve ağır teçhizatıyla, dereler ve hendeklerle dolu engebeli arazide yaya olarak güçlükle ve zahmetle ilerlerken bir kayışlı cirit iki baldırını birden delip geçti. Yara ölümcül değildi, ama darbe öyle güçlüydü ki cirit öbür taraftan dışarı çıktı.
γενομένης δὲ ταραχῆς τὸ πρῶτον, εἶτα φυγῆς καὶ φόνου πολλοῦ τῶν ψιλῶν, βουλόμενος ἔτι μᾶλλον ἐπιρρῶσαι τοὺς βασιλικοὺς καὶ προσμῖξαι κατὰ τάχος θορυβουμένοις τοῖς πολεμίοις τὸν μὲν ἵππον ἀφῆκεν, αὐτὸς δὲ πρὸς χωρία σκολιὰ καὶ μεστὰ ῥείθρων καὶ φαράγγων πεζὸς ἐν ἱππικῷ θώρακι καὶ σκευῇ βαρυτέρᾳ χαλεπῶς καὶ ταλαιπώρως ἁμιλλώμενος διελαύνεται διαμπερὲς ὁμοῦ τοὺς μηροὺς ἑκατέρους ἑνὶ μεσαγκύλῳ, καιρίας μὲν οὐ γενομένης, ἰσχυρᾶς δὲ τῆς πληγῆς, ὥστε τὴν αἰχμὴν ἐπὶ θάτερα διῶσαι.
6.5Önce adeta zincire vurulmuş gibi çaresiz kaldı; çünkü ciridin kayışı, silahın yaradan geri çekilmesini güçleştiriyordu. Yanındakiler dokunmaya çekiniyordu. Savaş ise tam kızışmıştı ve Philopoimen, mücadeleye katılmak için öfke ve şeref hırsıyla çırpınıyordu. Bacaklarını öne arkaya hareket ettirerek ciridi ortasından kırdı ve iki parçanın ayrı ayrı çekilmesini emretti.
τὸ μὲν οὖν πρῶτον ἐνσχεθεὶς ὥσπερ δεσμῷ παντάπασιν ἀπόρως εἶχε· τὸ γὰρ ἔναμμα τῆς ἀγκύλης χαλεπὴν ἐποίει τοῦ ἀκοντίσματος ἀνελκομένου διὰ τῶν τραυμάτων τὴν πάροδον· ὡς δὲ ὤκνουν οἱ παρόντες ἅψασθαι καὶ τῆς μάχης ἀκμὴν ὀξεῖαν ἐχούσης ἐσφάδαζεν ὑπὸ θυμοῦ καὶ φιλοτιμίας πρὸς τὸν ἀγῶνα, τῇ παραβάσει καὶ τῇ παραλλάξει τῶν σκελῶν διὰ μέσου κλάσας τὸ ἀκόντισμα χωρὶς ἐκέλευσεν ἑλκύσαι τῶν ἀγμάτων ἑκάτερον.
6.6Böylece kurtulup kılıcını çekti ve ön saflardan geçerek düşmana yürüdü; bu, savaşanlara büyük bir heves ve aretē hırsı verdi. Zaferden sonra Antigonos, Makedonları sınamak için onlara, kendisi emretmediği hâlde süvarileri neden harekete geçirdiklerini sordu.
οὕτω δὲ ἀπαλλαγεὶς καὶ σπασάμενος τὸ ξίφος ἐχώρει διὰ τῶν προμάχων ἐπὶ τοὺς πολεμίους, ὥστε πολλὴν προθυμίαν καὶ ζῆλον ἀρετῆς παρασχεῖν τοῖς ἀγωνιζομένοις. νικήσας οὖν ὁ Ἀντίγονος ἀπεπειρᾶτο τῶν Μακεδόνων, ἐρωτῶν διὰ τί, μὴ κελεύσαντος αὐτοῦ, τὸ ἱππικὸν ἐκίνησαν.
6.7Onlar, Megalopolisli bir delikanlı önden saldırdığı için istemeye istemeye düşmanla çarpışmak zorunda kaldıklarını söyleyerek kendilerini savundular. Antigonos gülerek "O delikanlı," dedi, "büyük bir komutanın işini yapmış."
τῶν δὲ ἀπολογουμένων ὡς παρὰ γνώμην βιασθεῖεν εἰς χεῖρας ἐλθεῖν τοῖς πολεμίοις μειρακίου Μεγαλοπολιτικοῦ προεμβαλόντος, γελάσας ὁ Ἀντίγονος ἐκεῖνο τοίνυν τὸ μειράκιον, εἶπεν, ἔργον ἡγεμόνος μεγάλου πεποίηκεν.
7.17. Bölüm
Bu olaydan sonra Philopoimen, doğal olarak, ün kazandı. Antigonos onu ordusunda görmeyi çok istedi, komutanlık ve para teklif etti; ama Philopoimen bunu reddetti, çünkü kendi tabiatının başkasının emri altına girmeye pek elverişsiz ve zor olduğunu iyi biliyordu. Yine de boş oturmak ve tembellik etmek istemediğinden, askerlik bilgisini geliştirmek ve pratik yapmak için Girit'e sefere gitti.
ἐκ τούτου δόξαν ἔσχεν, ὥσπερ εἰκὸς, ὁ Φιλοποίμην, καὶ τοῦ μὲν Ἀντιγόνου σπουδάσαντος ὅπως στρατεύοιτο μετʼ αὐτοῦ, καὶ διδόντος ἡγεμονίαν καὶ χρήματα, παρῃτήσατο, μάλιστα τὴν ἑαυτοῦ φύσιν καταμαθὼν πρὸς τὸ ἄρχεσθαι δυσκόλως καὶ χαλεπῶς ἔχουσαν, ἀργεῖν δὲ καὶ σχολάζειν οὐ βουλόμενος ἀσκήσεως ἕνεκα καὶ μελέτης τῶν πολεμικῶν εἰς Κρήτην ἔπλευσεν ἐπὶ στρατείαν.
7.2Orada uzun süre, çeşitli savaş tarzlarını bilen ve yaşayışça ölçülü, disiplinli savaşçılar arasında idman yaptıktan sonra Akhaların yanına öyle parlak bir ünle döndü ki hemen süvari komutanı seçildi.
κἀκεῖ συχνὸν χρόνον ἐγγυμνασάμενος ἀνδράσι μαχίμοις καὶ ποικίλοις μεταχειρίσασθαι πόλεμον, ἔτι δὲ σώφροσι καὶ κεκολασμένοις περὶ δίαιταν, ἐπανῆλθεν οὕτω λαμπρὸς εἰς τοὺς Ἀχαιούς ὥστε εὐθὺς ἵππαρχος ἀποδειχθῆναι.
7.3Devraldığı süvariler, bir sefer çıktığında rastgele bulup bindikleri kötü küçük atlarla yetiniyor, seferlerin çoğundan kendileri kaçıp yerlerine başkalarını gönderiyorlardı. Hepsinde korkunç bir acemilik ve korkaklık vardı. Komutanlar ise bunları hep görmezden geliyordu, çünkü Akhalar arasında en etkili kişiler süvarilerdi ve ödül ile cezayı en çok onlar belirliyordu.
παραλαβὼν δὲ τοὺς ἱππεῖς φαύλοις μὲν ἱππαρίοις ἐκ τοῦ προστυχόντος, ὅτε συμβαίνοι στρατεία, προσχρωμένους, αὐτοὺς δὲ τὰς πολλὰς τῶν στρατειῶν ἀποδιδράσκοντας, ἑτέρους δὲ πέμποντας ἀνθʼ ἑαυτῶν, δεινὴν δὲ ἀπειρίαν μετὰ ἀτολμίας πάντων οὖσαν, περιορῶντας δὲ ταῦτα τοὺς ἄρχοντας ἀεὶ διά τε τὸ πλεῖστον ἐν τοῖς Ἀχαιοῖς τοὺς ἱππεῖς δύνασθαι καὶ μάλιστα κυρίους εἶναι τιμῆς καὶ κολάσεως,
7.4Philopoimen boyun eğmedi ve geri adım atmadı. Şehirleri dolaşıyor, gençleri tek tek şeref hırsına teşvik ediyor, zorlanması gerekenleri cezalandırıyordu. Antrenmanlar, geçit törenleri ve kalabalık izleyici önünde birbirleriyle yarışmalar düzenleyerek kısa zamanda hepsine şaşırtıcı bir güç ve heves kazandırdı.
οὐχ ὑπεῖξεν οὐδὲ ἀνῆκεν, ἀλλὰ καὶ τὰς πόλεις ἐπιών καὶ κατʼ ἄνδρα τῶν νέων ἕκαστον ἐπὶ τὴν φιλοτιμίαν συνεξορμῶν, καὶ κολάζων τοὺς ἀνάγκης δεομένους, μελέταις τε καὶ πομπαῖς καὶ πρὸς ἀλλήλους ἁμίλλαις χρώμενος, ὅπου πλεῖστοι θεᾶσθαι μέλλοιεν, ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ πᾶσι ῥώμην τε θαυμαστὴν καὶ προθυμίαν παρέστησε καὶ,
7.5Taktik bakımından en önemli olan şeyi de başardı: Onları hem filo hâlinde dönüşlerde ve manevralarda hem de atlı olarak tek tek dönüşlerde ve çark etmelerde çevik ve atılgan yaptı. Bütün birliğin yön değiştirmede göstereceği kolaylık, kendi isteğiyle hareket eden tek bir bedeni andırır hâle geldi.
ὃ μέγιστον ἦν ἐν τοῖς τακτικοῖς, ἐλαφροὺς καὶ ὀξεῖς πρός τε τὰς κατʼ οὐλαμὸν ἐπιστροφὰς καὶ περισπασμοὺς καὶ τὰς καθʼ ἵππον ἐπιστροφὰς καὶ κλίσεις ἀπειργάσατο, καὶ συνείθισεν ὡς ἑνὶ σώματι κινουμένῳ καθʼ ὁρμὴν ἑκούσιον ἐοικέναι τὴν ὅλου τοῦ συστήματος ἐν ταῖς μεταβολαῖς εὐχέρειαν.
7.6Larissos ırmağı kıyısında Aitolyalılar ve Elislilerle şiddetli bir savaşa girdiklerinde, Elislilerin süvari komutanı Damophantos önden atını sürüp Philopoimen'e saldırdı. Philopoimen bu saldırıyı karşıladı ve ondan önce davranarak mızrağıyla vurup onu attan düşürdü.
συστάσης δὲ τῆς περὶ τὸν Λάρισσον αὐτοῖς ποταμὸν ἰσχυρᾶς μάχης πρός Αἰτωλοὺς καὶ Ἠλείους, ὁ τῶν Ἠλείων ἵππαρχος Δαμόφαντος ὥρμησεν ἐπὶ τὸν Φιλοποίμενα προεξελάσας. δεξάμενος δὲ τὴν ὁρμὴν ἐκεῖνος αὐτοῦ καὶ φθάσας τῷ δόρατι παίει καὶ καταβάλλει τὸν Δαμόφαντον.
7.7Damophantos düşer düşmez düşman kaçtı. Philopoimen'in ünü parladı: Ne bedenen gençlerin hiçbirinden ne de zekâsıyla yaşlılardan geri kalıyordu, hem dövüşmede hem komutanlıkta son derece yetkindi.
εὐθὺς δὲ τούτου πεσόντος ἔφυγον οἱ πολέμιοι, καὶ λαμπρὸς ἦν ὁ Φιλοποίμην, ὡς οὔτε κατὰ χεῖρα τῶν νέων τινὸς οὔτε συνέσει τῶν πρεσβυτέρων ἀπολειπόμενος, ἀλλὰ καὶ μάχεσθαι καὶ στρατηγεῖν ἱκανώτατος.
8.18. Bölüm
Akha Birliği'ni saygınlığa ve güce ilk yükselten Aratos olmuştur. Düşük durumdaki ve şehirlere dağılmış birliği bir araya toplamış, ona Yunanlara yaraşır insancıl bir yönetim vermiştir. Sularda birkaç küçük parçacık dibe çökmeye başladığında sonradan akıp gelenler ilk parçacıklara tutunur ve çevrelerine yığılarak birbirleriyle sağlam ve katı bir kitle oluştururlar. Bunun gibi, o çağda Yunanistan şehirlere bölünmüş, güçsüz ve kolayca dağılabilir hâldeyken ilk önce Akhalar bir araya geldi. Çevredeki şehirlerin kimini yardım edip tiranlardan kurtararak kazandılar, kimini görüş birliği ve ortak yönetimle kendilerine kattılar; Peloponnesos'u tek bir beden ve tek bir güç hâline getirmeyi tasarlıyorlardı.
τὸ δὲ κοινὸν τῶν Ἀχαιῶν πρῶτος μὲν Ἄρατος εἰς ἀξίωμα καὶ δύναμιν ἦρεν, ἐκ ταπεινοῦ καὶ διερριμμένου κατὰ πόλεις συναγαγὼν καὶ πολιτευσάμενος Ἑλληνικὴν καὶ φιλάνθρωπον πολιτείαν· ἔπεια, ὥσπερ ἐν τοῖς ὕδασιν, ἀρξαμένων ὀλίγων ὑφίστασθαι καὶ μικρῶν σωμάτων, ἤδη τὰ ἐπιρρέοντα τοῖς πρώτοις ἐνισχόμενα καὶ περιπίπτοντα πῆξιν ἰσχυρὰν καὶ στερεότητα ποιεῖ διʼ ἀλλήλων,
οὕτω τῆς Ἑλλάδος ἀσθενοῦς καὶ εὐδιαλύτου φερομένης κατὰ πόλεις ἐν τῷ τότε χρόνῳ πρῶτον συστάντες οἱ Ἀχαιοί, καὶ τῶν κύκλῳ πόλεων τὰς μὲν ἐκ τοῦ βοηθεῖν καὶ συνελευθεροῦν ἀπὸ τῶν τυράννων ὑπολαμβάνοντες, τὰς δὲ ὁμονοίᾳ καὶ πολιτείᾳ καταμιγνύντες εἰς ἑαυτούς, ἓν σῶμα καὶ μίαν δύναμιν κατασκευάσαι διενοοῦντο τὴν Πελοπόννησον.
