Plutarkhos
Paralel Hayatlar: Aristeides ile Marcus Cato'nun Karşılaştırması
Ἀριστείδου καὶ Κάτωνος σύγκρισις
1.11. Bölüm
Bu iki adamın da anılmaya değer işlerini yazdık. Birinin bütün yaşamını ötekinin bütün yaşamıyla karşılaştırınca aralarındaki farkı görmek kolay değildir, çünkü fark pek çok büyük benzerlik içinde kaybolur. Ama her birini, bir şiiri ya da bir resmi inceler gibi parça parça karşılaştırmak gerekirse, hiçbir başlangıç imkânı yokken aretē ve yetenekle siyasete ve şöhrete yükselmek ikisinin ortak özelliğidir.
γεγραμμένων δὲ καὶ περὶ τούτων τῶν ἀξίων μνήμης, ὅλος ὁ τούτου βίος ὅλῳ τῷ θατέρου παρατεθεὶς οὐκ εὐθεώρητον ἔχει τὴν διαφοράν ἐναφανιζομένην πολλαῖς καὶ μεγάλαις ὁμοιότησιν. εἰ δὲ δεῖ κατὰ μέρος τῇ συγκρίσει διαλαβεῖν ὥσπερ ἔπος ἢ γραφὴν ἑκάτερον, τὸ μὲν ἐξ οὐχ ὑπαρχούσης ἀφορμῆς εἰς πολιτείαν καὶ δόξαν ἀρετῇ καὶ δυνάμει προελθεῖν ἀμφοτέροις κοινόν ἐστι.
1.2Aristeides, Atina henüz büyük değilken ve komutanlar ile halk önderlerinin servetleri hâlâ ölçülü ve birbirine yakınken ün kazanmış görünüyor. O zamanlar en yüksek gelir sınıfı beş yüz medimnos, ikincisi üç yüz, üçüncü ve sonuncusu iki yüz medimnostu.
φαίνεται δʼ ὁ μὲν Ἀριστείδης οὔπω τότε μεγάλων οὐσῶν τῶν Ἀθηνῶν καὶ ταῖς οὐσίαις ἔτι συμμέτροις καὶ ὁμαλοῖς ἐπιβαλὼν δημαγωγοῖς καὶ στρατηγοῖς ἐπιφανὴς γενέσθαι· τὸ γὰρ μέγιστον ἦν τίμημα τότε πεντακοσίων μεδίμνων, τὸ δὲ δεύτερον τριακοσίων, ἔσχατον δὲ καὶ τρίτον διακοσίων·
1.3Cato ise küçük bir kasabadan ve köylü sayılan bir yaşamdan gelip kendini Roma siyasetinin sınırsız denizine attı. Burası artık Curiuslar, Fabriciuslar ve Atiliuslar gibi önderlerin işi değildi; sabandan ve kazmadan kürsüye çıkan yoksul çiftçileri yönetici ve halk önderi olarak kabul etmiyordu. Büyük ailelere, servetlere, dağıtımlara ve makam hırsına bakmaya alışmıştı, kendi büyüklüğü ve gücüyle de yönetmek isteyenleri küçümsüyordu.
ὁ δὲ Κάτων ἐκ πολίχνης τε μικρᾶς καὶ διαίτης ἀγροίκου δοκούσης φέρων ἀφῆκεν ἑαυτὸν ὥσπερ εἰς πέλαγος ἀχανὲς τὴν ἐν Ῥώμῃ πολιτείαν, οὐκέτι Κουρίων καὶ Φαβρικίων καὶ Ἀτιλίων ἔργον οὖσαν ἡγεμόνων, οὐδʼ ἀπʼ ἀρότρου καὶ σκαφείου πένητας καὶ αὐτουργοὺς ἀναβαίνοντας ἐπὶ τὸ βῆμα προσιεμένην ἄρχοντας καὶ δημαγωγούς, ἀλλὰ πρὸς γένη μεγάλα καὶ πλούτους καὶ νομὰς καὶ σπουδαρχίας ἀποβλέπειν εἰθισμένην, καὶ διʼ ὄγκον ἤδη καὶ δύναμιν ἐντρυφῶσαν τοῖς ἄρχειν ἀξιοῦσιν.
1.4Soyuyla parlak olmayan ve ölçülü bir serveti bulunan Themistokles'e rakip olmakla (siyasete ilk atıldığında üç ya da beş talantlık serveti olduğu söylenir), adalet için açıkça konuşan bir sesten başka dayanağı olmadan Afrikalı Scipiolar, Servius Galbalar ve Quintius Flamininuslarla birincilik için yarışmak bir değildi.