8.3Yine de Aratos sağken çoğu zaman Makedon silahlarının gölgesine sığınıyorlardı. Bazen Ptolemaios'a, sonra da Yunan işlerinin ortasında dolaşıp duran Antigonos'a ve Philippos'a yaltaklanıyorlardı. Ama Philopoimen birinci konuma yükselince, en güçlü devletlerle kendi başlarına savaşabilecek duruma geldiler ve dışarıdan getirilen koruyuculara başvurmaz oldular.
ἀλλ Ἀράτου μὲν ζῶντος ἔτι τοῖς Μακεδόνων ὅπλοις ὑπεδύοντο τὰ πολλά, θεραπεύοντες Πτολεμαῖον, εἶτʼ αὖθις Ἀντίγονον καὶ Φίλιππον ἐν μέσαις ἀναστρεφομένους ταῖς Ἑλληνικαῖς πράξεσιν ἐπεὶ δὲ Φιλοποίμην εἰς τὸ πρωτεύειν προῆλθεν, ἤδη καθʼ ἑαυτοὺς ἀξιόμαχοι τοῖς ἰσχύουσι πλεῖστον ὄντες ἐπαύσαντο χρώμενοι προστάταις ἐπεισάκτοις.
8.4Aratos, onun hayatını anlatırken yazıldığı gibi, savaş işlerinde biraz tembel sayılıyor, işlerinin çoğunu diplomasi, yumuşaklık ve krallarla dostluk yoluyla yürütüyordu. Philopoimen ise iyi bir savaşçıydı ve işini silahla görürdü. Üstelik daha ilk savaşlarında şanslı ve başarılı olmuş, Akhaların gücüyle birlikte özgüvenlerini de artırmıştı; çünkü onun yanında yenmeye ve mücadelelerin çoğunda başarıya alışmışlardı.
Ἄρατος μὲν γὰρ, ἀργότερος εἶναι δοκῶν πρὸς τοὺς πολεμικοὺς ἀγῶνας, ὁμιλίᾳ καὶ πρᾳότητι καὶ φιλίαις βασιλικαῖς τὰ πλεῖστα κατειργάσατο τῶν πραγμάτων, ὡς ἐν τοῖς περὶ ἐκείνου γέγραπται, Φιλοποίμην δὲ ἀγαθὸς πολεμιστὴς ὢν καὶ διὰ τῶν ὅπλων ἐνεργός, ἔτι δʼ εὐτυχὴς καὶ κατορθωτικὸς εὐθὺς ἐν ταῖς πρώταις γενόμενος μάχαις, ἅμα τῇ δυνάμει τὸ φρόνημα τῶν Ἀχαιῶν ηὔξησε νικᾶν ἐθισθέντων μετʼ αὐτοῦ καὶ κατευτυχεῖν ἐν τοῖς πλείστοις ἀγῶσι.
9.19. Bölüm
Önce Akhaların saf düzeni ve silahlarındaki kusurları değiştirdi. Akhalar, ince oldukları için kolay taşınan ama vücudu kapatamayacak kadar dar oval kalkanlar ve sarisalardan çok daha kısa mızraklar kullanıyorlardı. Bu yüzden hafiflikleri sayesinde uzaktan iyi vuruşur ve savaşırlar, ama düşmanla göğüs göğüse gelince dezavantajlı duruma düşerlerdi.
πρῶτον μὲν οὖν τὰ περὶ τὰς τάξεις καὶ τοὺς ὁπλισμοὺς φαύλως ἔχοντα τοῖς Ἀχαιοῖς ἐκίνησεν. ἐχρῶντο μὲν γὰρ θνρεοῖς μὲν εὐπετέσι διὰ λεπτότητα καὶ στενωτέροις τοῦ περιστέλλειν τὰ σώματα, δόρασι δὲ μικροτέροις πολὺ τῶν σαρισῶν καὶ διὰ τοῦτο πλῆκται καὶ μάχιμοι πόρρωθεν ἦσαν ὑπὸ κουφότητος, προσμίξαντες δὲ τοῖς πολεμίοις ἔλαττον εἶχον·
9.2Birlikler hâlinde bir savaş düzeni ve dizilişi de bilmiyorlardı. Makedon falanksındaki gibi ne ileriye uzatılan mızrak hattı ne de iç içe kalkanlar olan bir falanksla savaştıklarından kolayca geri itiliyor ve dağıtılıyorlardı. Philopoimen onlara bunu öğretti ve oval kalkan ile mızrak yerine yuvarlak kalkan ile sarisa almaya, miğfer, zırh ve dizliklerle korunup hafif piyadeye özgü koşarak dövüşme yerine yerinde sağlam duran bir savaş tarzını çalışmaya ikna etti.
εἶδος δὲ τάξεως καὶ σχήματος εἰς σπεῖραν οὐκ ἦν σύνηθες, φάλαγγι δὲ χρώμενοι μήτε προβολὴν ἐχούσῃ μήτε συνασπισμὸν ὡς ἡ Μακεδόνων, ῥᾳδίως ἐξεθλίβοντο καὶ διεσπῶντο. ταῦτα ὁ Φιλοποίμην διδάξας ἔπεισεν αὐτοὺς ἀντὶ μὲν θυρεοῦ καὶ δόρατος ἀσπίδα λαβεῖν καὶ σάρισαν, κράνεσι δὲ καὶ θώραξι καὶ περικνημῖσι πεφραγμένους μόνιμον καὶ βεβηκυῖαν ἀντὶ δρομικῆς καὶ πελταστικῆς μάχην ἀσκεῖν.
9.3Silah kuşanma çağındakileri ikna edince, önce yenilmez olduklarına inandırarak cesaretlerini artırdı, ardından lüks ve savurganlıklarını ustalıkla başka yöne çevirdi. Bu boş ve anlamsız merakı büsbütün söküp atmak imkânsızdı, çünkü bu hastalık çok eskiydi: Pahalı giysilere bayılıyor, örtülerini erguvana boyatıyor, yemek ve sofralarda birbirleriyle yarışıyorlardı.
πείσας δὲ καθοπλίσασθαι τοὺς ἐν ἡλικίᾳ πρῶτον μὲν ἐπῆρε θαρρεῖν ὡς ἀμάχους γεγονότας, ἔπειτα τὰς τρυφὰς αὐτῶν καὶ τὰς πολυτελείας ἄριστα μετεκόσμησεν. ἀφελεῖν γὰρ οὐκ ἦν παντάπασιν ἐκ πολλοῦ νοσούντων τὸν κενὸν καὶ μάταιον ζῆλον, ἐσθῆτας ἀγαπώντων περιττάς στρωμνάς τε βαπτομένων ἁλουργεῖς καὶ περὶ δεῖπνα φιλοτιμουμένων καὶ τραπέζας.
9.4Philopoimen, onların süs merakını gereksiz şeylerden yararlı ve güzel şeylere çevirmekle işe başladı. Kısa sürede herkesi, bedenleri için yaptıkları günlük harcamaları kısıp askerî ve savaş donanımlarıyla göz alıcı biçimde süslü görünmeye ikna edip teşvik etti.
ὁ δὲ ἀρξάμενος ἐκτρέπειν ἀπὸ τῶν οὐκ ἀναγκαίων ἐπὶ τὰ χρήσιμα καὶ καλὰ τὴν φιλοκοσμίαν, ταχὺ πάντας ἔπεισε καὶ παρώρμησε τὰς καθʼ ἡμέραν περὶ σῶμα δαπάνας κολούσαντας ἐν ταῖς στρατιωτικαῖς καὶ πολεμικαῖς παρασκευαῖς διαπρεπεῖς ὁρᾶσθαι κεκοσμημένους.
9.5Atölyeler parçalanan kadehlerle ve Therikles kupalarıyla, altın kaplanan zırhlarla, gümüş kaplanan kalkan ve dizginlerle dolmuştu; hipodromlarda taylar eğitiliyor, gençler silahlarıyla talim yapıyordu; kadınların elinde boyalarla süslenen miğferler, tüyler, süvari tunikleri ve işlemeli asker pelerinleri vardı.
ἦν οὖν ἰδεῖν τὰ μὲν ἐργαστήρια μεστὰ κατακοπτομένων κυλίκων καὶ Θηρικλείων, χρυσουμένων δὲ θωράκων καὶ καταργυρουμένων θυρεῶν καὶ χαλινῶν, τὰ δὲ στάδια πώλων δαμαζομένων καὶ νεανίσκων ὁπλομαχούντων, ἐν δὲ ταῖς χερσὶ τῶν γυναικῶν κράνη καὶ πτερὰ βαφαῖς κοσμούμενα καὶ χιτώνων ἱππικῶν καὶ στρατιωτικῶν χλαμύδων διηνθισμένων·
9.6Bu manzara cesareti artırıyor, atılganlığı uyandırıyor, onları tehlikeye karşı gözü pek ve hevesli kılıyordu.
ἡ δʼ ὄψις αὕτη τὸ θάρσος αὔξουσα καὶ παρακαλοῦσα τὴν ὁρμὴν ἐποίει φιλοπαράβολον καὶ πρόθυμον ἐπὶ τοὺς κινδύνους.
9.7Başka gösterilerde savurganlık sefahat getirir ve ona kapılanları gevşetir, çünkü his sanki iğnelenip gıdıklanarak zihni de kırar. Böyle işlerde ise thymosu güçlendirip yükseltir; tıpkı Homeros'un anlattığı gibi, yeni silahlar yanına konduğunda Akhilleus onları görünce onları kullanma arzusuyla kabarmış, yanıp tutuşmuştu. Philopoimen gençleri böylece süsledikten sonra onları çalıştırıp pişirdi; onlar da bu manevralara hevesle ve şeref hırsıyla uyuyorlardı.
ἡ μὲν γὰρ ἐν τοῖς ἄλλοις θεάμασι πολυτέλεια τρυφὴν ἐπάγεται καὶ μαλακίαν ἐνδίδωσι τοῖς χρωμένοις, ὥσπερ ὑπὸ νυγμῶν καὶ γαργαλισμῶν τῆς αἰσθήσεως συνεπικλώσης τὴν διάνοιαν, ἡ δʼ εἰς τὰ τοιαῦτα ῥώννυσι καὶ μεγαλύνει τὸν θυμόν, ὥσπερ Ὅμηρος ἐποίησε τὸν Ἀχιλλέα τῶν καινῶν ὅπλων παρατεθέντων ἐγγὺς ὑπὸ τῆς ὄψεως οἷον ὀργῶντα καὶ φλεγόμενον πρὸς τὴν διʼ αὐτῶν ἐνέργειαν. οὕτω δὲ κοσμήσας τοὺς νέους ἐγύμναζε καὶ διεπόνει, ταῖς κινήσεσι προθύμως ὑπακούοντας καὶ φιλοτίμως.
9.8Yeni savaş düzeni pek sevilmişti, çünkü kırılmaz bir yoğunluk kazandırdığı düşünülüyordu. Silahlar ellerine yatmış, hafiflemişti; parıltısı ve güzelliği yüzünden onları büyük bir hazla tutuyor ve taşıyorlar, bir an önce savaşa girip düşmanla kozlarını paylaşmak istiyorlardı.
καὶ γὰρ ἡ τάξις θαυμαστῶς ἠγαπᾶτο ἄθραυστόν τι λαμβάνειν πύκνωμα δοκοῦσα, καὶ τὰ ὅπλα τοῖς σώμασιν ἐγίνετο χειροήθη καὶ κοῦφα, μεθʼ ἡδονῆς διὰ λαμπρότητα καὶ κάλλος ἁπτομένων καὶ φορούντων, ἐναγωνίσασθαί τε βουλομένων καὶ διακριθῆναι τάχιστα πρὸς τοὺς πολεμίους.
10.110. Bölüm
O sırada Akhalar, büyük ve kalabalık ordusuna dayanarak bütün Peloponnesosluları tehdit eden Lakedaimon tiranı Makhanidas ile savaş hâlindeydi. Onun Mantineia topraklarına girdiği haber alınınca Philopoimen ordusunu hızla üzerine sürdü. Şehrin yakınında iki taraf da savaş düzeni aldı; her iki tarafta da çok sayıda paralı asker ve hemen hemen bütün yurttaş kuvvetleri vardı.
ἦν δὲ τότε τοῖς Ἀχαιοῖς ὁ πρὸς Μαχανίδαν πόλεμος τὸν Λακεδαιμονίων τύραννον, ἀπὸ πολλῆς καὶ μεγάλης δυνάμεως ἐπιβουλεύοντα πᾶσι Πελοποννησίοις. ὡς οὖν εἰς τὴν Μαντίνειαν ἐμβεβληκὼς ἀπηγγέλθη, κατὰ τάχος ὁ Φιλοποίμην ἐξήγαγε τὴν στρατιὰν ἐπʼ αὐτόν, ἐγγὺς δὲ τῆς πόλεως παρετάξαντο πολλοῖς μὲν ξένοις ἑκάτεροι, πάσαις δὲ ὁμοῦ τι ταῖς πολιτικαῖς δυνάμεσι.
10.2Savaş başlayınca Makhanidas, paralı askerleriyle Akhaların önünde dizilmiş cirit atıcıları ve Tarentlileri bozguna uğrattı. Ama hemen savaşan birliklerin üzerine yürüyüp sıkı duran hatları yarmak yerine, kovalamaya kapılıp saf düzenini koruyan Akha falanksının yanından geçip gitti.
γενομένου δὲ τοῦ ἀγῶνος ἐν χερσίν, ὁ Μαχανίδας τοῖς ξένοις τοὺς τῶν Ἀχαιῶν προτεταγμένους ἀκοντιστὰς καὶ Ταραντίνους τρεψάμενος ἀντὶ τοῦ χωρεῖν εὐθὺς ἐπὶ τοὺς μαχομένους καὶ παραρρηγνύναι τὸ συνεστηκός ἐξέπεσε διώκων καὶ παρήλλαξε τὴν φάλαγγα τῶν Ἀχαιῶν ἐν τάξει μενόντων.
10.3Philopoimen, başlangıçtaki bu büyük bozgun karşısında işlerin tamamen kaybedilmiş ve mahvolmuş göründüğü hâlde, bunu görmezden gelir ve hiçbir tehlike yokmuş gibi davrandı. Düşmanların kovalarken yaptıkları büyük hatayı gördü: Falankstan kopuyor, boş bir alan bırakıyorlardı. Kaçanların peşindeki bu adamların karşısına çıkıp önlerini kesmedi. Geçip gitmelerine ve ağır piyadelerden iyice uzaklaşmalarına izin verdi. Sonra Lakedaimon falanksının çıplak kaldığını görünce hemen ona yöneldi, koşarak kanadına saldırdı. Düşmanların başında komutanları yoktu ve savaşmayı beklemiyorlardı; çünkü Makhanidas'ın kovalamakta olduğunu görünce zafer kazandıklarını, işi tamamen bitirdiklerini sanıyorlardı.
ὁ δὲ Φιλοποίμην τηλικούτου πταίσματος ἐν ἀρχῇ γενομένου καὶ τῶν πραγμάτων ἀπολωλέναι κομιδῇ καὶ διεφθάρθαι δοκούντων, τοῦτο μὲν ὅμως προσεποιεῖτο παρορᾶν καὶ μηδὲν ἡγεῖσθαι δεινόν, κατιδὼν δὲ τοὺς πολεμίους, ὅσον ἡμάρτανον ἐν τῇ διώξει, τῆς φάλαγγος ἀπορρηγνυμένους καὶ κενὴν χώραν διδόντας, οὐκ ἀπήντησεν οὐδʼ ἐνέστη φερομένοις αὐτοῖς ἐπὶ τοὺς φεύγοντας,
ἀλλʼ ἐάσας παρελθεῖν καὶ διάσπασμα ποιῆσαι μέγα πρὸς τοὺς ὁπλίτας εὐθὺς ἦγε τῶν Λακεδαιμονίων, ὁρῶν τὴν φάλαγγα γυμνὴν ἀπολελειμμένην, καὶ κατὰ κέρας παραδραμὼν ἐνέβαλε, μήτε ἄρχοντος αὐτοῖς παρόντος μήτε μάχεσθαι προσδεχομένοις· νικᾶν γὰρ ἡγοῦντο καὶ κρατεῖν παντάπασι, διώκοντα τὸν Μαχανίδαν ὁρῶντες.
10.5Philopoimen onları büyük kayıplarla geri püskürttü; dört binden fazla kişinin öldüğü söylenir. Sonra kovalamadan paralı askerleriyle dönmekte olan Makhanidas'a yöneldi. Aralarına büyük ve derin bir hendek girmişti. İki taraf birbirine paralel olarak hendek boyunca at sürüyordu; biri geçip kaçmak, öteki bunu engellemek istiyordu.
ὠσάμενος δὲ τούτους φόνῳ πολλῷ λέγονται γὰρ ὑπὲρ τοὺς τετρακισχιλίους ἀποθανεῖν ὥρμησεν ἐπὶ τὸν Μαχανίδαν ἐκ τῆς διώξεως ἀναστρέφοντα μετὰ τῶν ξένων, τάφρου δὲ μεγάλης καὶ βαθείας ἐν μέσῳ διειργούσης, παρεξήλαυνον ἀλλήλοις ἑκατέρωθεν, ὁ μὲν διαβῆναι καὶ φυγεῖν, ὁ δὲ τοῦτο κωλῦσαι βουλόμενος.
10.6Görünüş, iki komutanın dövüşmesinden çok, usta avcı Philopoimen'in karşısında çaresizlikten savunmaya geçen bir canavara benziyordu. Tiranın güçlü ve yiğit atı, iki yanından mahmuzlarla kanatılınca hendeği geçmeye atıldı, göğsünü hendeğe dayayıp ön ayaklarını karşı kıyıya basmaya çabaladı.
ἦν δὲ ὄψις οὐχ ὡς στρατηγῶν μαχομένων, ἀλλʼ ὥσπερ θηρίῳ πρὸς ἀλκὴν ὑπʼ ἀνάγκης τρεπομένῳ δεινοῦ κυνηγέτου τοῦ Φιλοποίμενος συνεστῶτος,, ἔνθα ὁ μὲν ἵππος τοῦ τυράννου ῥωμαλέος ὢν καὶ θυμοειδὴς καὶ τοῖς μύωψιν αἱμαχθεὶς ἑκατέρωθεν ἐπετόλμησε τῇ διαβάσει, καὶ προσβαλὼν τῇ τάφρῳ τὸ στῆθος ἐβιάζετο τοῖς προσθίοις πέραν ἐρείσασθαι σκέλεσιν.
10.7Bu sırada Philopoimen'in savaşlarda hep yanında bulunan ve onunla omuz omuza dövüşen Simias ile Polyainos, mızraklarını uzatarak ikisi birden üstüne atıldı. Ama Philopoimen onlardan önce davranıp Makhanidas'ı karşıladı. Atının başını vücudunun önüne kaldırdığını görünce kendi atını biraz yana çekti, mızrağını elinde kavradı ve tüm ağırlığını verip adamı itip devirdi.
ἐν δὲ τούτῳ Σιμίας καὶ Πολύαινος, οἵπερ ἀεὶ τῷ Φιλοποίμενι παρῆσαν μαχομένῳ καὶ συνήσπιζον, ὁμοῦ προσήλαυνον ἀμφότεροι τὰς αἰχμὰς κλίναντες ἐναντίας, φθάνει δὲ αὐτοὺς ὁ Φιλοποίμην ἀπαντήσας τῷ Μαχανίδᾳ, καὶ τὸν ἵππον αὐτοῦ μετεωρίζοντα τὴν κεφαλὴν πρὸ τοῦ σώματος ὁρῶν μικρὸν ἐνέκλινε τὸν ἴδιον, καὶ διαλαβὼν τὸ ξυστὸν ἐκ χειρὸς ὠθεῖ καὶ περιτρέπει τὸν ἄνδρα συνεπερείσας.
10.8Akhalar bu başarıya ve o seferki komutanlığına öyle hayran kaldılar ki onun bu duruşla bir tunç heykelini Delphoi'ye diktiler.
τοῦτο ἔχων τὸ σχῆμα χαλκοῦς ἐν Δελφοῖς ἕστηκεν ὑπὸ τῶν Ἀχαιῶν θαυμασάντων μάλιστα καὶ τὴν πρᾶξιν αὐτοῦ καὶ τὴν στρατηγίαν ἐκείνην.
11.111. Bölüm
Anlatıldığına göre Nemea şenlikleri sırasında Philopoimen ikinci kez komutandı, Mantineia savaşını yeni kazanmıştı ve bayram dolayısıyla boştaydı. Önce falanksını süslü biçimde Yunanlara gösterdi; askerler alışık oldukları gibi taktik hareketleri hızla ve güçle yerine getirdiler.
λέγεται δὲ τῆς τῶν Νεμείων πανηγύρεως συνεστώσης στρατηγοῦντα τὸν Φιλοποίμενα τὸ δεύτερον καὶ νενικηκότα μὲν οὐ πάλαι τὴν ἐν Μαντινείᾳ μάχην, τότε δὲ σχολὴν ἄγοντα διὰ τὴν ἑορτήν, πρῶτον μὲν ἐπιδεῖξαι τοῖς Ἕλλησι κεκοσμημένην τὴν φάλαγγα καὶ κινουμένην, ὥσπερ εἴθιστο, τοὺς τακτικοὺς ῥυθμοὺς μετὰ τάχους καὶ ῥώμης·
11.2Sonra kithara yarışması sırasında, asker pelerinleri ve kızıl tunikleriyle gençleri alıp tiyatroya girdi. Hepsi vücutça dinçti, yaşları birbirine yakındı; komutanlarına büyük saygı gösteriyor, birçok güzel savaştan kazandıkları genç bir gururu yansıtıyorlardı. Tam içeri girdikleri sırada, şarkıcı Pylades, rastlantı eseri Timotheos'un Persler'ini söylemeye başlamıştı: "Yunanistan için özgürlüğün büyük, şanlı süsünü yapan."
ἔπειτα κιθαρῳδῶν ἀγωνιζομένων εἰς τὸ θέατρον παρελθεῖν ἔχοντα τοὺς νεανίσκους ἐν ταῖς στρατιωτικαῖς χλαμύσι καὶ τοῖς φοινικοῖς ὑποδύταις, ἀκμάζοντάς τε τοῖς σώμασιν ἅπαντας καὶ ταῖς ἡλικίαις παραλλήλους, αἰδῶ δὲ πολλὴν πρὸς τὸν ἄρχοντα καὶ φρόνημα νεανικὸν ὑποφαίνοντας ἐκ πολλῶν καὶ καλῶν ἀγώνων ἄρτι δʼ αὐτῶν εἰσεληλυθότων κατὰ τύχην Πυλάδην τὸν κιθαρῳδὸν ᾄδοντα τοὺς Τιμοθέου Πέρσας ἐνάρξασθαι κλεινὸν ἐλευθερίας τεύχων μέγαν Ἑλλάδι κόσμον·
11.3Sesinin parlaklığı şiirin görkemine yakışınca bütün tiyatro her yönden Philopoimen'e döndü, sevinç içinde alkışladı. Yunanlar eski saygınlıklarını umutlarıyla yeniden kazanıyor, cesaretleriyle eski günlerin ruhuna çok yaklaşıyorlardı.
ἅμα δὲ τῇ λαμπρότητι τῆς φωνῆς τοῦ περὶ τὴν ποίησιν ὄγκου συμπρέψαντος ἐπίβλεψιν γενέσθαι τοῦ θεάτρου πανταχόθεν εἰς τὸν Φιλοποίμενα καὶ κρότον μετὰ χαρᾶς, τῶν Ἑλλήνων τὸ παλαιὸν ἀξίωμα ταῖς ἐλπίσιν ἀναλαμβανόντων καὶ τοῦ τότε φρονήματος ἔγγιστα τῷ θαρρεῖν γινομένων.
12.112. Bölüm
Savaşlarda ve tehlikelerde, alışkın oldukları binicileri arayan tayların başka birini taşırken ürküp huysuzlanması gibi, Akha ordusu da başka biri komutan olunca cesaretini yitirir, ona bakınır, onu görür görmez dimdik ve atılgan hâle gelirdi. Çünkü düşmanların bütün komutanlar arasında yalnız ona karşı duramadıklarını, adından ve şöhretinden korktuklarını görüyorlardı; bu, yaptıklarından da açıkça anlaşılıyordu.
παρὰ δὲ τὰς μάχας καὶ τοὺς κινδύνους, ὥσπερ οἱ πῶλοι τοὺς συνήθεις ἐπιβάτας ποθοῦντες, ἐὰν ἄλλον φέρωσι, πτύρονται καὶ ξενοπαθοῦσιν, οὕτως ἡ δύναμις τῶν Ἀχαιῶν ἑτέρου στρατηγοῦντος ἠθύμει καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἐπάπταινε καὶ μόνον ὀφθέντος εὐθὺς ὀρθὴ καὶ δραστήριος ἦν διὰ τὸ θαρρεῖν, ἅτε δὴ καὶ τοὺς ἐναντίους αἰσθανόμενοι πρὸς ἕνα τοῦτον τῶν στρατηγῶν ἀντιβλέπειν οὐ δυναμένους, ἀλλὰ καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ καὶ τοὔνομα δεδοικότας, ὡς ἦν φανερὸν ἐξ ὧν ἔπρασσον.
12.2Makedon kralı Philippos, Philopoimen ortadan kalkarsa Akhaların yine önünde sineceğini düşünerek onu öldürecek adamları gizlice Argos'a gönderdi; ama suikast açığa çıkınca Yunanlar arasında tümüyle nefret ve kötü bir ün kazandı.
Φίλιππος μὲν γὰρ ὁ τῶν Μακεδόνων βασιλεύς οἰόμενος, ἂν ἐκποδὼν ὁ Φιλοποίμην γένηται, πάλιν ὑποπτήξειν αὐτῷ τοὺς Ἀχαιούς, ἔπεμψεν εἰς Ἄργος κρύφα τοὺς ἀναιρήσοντας αὐτόν ἐπιγνωσθείσης δὲ τῆς ἐπιβουλῆς παντάπασιν ἐξεμισήθη καὶ διεβλήθη πρὸς τοὺς Ἕλληνας.
12.3Boiotialılar Megara'yı kuşatmışlardı ve şehri çabucak alacaklarını umuyorlardı. Ansızın, kuşatılanlara yardım için Philopoimen'in yaklaştığı yönünde asılsız bir haber geldi; surlara dayamış oldukları merdivenleri bırakıp kaçtılar.