οὐκ ἦν δʼ ὅμοιον ἀντιπάλῳ χρῆσθαι Θεμιστοκλεῖ μήτʼ ἀπὸ γένους λαμπρῷ καὶ κεκτημένῳ μέτρια πέντε γὰρ ἢ τριῶν ταλάντων οὐσίαν αὐτῷ γενέσθαι λέγουσιν ὅτε πρῶτον ἥπτετο τῆς πολιτείας καὶ πρὸς Σκηπίωνας Ἀφρικανοὺς καὶ Σερουίους Γάλβας καὶ Κοϊντίους Φλαμινίνους ἁμιλλᾶσθαι περὶ πρωτείων, μηδὲν ὁρμητήριον ἔχοντα πλὴν φωνὴν παρρησιαζομένην ὑπὲρ τῶν δικαίων. # Bölüm 2
2.12. Bölüm
Üstelik Aristeides, Maraton'da ve Plataia'da on komutandan biriydi; Cato ise birçok rakip varken iki konsülden biri seçildi, sansörlükte de iki kişiden biri olarak en ünlü ve ileri gelen yedi rakibini geçti. Aristeides başarıların hiçbirinde birinci olmadı: Maraton'un birinciliği Miltiades'in, Salamis'inki Themistokles'indir; Plataia'daki en güzel zaferi ise Herodotos'a göre Pausanias kazanmıştır.
ἔτι δʼ Ἀριστείδης μὲν ἐν Μαραθῶνι καὶ πάλιν ἐν Πλαταιαῖς δέκατος ἦν στρατηγός, Κάτων δὲ δεύτερος μὲν ὕπατος ᾑρέθη πολλῶν ἀντιμετιόντων, δεύτερος δὲ τιμητής ἑπτὰ τοὺς ἐπιφανεστάτους καὶ πρώτους ἁμιλλωμένους ὑπερβαλόμενος. καὶ μὴν Ἀριστείδης μὲν ἐν οὐδενὶ τῶν κατορθωμάτων γέγονε πρῶτος, ἀλλὰ Μιλτιάδης ἔχει τοῦ Μαραθῶνος τὸ πρωτεῖον, Θεμιστοκλῆς δὲ τῆς Σαλαμῖνος, ἐν δὲ Πλαταιαῖς φησιν Ἡρόδοτος ἀνελέσθαι καλλίστην νίκην Παυσανίαν,
2.2Aristeides'in ikinciliği bile, o savaşlarda göz kamaştıran yiğitlikler gösteren Sophanesler, Ameiniaslar, Kallimakhoslar ve Kynaigeiroslarla tartışmalıdır. Cato ise konsülken İspanya savaşında hem kol gücüyle hem aklıyla birinci olmakla kalmadı, Thermopylai'de askerî tribünken bile, başka biri konsül olduğu hâlde zaferin şerefini kazandı. Antiokhos'a karşı Romalılara büyük kapılar açtı, yalnız önüne bakan kralın arkasına savaşı getirdi.
Ἀριστείδῃ δὲ καὶ τῶν δευτερείων ἀμφισβητοῦσι Σωφάναι καὶ Ἀμεινίαι καὶ Καλλίμαχοι καὶ Κυναίγειροι διαπρεπῶς ἀριστεύσαντες ἐν ἐκείνοις τοῖς ἀγῶσι· Κάτων δʼ οὐ μόνον αὐτὸς ὑπατεύων ἐπρώτευσε καὶ χειρὶ καὶ γνώμῃ κατὰ τὸν Ἰβηρικὸν πόλεμον, ἀλλὰ καὶ χιλιαρχῶν περὶ Θερμοπύλας ὑπατεύοντος ἑτέρου τὴν δόξαν ἔσχε τῆς νίκης, μεγάλας ἐπʼ Ἀντίοχον Ῥωμαίοις ἀναπετάσας κλεισιάδας καὶ πρόσω μόνον ὁρῶντι τῷ βασιλεῖ περιστήσας κατὰ νώτου τὸν πόλεμον.
2.3Çünkü apaçık Cato'nun eseri olan o zafer Asya'yı Yunanistan'dan sürdü ve Scipio'ya yeniden sefer yolunu açtı. Savaşta ikisi de yenilmezdi. Siyasette ise Aristeides sendeledi; sürgüne gönderildi, Themistokles'in kışkırtmalarıyla yenik düştü. Cato ise Roma'nın en güçlü ve en büyük adamlarının neredeyse hepsiyle rakipti, yaşlılığına kadar bir atlet gibi mücadele etti ve hiç sendelemedi.