Βοιωτοὶ δὲ πολιορκοῦντες Μέγαρα καὶ λήψεσθαι ταχέως ἐλπίζοντες, ἐξαίφνης λόγου προσπεσόντος αὐτοῖς, ὃς οὐκ ἦν ἀληθής, Φιλοποίμενα βοηθοῦντα τοῖς πολιορκουμένοις ἐγγὺς εἶναι, τὰς κλίμακας ἀφέντες ἤδη προσερηρεισμένας τοῖς τείχεσιν ᾤχοντο φεύγοντες.
12.4Makhanidas'tan sonra Lakedaimon tiranı olan Nabis ansızın Messene'yi ele geçirdiğinde Philopoimen sıradan bir vatandaştı, emrinde hiçbir kuvvet yoktu. Akhaların komutanı Lysippos, düşman içeri girdiği için şehrin kesinlikle kaybedildiğini söylüyor, Messenelilere yardım etmeyi reddediyordu. Philopoimen onu ikna edemeyince kendi vatandaşlarını toplayıp yardıma koştu. Onlar ne kanun ne seçim beklediler; tabiatça üstün olanı her zaman başkan sayıp arkasına düştüler.
Νάβιδος δὲ τοῦ μετὰ Μαχανίδαν τυραννοῦντος Λακεδαιμονίων Μεσσήνην ἄφνω καταλαβόντος, ἐτύγχανε μὲν ἰδιώτης ὢν τότε ὁ Φιλοποίμην καὶ δυνάμεως οὐδεμιᾶς κύριος, ἐπεὶ δὲ τὸν στρατηγοῦντα τῶν Ἀχαιῶν Λύσιππον οὐκ ἔπειθε βοηθεῖν τοῖς Μεσσηνίοις, ἀπολωλέναι κομιδῇ φάσκοντα τὴν πόλιν ἔνδον γεγονότων τῶν πολεμίων, αὐτὸς ἐβοήθει τοὺς ἑαυτοῦ πολίτας ἀναλαβών οὔτε νόμον οὔτε χειροτονίαν περιμείναντας, ἀλλʼ ὡς διὰ παντὸς ἄρχοντι τῷ κρείττονι κατὰ φύσιν ἑπομένους.
12.5Nabis onun yaklaştığını duyunca, şehirde karargâh kurmuş olmasına rağmen karşı koymadı, başka bir kapıdan sıvışıp ordusunu hızla çekti. Kaçabilirse bunu şans sayıyordu. Kaçtı da; Messene kurtuldu.
ἤδη δʼ αὐτοῦ πλησίον ὄντος ἀκούσας ὁ Νάβις οὐχ ὑπέστη, καίπερ ἐν τῇ πόλει στρατοπεδεύων, ἀλλʼ ὑπεκδὺς διὰ πυλῶν ἑτέρων κατὰ τάχος ἀπήγαγε τὴν δύναμιν, εὐτυχίᾳ χρήσεσθαι δοκῶν εἰ διαφύγοι· καὶ διέφυγε, Μεσσήνη δʼ ἠλευθέρωτο.
13.113. Bölüm
Bunlar Philopoimen'in güzel işleridir. Ama Gortynlular savaşlarında bir komutana muhtaç olup yalvarınca yeniden Girit'e gitmesi ona kötü bir ün getirdi: Vatanı Nabis'in saldırısı altındayken savaştan kaçarak ya da başkalarının arasında zamansız bir şöhret peşinde koşarak uzakta olduğu söylendi. Oysa Megalopolisliler o sırada öyle ağır bir savaş yaşıyorlardı ki surların üzerinde oturuyor, sokaklara tohum ekiyorlardı; çünkü toprakları harap edilmiş, düşman neredeyse kapılarına kamp kurmuştu.
ταῦτα μὲν οὖν καλὰ τοῦ Φιλοποίμενος· ἡ δʼ εἰς Κρήτην αὖθις ἀποδημία Γορτυνίων δεηθέντων, ὡς χρήσαιντο πολεμούμενοι στρατηγῷ, διαβολὴν ἔσχεν, ὅτι τῆς πατρίδος αὐτοῦ πολεμουμένης ὑπὸ Νάβιδος ἀπῆν φυγομαχῶν ἡ φιλοτιμούμενος ἀκαίρως πρὸς ἑτέρους, καίτοι συντόνως οὕτως ἐπολεμήθησαν Μεγαλοπολῖται κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ὥστε τοῖς μὲν τείχεσιν ἐνοικεῖν, σπείρειν δέ τοὺς στενωπούς, περικεκομμένης τῆς χώρας καὶ τῶν πολεμίων σχεδὸν ἐν ταῖς πύλαις στρατοπεδευόντων.
13.2Philopoimen ise tam o sırada denizaşırı ülkede Giritlilerle savaşıyor, komutanlık ediyordu ve bu, evdeki savaştan kaçtığı suçlamasını düşmanlarının eline veriyordu. Bazıları ise, Akhalar başka komutanlar seçtiği için, Philopoimen'in sıradan bir vatandaş olarak boş zamanını Gortynluların ricası üzerine onlara komutan olarak vermiş olduğunu söylüyorlardı.
ὁ δὲ Κρησὶ πολεμῶν τηνικαῦτα καὶ στρατηγῶν διαπόντιος ἐγκλήματα παρεῖχε καθʼ ἑαυτοῦ τοῖς ἐχθροῖς ὡς ἀποδιδράσκων τὸν οἴκοι πόλεμον. ἦσαν δέ τινες οἱ λέγοντες, ἑτέρους τῶν Ἀχαιῶν ᾑρημένων ἄρχοντας, ἰδιώτην ὄντα τὸν Φιλοποίμενα χρῆσαι τὴν ἑαυτοῦ σχολὴν ἐφʼ ἡγεμονίᾳ δεηθεῖσι τοῖς Γορτυνίοις.
13.3Çünkü işsiz kalmaya tahammülü yoktu. Komutanlık ve savaş aretēsini başka herhangi bir mal gibi durmadan kullanıp işletmek istiyordu. Bunu Kral Ptolemaios hakkındaki bir sözüyle de göstermiştir. Bazıları onu, her gün ordusunu eğittiği ve silahlarla kendi vücudunu çalıştırdığı için övüyorlardı. Philopoimen "Bu yaşta marifetini göstereceğine hâlâ talim yapan bir krala kim hayran olur?" demişti.
ἦν γὰρ ἀλλότριος σχολῆς, καθάπερ ἄλλο τι κτῆμα τὴν στρατηγικὴν καὶ πολεμικὴν ἀρετὴν ἔχειν διὰ παντὸς ἐν χρήσει καὶ τριβῇ βουλόμενος, ὡς καὶ τῷ περὶ Πτολεμαίου ποτὲ ῥηθέντι τοῦ βασιλέως ἀπεδήλωσεν. ἐκεῖνον γὰρ ἐγκωμιαζόντων τινῶν ὡς ἐν μὲν ἐξασκοῦντα τὸ στράτευμα καθʼ ἡμέραν, ἐν δὲ γυμνάζοντα καὶ φιλοπόνως διὰ τῶν ὅπλων τὸ σῶμα, καὶ τίς ἂν, ἔφη, βασιλέα θαυμάσειεν ἐν τούτῳ τῆς ἡλικίας μὴ ἐπιδεικνύμενον, ἀλλὰ μελετῶντα;
13.4Megalopolisliler bu duruma çok içerledi ve ihanete uğradıklarını düşünerek onu sürgüne göndermeye kalkıştılar. Akhalar ise Aristainos'u komutan olarak Megalopolis'e göndererek buna engel oldular; Aristainos, Philopoimen'le siyasi görüş ayrılığı olmasına rağmen bu cezanın verilmesine izin vermedi.
χαλεπῶς δʼ οὖν οἱ Μεγαλοπολῖται φέροντες ἐπὶ τούτῳ καὶ προδεδόσθαι νομίζοντες ἐπεχείρησαν ἀποξενοῦν αὐτόν· οἱ δʼ Ἀχαιοὶ διεκώλυσαν Ἀρίσταινον πέμψαντες εἰς Μεγάλην πόλιν στρατηγόν, ὃς καίπερ ὢν διάφορος τῷ Φιλοποίμενι περὶ τὴν πολιτείαν, οὐκ εἴασε τελεσθῆναι τὴν καταδίκην.
13.5Bundan sonra vatandaşlarının görmezden gelmesine uğrayan Philopoimen, çevredeki köylerin birçoğunu şehirden ayırdı: Onlara, baştan beri şehre vergi vermediklerini ve ona ait olmadıklarını söylemeyi öğretti, bunu söylediklerinde onları açıkça destekledi ve Akha meclisinde şehre karşı onlarla birlikte hareket etti. Bu olaylar ise daha sonraya aittir.
ἐκ δὲ τούτου παρορώμενος ὑπὸ τῶν πολιτῶν ὁ Φιλοποίμην ἀπέστησε πολλὰς τῶν περιοικίδων κωμῶν, λέγειν διδάξας ὡς οὐ συνετέλουν οὐδὲ ἦσαν ἐξ ἀρχῆς ἐκείνων, καὶ λεγούσαις ταῦτα φανερῶς συνηγωνίσατο καὶ συγκατεστασίασε τὴν πόλιν ἐπὶ τῶν Ἀχαιῶν, ταῦτα μὲν οὖν ὕστερον.
13.6Girit'te Gortynluların yanında savaştı; ama bir Peloponnesoslu ve Arkadyalı gibi yalın ve soylu bir savaş değil, Giritlilerin karakterini giyip onların hilelerini, tuzaklarını, sinsice baskın ve pusularını onlara karşı kullandı. Kısa zamanda onların, gerçek deneyim karşısında boş ve akılsızca kurnazlık eden çocuklar olduğunu gösterdi.
ἐν δὲ τῇ Κρήτῃ συνεπολέμει τοῖς Γορτυνίοις, οὐχ ὡς Πελοποννήσιος ἀνὴρ καὶ Ἀρκὰς ἁπλοῦν τινα καὶ γενναῖον πόλεμον, ἀλλὰ τὸ Κρητικὸν ἦθος ἐνδὺς καὶ τοῖς ἐκείνων σοφίσμασι καὶ δόλοις κλωπείαις τε καὶ λοχισμοῖς χρώμενος ἐπʼ αὐτούς ταχὺ παῖδας ἀπέδειξεν ἀνόητα καὶ κενὰ πρὸς ἐμπειρίαν ἀληθινὴν πανουργοῦντας.
14.114. Bölüm
Bu başarılarla hayranlık kazandı. Oradaki işlerinin parlak ünüyle Peloponnesos'a dönünce Philippos'un Titus tarafından yenilmiş, Nabis'in de Akhalar ve Romalılarla savaş hâlinde olduğunu gördü. Hemen Nabis'e karşı komutan seçildi, deniz savaşına atıldı ve Epameinondas'ın başına gelen onun da başına geldi: Denizde, aretēsine ve şöhretine hiç yakışmayacak kadar kötü savaştı.
ἐπὶ τούτοις δὲ θαυμασθείς καὶ λαμπρὸς παρὰ τῶν ἐκεῖ πράξεων ἀνακομισθεὶς εἰς Πελοπόννησον εὗρε τὸν μὲν Φίλιππον ὑπὸ τοῦ Τίτου καταπεπολεμημένον, τὸν δὲ Νάβιν ὑπὸ τῶν Ἀχαιῶν καὶ τῶν Ῥωμαίων πολεμούμενον. ἐφʼ ὃν εὐθὺς αἱρεθεὶς ἄρχων καὶ ναυμαχίᾳ παραβαλόμενος τὸ τοῦ Ἐπαμεινώνδου παθεῖν ἔδοξε, ποχὺ τῆς περὶ αὐτὸν ἀρετῆς καὶ δόξης ἐν τῇ θαλάσσῃ κάκιον ἀγωνισάμενος.
14.2Yine de bazıları, Epameinondas'ın vatandaşlarına deniz kazançlarını tattırmak istemediği için böyle davrandığını söyler: Platon'un dediği gibi, yerinde duran ağır piyadeyken denizci olup bozulmalarını önlemek için, isteyerek, Asya'dan ve adalardan iş görmeden dönmüş.
πλὴν Ἐπαμεινώνδαν μὲν ἔνιοι λέγουσιν ὀκνοῦντα γεῦσαι τῶν κατὰ θάλασσαν ὠφελειῶν τοὺς πολίτας, ὅπως αὐτῷ μὴ λάθωσιν ἀντὶ μονίμων ὁπλιτῶν, κατὰ Πλάτωνα, ναῦται γενόμενοι καὶ διαφθαρέντες, ἄπρακτον ἐκ τῆς Ἀσίας καὶ τῶν νήσων ἀπελθεῖν ἑκουσίως·
14.3Philopoimen ise karadaki bilgisinin denizde de iyi savaşmasına yeteceğine inanmıştı. Sonuçta çalışmanın aretēnin ne büyük bir parçası olduğunu ve alışanlara her işte ne büyük bir güç kattığını öğrendi. Çünkü deniz savaşında yalnızca acemiliği yüzünden geri kalmakla kalmadı. Ayrıca eski ama ünlü bir gemiyi kırk yıl sonra yeniden denize indirip mürettebat yerleştirdi; gemi su alınca içindekiler tehlikeye düştü.