ἐκείνη γὰρ ἡ νίκη περιφανῶς ἔργον οὖσα Κάτωνος ἐξήλασε τῆς Ἑλλάδος τὴν Ἀσίαν καὶ παρέσχεν ἐπιβατὴν αὖθις Σκηπίωνι. πολεμοῦντες μὲν οὖν ἀήττητοι γεγόνασιν ἀμφότεροι, περὶ δὲ τὴν πολιτείαν Ἀριστείδης μὲν ἔπταισεν ἐξοστρακισθεὶς καὶ καταστασιασθεὶς ὑπὸ Θεμιστοκλέους, Κάτων δʼ, οἵπερ ἦσαν ἐν Ῥώμῃ δυνατώτατοι καὶ μέγιστοι, πᾶσιν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἀντιπάλοις χρώμενος καὶ μέχρι γήρως ὥσπερ ἀθλητὴς ἀγωνιζόμενος ἀπτῶτα διετήρησεν ἑαυτόν,
2.4En çok kamu davasıyla yargılandı ve dava açtı; davaların çoğunu kazandı, hepsinden aklandı. Hayatını koruyan ve etkili bir araç olan söz sahibiydi. Hak etmediği hiçbir şeye uğramamasını talihe ya da daimōnuna değil, bu söze bağlamak daha doğru olurdu. Antipatros da filozof Aristoteles'in ölümünden sonra onun hakkında yazarken, adamın başka şeylerin yanı sıra ikna gücüne sahip olduğunu büyük bir övgü olarak söylemişti.
πλείστας δὲ καὶ φυγὼν δημοσίας δίκας καὶ διώξας πολλὰς μὲν εἷλε, πάσας δʼ ἀπέφυγε, πρόβλημα τοῦ βίου καὶ δραστήριον ὄργανον ἔχων τὸν λόγον, ᾧ δικαιότερον ἄν τις ἢ τύχῃ καὶ δαίμονι τοῦ ἀνδρὸς τὸ μηδὲν παθεῖν παρʼ ἀξίαν ἀνατιθείη. μέγα γὰρ καὶ Ἀριστοτέλει τῷ φιλοσόφῳ τοῦτο προσεμαρτύρησεν Ἀντίπατρος γράφων περὶ αὐτοῦ μετὰ τὴν τελευτήν, ὅτι πρὸς τοῖς ἄλλοις ὁ ἀνὴρ καὶ τὸ πιθανὸν εἶχεν. # Bölüm 3
3.13. Bölüm
İnsanın siyasi aretēden daha mükemmel bir şey edinemeyeceği genel kabul görür. Çoğu kişi ev yönetimini de onun küçümsenmeyecek bir parçası sayar. Çünkü şehir evlerin bir toplamı ve özetidir; vatandaşların özel yaşamları iyi olduğunda kamu işlerinde de güçlenir. Nitekim Lykurgos gümüşü kovup
ὅτι μέν δὴ τῆς πολιτικῆς ἄνθρωπος ἀρετῆς οὐ κτᾶται τελειοτέραν, ὁμολογούμενόν ἐστι ταύτης δέ που μόριον οἱ πλεῖστοι τὴν οἰκονομικὴν οὐ οὐμικρόν τίθενται· καὶ γὰρ ἡ πόλις οἴκων τι σύστημα καὶ κεφάλαιον οὖσα ῥώννυται πρὸς τὰ δημόσια τοῖς ἰδίοις βίοις τῶν πολιτῶν εὐθενούντων, ὅπου καὶ Λυκοῦργος ἐξοικίσας μέν ἄργυρον,
3.2altını da Sparta'dan uzaklaştırıp ateşle bozulmuş demirden para koyduğunda vatandaşlarını ev yönetiminden kurtarmış değildi. Tersine, servetin savurgan, sinsi ve şişkin yanlarını kesip attı; herkesin gerekli ve yararlı şeylere sahip olmasını hiçbir kanun koyucunun düşünmediği kadar düşündü, siyasi ortaklık bakımından çaresiz, evsiz ve yoksul komşudan, zengin ve kibirliden daha çok korktu.