Φιλοποίμην δὲ τὴν ἐν τοῖς πεζοῖς ἐπιστήμην καὶ διὰ θαλάττης ἀρκέσειν αὐτῷ πρὸς τὸ καλῶς ἀγωνίσασθαι πεπεισμένος, ἔγνω τὴν ἄσκησιν ἡλίκον μέρος ἐστὶ τῆς ἀρετῆς καὶ πόσην ἐπὶ πάντα τοῖς ἐθισθεῖσι δύναμιν προστίθησιν. οὐ γὰρ μόνον ἐν τῇ ναυμαχίᾳ διὰ τὴν ἀπειρίαν ἔλαττον ἔσχεν, ἀλλὰ καὶ ναῦν τινα, παλαιὰν μέν, ἔνδοξον δέ, διʼ ἐτῶν τεσσαράκοντα κατασπάσας ἐπλήρωσεν, ὥστε μὴ στεγούσης κινδυνεῦσαι τοὺς πλέοντας.
14.4Bunun üzerine düşmanların, kendisinin denizden büsbütün kaçtığını düşünerek onu küçümsediğini ve Gytheion'u kibirle kuşattığını öğrendi. Onlar beklemezken, zaferin rehavetine kapılmışken hemen üzerlerine yelken açtı. Geceleyin askerlerini indirip yaklaştırdı, çadırlara ateş verdi, ordugâhı yaktı ve birçoklarını öldürdü.
πρὸς ταῦτα γινώσκων καταφρονοῦντας αὐτοῦ τοὺς πολεμίους ὡς παντάπασι πεφευγότος ἐκ τῆς θαλάττης, καὶ πολιορκοῦντας ὑπερηφάνως τὸ Γύθιον, εὐθὺς ἐπέπλευσεν αὐτοῖς οὐ προσδοκῶσιν, ἀλλʼ ἐκλελυμένοις διὰ τὴν νίκην. καὶ νυκτὸς ἐκβιβάσας τοὺς στρατιώτας καὶ προσαγαγών, πῦρ ἐνῆκε ταῖς σκηναῖς καὶ τὸ στρατόπεδον κατέκαυσε καὶ πολλοὺς διέφθειρεν.
14.5Birkaç gün sonra yolda sarp bir yerde Nabis ansızın karşısına çıktı. Bu korkunç arazide ve düşmanın eline düşmüş bir hâlde Akhalar kurtulma umudu görmüyorlardı. Philopoimen bir an durup yerin konumunu gözüyle kavradı ve taktiğin savaş sanatının zirvesi olduğunu gösterdi: Falanksını çok az oynatıp durumun gereklerine uydurarak gürültüsüz patırtısız kolayca çıkmazdan kurtuldu, sonra düşmana saldırıp onları tamamen bozguna uğrattı.
ὀλίγαις δʼ ὕστερον ἡμέραις καθʼ ὁδὸν ἐν δυσχωρίαις τισὶν ἄφνω τοῦ Νάβιδος ἐπιφανέντος αὐτῷ καὶ φοβήσαντος τοὺς Ἀχαιούς ἀνέλπιστον ἡγουμένους τὴν σωτηρίαν ἐκ τόπων χαλεπῶν καὶ γεγονότων ὑποχειρίων τοῖς πολεμίοις, ὀλίγον χρόνον ἐπιστὰς καὶ περιλαβὼν ὄψει τὴν τοῦ χωρίου φύσιν ἐπέδειξε τὴν τακτικὴν τῶν ἄκρων τῆς πολεμικῆς τέχνην οὖσαν οὕτω μικρὰ κινήσας τὴν ἑαυτοῦ φάλαγγα καὶ πρὸς τὰ παρόντα μεθαρμόσας ἀθορύβως καὶ ῥᾳδίως διεκρούσατο τὴν ἀπορίαν, καὶ προσβαλὼν τοῖς πολεμίοις τροπὴν ἰσχυρὰν ἐποίησεν.
14.6Kaçanların şehre değil, ülkenin dört bir yanına dağıldığını gördü. Ülke baştanbaşa ormanlık ve tepelikti, dereler ve hendekler yüzünden atlar için elverişsizdi. Bu yüzden kovalamayı bıraktı ve hava henüz aydınlıkken ordugâh kurdu. Düşmanların kaçıştan sonra birer ikişer karanlıkta şehre doğru sızacaklarını tahmin ederek şehrin çevresindeki derelerde ve tepelerde hançerli Akhalardan oluşan pusular kurdu.
ἐπεὶ δὲ οὐ πρὸς τὴν πόλιν ἑώρα φεύγοντας, ἀλλὰ τῆς χώρας ἄλλον ἄλλῃ διασπειρόμενον ὑλώδης δὲ καὶ περίβουνος ἦν πᾶσα καὶ δύσιππος ὑπὸ ῥείθρων καὶ φαράγγων, τὴν μὲν δίωξιν ἐπέσχε καὶ κατεστρατοπέδευσεν ἔτι φωτὸς ὄντος· τεκμαιρόμενος δὲ τοὺς πολεμίους ἐκ τῆς φυγῆς καθʼ ἕνα καὶ δύο πρὸς τὴν πόλιν ὑπάξειν σκοταίους, ἐλλοχίζει τοῖς περὶ τὸ ἄστυ ῥείθροις καὶ λόφοις πολλοὺς ἔχοντας ἐγχειρίδια τῶν Ἀχαιῶν.
14.7Nabis'in adamlarının çoğu burada öldü; çünkü toplu olarak değil, her biri kaçarken bulduğu yolla geri döndüğü için, şehrin çevresinde kuşlar gibi düşmanın eline düşüp yakalanıyorlardı.
ἐνταῦθα πλείστους ἀποθανεῖν συνέβη τῶν τοῦ Νάβιδος· ἅτε γὰρ οὐκ ἀθρόαν ποιούμενοι τὴν ἀναχώρησιν, ἀλλʼ ὡς ἑκάστοις αἱ φυγαὶ συνετύγχανον, ὥσπερ ὄρνιθες ἡλίσκοντο περὶ τὴν πόλιν εἰς τὰς τῶν πολεμίων χεῖρας καταίροντες.
15.115. Bölüm
Bu başarılar yüzünden Yunanlar onu sevip tiyatrolarda olağanüstü onurlandırdılar; bu da şöhret düşkünü Titus'u gizlice üzüyordu. Çünkü Romalıların konsülü olarak, bir Arkadyalıdan daha fazla Akha hayranlığına layık olduğunu, üstelik iyiliklerde onu çok geride bıraktığını düşünüyordu; Philippos'a ve Makedonlara kul olmuş Yunanistan'ı tek bir ilanla özgürlüğüne kavuşturan oydu.
ἐπὶ τούτοις ἀγαπώμενος καὶ τιμώμενος ἐκπρεπῶς ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων ἐν τοῖς θεάτροις φιλότιμον ὄντα τὸν Τίτον ἡσυχῇ παρελύπει. καὶ γὰρ ὡς Ῥωμαίων ὕπατος ἀνδρὸς Ἀρκάδος ἠξίου θαυμάζεσθαι μᾶλλον ὑπὸ τῶν Ἀχαιῶν, καὶ ταῖς εὐεργεσίαις ὑπερβάλλειν οὐ παρὰ μικρὸν ἡγεῖτο, διʼ ἑνὸς κηρύγματος ἐλευθερώσας τὴν Ἑλλάδα, ὅση Φιλίππῳ καὶ Μακεδόσιν ἐδούλευσεν.
15.2Ardından Titus Nabis'le savaşı bitirdi; Nabis de Aitolyalıların hile ve kurnazlığıyla öldürüldü. Sparta kargaşa içinde kalınca Philopoimen fırsatı kaptı, ordusuyla üzerine yürüdü, kimini zorla, kimini ikna ederek kazandı ve şehri Akhalara kattı.
ἐκ δὲ τούτου καταλύεται μὲν ὁ Τίτος τῷ Νάβιδι τὸν πόλεμον, ἀποθνῄσκει δὲ ὁ Νάβις ὑπὸ Αἰτωλῶν δολοφονηθείς, τεταραγμένης δὲ τῆς Σπάρτης ὁ Φιλοποίμην ἁρπάσας τὸν καιρὸν ἐπιπίπτει μετὰ δυνάμεως, καὶ τῶν μὲν ἀκόντων, τοὺς δὲ συμπείσας προσηγάγετο καὶ μετεκόμισεν εἰς τοὺς Ἀχαιοὺς τὴν πόλιν.
15.3Bunun üzerine Akhalar arasında olağanüstü bir ün kazandı; onlara bu kadar büyük bir şehrin saygınlığını ve gücünü kazandırmıştı, çünkü Sparta'nın Akha Birliği'nin bir parçası hâline gelmesi az şey değildi. Lakedaimonluların en iyilerini de kazandı, çünkü onlar kendisini özgürlüklerinin koruyucusu olarak görmeyi umuyorlardı.
οὗ γενομένου θαυμαστῶς μὲν εὐδοκίμησε παρὰ τοῖς Ἀχαιοῖς, προσκτησάμενος αὐτοῖς ἀξίωμα πόλεως τηλικαύτης καὶ δύναμιν οὐ γὰρ ἦν μικρὸν Ἀχαΐας μέρος γενέσθαι τὴν Σπάρτην, ἀνέλαβε δὲ καὶ Λακεδαιμονίων τοὺς ἀρίστους, φύλακα τῆς ἐλευθερίας ἐκεῖνον ἐλπίσαντας ἕξειν.
15.4Bu yüzden Nabis'in evini ve mal varlığını paraya çevirip yüz yirmi talent elde edince, bunu ona armağan etmeye karar verdiler ve bu amaçla bir elçi heyeti gönderdiler. İşte o zaman bu adamın yalnızca en iyi görünmekle kalmayıp gerçekten en iyi olduğu açıkça ortaya çıktı. Önce Spartalılardan hiç kimse böyle bir adamla rüşvet konuşmak istemedi; hepsi korkup çekiniyor, işi onun konuğu Timolaos'un üzerine atıyorlardı.
διὸ καὶ τὴν Νάβιδος οἰκίαν καὶ οὐσίαν ἐξαργυρισθεῖσαν καὶ γενομένην εἴκοσι καὶ ἑκατὸν ταλάντων ἐψηφίσαντο δωρεὰν αὐτῷ δοῦναι, πρεσβείαν ὑπὲρ τούτων πέμψαντες. ἔνθα δὴ καὶ διεφάνη καθαρῶς ἐκεῖνος ὁ ἀνὴρ οὐ δοκῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ὢν ἄριστος, πρῶτον μὲν γὰρ οὐδεὶς ἐβούλετο τῶν Σπαρτιατῶν ἀνδρὶ τοιούτῳ διαλέγεσθαι περὶ δωροδοκίας, ἀλλὰ δεδοικότες καὶ ἀναδυόμενοι προεβάλοντο τὸν ξένον αὐτοῦ Τιμόλαον.
15.5Sonra Timolaos da Megalopolis'e gelip Philopoimen'in evinde misafir olunca, sohbetinin ağırbaşlılığını, yaşam tarzının sadeliğini ve hiçbir biçimde yanaşılamayacak, parayla elde edilemeyecek karakterini yakından gördü. Armağan hakkında ağzını açmadı, yolculuğu için başka bir bahane bulup döndü. İkinci kez gönderildiğinde de aynı şey başına geldi.
ἔπειτα δὲ αὐτὸς ὁ Τιμόλαος, ὡς ἦλθεν εἰς Μεγάλην πόλιν, ἑστιαθεὶς παρὰ τῷ Φιλοποίμενι καὶ τὴν σεμνότητα τῆς ὁμιλίας αὐτοῦ καὶ τὴν ἀφέλειαν τῆς διαίτης καὶ τὸ ἦθος ἐγγύθεν οὐδαμῇ προσιτὸν οὐδὲ εὐάλωτον ὑπὸ χρημάτων κατανοήσας, ἀπεσιώπησε περὶ τῆς δωρεᾶς, ἑτέραν δέ τινα πρόφασιν τῆς πρὸς αὐτὸν ὁδοῦ ποιησάμενος ᾤχετο ἀπιών. καὶ πάλιν ἐκ δευτέρου πεμφθείς ταὐτὸν ἔπαθε.
15.6Üçüncü gidişinde güçlükle konuyu açıp şehrin isteğini bildirdi. Philopoimen onu memnuniyetle dinledi ve kendisi Lakedaimon'a geldi. Onlara, aretēlerinden bedavaya yararlanabilecekleri dostlarını ve iyi insanları değil, şehri mecliste bölen kötüleri parayla satın alıp yozlaştırmalarını öğütledi; böylece para yiyip ağızları kapanınca onları daha az rahatsız ederlerdi. Dostların değil, düşmanların söz hakkını elinden almanın daha iyi olduğunu söyledi. Para karşısındaki parlak tutumu işte böyleydi.
τρίτῃ δὲ ὁδῷ μόλις ἐντυχὼν ἐδήλωσε τὴν προθυμίαν τῆς πόλεως, ὁ δὲ Φιλοποίμην ἡδέως ἀκούσας ἧκεν αὐτὸς εἰς Λακεδαίμονα, καὶ συνεβούλευσεν αὐτοῖς μὴ τοὺς φίλους καὶ ἀγαθοὺς δεκάζειν, ὧν προῖκα τῆς ἀρετῆς ἔξεστιν ἀπολαύειν, ἀλλὰ τοὺς πονηροὺς καὶ τὴν πόλιν ἐν τῷ συνεδρίῳ καταστασιάζοντας ὠνεῖσθαι καὶ διαφθείρειν, ἵνα τῷ λαβεῖν ἐπιστομισθέντες ἧττον ἐνοχλοῖεν αὐτοῖς βέλτιον γὰρ εἶναι τῶν ἐχθρῶν παραιρεῖσθαι τὴν παρρησίαν ἢ τῶν φίλων, οὕτως μὲν ἦν πρὸς χρήματα λαμπρός.