ἐξοικίσας δὲ χρυσὸν τῆς Σπάρτης, νόμισμα δὲ διεφθαρμένου πυρὶ σιδήρου θέμενος αὐτοῖς οἰκονομίας οὐκ ἀπήλλαξε τοὺς πολίτας, ἀλλά τὰ τρυφῶντα καὶ ὕπουλα καὶ φλεγμαίνοντα τοῦ πλούτου περιελών, ὅπως εὐπορήσωσι τῶν ἀναγκαίων καὶ χρησίμων ἅπαντες, ὡς ἄλλος οὐδεὶς νομοθέτης προὐνόησε, τὸν ἄπορον καὶ ἀνέστιον καὶ πένητα σύνοικον ἐπὶ κοινωνίᾳ πολιτείας μᾶλλον τοῦ πλουσίου καὶ ὑπερόγκου φοβηθείς.
3.3Cato bir evin de bir şehir kadar iyi yöneticisi olduğunu göstermiştir. Kendi serveti arttı, başkalarına da ev yönetimi ve tarım öğretmeni oldu, bunlar hakkında pek çok yararlı eser yazdı. Aristeides ise yoksulluğuyla adaleti, ev yıkan, dilenci yapan, sahibinden başka herkese yarayan bir şey gibi gösterip kötü duruma düşürdü.
φαίνεται τοίνυν ὁ μέν Κάτων οὐδέν τι φαυλότερος οἴκου προστάτης ἢ πόλεως γενόμενος· καὶ γὰρ αὐτὸς ηὔξησε τὸν αὑτοῦ βίον καὶ κατέστη διδάσκαλος οἰκονομίας καὶ γεωργίας ἑτέροις, πολλὰ καὶ χρήσιμα περὶ τούτων συνταξάμενος· Ἀριστείδης δὲ τῇ πενίᾳ καὶ τὴν δικαιοσύνην συνδιέβαλεν ὡς οἰκοφθόρον καὶ πτωχοποιὸν καὶ πᾶσι μᾶλλον ἢ τοῖς κεκτημένοις ὠφέλιμον.
3.4Oysa Hesiodos bizi hem adalete hem ev yönetimine çağıran pek çok şey söylemiş, tembelliği de adaletsizliğin başlangıcı diye yermiştir. Homeros da bunu iyi söyler:
İş bana sevimli gelmezdi, Ne de parlak çocukları besleyen ev geçindirme, Ben hep kürekli gemileri severdim, Savaşları, iyi cilalanmış mızrakları ve okları.
Böylece evlerini ihmal edenlerin geçimlerini adaletsizlikle sağladıklarını anlatır.
καίτοι πολλὰ μέν Ἡσίοδος πρὸς δικαιοσύνην ἅμα καὶ οἰκονομίαν παρακαλῶν ἡμᾶς εἴρηκε καὶ τὴν ἀργίαν ὡς ἀδικίας ἀρχὴν λελοιδόρηκεν, εὖ δὲ καὶ Ὁμήρῳ πεποίηται· ἔργον δέ μοι οὐ φίλον ἦεν οὐδʼ οἰκωφελίη, ἥ τε τρέφει ἀγλαά τέκνα, ἀλλά μοι αἰεὶ νῆες ἐπήρετμοι φίλαι ἦσαν καὶ πόλεμοι καὶ ἄκοντες ἐύξεστοι καὶ ὀϊστοί· ὡς τοὺς αὐτοὺς ἀμελοῦντας οἰκίας καὶ ποριζομένους ἐξ ἀδικίας.
3.5Hekimler zeytinyağının bedenin dışına çok yararlı, içine ise çok zararlı olduğunu söyler; ama adil adam böyle, başkalarına yararlı olup kendisini ve yakınlarını ihmal eden biri değildir. Aristeides'in siyaset anlayışı bu bakımdan sakat görünüyor, eğer çoğunluğun dediği gibi kızlarına çeyiz ya da kendine cenaze masrafı bırakmayı düşünmediyse.
οὐ γὰρ, ὡς τοὔλαιον οἱ ἰατροί φασι τοῦ σώματος εἶναι τοῖς μέν ἐκτὸς ὠφελιμώτατον, τοῖς δʼ ἐντὸς βλαβερώτατον, οὕτως ὁ δίκαιος ἑτέροις μέν ἐστι χρήσιμος, αὑτοῦ δὲ καὶ τῶν ἰδίων ἀκηδής, ἀλλʼ ἔοικε ταύτῃ πεπηρῶσθαι τῷ Ἀριστείδῃ τὸ πολιτικόν, εἴπερ, ὡς οἱ πλεῖστοι λέγουσιν, οὐδὲ προῖκα τοῖς θυγατρίοις οὐδὲ ταφὴν αὐτῷ καταλιπέσθαι προὐνόησεν.
3.6Bu yüzden Cato'nun evi dördüncü kuşağa kadar Roma'ya pretörler ve konsüller verdi; torunları ve onların çocukları da en yüksek makamlara geldi. Yunanların birincisi olan Aristeides'in çok sayıda ve çaresiz soyu ise yoksulluk yüzünden, kimini falcı tablaları açmaya düşürdü, kimini de ihtiyaçtan ellerini kamu sadakasına açmaya zorladı; hiçbiri o adama yaraşır parlak bir şey düşünecek durumda olmadı.
ὅθεν ὁ μὲν Κάτωνος οἶκος ἄχρι γένους τετάρτου στρατηγοὺς καὶ ὑπάτους τῇ Ῥώμῃ παρεῖχε· καὶ γὰρ υἱωνοὶ καὶ τούτων ἔτι παῖδες ἦρξαν ἀρχὰς τὰς μεγίστας· τῆς δʼ Ἀριστείδου τοῦ πρωτεύσαντος Ἑλλήνων γενεᾶς ἡ πολλὴ καὶ ἄπορος πενίᾳ τοὺς μέν εἰς ἀγυρτικοὺς κατέβαλε πίνακας, τοὺς δὲ δημοσίῳ τὰς χεῖρας ἐράνῳ διʼ ἔνδειαν ὑπέχειν ἠνάγκασεν, οὐδενὶ δὲ λαμπρὸν οὐδέν οὐδʼ ἄξιον ἐκείνου τοῦ ἀνδρὸς φρονῆσαι παρέσχεν. # Bölüm 4
4.14. Bölüm
Yoksa önce bu nokta mı tartışmalıdır? Yoksulluk kendi başına hiçbir yerde utanç verici değildir; ancak tembelliğin, nefse hâkim olamamanın, savurganlığın ve düşüncesizliğin işareti olduğunda utanç vericidir. İtidalli, çalışkan, adil, cesur, bütün aretēleriyle kamuya hizmet eden bir adamın yoksulluğu ise yüce gönüllülüğün ve yüksek ruhun işaretidir.
ἢ τοῦτο πρῶτον ἀμφιλογίαν ἔχει; πενία γὰρ αἰσχρὸν οὐδαμοῦ μὲν διʼ αὑτήν, ἀλλʼ ὅπου δεῖγμα ῥᾳθυμίας ἐστίν, ἀκρασίας, πολυτελείας, ἀλογιστίας, ἀνδρὶ δὲ σώφρονι καὶ φιλοπόνῳ καὶ δικαίῳ καὶ ἀνδρείῳ καὶ δημοσιεύοντι ταῖς ἀρεταῖς άπάσαις συνοῦσα μεγαλοψυχίας ἐστὶ καὶ μεγαλοφροσύνης σημεῖον.
4.2Çünkü küçük şeylerle uğraşan biri büyük işler yapamaz, kendisi pek çok şeye muhtaç olan biri de muhtaç olan pek çok kişiye yardım edemez. Siyaset için büyük azık servet değil, kendine yeterliliktir; özel olarak hiçbir gereksiz şeye ihtiyaç duymamak, insanı kamu işlerinden hiçbir zaman alıkoymaz. Tanrı mutlak olarak ihtiyaçsızdır; insani aretēde ise ihtiyacı en aza indiren şey en mükemmel ve en tanrısal olandır.
οὐ γὰρ ἔστι πράττειν μεγάλα φροντίζοντα μικρῶν, οὐδὲ πολλοῖς δεομένοις βοηθεῖν πολλῶν αὐτὸν δεόμενον. μέγα δʼ εἰς πολιτείαν ἐφόδιον οὐχὶ πλοῦτος, ἀλλʼ αὐτάρκεια, τῷ μηδενὸς ἰδίᾳ τῶν περιττῶν δεῖσθαι πρὸς οὐδεμίαν ἀσχολίαν ἄγουσα τῶν δημοσίων, ἀπροσδεὴς μὲν γὰρ ἁπλῶς ὁ θεὸς, ἀνθρωπίνης δʼ ἀρετῆς, ᾧ συνάγεται πρὸς τὸ ἐλάχιστον ἡ χρείᾳ, τοῦτο τελειότατον καὶ θειότατον.