16.116. Bölüm
Akhaların komutanı Diophanes, Lakedaimonluların yeniden kargaşa çıkardığını duyunca onları cezalandırmak istedi; onlar da savaşa hazırlanıp Peloponnesos'u altüst ediyorlardı. Philopoimen, Diophanes'i yatıştırıp öfkesini dindirmeye çalıştı. Kral Antiokhos ile Romalıların bu kadar büyük ordularla Yunanistan'ın üzerinde beklediği bir sırada komutanın dikkatini oraya vermesi, iç işleri kurcalamaması, hatta bazı hataları görmezden gelip duymazlıktan gelmesi gerektiğini anlattı.
ἐπεὶ δὲ πάλιν τοὺς Λακεδαιμονίους νεωτερίζειν ἀκούσας ὁ στρατηγὸς τῶν Ἀχαιῶν Διοφάνης ἐβούλετο κολάζειν, οἱ δὲ εἰς πόλεμον καθιστάμενοι διετάρασσον τὴν Πελοπόννησον, ἐπειρᾶτο πραΰνειν καὶ καταπαύειν τόν Διοφάνη τῆς ὀργῆς ὁ Φιλοποίμην, διδάσκων τόν καιρόν ὡς Ἀντιόχου τοῦ βασιλέως καὶ Ῥωμαίων ἐν τῇ Ἑλλάδι τηλικούτοις αἰωρουμένων στρατοπέδοις ἐκεῖσε χρὴ τόν ἄρχοντα τὴν γνώμην ἔχειν, τὰ δὲ οἰκεῖα μὴ κινεῖν, ἀλλὰ καὶ παριδεῖν τι καὶ παρακοῦσαι τῶν ἁμαρτανομένων.
16.2Diophanes dinlemeyip Titus'la birlikte Lakonia'ya girdi ve doğruca şehre yürüdü. Philopoimen buna kızdı ve kanuna uymayan, adalet ölçülerine sığmayan ama büyük ve büyük bir ruhla göze alınmış bir iş yaptı: Sıradan bir vatandaşken Lakedaimon'a girip hem Akhaların komutanına hem Romalıların konsülüne kapıları kapadı. Şehirdeki kargaşaları yatıştırdı ve Lakedaimonluları, başlangıçta oldukları gibi, yeniden Birliğe kattı.
οὐ προσέχοντος δὲ τοῦ Διοφάνους, ἀλλʼ εἰς τὴν Λακωνικὴν ἐμβαλόντος ἅμα τῷ Τίτῳ καὶ βαδιζόντων εὐθὺς ἐπὶ τὴν πόλιν, ἀγανακτήσας ὁ Φιλοποίμην, ἔργον οὐ νόμιμον οὐδʼ ἀπηκριβωμένον ἐκ τῶν δικαίων, ἀλλὰ μέγα καὶ μεγάλῳ φρονήματι τολμήσας, εἰς τὴν Λακεδαίμονα παρῆλθε καὶ τόν τε στρατηγὸν τῶν Ἀχαιῶν καὶ τόν ὕπατον τῶν Ῥωμαίων ἰδιώτης ὢν ἀπέκλεισε, τὰς δʼ ἐν τῇ πόλει ταραχὰς ἔπαυσε καὶ κατέστησε τοὺς Λακεδαιμονίους πάλιν εἰς τὸ κοινόν, ὥσπερ ἐξ ἀρχῆς ἦσαν.
16.3Bir süre sonra, komutanken Lakedaimonluların bir yanlışına kızarak sürgünleri şehre geri getirdi. Polybios'a göre seksen, Aristokrates'e göre üç yüz elli Spartalıyı öldürttü.
χρόνῳ δὲ ὕστερον ἐγκαλέσας τι τοῖς Λακεδαιμονίοις στρατηγῶν ὁ Φιλοποίμην τὰς μὲν φυγὰς κατήγαγεν εἰς τὴν πόλιν, ὀγδοήκοντα δὲ Σπαρτιάτας ἀπέκτεινεν, ὡς Πολύβιός φησιν, ὡς δὲ Ἀριστοκράτης, πεντήκοντα καὶ τριακοσίους.
16.4Surları yıktı, topraklarının büyük bir bölümünü kesip Megalopolislilere verdi. Tiranlar tarafından Spartalı vatandaş yapılan herkesi alıp Akha'ya sürdü, ancak üç bin kişi Lakedaimon'dan ayrılmayı reddetti. Onları sattı ve sonra adeta hakaret edercesine bu parayla Megalopolis'e bir sütunlu yol yaptırdı.
τὰ δὲ τείχη καθεῖλε, χώραν δὲ πολλὴν ἀποτεμόμενος προσένειμε τοῖς Μεγαλοπολίταις, ὅσοι δὲ ἦσαν ὑπὸ τῶν τυράννων ἀποδεδειγμένοι πολῖται τῆς Σπάρτης, μετῴκιζεν ἅπαντας ἀπάγων εἰς Ἀχαΐαν πλὴν τρισχιλίων τούτους δὲ ἀπειθοῦντας καὶ μὴ βουλομένους ἀπελθεῖν ἐκ τῆς Λακεδαίμονος ἐπώλησεν, εἶθʼ οἷον ἐφυβρίζων ἀπὸ τῶν χρημάτων τούτων ἐν Μεγάλῃ πόλει στοὰν ᾠκοδόμησεν.
16.5Lakedaimonlulara karşı kinini doyurup hak ettiklerinden fazla ezdikten sonra, en acımasız ve en kanunsuz davranışını yönetimlerine yöneltti: Lykurgos'un terbiye sistemini ortadan kaldırıp yok etti. Çocuklarını ve gençlerini kendi geleneksel terbiyelerinden Akha terbiyesine geçmeye zorladı, çünkü Lykurgos'un kanunları altında kaldıkça asla mütevazı olmayacaklarına inanıyordu.
ἐμπιπλάμενος δὲ τῶν Λακεδαιμονίων καὶ παρʼ ἀξίαν πεπραχόσιν ἐπεμβαίνων, τὸ περὶ τὴν πολιτείαν ἔργον ὠμότατον ἐξειργάσατο καὶ παρανομώτατον. ἀνεῖλε γὰρ καὶ διέφθειρε τὴν Λυκούργειον ἀγωγήν, ἀναγκάσας τοὺς παῖδας αὐτῶν καὶ τοὺς ἐφήβους τὴν Ἀχαϊκὴν ἀντὶ τῆς πατρίου παιδείαν μεταβαλεῖν, ὡς οὐδέποτε μικρὸν ἐν τοῖς Λυκούργου νόμοις φρονήσοντας.
16.6O sıralar Lakedaimonlular büyük felaketler altında şehirlerinin âdeta sinirlerini Philopoimen'e kestirmiş, uysal ve zavallı hâle gelmişlerdi. Ancak bir süre sonra Romalılardan izin alarak Akha yönetimini attılar ve bu kadar kötülük ve yıkımdan sonra mümkün olduğu kadar eski düzenlerine yeniden kavuştular.
τότε μὲν οὖν ὑπὸ συμφορῶν μεγάλων ὥσπερ νεῦρα τῆς πόλεως ἐκτεμεῖν τῷ Φιλοποίμενι παρασχόντες, ἐγένοντο χειροήθεις καὶ ταπεινοί, χρόνῳ δʼ ὕστερον αἰτησάμενοι παρὰ Ῥωμαίων τὴν μὲν Ἀχαϊκὴν ἔφυγον πολιτείαν, ἀνέλαβον δὲ καὶ κατεστήσαντο τὴν πάτριον, ὡς ἦν ἀνυστὸν ἐκ κακῶν καὶ φθορᾶς τηλικαύτης.
17.117. Bölüm
Romalıların Antiokhos'la savaşı Yunanistan'da başladığında Philopoimen sıradan bir vatandaştı. Antiokhos'un Khalkis'te oturup yaşına hiç yakışmayacak biçimde düğünler ve genç kız aşklarıyla vakit geçirdiğini, Suriyelilerin de komutansız, dağınık bir hâlde şehirlerde dolaşıp sefa sürdüğünü görüyordu. O sırada Akhaların komutanı olmadığına üzülüyor, Romalıların zaferini kıskandığını söylüyordu: "Ben komutan olsaydım," diyordu, "bunların hepsini meyhanelerde kılıçtan geçirirdim."
ἐπεὶ δὲ Ῥωμαίοις ὁ πρὸς Ἀντίοχον ἐν τῇ Ἑλλάδι συνέστη πόλεμος, ἦν μὲν ἰδιώτης ὁ Φιλοποίμην, ὁρῶν δὲ τὸν Ἀντίοχον αὐτὸν ἐν Χαλκίδι καθήμενον περὶ γάμους καὶ παρθένων ἔρωτας οὐ καθʼ ὥραν σχολάζοντα, τοὺς δὲ Σύρους ἐν ἀταξίᾳ πολλῇ καὶ χωρὶς ἡγεμόνων ἐν ταῖς πόλεσι πλαζομένους καὶ τρυφῶντας, ἤχθετο μὴ στρατηγῶν τότε τῶν Ἀχαιῶν, καὶ Ῥωμαίοις ἔλεγε φθονεῖν τῆς νίκης. ἐγὼ γὰρ ἂν, ἔφη, στρατηγῶν ἐν τοῖς καπηλείοις κατέκοψα τούτους πάντας.
17.2Romalılar Antiokhos'u yendikten sonra Yunan işlerine daha sıkı sarıldılar ve halk önderlerinin onlara boyun eğmesiyle Akhaları da güçleriyle kuşatmaya başladılar. Güçleri, daimōnun da yardımıyla her alanda yayılıyordu ve talihin dönüp varacağı son nokta yakındı. Philopoimen, dalgalara karşı direnen iyi bir dümenci gibi, kimi konularda koşullara boyun eğip geri adım atmak zorunda kaldı; ama çoğu konuda karşı çıkıp söz ve iş gücü olanları özgürlüğe doğru çekmeye çalışıyordu.
ἐπεὶ δὲ νικήσαντες οἱ Ῥωμαῖοι τὸν Ἀντίοχον ἐνεφύοντο τοῖς Ἑλληνικοῖς μᾶλλον ἤδη, καὶ περιεβάλλοντο τῇ δυνάμει τοὺς Ἀχαιοὺς ὑποκατακλινομένων αὐτοῖς τῶν δημαγωγῶν, ἡ δʼ ἰσχὺς ἐπὶ πάντα πολλὴ μετὰ τοῦ δαίμονος ἐχώρει, καὶ τὸ τέλος ἐγγὺς ἦν εἰς ὃ τὴν τύχην ἔδει περιφερομένην ἐξικέσθαι, καθάπερ ἀγαθὸς κυβερνήτης πρὸς κῦμα διερειδόμενος ὁ Φιλοποίμην τὰ μὲν ἐνδιδόναι καὶ παρείκειν ἠναγκάζετο τοῖς καιροῖς, περὶ δὲ τῶν πλείστων διαφερόμενος τοὺς τῷ λέγειν καὶ πράττειν ἰσχύοντας ἀντισπᾶν ἐπειρᾶτο πρὸς τὴν ἐλευθερίαν.
17.3Megalopolisli Aristainos, Akhalar arasında en büyük nüfuza sahipti ve Romalılara hep yaltaklanıyordu. Akhaların onlara karşı çıkmaması ve nankörlük etmemesi gerektiğini düşünüyordu. Anlatıldığına göre, Philopoimen mecliste onu sessizce dinliyor, içine sindiremiyordu. Sonunda öfkesine dayanamayarak Aristainos'a "Be adam," demişti, "Yunanistan'ın yazgısını görmeye neden bu kadar acele ediyorsun?"
Ἀρισταίνου δὲ τοῦ Μεγαλοπολίτου δυναμένου μὲν ἐν τοῖς Ἀχαιοῖς μέγιστον, τοὺς δὲ Ῥωμαίους ἀεὶ θεραπεύοντος καὶ τοὺς Ἀχαιοὺς μὴ οἰομένου δεῖν ἐναντιοῦσθαι μηδὲ ἀχαριστεῖν ἐκείνοις , ἐν τῷ συνεδρίῳ λέγεται τὸν Φιλοποίμενα σιωπᾶν ἀκούοντα καὶ βαρέως φέρειν, τέλος δὲ ὑπʼ ὀργῆς δυσανασχετοῦντα πρὸς τὸν Ἀρίσταινον εἰπεῖν ὦ ἄνθρωπε, τί σπεύδεις τὴν πεπρωμένην τῆς Ἑλλάδος ἐπιδεῖν;
17.4Antiokhos'u yenen Roma konsülü Manius, Akhalardan Lakedaimon sürgünlerinin dönmesine izin vermelerini istedi; Titus da sürgünler konusunda Manius'la aynı şeyi talep etti. Philopoimen buna engel oldu; sürgünlere düşman olduğu için değil, bu işin Titus ya da Romalıların lütfuyla değil, kendisi ve Akhalar eliyle yapılmasını istediği için. Ertesi yıl komutan olunca sürgünleri bizzat geri getirdi. Gururundan ötürü yetkililere karşı işte böyle kavgacı ve inatçı bir yanı vardı.