4.3Çünkü iyi bir karışımla sağlığa ulaşmış beden nasıl fazla giysi ya da yiyeceğe ihtiyaç duymazsa, sağlıklı bir yaşam ve ev de elde olanla yönetilir. Mal, ihtiyaca uygun olmalıdır. Çok toplayıp az kullanan kendine yeterli değildir: ihtiyacı yoksa, istemediği şeyleri biriktiren bir budaladır; istiyorsa da hazzını cimrilikle kesen bir zavallıdır. Cato'nun kendisine şunu sormak isterdim:
ὡς γὰρ σῶμα τὸ καλῶς πρὸς εὐεξίαν κεκραμένον οὔτʼ ἐσθῆτος οὔτε τροφῆς δεῖται περιττῆς, οὕτω καὶ βίος καὶ οἶκος ὑγιαίνων ἀπὸ τῶν τυχόντων διοικεῖται. δεῖ δὲ τῇ χρείᾳ σύμμετρον ἔχειν τὴν κτῆσιν· ὡς ὅ γε πολλὰ συνάγων, ὀλίγοις δὲ χρώμενος οὐκ ἔστιν αὐτάρκης, ἀλλʼ εἴτε μὴ δεῖται, τῆς παρασκευῆς ὧν οὐκ ὀρέγεται μάταιος, εἴτʼ ὀρέγεται, μικρολογίᾳ κολούων τὴν ἀπόλαυσιν ἄθλιος. αὐτοῦ γέ τοι Κάτωνος ἡδέως ἂν πυθοίμην·
4.4"Servet zevk için ise neden çok şeye sahip olup azla yetinmekle övünüyorsun? Yok eğer, gerçekten öyle olduğu gibi, rastgele ekmekle yetinmek, işçilerin ve hizmetkârların içtiği şarabı içmek, mor giysiye ve sıvalı eve ihtiyaç duymamak parlak bir şeyse, Aristeides, Epameinondas, Manius Curius ve Gaius Fabricius kullanımını reddettikleri şeylere sahip olmayı bir kenara bırakarak gereken hiçbir şeyi eksik bırakmamışlardır."
εἰ μὲν ἀπολαυστὸν ὁ πλοῦτός ἐστι, τί σεμνύνῃ τῷ πολλὰ κεκτημένος ἀρκεῖσθαι μετρίοις; εἰ δὲ λαμπρόν ἐστιν, ὥσπερ ἐστίν, ἄρτῳ τε χρῆσθαι τῷ προστυχόντι καὶ πίνειν οἷον ἐργάται πίνουσι καὶ θεράποντες οἶνον καὶ πορφύρας μὴ δεηθῆναι μηδὲ οἰκίας κεκονιαμένης, οὐδὲν οὔτʼ Ἀριστείδης οὔτʼ Ἐπαμεινώνδας οὔτε Μάνιος Κούριος οὔτε Γάιος Φαβρίκιος ἐνέλιπον τοῦ προσήκοντος, χαίρειν ἐάσαντες τὴν κτῆσιν ὧν τὴν χρῆσιν ἀπεδοκίμαζον.
4.5Çünkü şalgamı en tatlı yemek saymış, karısı ekmek yoğururken onları kendi pişiren bir adamın bir as için bu kadar konuşması ve insanın en çabuk hangi işle zengin olacağını yazması gerekmezdi. Sade ve kendine yeterli olmanın büyüklüğü, gereksiz şeyleri arzulamaktan da onlarla uğraşmaktan da kurtarmasıdır.
οὐ γὰρ ἦν ἀναγκαῖον ἀνθρώπῳ γογγυλίδας ἥδιστον ὄψον πεποιημένῳ καὶ διʼ αὑτοῦ ταύτας ἕψοντι, ματτούσης ἅμα τῆς γυναικὸς ἄλφιτα, τοσαῦτα περὶ ἀσσαρίου θρυλεῖν καὶ γράφειν ἀφʼ ἧς ἄν τις ἐργασίας τάχιστα πλούσιος γένοιτο, μέγα γὰρ τὸ εὐτελὲς καὶ αὔταρκες, ὅτι τῆς ἐπιθυμίας ἅμα καὶ τῆς φροντίδος ἀπαλλάττει τῶν περιττῶν.
4.6Bu yüzden Aristeides'in Kallias davasında, yoksulluktan utanmanın istemeyerek yoksul olanlara yakıştığını, kendisi gibi isteyerek yoksul olanların ise bununla övünebileceğini söylediği anlatılır. Çünkü Aristeides'in yoksulluğunu tembellikten saymak gülünçtür; o, hiçbir çirkin şey yapmadan, tek bir barbarın silahlarını soyarak ya da tek bir çadır ele geçirerek zengin olabilirdi. Bu konuda bu kadarı yeter.
διὸ καὶ τοῦτό φασιν ἐν τῇ Καλλίου δίκῃ τὸν Ἀριστείδην εἰπεῖν, ὡς αἰσχύνεσθαι πενίαν προσήκει τοῖς ἀκουσίως πενομένοις, τοῖς δʼ, ὥσπερ αὐτὸς, ἑκουσίως, ἐγκαλλωπίζεσθαι. γελοῖον γὰρ οἴεσθαι ῥᾳθυμίας εἶναι τὴν Ἀριστείδου πενίαν, ᾧ παρῆν αἰσχρὸν εἰργασμένῳ μηδέν, ἀλλʼ ἕνα σκυλεύσαντι βάρβαρον ἢ μίαν σκηνὴν καταλαβόντι πλουσίῳ γενέσθαι, ταῦτα μὲν οὖν περὶ τούτων. # Bölüm 5
5.15. Bölüm
Cato'nun komutanlıkları zaten büyük olan işlere büyük bir şey katmamıştır. Aristeides'in komutanlıkları ise Yunan tarihinin en güzel, en parlak ve en önemli olayları olan Maraton, Salamis ve Plataia'dır. Antiokhos'u Kserkses ile, İspanya şehirlerinin yıkılan surlarını karada ve denizde ölen on binlerce adamla karşılaştırmak elbette yakışık almaz.
στρατηγίαι δὲ αἱ μὲν Κάτωνος οὐδὲν ὡς μεγάλοις πράγμασι μέγα προσέθηκαν, ἐν δὲ ταῖς Ἀριστείδου τὰ κάλλιστα καὶ λαμπρότατα καὶ πρῶτα τῶν Ἑλληνικῶν ἔργων ἐστίν, ὁ Μαραθών, ἡ Σαλαμίς, αἱ Πλαταιαί. καὶ οὐκ ἄξιον δήπου παραβαλεῖν τῷ Ξέρξῃ τὸν Ἀντίοχον καὶ τὰ περιαιρεθέντα τῶν Ἰβηρικῶν πόλεων τείχη ταῖς τοσαύταις μὲν ἐν γῇ, τοσαύταις δʼ ἐν θαλάσσῃ πεσούσαις μυριάσιν·
5.2Aristeides bunlarda işiyle kimseden geri kalmadı, ama şöhreti ve çelenkleri, tıpkı serveti ve parayı bıraktığı gibi, onlara daha çok ihtiyacı olanlara bıraktı; çünkü bunların hepsinden üstündü. Ben Cato'nun her zaman kendini övmesini ve kendini herkesin önüne koymasını suçlamıyorum, her ne kadar kendisi bir konuşmasında kendini övmenin, başkasına sövmek kadar saçma olduğunu söylese de. Ama bana göre kendini sık sık öven adamdan, başkalarının bunu yapmasına bile ihtiyaç duymayan adam aretēde daha mükemmeldir.
ἐν οἷς Ἀριστείδης ἔργῳ μὲν οὐδενὸς ἐλείπετο, δόξης δὲ καὶ στεφάνων, ὥσπερ ἀμέλει πλούτου καὶ χρημάτων, ὑφήκατο τοῖς μᾶλλον δεομένοις, ὅτι καὶ πάντων τούτων διέφερεν· ἐγὼ δʼ οὐ μέμφομαι μὲν Κάτωνος τὸ μεγαλύνειν ἀεί καὶ πρῶτον ἑαυτὸν ἁπάντων τίθεσθαι· καίτοι φησὶν ἔν τινι λόγῳ τὸ ἐπαινεῖν αὑτὸν ὥσπερ τὸ λοιδορεῖν ἄτοπον εἶναι· τελειότερος δέ μοι δοκεῖ πρὸς ἀρετὴν τοῦ πολλάκις ἑαυτὸν ἐγκωμιάζοντος ὁ μηδʼ ἑτέρων τοῦτο ποιούντων δεόμενος.
5.3Çünkü şöhret düşkünü olmamak siyasi yumuşaklık için küçük bir yardım değildir; şöhret tutkusu ise tersine zorludur ve en çok kıskançlık doğurur. Aristeides bundan tümüyle kurtulmuştu, Cato ise buna çok fazla bulaşmıştı. Aristeides, Themistokles ile en büyük işlerde iş birliği yaparak, adeta komutanlığının koruyucusu olarak Atina'yı ayağa kaldırdı.