Μανίου δὲ τοῦ Ῥωμαίων ὑπάτου νενικηκότος μὲν Ἀντίοχον, αἰτουμένου δὲ παρὰ τῶν Ἀχαιῶν ὅπως ἐάσωσι τοὺς Λακεδαιμονίων φυγάδας κατελθεῖν, καὶ Τίτου ταὐτὸ τῷ Μανίῳ περὶ τῶν φυγάδων ἀξιοῦντος, διεκώλυσεν ὁ Φιλοποίμην οὐ τοῖς φυγάσι πολεμῶν, ἀλλὰ βουλόμενος διʼ αὑτοῦ καὶ τῶν Ἀχαιῶν, ἀλλὰ μὴ Τίτου μηδὲ Ῥωμαίων χάριτι τοῦτο πραχθῆναι· καὶ στρατηγῶν εἰς τοὐπιὸν αὐτὸς κατήγαγε τοὺς φυγάδας, οὕτως εἶχέ τι πρὸς τὰς ἐξουσίας ὑπὸ φρονήματος δύσερι καὶ φιλόνεικον.
18.118. Bölüm
Yetmiş yaşına gelmiş, sekizinci kez Akhaların komutanı olmuştu ve yalnızca bu görevini savaşsız geçirmeyi değil, hayatının kalanını da işlerin izin vermesiyle huzur içinde yaşamayı umuyordu. Çünkü hastalıkların bedenlerin gücüyle birlikte sönümlendiği görüldüğü gibi, Yunan şehirlerinde de güç tükendikçe rekabet hırsı azalıyordu.
ἤδη δὲ γεγονὼς ἔτος ἑβδομηκοστόν, ὄγδοον δὲ τῶν Ἀχαιῶν στρατηγῶν, ἤλπιζεν οὐ μόνον ἐκείνην τήν ἀρχὴν ἀπολέμως διάξειν, ἀλλὰ καὶ τοῦ βίου τὸ λοιπὸν αὐτῷ μεθʼ ἡσυχίας καταβιῶναι τὰ πράγματα παρέξειν. ὡς γὰρ αἱ νόσοι ταῖς τῶν σωμάτων ῥώμαις συναπομαραίνεσθαι δοκοῦσιν, οὕτως ἐν ταῖς Ἑλληνικαῖς πόλεσιν ἐπιλειπούσης τῆς δυνάμεως ἔληγε τὸ φιλόνικον.
18.2Ama bir Nemesis, hayatının sonunda onu iyi koşan bir atlet gibi yere çaldı. Anlatıldığına göre, bir toplantıda oradakiler komutanlıkta usta sayılan bir adamı övüyorlardı. Philopoimen, "Düşmanlarının eline canlı düşen birinden nasıl söz edilebilir ki?" demişti.
οὐ μὴν ἀλλὰ Νέμεσίς τις ὥσπερ ἀθλητὴν εὐδρομοῦντα πρὸς τέρμασι τοῦ βίου κατέβαλε, λέγεται γὰρ ἔν τινι συλλόγῳ τῶν παρόντων ἐπαινούντων ἄνδρα δεινὸν εἶναι δοκοῦντα περὶ στρατηγίαν εἰπεῖν τὸν Φιλοποίμενα, καὶ πῶς ἄξιον ἐκείνου λόγον ἔχειν τοῦ ἀνδρός, ὅστις ἥλω ζῶν ὑπὸ τῶν πολεμίων;
18.3Birkaç gün sonra Messeneli Deinokrates, Philopoimen'le kişisel bir sürtüşmesi olan ve kötülüğü ve ahlaksızlığı yüzünden herkesin nefret ettiği bir adam, Messene'yi Akhalardan ayırdı ve Kolonis denen köyü ele geçirmek üzere olduğu haber alındı. Philopoimen o sırada Argos'ta ateşler içinde yatıyordu; bunu duyar duymaz bir günde dört yüz stadiondan fazla yol alarak Megalopolis'e vardı.
μεθʼ ἡμέρας δὲ ὀλίγας Δεινοκράτης Μεσσήνιος, ἄνθρωπος ἰδίᾳ τε τῷ Φιλοποίμενι προσκεκρουκώς καὶ τοῖς ἄλλοις ἐπαχθὴς διὰ πονηρίαν καὶ ἀκολασίαν, τήν τε Μεσσήνην ἀπέστησε τῶν Ἀχαιῶν, καὶ κώμην τήν καλουμένην Κολωνίδα προσηγγέλθη μέλλων καταλαμβάνειν ὁ δὲ Φιλοποίμην ἔτυχε μὲν ἐν Ἄργει πυρέσσων, πυθόμενος δὲ ταῦτα συνέτεινεν εἰς Μεγάλην πόλιν ἡμέρᾳ μιᾷ σταδίους πλείονας ἢ τετρακοσίους.
18.4Oradan süvarileri alarak hemen yardıma koştu. Bunlar vatandaşların en ünlüleri, çok genç adamlardı ve Philopoimen'e olan bağlılıkları ve hayranlıkları yüzünden gönüllü olarak onunla sefere çıkıyorlardı. Messene yönüne at sürdüler ve Euandros Tepesi yakınlarında karşılarına çıkan Deinokrates'e saldırıp onu bozguna uğrattılar.
κἀκεῖθεν εὐθὺς ἐβοήθει τοὺς ἱππεῖς ἀναλαβών, οἵπερ ἦσαν ἐνδοξότατοι μὲν τῶν πολιτῶν, νέοι δὲ κομιδῇ, διʼ εὔνοιαν τοῦ Φιλοποίμενος καὶ ζῆλον ἐθελονταὶ συστρατεύοντες. ἱππασάμενοι δὲ πρὸς τήν Μεσσήνην καὶ περὶ τὸν Εὐάνδρου λόφον ἀπαντῶντι τῷ Δεινοκράτει συμπεσόντες ἐκεῖνον μὲν ἐτρέψαντο,
18.5Ama Messene topraklarını koruyan beş yüz kişi ansızın üzerlerine geldi; daha önce yenilenler de bunları görünce yeniden tepelerde toplandı. Philopoimen kuşatılmaktan korkarak ve süvarilerini kollayarak sarp yerlerden geri çekildi. Kendisi artçılık yapıyor, sık sık düşmana doğru dönüp atını sürüyor, hepsini üzerine çekiyordu. Düşmanlar karşı saldırıya cesaret edemiyor, uzaktan bağırıp çevresinde dolaşıyorlardı.
τῶν δὲ πεντακοσίων, οἳ τήν χώραν τῶν Μεσσηνίων παρεφύλαττον, ἐξαίφνης ἐπιφερομένων καὶ τῶν πρότερον ἡττημένων, ὡς τούτους κατεῖδον, αὖθις ἀνὰ τοὺς λόφους ἀθροιζομένων, δείσας ὁ Φιλοποίμην κυκλωθῆναι καὶ τῶν ἱππέων φειδόμενος ἀνεχώρει διὰ τόπων χαλεπῶν, αὐτὸς οὐραγῶν καὶ πολλάκις ἀντεξελαύνων τοῖς πολεμίοις καὶ ὅλως ἐπισπώμενος ἐφʼ ἑαυτόν, οὐ τολμώντων ἀντεμβαλεῖν ἐκείνων, ἀλλὰ κραυγαῖς καὶ περιδρομαῖς χρωμένων ἄποθεν.
18.6Gençler uğruna sık sık geride kalıyor, onları birer birer uğurluyordu. Bu arada fark etmeden kalabalık düşman arasında yalnız kaldı. Kimse onunla yakın dövüşe girmeye cesaret edemedi, ama uzaktan oklarla vurulup kayalık ve uçurumlu yerlere sürüldüğü için atını zar zor idare ediyor, onu mahmuzlaya mahmuzlaya yıpratıyordu.
ἀφιστάμενος οὖν πολλάκις διὰ τοὺς νεανίσκους καὶ καθʼ ἕνα παραπέμπων ἔλαθεν ἐν πολλοῖς ἀπομονωθεὶς πολεμίοις. καὶ συνάψαι μὲν εἰς χεῖρας οὐδεὶς ἐτόλμησεν αὐτῷ, πόρρωθεν δὲ βαλλόμενος καὶ βιαζόμενος πρὸς χωρία πετρώδη καὶ παράκρημνα χαλεπῶς μετεχειρίζετο καὶ κατέξαινε τὸν ἵππον.
18.7İhtiyarlığı, çok çalışmaktan hafiflemiş, kaçıp kurtulmasını engellemezdi. Ama o zaman hem hastalıktan bitkindi hem yoldan yorgundu; ağır ve hareketsizleşmiş hâlde at sürçüp onu yere attı. Sert bir düşüş oldu, başı vuruldu ve uzun süre sessiz yattı. Düşmanlar öldüğünü sanıp cesedi çevirmeye ve soymaya kalkıştılar.
αὐτῷ δὲ τὸ μὲν γῆρας ὑπὸ ἀσκήσεως πολλῆς ἐλαφρὸν ἦν καὶ πρὸς οὐδὲν ἐμπόδιον εἰς τὸ σωθῆναι, τότε δὲ καὶ διὰ τήν ἀρρωστίαν τοῦ σώματος ἐνδεοῦς γεγονότος καὶ διὰ τήν ὁδοιπορίαν κατακόπου, βαρὺν ὄντα καὶ δυσκίνητον ἤδη σφαλεὶς ὁ ἵππος εἰς τήν γῆν κατέβαλε, σκληροῦ δὲ τοῦ πτώματος γενομένου καὶ τῆς κεφαλῆς παθούσης ἔκειτο πολὺν χρόνον ἄναυδος, ὥστε καὶ τοὺς πολεμίους τεθνάναι δόξαντας αὐτόν ἐπιχειρεῖν στρέφειν τὸ σῶμα καὶ σκυλεύειν.
18.8Ancak başını kaldırıp gözlerini açınca hep birden üzerine atıldılar, ellerini arkaya bağladılar ve götürdüler. Rüyasında bile Deinokrates'ten böyle bir şey göreceğini düşünmeyecek bir adama büyük hakaret ve küfürler ettiler.
ἐπεὶ δὲ τήν κεφαλὴν ἐπάρας διέβλεψεν, ἀθρόοι περιπεσόντες ἀπέστρεφον αὐτοῦ τὰς χεῖρας ὀπίσω καὶ δήσαντες ἦγον, ὕβρει χρώμενοι πολλῇ καὶ λοιδορίᾳ κατʼ ἀνδρὸς οὐδὲ ὄναρ ἄν ποτε παθεῖν ὑπὸ Δεινοκράτους ταῦτα προσδοκήσαντος.
19.119. Bölüm
Şehirdekiler bu habere pek sevindiler ve kapılarda toplandılar. Ama Philopoimen'i, şanına, eski işlerine ve zaferlerine hiç yakışmayacak biçimde sürüklenirken görünce çoğu ona acıdı, üzüldü; hatta ağladılar ve insan gücünün güvenilmez ve hiç olduğunu söyleyerek onu küçümsediler.
οἱ δʼ ἐν τῇ πόλει τῇ μὲν ἀγγελίᾳ θαυμαστῶς ἐπαρθέντες ἠθροίζοντο περὶ τὰς πύλας· ὡς δὲ εἶδον ἑλκόμενον τὸν Φιλοποίμενα παρʼ ἀξίαν τῆς τε δόξης καὶ τῶν ἔμπροσθεν ἔργων καὶ τροπαίων, ἠλέησαν οἱ πλεῖστοι καὶ συνήλγησαν, ὥστε καὶ δακρῦσαι καὶ τὴν ἀνθρωπίνην ἐκφλαυρίσαι δύναμιν ὡς ἄπιστον καὶ τὸ μηδὲν οὖσαν.
19.2Yavaş yavaş birçok kişi arasında insancıl bir görüş yayıldı: Eski iyilikleri ve tiran Nabis'i kovarak onlara geri verdiği özgürlüğü unutmamak gerekirdi. Ama azınlık, Deinokrates'e yaltaklanarak adama işkence edip öldürmeyi emrediyordu: Ağır ve bağışlamaz bir düşmandı ve kurtulursa, onun elinde esir olmuş ve hakarete uğramış olarak Deinokrates için daha da korkunç olurdu.
οὕτω δὲ κατὰ μικρὸν εἰς πολλοὺς φιλάνθρωπος ἐχώρει λόγος ὡς μνημονευτέον εἴη τῶν πρόσθεν εὐεργεσιῶν, καὶ τῆς ἐλευθερίας ἣν ἀπέδωκεν αὐτοῖς Νάβιν ἐξελάσας τὸν τύραννον. ὀλίγοι δὲ ἦσαν οἳ τῷ Δεινοκράτει χαριζόμενοι στρεβλοῦν τὸν ἄνδρα καὶ κτείνειν ἐκέλευον ὡς βαρὺν πολέμιον καὶ δυσμείλικτον, αὐτῷ τε Δεινοκράτει φοβερώτερον εἰ διαφύγοι καθυβρισμένος ὑπʼ αὐτοῦ καὶ γεγονὼς αἰχμάλωτος.
19.3Yine de onu Hazine denen yere götürdüler. Bu, dışarıdan ne hava ne ışık alan, kapısı olmayan, büyük bir taşın itilmesiyle kapanan yeraltı bir odaydı. Onu oraya koydular, taşı üstüne kapattılar ve çevresine silahlı adamlar diktiler.
οὐ μὴν ἀλλὰ κομίσαντες αὐτὸν εἰς τὸν καλούμενον Θησαυρόν, οἴκημα κατάγειον οὔτε πνεῦμα λαμβάνον οὔτε φῶς ἔξωθεν οὔτε θύρας ἔχον, ἀλλὰ μεγάλῳ λίθῳ περιαγομένῳ κατακλειόμενον, ἐνταῦθα κατέθεντο, καὶ τὸν λίθον ἐπιρράξαντες ἄνδρας ἐνόπλους κύκλῳ περιέστησαν.
19.4Akha süvarileri kaçıştan sonra toparlandılar. Philopoimen hiçbir yerde görünmediği ve ölmüş sanıldığı için uzun süre durup adını seslendiler. Kendileri uğruna hayatını esirgemeyen komutanlarını düşmana bırakıp utanç verici, adaletsiz bir kurtuluş sağladıklarını birbirlerine söylüyorlardı.