τὸ γὰρ ἀφιλότιμον οὐ μικρὸν εἰς πρᾳότητα πολιτικὴν ἐφόδιον, καὶ τοὐναντίον ἡ φιλοτιμία χαλεπὸν καὶ φθόνου γονιμώτατον, ἧς ὁ μὲν ἀπήλλακτο παντάπασιν, ὁ δὲ καὶ πάνυ πολλῆς μετεῖχεν. Ἀριστείδης μέν γε Θεμιστοκλεῖ τὰ μέγιστα συμπράττων καὶ τρόπον τινὰ τὴν στρατηγίαν αὐτοῦ δορυφορῶν ὤρθωσε τὰς Ἀθήνας,
5.4Cato ise Scipio'ya karşı çıkarak, yenilmez Hannibal'i yıktığı Kartaca seferini neredeyse altüst etmiş, bozmuştu. Sonunda da sürekli kuşkular ve iftiralar uydurarak onu şehirden sürmüş, kardeşine de en utanç verici hırsızlık mahkûmiyetini yükletmiştir.
Κάτων δʼ ἀντιπράττων Σκηπίωνι μικροῦ μὲν ἀνέτρεψε καὶ διελυμήνατο τὴν ἐπὶ Καρχηδονίους αὐτοῦ στρατηγίαν, ἐν ᾗ τὸν ἀήττητον Ἀννίβαν καθεῖλε, τέλος δὲ μηχανώμενος ἀεί τινας ὑποψίας καὶ διαβολάς αὐτὸν μὲν ἐξήλασε τῆς πόλεως, τὸν δʼ ἀδελφὸν αἰσχίστῃ κλοπῆς καταδίκῃ περιέβαλεν. # Bölüm 6
6.16. Bölüm
Cato'nun en güzel ve en çok övgülerle süslediği itidali Aristeides gerçekten dokunulmaz ve temiz tutmuştur. Cato'nun, yakışıksız ve yaşına uymayan evliliği ise onun üzerine küçük olmayan kötü bir leke sürmüştür. Çünkü böyle yaşlı bir adamın, yetişkin oğlu ve gelini varken, ücretle hizmet eden bir kâtibin kızıyla evlenmesi hiç güzel değildir. Bunu ister haz için, ister cariye yüzünden oğluna öfkelenip öç almak için yapmış olsun, hem iş hem bahane utanç vericidir.
ἥν τοίνυν πλείστοις ὁ Κάτων κεκόσμηκε καὶ καλλίστοις ἐπαίνοις ἀεὶ σωφροσύνην Ἀριστείδης μὲν ἄθικτον ὡς ἀληθῶς καὶ καθαρὰν ἐτήρησεν, αὐτοῦ δὲ τοῦ Κάτωνος ὁ παρʼ ἀξίαν ἅμα καὶ παρʼ ὥραν γάμος οὐ μικρὰν οὐδὲ φαύλην εἰς τοῦτο διαβολὴν κατεσκέδασε. πρεσβύτην γὰρ ἤδη τοσοῦτον ἐνηλίκῳ παιδὶ καὶ γυναικὶ νύμφῃ παιδὸς ἐπιγῆμαι κόρην ὑπηρέτου καὶ δημοσιεύοντος ἐπὶ μισθῷ πατρὸς οὐδαμοῦ καλόν, ἀλλʼ εἴτε πρὸς ἡδονὴν ταῦτʼ ἔπραξεν εἴτʼ ὀργῇ διὰ τὴν ἑταίραν ἀμυνόμενος τὸν υἱόν, αἰσχύνην ἔχει καὶ τὸ ἔργον καὶ ἡ πρόφασις.
6.2Delikanlıyla alay ederken kullandığı söz de doğru değildi. Çünkü onun gibi iyi çocuklar yetiştirmek isteseydi, başından beri soylu bir evlilik düşünüp yapmalıydı. Fark edilmediği sürece nikâhsız, herkese açık bir kadınla yetinip yakalanınca, soylu bir akrabalık sağlayacak birini değil, en kolay ikna edeceği adamı kayınpeder yapmazdı.
ᾧ δʼαὐτὸς ἐχρήσατο λόγῳ κατειρωνευόμενος τὸ μειράκιον, οὐκ ἦν ἀληθής, εἰ γὰρ ἐβούλετο παῖδας ἀγαθοὺς ὁμοίως τεκνῶσαι, γάμον ἔδει λαβεῖν γενναῖον ἐξ ἀρχῆς σκεψάμενον, οὐχ ἕως μὲν ἐλάνθανεν ἀνεγγύῳ γυναικὶ καὶ κοινῇ συγκοιμώμενος ἀγαπᾶν, ἐττει δὲ ἐφωράθη ποιήσασθαι πενθερὸν, δν ῥᾷστα πείσειν, οὐχ ᾧ κάλλιστα κηδεύσειν ἔμελλεν.