οἱ δʼ ἱππεῖς τῶν Ἀχαιῶν ἐκ τῆς φυγῆς ἀναλαβόντες αὑτούς, ὡς οὐδαμοῦ φανερὸς ἦν ὁ Φιλοποίμην, ἀλλʼ ἐδόκει τεθνάναι, πολὺν μὲν χρόνον ἐπέστησαν ἀνακαλούμενοι τὸν ἄνδρα καὶ δίδοντες ἀλλήλοις λόγον ὡς αἰσχρὰν σωτηρίαν καὶ ἄδικον σῴζονται προέμενοι τοῖς πολεμίοις τὸν στρατηγόν ἀφειδήσαντα τοῦ ζῆν διʼ αὑτούς,
19.5Sonra ilerleyip araştırarak onun tutsak alındığını öğrendiler ve Akha şehirlerine duyurdular. Akhalar bunu büyük bir felaket sayıp bir elçi heyetiyle adamlarının geri verilmesini Messenelilerden istemeye karar verdiler, kendileri de sefere hazırlanmaya başladılar.
ἔπειτα προϊόντες ἅμα καὶ πολυπραγμονοῦντες ἐπύθοντο τὴν σύλληψιν αὐτοῦ καὶ διήγγελλον εἰς τὰς πόλεις τῶν Ἀχαιῶν, οἱ δὲ συμφορὰν ποιούμενοι μεγάλην ἀπαιτεῖν μὲν ἔγνωσαν τὸν ἄνδρα παρὰ τῶν Μεσσηνίων πρεσβείαν πέμψαντες, αὐτοὶ δὲ παρεσκευάζοντο στρατεύειν.
20.120. Bölüm
Onlar bunları yaparken Deinokrates, zamanın Philopoimen'i kurtarmasından en çok korkuyordu ve Akhalardan önce davranmak istiyordu. Gece olup Messeneli kalabalık dağılınca hapishaneyi açtırdı ve bir devlet kölesini zehir taşıyarak içeri gönderdi; ona, zehri sunmasını ve içene dek başında beklemesini emretti.
οὗτοι μὲν οὖν ταῦτα ἔπραττον. ὁ δὲ Δεινοκράτης μάλιστα τὸν χρόνον ὡς σωτήριον τῷ Φιλοποίμενι δεδοικώς καὶ φθάσαι τὰ παρὰ τῶν Ἀχαιῶν βουλόμενος, ἐπεὶ νὺξ ἐπῆλθε καὶ τὸ πλῆθος ἀπεχώρησε τῶν Μεσσηνίων, ἀνοίξας τὸ δεσμωτήριον εἰσέπεμψε δημόσιον οἰκέτην φάρμακον κομίζοντα, προσενεγκεῖν καὶ παραστῆναι μέχρι ἂν ἐκπίῃ κελεύσας.
20.2Philopoimen pelerinine sarılı yatıyordu; uyumuyordu, acı ve huzursuzluk içindeydi. Işığı ve yanında elinde zehir kadehiyle duran adamı görünce, halsizlikten güçlükle kendini toparlayıp doğruldu. Kadehi aldı ve süvariler hakkında, özellikle de Lykortas hakkında bir şey bilip bilmediğini sordu. Adam çoğunun kaçıp kurtulduğunu söyleyince başını salladı ve ona yumuşakça bakıp "İyi haber," dedi. "Demek her şeyi kötü yapmamışız." Başka hiçbir şey söylemeden ve ağzını açmadan zehri içti, yeniden uzandı. Zehre fazla zahmet vermedi; zayıflığından çabucak söndü.
ἔτυχε μὲν οὖν ἐν τῷ χλαμυδίῳ κατακείμενος, οὐ καθεύδων, ἀλλὰ λύπῃ καὶ θορύβῳ κατεχόμενος, ἰδὼν δὲ φῶς καὶ παρεστῶτα πλησίον τὸν ἄνθρωπον ἔχοντα τὴν κύλικα τοῦ φαρμάκου, συναγαγὼν μόλις ἑαυτὸν ὑπʼ ἀσθενείας ἀνεκάθιζε. καὶ δεξάμενος ἠρώτησεν εἴ τι περὶ τῶν ἱππέων καὶ μάλιστα Λυκόρτα πεπυ·
σμένος ἐστίν, εἰπόντος δὲ τἀνθρώπου διαπεφευγέναι τοὺς πολλούς, ἐπένευσε τῇ κεφαλῇ, καὶ διαβλέψας πρᾴως πρὸς τὸν ἄνθρωπον, εὖ λέγεις, εἶπεν, εἰ μὴ πάντα κακῶς πεπράχαμεν. ἄλλο δὲ μηδὲν εἰπὼν μηδὲ φθεγξάμενος ἐξέπιε καὶ πάλιν αὑτὸν ἀπέκλινεν, οὐ πολλὰ πράγματα τῷ φαρμάκῳ παρασχών, ἀλλʼ ἀποσβεσθεὶς ταχὺ διὰ τὴν ἀσθένειαν.
21.121. Bölüm
Ölüm haberi Akhalara ulaşınca şehirlerini ortak bir keder ve yas kapladı. Silah kuşanma çağındakiler, meclis üyeleriyle birlikte Megalopolis'te toplandılar ve intikamı hiç ertelemediler. Lykortas'ı komutan seçip Messene topraklarına girdiler ve Messeneliler aynı düşüncede birleşip Akhaları kabul edene dek ülkeyi yağmaladılar.
ὡς οὖν ὁ περὶ τῆς τελευτῆς λόγος ἧκεν εἰς τοὺς Ἀχαιούς, τὰς μὲν πόλεις αὐτῶν κοινὴ κατήφεια καὶ πένθος εἶχεν, οἱ δʼ ἐν ἡλικίᾳ μετὰ τῶν προβούλων συνελθόντες εἰς Μεγάλην πόλιν οὐδʼ ἡντινοῦν ἀναβολὴν ἐποιήσαντο τῆς τιμωρίας, ἀλλʼ ἑλόμενοι στρατηγὸν Λυκόρταν εἰς τὴν Μεσσηνίαν ἐνέβαλον καὶ κακῶς ἐποίουν τὴν χώραν, ἄχρι οὗ συμφρονήσαντες ἐδέξαντο τοὺς Ἀχαιούς.
21.2Deinokrates önce davranıp kendini öldürdü. Philopoimen'in öldürülmesini oylayanların hepsi kendi elleriyle öldü; işkence yapılmasını isteyenleri de Lykortas işkencede ölmek üzere yakalattı. Onun cesedini yakıp küllerini bir küpe koydular ve geri döndüler; ama düzensizce ya da rastgele değil, zafer alayını cenaze töreniyle kaynaştırarak.
καὶ Δεινοκράτης μὲν αὐτὸς αὑτὸν φθάσας διεχρήσατο, τῶν δὲ ἄλλων ὅσοις μὲν ἀνελεῖν ἔδοξε Φιλοποίμενα διʼ αὐτῶν ἀπέθνῃσκον, ὅσοις δὲ καὶ βασανίσαι, τούτους ἐπʼ αἰκίαις ἀπολουμένους συνελάμβανεν ὁ Λυκόρτας. τὸ δὲ σῶμα καύσαντες αὐτοῦ καὶ τὰ λείψανα συνθέντες εἰς ὑδρίαν ἀνεζεύγνυσαν, οὐκ ἀτάκτως οὐδὲ ὡς ἔτυχεν, ἀλλʼ ἐπινίκιόν πομπήν τινα ἅμα ταῖς ταφαῖς μίξαντες.
21.3Çelenkler takmış insanlar görülüyordu, ama aynı kişiler ağlıyordu; düşmanlar zincirlenmiş götürülüyordu. Şeritler ve çelenklerin çokluğundan güçlükle görülen küpü, Akha komutanının oğlu Polybios taşıyordu; yanında Akhaların ileri gelenleri vardı. Askerler silahlarını kuşanmış, atları süslenmiş bir hâlde arkadan geliyordu. Ne böyle büyük bir yasa yakışır biçimde başları öndeydi ne de zaferle kabarıyorlardı.
ἦν μὲν γὰρ ἐστεφανωμένους ἰδεῖν, ἦν δὲ τοὺς αὐτοὺς καὶ δακρύοντας, ἦν δὲ τοὺς ἐχθροὺς δεσμίους ἀγομένους, αὐτὴν δὲ τὴν ὑδρίαν ὑπὸ πλήθους ταινιῶν τε καὶ στεφάνων μόλις ὁρωμένην ἐκόμιζεν ὁ τοῦ στρατηγοῦ τῶν Ἀχαιῶν παῖς Πολύβιος καὶ περὶ αὑτὸν οἱ πρῶτοι τῶν Ἀχαιῶν. οἱ δὲ στρατιῶται ὠπλισμένοι μὲν αὐτοί, τοῖς δʼ ἵπποις κεκοσμημένοις ἐπηκολούθουν, οὔτε, οἷον ἐπὶ πένθει τοσούτῳ, κατηφεῖς οὔτε τῇ νίκῃ γαυριῶντες.
21.4Yol üzerindeki şehirlerden ve köylerden halk onu seferden dönen biri gibi karşıladı, küpe dokundu ve Megalopolis'e kadar eşlik etti. Yaşlılar, kadınlar ve çocuklar da onlara karışınca bütün ordu içinden, adamını özleyen ve kaybını ağır hisseden şehre doğru bir ağıt yayıldı. Çünkü şehir, Akhalar arasındaki önderliğini onunla birlikte yitirdiğini düşünüyordu.
ἐκ δὲ τῶν διὰ μέσου πόλεων καὶ κωμῶν ἀπαντῶντες, ὥσπερ αὑτὸν ἀπὸ στρατείας ἐπανιόντα δεξιούμενοι, τῆς ὑδρίας ἐφήπτοντο, καὶ συμπροῆγον εἰς Μεγάλην πόλιν. ὡς οὖν συνανεμείχθησαν αὐτοῖς οἱ πρεσβύτεροι μετὰ γυναικῶν καὶ παίδων, ὀλοφυρμὸς ἤδη διὰ παντὸς ἐχώρει τοῦ στρατεύματος εἰς τὴν πόλιν ἐπιποθοῦσαν τὸν ἄνδρα καὶ βαρέως φέρουσαν, οἰομένην συναποβεβληκέναι τὸ πρωτεύειν ἐν τοῖς Ἀχαιοῖς.
21.5Doğal olarak büyük bir törenle gömüldü; mezarının çevresinde Messeneli esirler taşlanarak öldürüldü. Pek çok heykeli vardı ve şehirler ona büyük onurlar vermeye karar vermişti. Ama Korinthos çevresinde Yunanistan'ın başına gelen felaketler sırasında bir Romalı hepsini ortadan kaldırmaya kalkıştı ve Philopoimen'in hâlâ yaşıyormuş gibi peşine düşerek onun Romalılara düşman ve kötü niyetli olduğunu göstermeye çalıştı.
ἐτάφη μὲν οὖν, ὡς εἰκὸς, ἐνδόξως, καὶ περὶ τὸ μνημεῖον οἱ τῶν Μεσσηνίων αἰχμάλωτοι κατελεύσθησαν. οὐσῶν δὲ πολλῶν μὲν εἰκόνων αὐτοῦ, μεγάλων δὲ τιμῶν, ἃς αἱ πόλεις ἐψηφίσαντο, Ῥωμαῖος ἀνὴρ ἐν τοῖς περὶ Κόρινθον ἀτυχήμασι τῆς Ἑλλάδος ἐπεχείρησεν ἀνελεῖν ἁπάσας καὶ διώκειν αὐτόν, ἐνδεικνύμενος, ὥσπερ ἔτι ζῶντα, Ῥωμαίοις πολέμιον καὶ κακόνουν γενέσθαι.
21.6Konuşmalar yapıldı, Polybios bu iftiracıya karşılık verdi ve ne Mummius ne de elçiler ünlü bir adamın onurlarını yok etmeye razı oldular, her ne kadar Titus ve Manius'a birçok kez karşı çıkmış olsa da. Anlaşıldığı kadarıyla onlar aretēyi çıkardan ve güzeli yararlıdan ayırıyorlardı; yarar sağlayanlara, iyilik görenlerin ücret ve teşekkür borçlu olduğunu, iyi insanlara ise iyilerin her zaman saygı göstermesi gerektiğini doğru ve yerinde olarak düşünüyorlardı. Philopoimen hakkında söyleyeceklerim bunlardır.
λόγων δὲ λεχθέντων καὶ Πολυβίου πρὸς τὸν συκοφάντην ἀντειπόντος οὔθ ὁ Μόμμιος οὔτε οἱ πρέσβεις ὑπέμειναν ἀνδρὸς ἐνδόξου τιμὰς ἀφανίσαι, καίπερ οὐκ ὀλίγα τοῖς περὶ Τίτον καὶ Μάνιον ἐναντιωθέντος, ἀλλὰ τῆς χρείας τὴν ἀρετὴν ἐκεῖνοι καὶ τὸ καλὸν, ὡς ἔοικε, τοῦ λυσιτελοῦς διώριζον, ὀρθῶς καὶ προσηκόντως τοῖς μὲν ὠφελοῦσι μισθὸν καὶ χάριν παρὰ τῶν εὖ παθόντων, τοῖς δʼ ἀγαθοῖς τιμὴν ὀφείλεσθαι παρὰ τῶν ἀγαθῶν ἀεὶ νομίζοντες. ταῦτα περὶ Φιλοποίμενος.